Edouard Hugon, Tractatus Dogmatici, II De peccato originali et gratia, De Verbo Incarnato et Redemptore, De B. Virgine Maria Deipara

TRACTATUS DOGMATICI

AI) MODUM COMMENTARII IN PR.KCIPUAS QUiESTIONES DOGMATICAS
SUMM/E TIIEOLOGIC.K DIVI TIIOM.I: AQUINATIS

VOLUMEN ALTERUM

DE PECCATO ORIGINALI ET l)E (iliATIA
DE VERBO INCARNATO ET REDEMPTORE
DE B. VIRGINE MARIA DEIPARA

AUCTORE R. P. Eduardo HUGON

O. P„ S. Tll, MAO.

PROFESSORE IN FACULTATE THEOLOGICA « ANOELICI » I)E URBE
KT SODAI.I ACADRMIE ROMANA! S. TIIOM.U AQUINATIS

EDITIO QUINTA

PARISIIS (VI*)

SUMPTIBUS P. LETHIELLEUX, EDITORIS

10, VIA DICTA CASSETTE, 10

APPROBATIONES

Novam editionem operis A. R. P. Fr. Eduardi HUGON :
“ TRACTATUS DOGMATICI" approbandam censemus dignamque
existimamus quae typis mandetur et in publicam utilitatem diffun-
datur.

Datum llonun, c Collegio Angelico, die 2'.) Junii l!)20.

Fr. Ceslaus PABAN SEGOND. fr Reginaldus GARR1G0B-LAGRANGE

Ord. Prod.. 0rd ' PnBd -

S. Theol. Mnglater. S. n,«ol. Magister,

Imprimatur :

Kr. Bon aventor a PAREDES, <>. 1‘.,

Magister Generalia Ord. 1‘i'red.

Parisiis, die 8 Decembris 1 92(1.
V. DUP1N,

V. g.

SANCTIS SIM- E TRINITATI
QU E LAPSUM HOMINEM ERIGIT PER GRATIAM,
QU.E TOTA OPERATUR INCARNATIONEM
DUM SOLUS FILIUS IN SINGULARITATE PERSON E
NOSTRAM ASSUMIT NATURAM,

HOS TRACTATUS DOGMATICOS,

PER MANUS B. V. MARLE,

DEDICAT AUCTOR.

I

PRAEFATIO

In hoc allero volumine Tractatus omnino connexi
traduntur.

Tractatus enim de Originali Peccato ea perficit quas
in priori volumine disseruimus de Homine, et con-
jungitur cum tractatu de Gratia, quum peccatum
originale sil gratiae privatio et per gratia' infusionem
deleatur.

Uterque autem tractatus postulat tractatum de
Incarnatione : nam ideo fit Incarnatio ut reparetur
ruina, quae fuit originali peccato inducta, et ut gratia
in Adamo perdita nobis per Christum restituatur.

Quae in hoc volumine versantur propriissime
ad Theologiam spectant. Triplicem quippe ordinem
speculatur Theologia. Viget imprimis ordo naturas, qui
est apta dispositio rerum naturalium ad assequendum
finem, sive singulis specialem, sive omnibus commu-
nem. Theologia porro naturalem ordinem non attendit
nisi quatenus est substratum ordinis supernaturalis et
ipsi inservit. Peccatum autem originale tum in ordine
naturali tum in ordine supernaturali nobis nocuit.

Secundo est ordo gratiae creatae, qui includit com-
plexum donorum supernaturalium et reponitur proprie
in accidentibus indebitis. Non est ergo substantialis; imo
nec esse potest, cum jam saepius ostensum sit repu-
gnare substantiam supernaturalem creatam.

Super ordinem gratias creatas eminet ordo imposta-

VIII

PR/EFATIO

ticus, qui est simul et supernaturcdis et substantialis :
natura quippe humana elevatur ad subsistentiam divi-
nam, qua* est substantialiter supematuralis, et hic
homo , scilicst Christus, est substantialiter homo et
substantialiter Deus, propter unitatem personae, in qua
subsistit natura humana.

Ordo hypostaticus et ordo gratiae sunt praecipue
theologici. Quaestiones enim prsecipo» queo in Theo-
logia versantur ac pariter hsereses quae Catholicam Ec-
clesiam impetierunt, ad gratiam vel Incarnationem re-
feruntur : nam errores de Trinitate ex Incarnatione
ortum habuerunt, et errores qui peccatum originale,
hominis lapsum ct reparationem, verbo, catholicam
oeconomiam spectant, ad gratiam simul et Incarnationem
revocari commode possunt.

Hinc apud Patres Theologia proprie dicitur qua*
personas divinas et Incarnationis mysterium simul
cum peccato originali et gratia speculatur.

Sejungi porro nequeunt Incarnationis et Redem-
ptionis tractatus ; nam Incarnatio est propter Redem-
ptionem et idcirco Redemptio in ipso limine tractatus
occurit, semperque Redemptio supponit doctrinam
de unione hypostatica, vi cujus persona satisfaciens
vel redimens actiones habet valoris infiniti, nec non
doctrinam de gratia et merito Christi ac de ejus
sacerdotio.

His adjungetur tractatus de B. V. M. Deipara, qua;
uno eodemque decreto cum divina; Sapentia; Incarna-
tione fuit a Deo praedestinata.

TRACTATUS DE PECCATO ORIGINALI

AD QQ. CLXIII-CLXIV 1“ II ni ' ET Q. IA\XI-I.\XX1II II 11 l!“«

S. THOMJE 1

Ostenso jam hominem fuisse in justitia constitutum,
exponere oportet quomodo illa dona, non tantum sibi sed
®t posteris peccando amiserit, an illud peccatum ad po-
steros traducatur ct idcirco inquirendum est do natura
d modo et effectibus originalis peccati.

QU/ESTIO PRIMA
De existeniia Peccati Originalis

Duo sunt stabilienda : et primum parentem esse lapsum,
'■t ejus peccatum ad posteros traduci.

ARTICULUS PRIMUS

DE IPSO PHOTO P A RE.\' TUM LAPSI /

I. Dogma catholicum de originali peccato multa complec-
titur. — Supponit imprimis Adamum fuisse in justitia
originali constitutum, ut mox explicatum est. 2° Importat
protoparentem trangressum esse divinam legem. 3° Gra-
viter peccasse. 4° Peccato suo, non sibi soli nocuisse, sed
< t toti propagini suas. 5° Nocuisse hoc saltem sensu, quod
acceptam a Deo sanctitatem et justitiam, non sibi soli

1. Cf. CommeiiLatores S. Thomae in h. 1. sive veteres, sive
reccntiores, ut P. Pingues, L. Janssens, vol. VIII; De Rubeis,
J) e Peccato Originali; Petavius, De sex dier. opi/., lib. n, c . ix
e! x ; P. Kors, O. P., La justice primitive el le Pechi oriainel.
d apris S. Thomas, 1922.

2

TRACT. DE PECCATO ORIGINALI. Q. I.

sed ct nobis perdidit, mortemque et ponas corporis ■ m
omne genus humanum transfudit, imo et ipsum peccatu i
quod mors est anima;. Primum jam constat ex tractat
prieecdenti ; cffitcra sunt singillatim expendenda.

11 Est dogma catholicum protoparentes transgressos
esse divinum prroceptum. — Constat ex tota serie nar-
rationis genesiacae, quam ceterum Commissio Bibhca
declarat esse sensu litterali lustonco accipiendam . Textus
sacer exhibet Deum sub pcena mortis prohibentem .«In
quocumque enim dic comederis cx eo, morte moneris .
Quod verum sane pneceptum audit, ac
toparentes, instigante serpente, comedentes, quod tian

pavUe^S. Paulus asserit per unum hominem peccatum
in hunc mundum intrasse... per inobedienliam unius homi-
nis peccatores constitutos esse mullos .

Igitur Scriptura manifeste enuntiat protoparentes d
nam transgressos esse legem, seu peccasse. .

Nec minus clare id docet Ecclesia. Concilium Aiausi
canum n (an 529) recolit offensam praevaricationi s AcUt,
scu Ad te praevaricationem* ; concilium Indcntmum htec
ronotit 5 et definit : «Si quis non confitetur primum liommcm
Actam i mandatum Dei in paradiso fuisset transgressus

stalim sanctitatem ct justitiam, in qua
■i misisse A S. 6 . » Ex fontibus itaque revelationis con
stat' 'protoparentes commisisse prxvaricalwncm, inobe-
dienliam, transgressionem divina; legis.

III Ad dogma fidei etiam pertinet grave fuisse pecca-
tum protoparentum. - Licet Ecclesia id non defimen
expressis terminis, xqaivalenter tamen asserrt co quod
sufficiat peccatum illud m suis adjunctis exponere ad
gravitatem illico deprehendendam.

1. Decret. 30 Junii 1900.

Z. Genes., n, 17.

3. Rom., v, 12, 19.

4. Can. 1 et 2; Denzinger, 174, l/o.

5. Sess. V, can. 2.

6. Ibid., can. 1.

ART. I. DE PROTOPARENTUM LAPSU

3

Id quippe grave peccatum est reputandum, quod gravi
prsecepto prohibetur, gravi pcena punitur, gravesque
inducit effectus. Jam vero hujusmodi apparet Adas pec-
catum. Sub gravi prohibetur, ut apparet ex solemnitate
prascepti : « Prsecepilque ei dicens : ... In quocumque die
comederis ex eo, morte morieris 1 . », et ex fine quem inten-
debat Deus, ut scilicet agnoscat homo supremum Dei
dominium. Poena gravi punitur, nempe ejectione ex para-
diso, amissione pristinae felicitatis, innumeris a;rummis,
ipsaque morte. Graves induxit effectus, sive in ipso Adamo,
ut dictum est, sive in universo genere humano, homines
infelices et peccatores constituendo, juxta illud : « Per
inobedienliam unius peccatores constituti sunt multi 2 . »

IV. Imo nec videtur possibile ut primum primi hominis
peccatum esset veniale dumtaxat. — Ita S. Thomas,
quem multi sequuntur, negant vero Scotus ct cum ipso
plures, et recenter Palmieri 3 . Htec sunt verba S. Thomas :
« Non ea ratione dicitur quod Adam venialitor peccare non
potuerit, quia ea qua; nobis sunt venialia ei essent mortalia;
sed quia ea qua: nobis sunt venialia committere non potuit
antequam mortaliter peccaret : nisi enim averteretur
a Deo per peccatum mortale, nullus defectus in eo esse
poterat, nec anima: nec corporis 4 5 6 . »

Peccatum enim veniale contingit sive quia fiunt motus
primi in materia conducente ad mortale, sive quia
contingunt inordinationes circa ea qua; sunt ad finem,
servato ordine finis. Atqui in primo homine, antequam aver-
teretur a Deo per peccatum mortale, non poterant contin-
gere motus illi, quia deerat concupiscentia deordinata, nec
passiones prasveniebant rationis deliberationsm. « Insuper,
deerant inordinationes, propter rectitudinem perfectam,
qua non solum finis servabatur, sed et infallibilis ordo in
finem, idque tam in practicis quam in speculativis 5 . »

1. Genes., n, 17.

2. Rom., v, 19.

3. Quaestionem optime versat Illm. L. Janssens, t. VIII
p. 420 ss.

4. S. Thom, q. n. De Malo, a. 8, ad 1.

5. Cf. Janssens, ibid.

4

TRACT. DE PECCATO ORIGINALI. Q. I.

V. Peccatum illud non fuit simpliciter et absolute
gravissimum omnium peccatorum, sed tamen secundum
quid (a. 3). — Peccata enim gravissima simpliciter a ten-
duntur secundum speciem et hujusmodi sunt peccata
directe contra Deum, ut Dei odium voi formalis contemp-
las, ei peccata quae virtutibus theologicis opponuntur.
Atqui peccatum primi parentis non fuit hujusmodi, sed
potius luit peccatum superbiae, ut mox dicetur. Ergo non
fuit gravissimum simpliciter.

Secundum quid tamen dici potest gravissimum, tum
propter conditionem peccantis, qui, cum esset donis
cumulatissimus et a passionibus immunis, poterat faci-
lius peccatum vitare ; tum propter nocumentum, quia
totam humanam naturam inquinavit.

VI. Peccatum Evee fuit simpliciter gravius peccato Adse,
secundum quid tamen Adas peccatum fuit gravius (a. 4).—
Eva fuil seducta ct credidit Deum ex invidia tulisse prsecep-
I um de non edendo ligno, ac similitudinem divinam appetivi I
contra cognitam Dei voluntatem, et virum induxit ad
peccatum, ac proinde et in Deum et in virum peccavit ,
Atiam autem non fuil seductus 1 2 , nor prior in mulierem
peccavit. Milic minus peccatum Adro simpliciter et idcirco
major poena in Evam infligitur.

At secundum quid gravius, nam Adam erat secundum
animam perfectior, erat etiam caput, quod Evam debebat
regere, et insuper peccatum Ad® magis nocuit posteris,
ut ex dicendis patebit.

VII Ex diversis argumentis colligitur primum pecca-
tum protoparentum fuisse superbiam (a. 1). Scriptura
i.l asseril vel saltem innuit. « Initium superbia-, hominis
apostatam a Deo : quoniam ab eo qui fecit illum recessit
cor ejus : quoniam initium omnis peccati est superbia-. »
Hic videtur auctor sacer alludere ad lapsum primi hominis,
quatenus per superbiam recesserit protoparens a suo Gon-

1. « -Adam non est seductus: mulier autem seducta in praeva-
ricatione fuit. » / Tim., n, 14.

2. Eccli., x, 14, 15.

ART. I.

DE PROTOPARENTUM LAPSU

5

dilore, ab eo qui fecit illum, et ita fuerit superbia initium
seu origo omnis peccati in mundo. At, etiam, si textus
acciperetur de peccato actuali, huc quoque faceret ; nam,
si omnis peccati actuali? initium csl superbia, etiam Adii-
mus superbia peccavit.

Tobias, Judaeorum traditione edoctus et sapientia
divina repletus, perditionem nostram ex superbia repetit:

Superbiam nunquam in tuo sensu aut in luo verbo domi-
nari permittas : in ipsa enim initium sumpsit omnis per-
ditio »

Recoli videtur historia lapsus, quasi prima nostra;
perditionis origo fuerit superbia protoparentis, ita ut
non tantum in praesenti sumat, sed in praderito sumpserit
initium a superbia omnis perditio.

Traditio Patrum in his verbis S. Augustini resumitur :
« Quia voluit suo consilio vivere Adam, ct lapsus est per
eum qui ante ceciderat per superbiam, qui ei calicem ipsius
superbia; propinavit". » — Eodem igitur peccato cecidit
homo quo angelus, sed homo per angelum. Ratio nutem
I hcologica sic proponi potest ex S. Thema. Ibi fuit primum
peccatum hominis ubi potuitessc primus appetitus inordi-
natus linis. Atqui ille primus inordinatus appetitus non
potuit esse nisi superbia. Ergo primum hominis pecoa-
lura fuit superbia.

Declaratur major. Quum peccatum sit motus deordi-
natus, ille primi peccati rationem habet in quo inordinatio
invenitur. Porro invenitur inordinatio prius, in motu inte-
riori animo; quam in motu exteriori corporis el in motibus
uni rase prius in co qui est circa finem quam in co qui est
propter finem. Ergo ibi fuit primum peccatum ubi
potuit osse inordinatus appetitus finis. Probatur min.
Quum in statu innocentia; appetitus inferior subderetur
rationi nec traheretur concupiscentia objecti sensibilis,
non potuit deordinari, nisi superior prius deficeret a Deo.
Porro deficit superior appetitus ex co quod bonum spiri-
tuale seu finem spiritualem appetat, ultra vel supra men-
suram a divina ordinatione constitutam : quod importat

1. Tob.. iv, 14.

2. S. Au gustin ., Tracl. XXVI in Joan.. \7 ;P. 1.., xxxv, 1005.

6

TRACT. DE PECCATO ORIGINALI. Q. I.

ART. I. DE PROTOPARENTUM LAPSU

7

nimium proprias excellentias amorem, seu superbiam. Eigo
primus ille motus inordinatus non potuit esse nisi superbia..

Ex superbia autem sequitur inobedientia (ad. 1). Acces-
si l quoque in Adamo nimia complacentia erga uxorem,
et in Eva scandalum erga virum, sicut etiam quoddam
gulae peccatum, nam dicit textus sacer : Vidit igitur mulier
quod bonum esset lignum ad vescendum 1 2 .

VIII. Quid vero per superbiam appetierint protopa-
rentes (a. 2). — Ex Genesi constat appetivisse divinam
similitudinem, prout serpens suggesserat : erilis sicul dii.
Non appetivit quidem homo esse similem Deo per lequi-
parentiam, nam scivit id esse evidenter impossibile, sed
per imitationem, ultra propriam mensuram : primario
quantum ad scientiam boni et mali, quatenus, sicut Deus
est regula boni et mali, ita voluit homo per virtutem su*
naturae determinare quid sibi esset bonum vel malum
ad agendum ; et secundario quantum ad propriam pote-
statem operandi ; quatenus, sicut Deus est suus proprius
finis propriaque beatitudo, voluit primus homo seipsum
sibi sufficere, seu virtute propriae naturae operari ad bcati-
tudinem consequendam.

Quocirca et angelus et homo in primo peccato conve-
niunt, quatenus uterque voluerit sibi ipsi inniti, contemp-
to divinae regulae ordine, seu sibi sufficere ac in seipso
finem constituere 8 .

IX. Qua ratione dicatur mulier seducta in praevari-
catione, non autem vir. — Multa subtiliter hac de re
theologi versarunt, quae supervacaneum foret exponere.

Sat fundata videtur explicatio Billuart : « Alia est
seductio in errorem formaliter contra fidem ; alia est
seductio in peccatum, seu etiam in errorem, sed non forma-
liter contra fidem, sed materialiter tantum. Adam itaque
seductus fuit in peccatum seu etiam in errorem, vel quia
dubitavit au pcena mortis esset irremediabiliter instituta,
an esset tantum comminatio remissibilis ; vel quia cre-

1. Genes., m, 6.

2. Cf. qu® diximus superius de angelorum lapsu.

didit esum ligni vetiti, ratione levitatis materias, esse leve
peccatum ; vel quia credidit quod per hunc esum ac-
quireret aliquam et imperfectam Dei similitudinem in
scientia boni et mali ; isti autem errores non sunt forma-
liter et aperte contra fidem, sed materialiter tantum. At
Eva seducta fuit in errorem formaliter et aperte contra
fidem, quatenus reflectens ad verba serpentis : cur prie-
cepit vobis Deus, ete., credidit, juxta S. Augustinum, Deum
cx invidia prohibuisse ipsi et Adse esum ligni scientiae boni
et mali, ne ad ejus similitudinem pervenirent, sicque
voluit habere aliquid contra Dei voluntatem, quod est
formaliter et aperte contra fidem. Non autem id credidit
Adam, sicquc verum est quod dicit Apostolus, conformiter
ad suum scopum, quod Adam non fuit seductus et Eva
fuit seducta. Qui enim facile seducitur in errorem forma-
liter contra fidem magis est ineptus ad docendum ea qua:
sunt fidei, quam qui seducitur tantum in peccatum aut in
errorem solum materialem. Unde, quando quidam Patres
accusant Adam infidelitatis, aut dicunt eum amisisse
fidem, intelligendi sunt de infidelitate et fide materialiter
sumpta 1 . »

X. De poenis peccati protaparentum (q. ci.xiv). — Prima
peccati pcena fuit amissio sanctitatis et justitias in qua
constituti fuerant. Ita cone. Arausicanum II et concilium
Tri dentinum 8 . Hinc etiam ejectio e paradiso voluptatis,
hinc concupiscentia, quam testatur erubescentia. Altera
poena mors. « Per unum hominem peccatum intravit in
hunc mundum, et per peccatum mors 3 » ; et concilia citata.
Ratio autem theologica est quia, sicut mente non amplius
subdita Deo, non amplius appetitus carnalis subditur
rationali, ita corpus non subditur anima; et. inde resultant
mors et corporales defectus.

Particulares autem pcena; sunt pro muliere : ta;dia
quae sustinet gestando prolem conceptam ; dolor, quem
patitur in parturiendo, et quoad domesticam eonversa-

1. Billuart, disseri. VIII, a. 1, in fine.

2. Cone. Arausican. II, can. 1. Tridentin., Sess. V, can. 1.

3. Rom., v, 12 ss.

S

TRACT. Dii PECCATO ORIGINALI. Q. I.

ART. I.

DE PROTOPARENTUM LAPSU

9

t.ionem, subeundo viri dominationem; pro viro: terra!
sterilitas, laboris anxietas, sino qua fructus terras non per-
cipit ; impedimenta quas proveniunt terram colentibus :
Spinas et tribulos germinabit libi'.

XI. De poenitentia et salute protoparentum. — Plures
scriptores versus finem saeculi II, sicut Tati anus et encra-
titae, 'contenderunt Adamum esse damnatum : Rupertus
Abbas putavit dubiam esse Adami salutem 2 .

Verum sententia affirmans est omnino certa. Funda-
mentum scripluristicum esi textus libri Sapientius, quem
Rupertus non agnoscebat ul canonicum, de fide autem
est canonicum esse : « Haec (nempe sapientia) illum qui
primum formatus est a Deo pater orbis terrarum, cum
solus esset creatus, custodivit, et eduxit 'illum a delicio
suo 3 4 5 . » — Non autem diceretur eductus a delicto, nisi esset
salvatus.

Hinc. Patres inter haereses amandant sententiam cn-
eratitarum, praesertim S. Irenaeus, Tertullianus, S. Epi-

phanius* Augustinus hoc. sensu interpretatur textum

praccitatum Sap. 6 7 , et alibi dicit : « Postea juste vivendo...
merito creduntur per Domini sanguinem ab extremo supplicio
liberali # . »

Philippus Abbas Bona) Spei specialem, responsionem
scripsit de salute primi hominus 1 .

Ratio vero theologica est quia Christus novus Adam
non reportasse!, perfectam victoriam, nisi primum Ada-
mum e potestate inimici plene liberasse!, salutem aeternam
ipsi praestando.

Qute autem de Adamo dicta sunt eodem jure valent pro

1. Quoad cetera, cf. S. Tiiom., hic el L. Janssens, op. cit.

2. Rupert, In Genes., lib. III, c. xxxi ; P. ci.xvu, 318 :
« Salvatio ejus et a multis libere negatur et a nullo satis firmiter
defenditur. »

3. Sap., ix, 1.

4. S. I r en . , Coni, haeres., 1. I, c. xxvm ; P. G., vn, 690 : Tkrtui..,
Do, Praeripi., c. lii, el De Pcenil., c. xn ; P. L., i, 1248, n, 72;
cf. Epiphan.» Haeres., xlvi; P. G., xli, 839.

5. S. Augustin., E pisi, ad Evod. ; P. L., xxxiii, 711.

6. De Peccat, remiss., lib. II, c. xxxiv ; P. L., xliv, 185.

7. P. L., ccn, 593-622.

biva. Quapropter S. Augustinus, loco mox citato, dicit
utrumque esse liberatum, et pariter S. Gregorius Nazian-
/cnus asserit : « Utrumque Christus passione sua salute
donavit 1 . »

Imo apud Orientales 2 , praesertim Syros, Coptas, cultu
publico Adam et Eva coluntur ; apud Graecos, festum
\dami et Evas celebratur dominica qua? praecedit Nativita-
Icm Domini.

1. S. Gregor. Nazianz., Orat., xxxvn, 7 ; P. G., xxxvi, 289.

2. Cf. Le Bachelet, In diclion. Thiol., v ; Adam, t. I, coi. 380.

AUT. II. DE TRADUCTIONE PECCATI PROTOPARENTUM 1]

ARTICULUS S ECU N DUS

1)E TRADUCTIONE PECCAT!

PROTOPARENTVM I.X POSTEROS

AD u. f.xxxi K. IHOM/E IN l a ll tt "

I. Notio peccati originalis. — Praiter doctrinas capita
i u ari . pruiccd. exposita, dogma catholicum importat insu-
per Adamum suo peccato toti suae propagini nocuisse,
amittendo pro posteris justitiam et sanctitatem quam a
Deo acceperat el, ipsis transmittendo pcenalitates hujus
vitas et mortem, imo ol ipsum peccatum, quod mors esi
anima-. Dupliciter itaque considerari potest illud pecca-
tum : vel ut erat in ipso Adamo capite nostro, sicque est
peccatum originans ; vel ut est labes in omnes alios genera-
tione transmissa, jamque est peccatum originalum, seu
originale, sensu strictiori 1 .

Intelligitur itaque peccatum originale illud quod omnes
homines ex Adamo naturaliter geniti, in origine sua,
nempe nascendo et quatenus nascendo ex Adamo, contra-
hunt.

II. Errores. Jam, in exordio Ecclesia;, Esseni et Ebio-
nitae ut ex Romiliis Clementinis colligitur*, negarunt Adam i
lapsum, distinxeruntque prophetas veraces, ab Adamo
descendentes, et prophetas mendaces, ex Eva derivatos 8 .
Gnostici dogma pervertunt, illum lapsum in eo reponendo,
quod particula lucis et vita; sit in materia demersa et
veluti incarcerata. Neoplatoniei quoque et origenistae
dogma nostrum fabulis deturpant, dum imaginantur
lapsum coelestium virtutum propter diversa scelera in
diversa corpora detrusarum.

1. Van Noort, Tract. de Deo Creatore, p. 151.

2. Gf. Clementis Homitise el Recognitiones ; P. (}., i el ii.

3. Homit. III.

Saeculo autem iv, Theodorus Mopsuestenus asseruit
primogenitores humani generis, Adamum et Evam. mor-
I ales a Deo creatos, nec quemquam posterorum sui pra;-
varicatione laisissc, sed sibi tantum nocuisse, seque man-
dati reos apud Deum fecisse, alterum penitus nullum 1 .

Post Theodorum Pelagius 2 , ejusque asseclae, Julianus,
Coelestius, contenderunt pariter Adamum sibi tantum
nocuisse, non vero nobis, nisi forte externe, per modum
exempli. Qua propter non datur peccatum originis.

Hinc morbi, mors, aliajque asrumma; praisentis condi-
tionis, non habent rationem pcence, sed potius defectus
naturalis, quem el, protoparentes et posteri experti luis-
sent, etiam si nulla pra-cessisset prarvaricalio. Baptismus
itaque non est parvulis necessarius ad alicujus macula;
vel culpa; deletionem, neque ad salutem consequendam,
sed tantum ad acquirendum jus intrandi in regnum cado-
rum. Distinguebat quippe Pelagius inter regnum catiorum
et xlernam bealiludinein : absque baptismo pueri possunl
esse beati, sed extra regnum ; eum baptismo autem et
heatitudinem et regnum simul ;onsequuntur.

1 laec fuit prima in pelagianismo periodus.

Deinde coacti vi argumentorum qua; doctores catholici
opponebant, concesserunt hairctici Adamum, sia peccato
abstinuisset, non fore morti obnoxium, posterosque ab
ipso contrahere necessitatem mortis corporalis, non tamen
peccatum, quod mors est anima;.

Dogma nostrum negarunt medio arvo haeretici qui gno-
sficismum vel manichacismum renovabant, ut Albigenses,
ac postea plures reformatores, ut Anabaptista;, Quakeri,
dum alii cum Zwinglic, contenderunt Adami lapsum nobis

1. Ita Marius MercaTOr, exponit errorem Theodori. Lib. Sub-
notationum in verba Juliani, n. 1 ; P. L., xlviii.

2. De erroribus Pelagii, consuli possunl : Pelagius, in operibus
quie supersunt, P. L., xxx; ejusque discipulus Fastidius, Devita
christiana, de divitiis; Marius Mercator, op. cit ., et Commoni-
torium; S. Hieronymus, Diatog. conlr. pelag., P. L ., xxu ; S. Au-
gustinus, qui errores illos exponit et confutat in diversis libris,

L., xliv ; Petavius, De pelagianorum dogmatum historia :
Tixeront, Ilisloire des dogrnes, l. 11.

12 TRACT. DK PECCATO ORIGINALI. O. I.

ita nocuisse, uf terumnas vita; transmitteret, non tamen
ut aliquod peccatum nobis transfunderet 1 .

Unitarii generatim huic dogmati sunt infensi 2 , sicut
etiam liberales et rationalistse 3 .

Modernista; demum dixerunt doctrinam de originali
peccato qualem nunc credit et profitetur Ecclesia non
contineri in S. Scripturis nec fuisse fidem primitivas Eccle-
sia;, sed potius theoriam a S. Augustino confictam. Erro-
rem aliquatenus affinem tenui I Turmel in sua libro Jlis-
lo ire de la theologic, positive, qui fuit a S. Gong. Indicis
prose riptus.

II l. Conclusio : Secundum fidem catholicam tenendum
est peccatum originale in posteros Adae traduci non solum
quoad poenalitates praesentes, sed etiam quoad ipsum
peccatum quod mors est animae. — Probationes ex veteri
Testamento. — 1° Ex narratione lapsus. — Tota series
narrationis innuit lapsum non protoparenl ilnis solis, sed
cl, tot i progeniei nocuisse ; nam p cenae sive generales,
ut privatio justitia;, concupiscentia, mors, sive particu-
lares, quas Deus pro utroque sexu indicii, respiciunt omnes
qui cx Adamo H Eva nascuntur. Hinc est quod Redemptor
ex semine mulieris promittatur pro toto semine : Conteret
caput luum*

Quapropter illa redemptionis promissio, qua; omnes
posteros speelant, supponit omnes in protoparentibus
peri isse.

Quam interpretationem suggerit duplex alius locus
Scriptura:, scilicet Ecclesiastici et libri Sapientia: . In Eccle-
siastico dicitur : « A muliere initium factum est peccati
et per eam omnes morimur 5 . » In libro Sapientia; : « Deus
creavit hominem inexterminabilem et ad imaginem simi-
litudinis sua; creavit illum. Invidia autem diaboli mors

). De doctrina novatorum legi potest I*'. Lichlcnberger, linen-
do pedi e, t. X, v. Peche.

2. Cf. F. Clarkk, Manual of unilarian belie/.

fi. Cf. A. Sabatier, Esquisse d'une philosophie de la religion.

4. Genes., in, 15.

5. EcA-.lt., xxv, 33.

ART. II. DE TRADUCTIONE PECCATI PROTOPAHENTUM 13

introivit in orbem terrarum 1 . » — In primo textu indi-
catur peccatum protoparentum esse causam cur omnes
moriamur, ac proinde in omnes traduci, ac reddere omnes
dignos morte, quod innuit rationem culpae aliquo modo in
posteros transfundi. — Ex altero autem textu colligitur
dona praeternaturalia corporis, scilicet immortalitatem,
cl dona proprie supernaturalia anima;, vi quorum erat
ad imaginem similitudinis Dei, amissa fuisse pro ipso
homine, seu pro toto genere humano, et per primum pec-
catum, cujus instigator fuit diabolus, mortem in orbem
terrarum, seu in totum genus humanum introisse.

Quum itaque libri sapientiales ad narrationem genesia-
eam alludant et humanam perniciem rx primo peccato
derivent, hinc concluditur viguisse in populo judaieo
traditionem quamdam, quam nunc cum lumine Novi
testamenti possumus de peccato originali recte interpre-
I ari.

IV. 2° Ex psalmo L : Ecco enim in iniquitatibus con-
ceptus sum et in peccatis concepit me mater mea. — I lic

textus, lumine Novi Testamenti et Traditionis Catholic®
explicatus, solidum praebet nostri dogmatis fundamentum.
In hebraico textu habetur numerus singularis : In pravitate
conceptus sum et in peccato concepit, me mater mea.

Psalmista profitetur fuisse in sua conceptione aliquam
pravitatem, aliquodve peccatura, in quo est natus el ex
quo derivat vel excusat suam proclivitatem ad malum,
quasi diceret: Peccavi quidem, malum coram te feci, sed
peccavi; quia sum pronus ad peccatum, cl ideo ad pecca-
tum sum pronus, quia fui in peccato < onceptus. Jamvcro
peccatum illud vel proclivitas ad malum nonnisi de ori-
ginali peccato plene et ultimo explicari potest. Ergo ex hoc
textu colligi potest dogma peccati originalis. Proh. min.
\'on potest intelligi de peccato parentum, quia David fuit
legitime conceptus, scilicet de Jesse viro justo et conjuge
ejus, ut animadvertit Augustinus, in hoc loco. Neo de
peccato proprio, quum in conceptione nondum fuerit
peccati actualis capax. Ergo de peccato quodam originis.

1. Sap., n, 23 ss.

14

TRACT. DE PECCATO ORIGINAI.I. O. I.

Et hanc interpretationem tradunt Origenes 1 , ac praeser-
tim S. Augustinus : « Quid est cpiod se dicit in iniquitate
com eptum nisi quia trahitur iniquitas ex Adam 2 ?

— Objiciunt plures, praesertim recentiores, intelligi
posse de concupiscentia, nempe : sum ad malum inclinatus,
quia fui in concupiscentia conceptus.

— Reponi potest illos auctores facilius concedere con-
cupiscentiam vocari peccatum in lingua Veteris Testa-
menti, sicut in lingua Pauli : id enim minime constat.
At, si ostenderetur sermonem esse ile concupiscentia, jam
valeret explicatio quam concilium Tridentinum tradit
de textu Pauli, videlicet : concupiscentiam non dici vere
et proprie peccatum, sed quia ex peccato est et ad peccatum
inclinat 3 .

Id ergo saltem eruimus : Davicl vi sure conceptionis,
seu vi originis ex parentibus, pati aliquam inordinatio-
nem seu pravam proclivitatem, qua; est ex peccato et ad
peccatum inclinat. Atqui inordinatio quas vi originis ex
parentibus est ex peccato et ad peccatum inclinat, Vel est
peccatum originale vel saltem ipsum importat.

Ergo ex illo testimonio, saltem consequenter et mediante
ratiocinio, deduci potest dogma peccati originalis.

V. 3° Ex textu Job : Quis potest facere mundum de
immundo conceptum semine ? — Nonne tu qui solus es ?

Lectio Vulgalse *, de peccato originali haud aegre intcl-
ligi potest, videlicet : omnis homo est vi sua; originis im-
mundus, utpotc de immundo conceptus semine. Non au-
tem de immunditia corporali agitur, sed de spirituali,
quam solus Deus potest abluere, atque idcirco de peccato ;
hinc concluditur esse peccatum quoddam originis.

At textus hebraicus non eadem vi pollet : « Quis dabit
mundum de immundo ? Ne unus quidem. » — Omnis
scilicet homo originem ducit ab immundo, et idcirco nullus
est mundus. Intelligi potestde peccato actuali, aiunt plures
interpretes ; quia nempe omnes parentes aliqua saltem

1. Origenes, Hom.il. VIII in Levit.

2. S. Augustin., Enarrat, in Ps., P. L., xxxvi, 591.

3. Sess. V, can. 5.

4. Job., xiv, 4.

ART. II. DE TRADUCTIONE PECCATI PROTOPARENTUM 15

commiserunt peccata, nullus nascitur de mundo. Rigor
quidem verborum salvatur ; at, si sensus plenus inquira-
tur, concludi potest aliquid de peccato originis. Peccatum
quippe actuale non redundat proprie in filios nec efficit
proprie ut filii immundi in nativitate reputentur. Qua-
propter, si filii dicuntur immundi in nativitate, id arguit
peccatum quoddam originis, quod cuncti homines nascendo
contrahunt.

Sicque per ratiocinium et accedente lumine Traditionis
catholica; erui aliquatenus potest ex pnefato textu doc-
trina originalis peccatis 1 .

VI. 4° Ex tota oeconomia veteris Testamenti et tradi-
tione populi Israelitici. — Circumcisio, sictit et reme-
dium naturae, erat quoddam sacramentum ad deletionem
peccati originalis institutum 2 , totaque vetus ccconomia
« quid aliud erat nisi implicita proclamatio status lapsi,
in quo genus humanum gemebat, ct unde non poterat
nisi per promissum Redemptorem erui? Huc tendit ipsa
electio Israel ex omnibus aliis populis ; huc vaticinia
de venturo Salvatore 3 . »

Traditio populi Israelitici recolitur in libro Ecclesiastici
et in libro Sapicnliic , ut vidimus n.m, ac tandemhn libro,
utut apocrypho, iv Esdrse : « O tu, quid fecisti Adam ?
Si enim tu peccasti, non est factum solius tuus casus, sed
et nostrum, qui ex te advenimus 4 . »

Hinc est quod rabbini tempore Christi admiserint
communiter vigere in hominibus infirmitatem quamdam
spiritualem, qua; interdum dicitur peccatum, quaique ab
Adamo per modum haereditatis trahitur’.

1. Quapropter multi Patres cum Origenk, Iiomil. VIII, in
Levit.; P. G., xm, 1334, interpretantur hunc locum de peccato
originali.

2. Cf. De Sacramentis, q. ii, a. 2.

3. L. Janssens, t. VIII, p. 499.

4. IV Esdr., vii, 48.

5. De hoc argumento erudite et solide scripserunt : P. J. Frey,
L'6tal originel ct Ia cluite de Vhomme, d'apres les conceplions juives
au tenips de J.-C., Revue des Sciences philos. et tlieol., 1911, p. 507-
545 ; et Illm. Janssens, op. cit., p. 572-580.

lf)

TRACT. DE PECCATO ORIGINALI. Q. I.

VII. Testimonia Novi Testamenti. 1° Ex Evangelio. —

Citantur verba S. Joannis Baptista;, qui videns Christum
ad se venientem, exclamavit : « Ecce Agnus Dei, eoce qui
tolli! peccatum mundi*. » — Licet non omnes exegelic
admittant vim hujus textus probantem, ope tamen ratio-
cinii erui posse videtur probatio. Nam Christus exhibetur
ut victima, pro toto mundo, quod innuit aliquod peccatum
loti mundo commune, et idcirco peccatum originis. « Unde
sensus est, ait Ulmus Janssens : « Ecce instaurator generis
lapsi, peccato generis onusti 1 2 . »

Ipse Dominus Jesus asserit necessitatem renascendi :
11 Nisi <piis renatus fuerit denuo, non potest videre regnum
Dei... nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu Sancto,
non potest introire in regnum Dei 3 . » Quum verba nullam
praj se ferant exceptionem, oportet uL omnis homo renas-
catur. Sed qui renascitur supponitur mortuus. Ergo omnis
homo est mortuus per aliquod peccatum ; non tamen ac-
tuale, quia non omnes sunt hujus capaces ; ergo originale.

Iterum tota oeconomia ovangelica id evincit ; nam ubique
se exhibet Christus ut medicum curantem quod perierat,
ut redemptorem, qui salvat populum a peccatis eorum,
ut misericordem hominis lapsi instauratorem, qui baptis-
mum instituit in remissionem peccati originalis, et cietcra
sacramenta ad hominis sanationem, sanctificationem et
eruditionem.

VIII. 2° Ex S. Paulo ad Romanos: v, 12-19. — Teste
Apostolo, per unum hominem, scilicet Adamum, aliquod
peccatun in hunc mundum, seu in genus humanum, in-
travit, et omnes homines constituit et mortales et pecca-
tores. Atqui peccatum illud non potest esse nisi originale.
Ergo, teste Apostolo, datur peccatum originale. Exponitur
major. « Propterca, sicut per unum hominem peccatum
in hunc mundum intravit, ct per peccatum mors, et ita
in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes pecca-
verunt. » Itaque 1° per unum hominem peccatum in hunc

1. Joan., i, 29.

2. Op. cil., p. 500.

3. Joan., m, 3, 5.

ART. II. DE TRADUCTIONE PECCATI PItOTOPARENTUM 17

mundum intravit ; 2° omnes liomnes constituit mortales :
ct per peccatum mors, et ita in omnes mors pertransiit ;
3° constituit omnes peccatores : in quo omnes peccaverunt.

De sensu illius locutionis, in quo. E<p’w, celebris esi
• ontroversia. Juxta alios interpretes. Latinos quidem sed
ct plures Grtecos, in quo est relativum et refertur ad
Adamum, et tunc exprimit immediate omnes homines
in protoparente peccasse; juxta alios et generalius juxta
receptiores, est particula causalis, eo quod, nempe omnes
homines moriuntur, quia omnes peccaverunt*.

At hoc etiam sensu locutio subaudit : in Adamo. Id
quippe important et verba praecedentia : per unum homi-
nem peccatum intravit, et verba sequentia : sicut per in
obedienliam unius peccatores constituti sunt mulli ; unius de
delicio omnes mortui sunt ; per unius delictum in omnes
homines in condemnationem.

Ouiecumque ergo eligatur interpretatio, semper erui-
lur omnes homines in protoparente, Adamo, peccasse".

Probatur minor. Peccatum hujusmodi exhibetur, non
metaphorico sensu, ul poena peccati, neque ut concupi-
scentia, sed ut verum et proprium anima: peccatum ;

1. Ad nos non perlinet hanc controversiam versare; at anim-
advertimus longius illos procedere qui asserunt interpretationem
de sensn relativo esse contra indolem lingua: grccae, aut contra
mentem Patrum Graecorum ; quod prorsus confutat Maunoury,
linguae graecfe ipse, peritissimus. Consuli hac de re possunt : Mau-
noury, Commenlaires sur les e.pilres ite S. Paul, in h. 1. ; Corluy,
Spicileg., t. I, p. 228 ss ; Tobac, l.c problimc de. Ia justi/icalion
dans S. Paul, p. 80 ss. ; P. Lagranc.e, L'Epilrc aux Pomains,
in h. I.; F. Prat, I.a Thiologie de S. Paul., I. 1, p. 292-307;
1,. Janssens, op. eit., p. 503 ss.

2. Hecte igitur arguit Bossuelius : « Voulez-vous, au lien dem
qui, mettre parce que ? Vous n’6chapperez pas pour cela ii la
veritd qui vous presse : la mori a passd ii tous, parce que lous ont
pdehe. 11 faut donc trouver le pdchd partout ou on trouvera Ia
mort. Vous la trouverez dans les cnfants ; trouvez-y donc le
pdehe. S'ils sont. du nombre de ceux qui meurent, par votre tra-
duction, iis sont du nombre de ceux qui pdchenf . lis ne pdehent pas
en eux-mfimes. C’est donc en Adam, et mulgre que vous en ayez,
il faut ici de vous-m&me rdtablir l’in quo que vous aviez voulu
-upprimer. On y est force par la seule suite des paroles de S. Paul. »
UossuiiT, Defense de la Tradition et des saints Peres, liv. VII,
c. xii.

18

TRACT. DE PECCATO ORIGINALI. Q. I.

ART. II. DE TRADUCTIONE PECCATI PROTOPARKNTUM 19

non quidem ut peccatum actuale et per imitationem,
sed ut peccatum haereditarium et ex origine. Porro haec
omnia nonnisi originali peccato conveniunt. Ergo peccatum
de quo loquitur Paulus non potest esse nisi originale.

Propositio probatur per partes.

1° Illud peccatum non est peccati poena, seu mors,
prout objiciunt Pclagiani eorumque assecla}, nam ab ipso
expresse distinguitur : « Peccalum intravit in luinc mundum
el per peccatum mors » ; et inferius a morte discriminina-
tur, ut stipendium a sua causa : « Stipendium peccati mors 1 .

2° Non est concupiscentia. Nam peccatum illud dicitur
quod est. causa damnationis, cuique opponitur justitia
Christi, quodque idcirco non remanet in justis : « Sicut
per unius delictum in omnes homines m condemnationem ,
sicel per unius justitiam in omnes homines in justificationem
vitee. » Sed concupiscentia remanet etiam in justis nec est
damationis causa. Ergo.

3° Non est peccatum actuale. Peccatum quippe de quo
est sermo apud Paulum est universale, tantum ve paLot
quantum ipsa mors, omnes -scilicet moriuntur quia omnes
peccaverunt. Porro peccatum actuale non adeo extenditur,
sicut mors ; nam moriuntur infantes, qui nullius peccati
actualis sunt rei. Ergo.

4° Non dicitur peccatum per meram imitationem,
siquidem infantes illud contrahunt nec tamen sunt imita-
tionis capaces ; multi quoque adulti peccatum Adae nun-
quam audierunt, et etiam in illos qui ipsum audierunt non
semper vim seductionis exercet.

5° Est peccatum internum, eo quod in peccatores deri-
vetur, sicut justitia Christi in renatos. Porro justitia
Christi renatos afficit intrinsece, non per meram imitatio-
nem, sed per intrinsecam in anima inhserentiam.

6° Esi. hereditarium el ex origine. Nam idcirco attingit
homines, quia ab uno homine trahunt originem, seu qua-
tenus nascuntur ex ipso.

IX. Traditio catholica. 1° Ex praxi Ecclesiae. — Est

axioma praxim Ecclesiae, sive in orando sive in admini-

strando sacramenta, esse veram et externam fidei expres-
ionem : Lex supplicandi vel agendi esi lex credendi. Atqui
ab initio Ecclesia, praxi sua, docuit omnes cx Adamo
genitos, etiam qui nullius peccati actualis sunt capaces,
sicut infantes, obnoxios esse peccato cuidam, quo deti-
nentur sub diaboli potestate : hinc exorcismi in baptismo
ad fugandum diabolum ; quodque solum per infusionem
gratiae baptismalis remittitur, hinc formula : Confiteor
unum baptisma in remissionem peccatorum. Ergo datur
aliquod peccatum ali actuali distinctum, quod itaque recte
dicitur originale.

Praxim universalem baptizandi pueros testatur tra-
ditio antiquissima 1 , et baptismum fieri in remissionem
peccati originalis jam explicant priores Patres. Sic. arguit
Origenes : « Quid causas sit, cum baptisma Ecclesiae pro
remissione peccatorum detur, secundum Ecclesiae obser-
vantiam etiam parvulis dari ; cum utique si nihil esset in
parvulis quod ad remissionem deberet et indulgentiam
pertinere, gratia baptismi superflua videretur*. » — Nec
responderi potest pueros baptizari propter peccatum
actuale, nam hanc falsam interpretationem priimeva
traditio excludit, siquidem S. Cyprianus et episcopi Afri-
' ani testantur : « Infans recens natus nihil peccavit, nisi
quod secundum Adam carnaliter natus, contagium mortis
antiqua; prima nativitate contraxit qui ad remissionem
peccatorum accipiendam hoc ipso facilius accedit, quod
illi remittuntur non propria, sed aliena peccata 3 . »

Nec iterum dicatur nullam haberi rationem peccati
in parvulis, nam forma baptismi, interrogationes, exorcismi
ostendunt illos sub potestate diaboli detineri. Indigent
baptismo ut abluantur, et, idcirco vera macula inquinan-
lur.

Praxis ergo baptizandi infantes est irrefragibile testi-
monium. Quod ita ostendit Augustinus. « Porro, quia
parvulos baptizandos esse concedunt... concedant oportet,
cos egere illis beneficiis Mediatoris, ut abluli per sacramen-

1. Cf. Kirc.ii, Enchiridion fontium hislorix ecclesiaslicee antiqua ?.

2. Origen., Ilomil. VIII in Levit., in; P. G., xm, 1334.

3. S. Cyprian., epist. LIX, 5; P. L., m, 1019.

1. Rom., vi, 23.

20

THACT. DE PECCATO ORIGINALI. Q. I.

tum..., ut salvi, ut liberati, ut redempti, ut' illuminati
fiant. Unde ? nisi a morte, vitiis, reatu, subjectione, tene-
bris peccatorum ? Qua; quoniam nulla in ea letate per
suam vitam propriam commiserunt, restat originale
peccatum... quid in illo agit exorcismus meus, si in fami-
lia diaboli non tenetur?... Quomodo ergo dicturus eral
eum renuntiare diabolo, cujus in eo nihil esset ? quomodo
converti ad Dominum, a quo non esset aversus 1 2 ? »

Quocirca praxis baptismi cum omnibus ritibus quj
illum comitantur ostendit peccatum originale et vigere
in parvulis et rationem macula; verique peccati habere.

X. 2° Testimonia scripta ante exortam heeresim pela-
gianam. — Jam Pauli testimonium citavimus, quod
ostendit fidem nascentis Ecclesia;. Paulo autem concinunt
omnia symbola, qua- confitentur unum baptisma in remis-
sionem peccatorum, ex quo eruitur omnes qui baptizantur
subjici peccato.

Patres Apvslolici eamilem fidem recolunt, scilicet ante
baptismum homin ;s esse mortuos, ex baptismo exire
vita donatos, seu descendere in aquam mortuos, ascendere
vivos; et luee est interpretatio quam tradit Hermas :
« Mortui descenderunt, vivi autem ascenderunt*. »

Saiculo n citantur S. Justinus, S. Theopliilus Antio-
chenus, S. irenaeus. Recolit Justinus Christum venisse
et baptizntum fuisse propter genus humanum, « quod
per Adam in muriem el fraudem seductionemque serpentis
inciderat, unoquoque sua culpa improbe agente 3 . »Theop hi-
lus loquitur de peccato Adami ut fonte nostri mali : « Sic
primo homini mandati pra-Lergressio id attulit ut c para-
diso ejiceretur ; non quod mali quidquam inesset. ligno
scientiae, sed ex peccato lanquam e.e fonte in hominem flu-
xerunt labores, molestiae, ac denique mors ipsa 4 * . » Licet
isti pccnalitatcs et mortem praesertim attendant, sup-

1. S. Augustin., De Peccator, inerit. et remiss.; lib. I, c. xxvi,
et c. xxxiv ; P. /.., xuv, 131, 1 4t>.

2. Hermas, Pastor, similit., ix, 16; edit. Fcnk, p. 611.

3. S. J.ustin ., Dialog. cum Tryphone, 88 ; P. O., t. I, 086.

4. Tiieophii.. Antioc.ii., Ad Autol., lib. II, c. xxv ; P. (i., vi,

1092.

ART. II. DE TRADUCTIONE PECCATI PROTOPARENTUM 21

ponunt tamen rationem culpae, quatenus indigeat genus
Ini manum Christo Redemptore.

S. Irenaeus dogma non tantum asserit, sed et illustrat,
instituendo antithesim inter Adamum et Christum, Evam
d Mariam, ita scilicet ut in Adamo offenderimus et culpa
Vi ke fiat nobis intrinseca, sicut in Christo reconciliamur
per justitiam nobis intrinsece communicatam, et per
Uvam mortem animae incurramus sicut per Mariam recu-
peramus spiritualem animae vitam : « Deum quidem
iu primo Adam offendimus, non facientes ejus praeceptum,
in secundo autem Adam reconciliati sumus, obedientes
usque ad mortem facti 1 . »

Saeculo hi, pluries hanc doctrinam tradit Origencs.
Illam eruit ex praxi baptizandi pueros, ul jam vidimus,
n. ix, et ex tum ex Ps. l tum ex Job illam probat :
■i Quaeeumquc anima in carne nascitm iniquitatis et pec-
cati sorde polluitur *. »

In Occidente, Tertullianus est verus testis subslantiam-
que. dogmatis asserit, licet in aliquo deficiat, nempe docet
Iulum luimanum genus infici 3 , et idcirco etiam pueros;
at, quia erronee putat baptismum esse propler actualia
peccata institutum, concludit non esse baptizandos in-
fantes 4 . Post Tertullianum, Ecclesia Africana, praesertim
I empore S. Cypriani, integram et absolutam doctrinam
de originali peccato vindicavit, dum sexaginta sex epi-
scopi decernunt baptizandos esse infantes, prout jam
commemoravimus, n. ix.

Saeculo iv innumera sunt testimonia. Sufficiat citare ex
(irsecis Didymum loquentem de « peccato, quod et omnes
ex Adamo per successionem contrahunt 6 . » Ex Latinis

1. S. Iuen., Coni. Haeres., lib. V, e. xm, n. 3; i’. vn,
1168. — De Maria autem et Eva, lib. III, c. xxu ; P. C., vn,

964 ss.

2. Orioen., In Levit., vin, 3 ; P. (L, xm, 1334.

3. n Exinde totum genus de semine suo infectum, suae etiam dam-
nationis traducem fecit. » Tertull ., de Testimonio an i ime, c. mi:
P. L., i, 613. Asserit igitur et substantiam dogmatis, nempe dari
peccatum originale et modum quo traducitur, scilicet per genera-
I ioiicm.

4. De Baplism., 18; P. /-., i, 1220.

5. Didym., Coni. Manich., 8; P. G., xxxix, 1096.

22

TRACT. DE PECCATO ORIGINALI. O. I.

ART. II.

DE TRADUCTIONE PECCATI PROTOPARENTI. M

23

S. Ambrosium : « Omnes in primo homine peccavimus el
per nalurie successionem culpis quoque ab uno in omnes
transfusa successio esi 1 . >>

In his ergo textibus non solum veritas peccati originalis
inculcatur, sed et simul asseritur esse peccatum natura-
seu originis, quod per successionem seu per generationem
traducitur.

Ex Syris, S. Ephrannum. Doctorem Ecclesiae recens
constitutum : « Adam, suadente serpente, justitia; debito-
rem se constituit, et delicti poena in omnes generationes
transmissa est 2 . » Alibi exponit culpam et maculam omni-
bus transmitti praetor Christum et B. Virginem Mariam,
nam alloquens Dominum, dicit : « Revera quidem, Tu el
Maler /novos soli estis, qui omni ex parte omnino pulchri
sint. In te, Domine, non est, labes nec ulla in matre tua
macula. Filii autem mei bis duabus pulchritudinibus
minime similes 3 ».

Insigne sane Traditionis testimonium, quo probatur
simul et peccatum originale habere in nobis rationem
culpae ac labis, el B. Virginem fuisse in suo conceptu ab
omni labe immunem.

XI. Difficultas ex S. Chrysostomo. — Jam objiciebat
Julianus Chrysostomum non agnoscere in parvulis pec-
cata. Responderi potest : 1° Chrysostomum et alios Patres
Graecos, qui negant interdum infantes subjici peccatis,
loqui contra Manichajos aut Origenistas : quia enim Mani-
eha;i contendebant naturam esse in se malam aut gene-
rationem esse vi sui peccatum et homines carere libertate,
idcirco doctores illi reponunt naturam quam infantes
in generatione recipiunt non esse pravam, hominesque
propria libertate abuti ac sua voluntate fieri pravos,
nec debere, ad sese excusandos, proprias culpas in Adu-
mum refundere ; et quia Ori genista; fingebant animas in

1. S. A.MBKOS., Apolog. prophcUc Dauid., P. L., xiy, 915.

2. S. Ephhaem., Hymn. cie instaurat. Eccles., iv, 1; Edit. Lamy,
III, 974.

3. Carmin. ISisib., xxvii, 8. — Cf. edit. Bickeli., 186(3, p. 28-
29.

unteriori vita peccasse, rectissime dicunt illi Patres pueros
non habere hujus modi peccata.

2° Sensus ergo illorum effatorum est, pueros non habere
pcccala propria, seu per actum proprium commissa. Si
autem non adduntur ilice explicationes, ratio est quia
nondum erat lis exorta, et idcirco isti DoctoreS loquuntur
sensu illo communi qui erat in Ecclesia Dei notissimus.
( ime interpretatio traditur ab Augustino : « Intellige pro-
pria, et nulla contentio est. At, inquies, cur non ipse ad-
didit propria ? Cur, putamus ; nisi quia disputans in Ca-
l liolica Ecclesia, non se aliter intelligi arbitrabatur ? tali
qmestione nullius pulsabatur, vobis nondum litigantibus
securius loquebatur 1 . »

3° Reperiri apud Chrysostomum alios textus, qui asse-
runl nos ex Adamo contrahere rationem debili, et, pec-
catum originis veram habere indolem peccati, quod indi-
get gralia Christi ut deleatur. Hi autem sunt textus quos
ipse Augustinus allegavit : « Venit semel Christus, inve-
nit nostrum chirographum paternum quod scripsit Adam;
ille initium induxit debili, nos fcenus auximus posterioribus
peccatis... Mortem et condemnationem unum quidem
pc.-catum afferre potuit ; gratia autem non illud modo
peccalum sustulit, sed et qua; post illud supervenere 2 .»

Ex quibus erui potest : 1° esse in nobis peccatum ha;rc-
ditarium, quatenus chirographum paternum (it nostrum
cf rationem inducit debiti ; 2° habere rationem peccati
veri et in ratione macula; convenire cum posterioribus
peccatis, et idcirco nonnisi per gratiam deleri.

4° Etsi concederetur quosdam Patres interdum minus
accurate locutos fuisse, minime tamen probatur illos
circa substantiam dogmatis heesisse, quippe qui doceant
omnes homines Christi redemptione indiguisse 3 .

XII. 2° Post exortam controversiam apud Augusti-
num. — S. Augustinus ad minus decem libros scripsit-,

1. S. Augustin., Coni. Julian., lib. I, e. vi, n. 22; P. L., xliv,
656.

2. S. Chrysost., Homil. X in episl. Roni.; P. G., lx, 475.

3. Cf. De hac ipsa re L. Jansse-ns, t. VIII, p. 554-565.

24 TRACT. DE PECCATO ORIGINALI. O. I.

quibus doctrinam de peccato originali contra Pelagianos
acerrime vindicavit 1 . Ipse autem ostendit se non esse
hujus doctrinas inventorem, sed cum priori traditione
continuari « Propter quam catholicam veritatem sancti
ac beati in divinorum eloquiorum pertractatione clarissimi
sacerdotes, Ircnaeus, Cyprianus, Reticius, Olympius, Hila-
rius, Ambrosius, Gregorius, Innocentius, Joannes (Chry-
sost.), Rasilius, quibus addo presbyterum, nolis velis,
Hieronymum, ut omittam cos qui nondum dormierunl ,
adversus vos proferunt de omnium hominum peccato ori-
ginali obnoxia successione sententiam*. »

De peccato autem originali docet Augustinus : 1° esse
peccatum hreredilarium, quod ex Adamo per conceptio-
nem seu generationem ducitur : « Quid est quod se dicit
in iniquitate conceptum, nisi quia trahitur ex Adam 3 ?» —
2° Peccatum illud a nobis non commi Ili, sed contrahi, el
.1° quia prroeise contrahitur cum natura, esse in omnibus
qui habent naturam, etiam in infante unius diei : « Inde est
quod nec unius diei infantem mundum dicit a peccato,
non oo quod commisit, sed eo quod contraxit 4 5 6 . » 4° Ideo
contrahi, quia unus cum Adamo sumus in natura : « In
Adam omnes tunc peccaverunt quando in ejus natura, illa
insita vi qua cos gignere poterat, adhuc, omnes ille unus
luerunt*. » 5° Peccatum illud eo modo voluntarium dici
quo est huireditarium, scilicet per quamdam conjunctio-
nem cum voluntate Adami : « A prima hominis mala
voluntate contractum factum est quodam modo hseredi-
tarium". » 6° Consistere quidem in concupiscentia, qua;
quatenus habet rationem culpa- deletur per baptismum,
quatenus autem habet rationem poena; remanet etiam
in renatis 7 . Attamen 7° consistere in aversione a Deo, ita ul

1. Cf. P. L., XLIV-XLV.

2. S. Augustin., Cont. Jutian., lib. II, c. x, n. 33; P. L., xliv,
607.

3. Enarrat, in Ps. ; P. L., xxxvi, 591.

4. Serni. CLXX, 2 ; P. xxxvm, 928.

5. De Peccat, merit. et remiss., lib. III, c. xiv; /'. L., uxiv, 194.

6. Itelracl., i, xm, 5 ; P. L., xxxn, 604.

7. Cf. Coni, duas epist. Petat/., lib. I, c. xvu ; De nupl. ei concu-
pisc., i, 20-27 ; P. L., xliv, 426 ss.

AUT. II. DE TRADUCTIONE PECCATI PROTOPARENTUM 25

• i. Im-uI etiam infans aversus converti ad Dominum et

i ne de familia diaboli. Imo 8° consistere in vera macula,

ii ul debeant infantes ablui per sacramentum, ut salvi,
u/ liberali, ut redempti, ul illuminati fiant 1 .

XIII. 3° Ex declarationibus et definitionibus Ecclesiae.

Ante exortam meresim symbola sufficienter enuntiant
dogma, confitendo unum baptismo in remissionem pec-
catorum (supra, n. ix) ; at, post excessus Pelagianorum,
i v pii citae prodierunt declarationes.

Concilium Milevitanum, 416, ab Innocentio 1 appro-
batum, et prsesertim concilium Carthaginense xvi, an.
IIS, a Zosimo Papa approbatum, definiunt : 1° mortem in
Adamo non fuisse ex necessitate natura;, sed peccati
merito ; 2° pueros esse baptizandos, quia aliquid ex Adamo
liabunt originalis peccati, quod lavacro regenerationis
expietur. Et ideo in peccatorum remissionem veraciter
baptizantur, ut in eis regeneratione mundetur quod
tjcncralione contraxerunt 2 . — Notetur oportet antithesis
qua; inter generationem ct regenerationem instituitur :
pe iteratione peccatum trahunt, regeneratione mundantur.

S. Gcelestinus, in Epistola ad Episc. Gallia;, 431, decla-
rat ; « hi praevaricatione Ad® omnes homines naturalem
possibilitatem et innocentiam perdidisse ct neminem
de profundo illius ruina; per liberum arbitrium posse con-
, urgere, nisi gratia Dei miserantis erexerit 3 . » — Omnes
igitur homines in Ad® praevaricatione et innocentiam
amiserunt et in profundum ruina; delapsi sunt.

Concilium Arausi canum II, 529; a Ronifacio 11 confir-
matum, definit : 1° per offensam praevaricationis Ad®
lotum hominem secundum corpus ct animam in deterius
commutatum fuisse; 2° Ad® praevaricationem nocuisse
ejus propagini, non quoad mortem tantum corporis, qu®
poena peccati est, sed quoad peccatum, quod mors est
anima; 4 .

1. De Peccat, merit. cl remiss., lib. I, c. xxvi ; P. xiv, 131.
Textum retulimus, supra, n. ix.

2. Denzinger, 101-T02.

3. Idem, 130.

4. Idem, 174, 175.

HUCON. — TRACTATUS DOGMATICI, II. — 2

TRACT .DE PECCATO ORlfflNALI. Q. I,

UIT. II. DE TRADUCTIONE PECCATI PHOTOPARENTUM 27

26

Concilium Florentinum, in decreto pro Jacobitis, profi-
tetur et, docet neminem unquam ex viro fceminaque con-
ceptum a diaboli dominatione fuisse liberatum nisi per
meritum J. C. D. N. 1 .

Concilium Tridentinum totam doctrinam exponit, de-
fendit, vindicat, in sessione V. Canon I. definit Adamum
peccando sanctitatem et justitiam in qua constitutus
fuerat amisisse, incurrisse iram et indignationem Dei,
atque ideo mortem, captivitatem sub potestate diaboli,
totumque Adam per praevaricationis offensam secundum
corpus et animam in deterius commutatum fuisse. — Ca-
non 2 definit praevaricationem Adae non sibi soli sed et ejus
propagini nocuisse, sanctitatem et justitiam non sibi soli
sed et nobis perdidisse, mortem et p cenas corporis trans-
fudisse, et ipsum peccatum, quod mors est animae. —
Canon 3 definit peccatum Adee, quod origine unum est, pro-
pagatione, non imitatione, transfundi, omnibus inesse uni-
cuique proprium, et per solum meritura J.-C. tolli posse.
— Canon I renovat canones concilii Milevit. et Carthag.
de necessitate baptismi pro pueris, qui trahunt ex Adamo
aliquid originalis peccati quod regenerationis lavacro debet
expiari et in quibus regeneratione mundatur quod genera-
tione contraxerunt.

XIV. 4° Ex tota ceconomia christiana. — Summa
quippe totius praesentis ceconomiae ad id fere reducitur,
omnes homines esse originali peccato obnoxios et Chris-
tum esse omnium redemptorem, quia tollit peccatum in
quo nati sunt et peccata actualia, quibus sese inquina-
verunt, atque sua gratia omnes tandem instaurat in illum
pristinum statum, a quo fuerunt per praevaricationem pro-
toparentum exclusi 2 .

XV. Confirmari aliquatenus potest ex diversis popu-
lorum traditionibus. — Viguit apud ethnicos, tum poetas
tum philosophos, traditio, licet in pluribus deturpata, de

1. Bulla Eugenii IV, « Conlate Domino », 4 Febr. 1441 ; Denzin-
ger, 711.

2. De privilegio autem B. V. M. disseritur in tractatu de Verbo
Incarnato et Deipara.

1 du quodam primigenio, seu aetate aurea, in quo erat
hmno beatus, quemque secutus est pro universo genero
Immano infortunium ingens.

Huc etiam refertur fatum Promethei, qui, ccelcstem
ignem rapiendo, non solum ipse poenas lui! . sed cl ceteris
nocuit ; tum philosophorum doctrina, homines in pree-
: enli conditione pcenas sustinere propter scelera in vita
• uperiore commissa.

Iu quibus traditionibus miscentur plura et de angelo-
rum et de protoparentis lapsu.

XVI. Suaderi pro habiliter potest ex miseriis et defec-
tibus hujus vitee. — vVbsolute quidem defectus et mise-
ria' possunt esse naturales, quia humanae naturae consti-
tutio illos compatitur; al tam effrena concupiscentia et
ad libidinem proclivitas in natura rationali ei adeo nobili,
Ini ac tam lugendae calamitates, melius explicantur ad-
missa infectione originalis maculae.

Hinc S. T hornas argumentum probabile pro hominis
lapsu deducit. « Sic igitur hujusmodi defectus, quamvis
naturales homini videantur absolute, tamen considerando
divinam providentiam et dignitatem superioris humanae
naturae, satis probabiliter probari potest hujusmodi dcfec-
lus esse poenales; et sic colligi potest humanum genus
peccato aliquo esse infectum ‘. »

Hecte concludi potest, cum P. Garrigou-Lagrange :

Proinde, ul ait Pascal, sine hoc mysterio homo est magis
incomprehensibilis quam hoc mysterium est, incompre-
hensibile homini. Hac enim doctrina solvitur aenigma ticum
problema de coexistentia in homine tantae fragilitatis et
miseriae et tantae aspirationis ad sublimia 2 . »

XVII. Quaedam distinctiones pro difficultatum solu-
tione. — Objicitur. 1° Est axioma juris naturalis, quod
saepissime Scriptura proclamat : Filius non portabit ini-
quitatem patris. Atqui peccatum originale est peccatum
patris. Ergo filius non debet portare peccatum originale.

1. S. Thonl., iv ; Cont. Geni., c. lii.

2. P. Garrigou-Lagrange, De Revelatione, u, p. 246.

28

TRACT. DE PECCATO ORIGINALI. Q. I.

Resp. : Dist. raaj. : Filius non debet portare patris pec-
catum, cujus nullatenus est particeps, concedo ; cujus est
aliquatenus particeps, nego. — Contradist. min. : Pecca-
tum originale est patris peccatum, cujus filius est aliqua-
tenus particeps, concedo ; cujus nullatenus est particeps
vel cui remanet totaliter extraneus, nego, quia recipiendo
naturam a patre, participamus aliqua ratione ejus pec-
catum, quod cum natura transmittitur et ea propter esi.
peccatum natur©. Et nego conseq.

Obj. 2° : Omne peccatum est voluntarium. Atqui pec-
catum originale non est voluntarium. Ergo non est pec-
catum.

Resp. : Dist. maj. : omne peccatum est voluntarium vel
voluntate propria vel voluntate capitis, concedo ; volun-
tate, propria, subdist. : si agitur de peccato proprio, con-
cedo, si agitur de peccato naturae seu originis, nego, quia
tunc sufficit ut sit voluntarium voluntate « capitis » a quo
traducitur natura. — Contradist. min. : Peccatum origi-
nale non est voluntarium voluntate propria, concedo,
voluntate capitis nego. Et dist conclus. : Ergo non est
peccatum, actuale personale, concedo ; non est peccatum
habituale et natur©, seu originis, nego.

Quod innotescit ex discendis nunc de essentia et indole
peccati originalis.

QU/ESTIO SECUNDA
Explicatio dogmatis

Expendere praestat e'a omnia quas spectant naturam seu
essentiam peccati originalis, modum quo traducitur et
ejus effectus.

ARTICULUS PRIMUS

"/• -V i7v /f.i seu i:ssi:.\ti i i>eccati uhi<;i.\.\us

\l> II». LXXXI ET I.XXX11 s. TIIOM/E 1

I. Variae opiniones recensentur. — Ad sequentes classes
" duci possunt. 1° Plures reformatores cum Zwinglm eon-
I ••aderunt peccatum originale non esse peccatum re ac
proprie, sed metonymice dumtaxat. Tenuit etiam Abae-
lardus peccatum originale non esse nisi improprie pecca-
* 11,11 «t. consistere in debilo damnationis *. 2° Alii quidem,
.-mi nullatenus voluntarium aut volunt esse peccatum
absque relatione ad voluntatem Adami. l|;a Baius. 3° Alii
v «r® esse animas substantiam essentialiter corruptam. Ita
Matthias I rancowitz 3 , dictus Illyricus, Lutberi discipulus,
natus in Illyria, 1520. mortuus Francoforte, 1575. 4° Alii
■ sse dispositionem ad inordinate appetendum, nempe
fomitem peccati seu concupiscentiam, ut dixit Magister
Sententiarum 4 , et etiam Hermes, juxta quem homines

I. Cl'. Commentatores S. Thomae in Ii. 1.; De Rubeis, De Pec
• olo originali; Bellarmin, lib. V, rccentioresque llieol. pneser-
lim L. Janssens, op. cit. ; Kors, op. cit.

’. Abaelard, Exposil epist. ad Romanos, lib. II.

■i. In suo tractatu : Quod homo sil corruptus et nudatus non lanium
iii accidentibus, sed etiam in substantia.

I. Cf. Yasouez., disp. XXXI.

TRACT. DE PECCATO ORIGINALI. Q. II.

30

dicuntur peccasse in Adamo, quando per cpneupiseen-
I iam proni facti sunt ad peccandum. 5° Plures Lutherani
. t Calvinistie volunt esse haereditariam corruptionem et,
praesertim concupiscentiam, quae est peccati Adami sequela
,■1 in seipsa est peccatum’. 6° Catharinus et Pighius docent
peccatum originale esse actuale peccatum Adic nobis
extrinsece imputatum, nos que extrinsece denominans
peccatores, eo fere modo quo crimen alieujus nobilis
viri filiis et posteris extrinsece imputatur. Lugo autem,
Salmcrou, Tolctus, Ripalda, e te.', tuentur sententiam quam
sic exprimit Oh. Pesch : « Peccatum originale est ipsum
actuale peccatum Adami, quatenus a posteris ejus mora-
liter commissum est et in iis morali ter perseverans eos Deo
exosos reddit 1 2 . » 7° Nonnulli cum Guillclmo Altissiodorensi
videntur attendere tantum in peccato originali realum
p cense. 8« Alii, cum Richardo a S. Victore. Gregorio Ari-
minensi, Ilenrico Gandavensi, reponunt illud pecca tum
in morbida qualitate ab Adamo in posteros transfusa.
9° Plures veteres S. Thorase interpretes, in habitu incli-
nante hominem in bonum commutabile tamquam m ulti-
mum finem.

Vera autem doctrina sequentibus conclusionibus sta-
tuetur.

11. Prima conclusio : Peccatum originale, juxta fidem
catholicam, habet veram peccati proprie dicti rationem. —

— Probatur ex Scriptura. Id quippe veram peccati veri
rationem habet quod nos Deo reddit exosos quodque
nonnisi per gratiam deletui'. Atqui, teste Paulo, illud
peccatum nos reddit Deo inimicos requirit que gratiam
Christi ut deleatur, prout dare asserit Paulus, opponendo
illi peccato justitiam et gratiam Christi. Ergo 3 .

Consta! ex declarationibus Ecclesia;. Concilium Arau-
sicunum II, can. 2, et concilium Tridentinum, sess. V,
. an. 2, definiunt per Ad am nobis transfundi peccatum, quod

1. Cf. Opera Lutheri, edit. Weimar, t- NI, p. 400; Calvin,
Instil., m, 3, 10.

2. Pesch., n. 256.

3. Rotn., v, 12-19. — Cl'. ari. pr*ced., n. 8.

AUT, 1. • — DE ESSENTIA PECCATI ORIGINALIS

31

mm-s est anima;. Atqui peccatum quod mors est anima; est

eri nominis peccatum. Ergo. — Insuper, concilium Tri-
'h n tinum sess. V, can. 5, disertis terminis dicit, per D. N.
M G- gratiam qua; in baptismate confertur tolli in peccato
originali totum id quod veram et propriam peccati rationem
habet.

Ratione explicatur. Peccatum proprie dictum sumi potest
dupliciter : vel pro actu quo quis dicitur peccans, vel pro
eo quod in anima ex actu transacto relinquitur et ratione

• ujus homo dicitur formalitcr peccator, sicque est aliquid
m anima habituale, scilicet permanens privatio grati te
perrnanensque macula. Originis itaque peccatum est
'erum peccatum habituale, utpote privatio et macula,
siipponitque in Adamo. actum, ita nempe ut in Adamo
dicatur originans, in nobis originale.

III Secunda conclusio : Doctrina catholica est originale
peccatum in nobis esse aliqua ratione voluntarium. —

AI. -n» Ecclesia; innotescit ex damnatione propos. Baii :

\d rationem et definitionem peccati non pertinet volun-
l urium, nec definitionis quaestio est, sed causae et originis,
utrum omne peccatum debeat esse voluntarium. « Unde
p. -.reatum originis vere habet rationem peccati sine ulla
"'latione ac respectu ad voluntatem a qua originem ha-
buit*. » — Ergo verum omnino est de ratione omnis
peccati esse voluntarium et idcirco peccatum originis
habere peccati rationem per respectum ad voluntatem
Adami, u qua originem habuit.

Probatur ratione. Quum peccatum veram iinportcl
eversionem voluntatis a fine ultimo, includitur volunta-
rium ubicumque habetur peccatum verum. Atqui pecca-
tum originale est peccatum verum, ut supra ostensum est.
l igo habet rationem voluntarii, et eo modo est peccatum
quo est voluntarium.

Porro aliquid est voluntarium dupliciter : vel formalitcr

• | uia est actus voluntatis, vel lerminalive, quia connexio-
nem habet cum voluntatis actu. Liquet autem originale
picatum in nobis non esse actum. Ergo voluntarium dici

I. Prop. 46 et 47 ; Denzinc.er, 1046, 1047.

32

TRACT. Dii PECCATO ORIGINALI. Q. II.

debet, quia connexionem habet cum aliquo voluntatis
actu, non quidem voluntatis nostra?, quum nondum possi-
bilis sit voluntatis nostra? actuS in ipsa origine, sed volun-
tatis illius a quo derivamus naturam humanam quique
fuit primum humani generis caput. Quocirca peccatum
originale censetur et est voluntarium, eo quod connexionem
habeat cum voluntate nostri primi capitis.

IV. Qua ratione habeatur connexio cum voluntate
Adami. — Controversia de capite naturali et capite morali
ac juridico.

Multi theologi, a saeculo xvii et xvm, recurrunt ad con-
tinentiam in capite morali seu juridico, ut ratio voluntarii
efficaciter explicetur. Qua? sententia sic refertur a L.Jans-
sens 1 : « Alii, uti Lugo et Frassen, potius Adamum rcpra?-
sentant uti caput morale humani generis per transfu-
sionem nostrarum voluntatum in voluntatem Adami,
quia Deus, qui supremus omnium voluntatum nostrarum
est dominus, potuit illas in Adamum transfundere. Alii,
cum Billuart el Kilbcr, magis explicite ad pactum recur-
runt. Hae autem duae sententia?, quasi m idem recidunt.
Minus lamen displicet formula capitis juridici propter
pactum, <|uam capitis moralis propter transfusionem
voluntatum. Ad hanc sententiam reduci potest et Suarez,
qui scribit peccatum originale dici voluntarium, non vo-
luntate propria, sed capitis, quia scilicet secundum mora-
lem et prudentem existimationem quasi omnium filio-
rum ejus voluntas reputanda est. » Hecentiores autem, ut
< ard. Billol. Jllm Janssens, I*. Pegucs, 0. P., P. Kors, 0. P.,
hanc opinionem rejiciunt reponuntque sufficere rationem
capitis natura; 2 . Intendunt, ut, -nos dicemus, nal urse elevate . ;.

L. Janssens de sententia, quae ultra caput natura; in
Adamo caput morale seu juridicum considerandum censet,
htec animadvertit : « 1° Hasc sententia est innovatio a
tempore novatorum inducta. Sane nec apud Augustinum

1. Op. cit., p. 5-19 not.

2. Cf. Card. Billot, de Personali el originali peccalo, p. 145 ss. ;
L. Janssens, op. cit., p. 550 ss ; P. Pingues, Comment. franc.
littdral in h. 1.; P. Kors, J.a Judice primitive el Ic Peclie originel,
d' apris S. T hornas-, p. 151.

ART. I. DE ESSENTIA PECCATI ORIGINALIS

33

nec. apud S. Thomam, nec in declarationibus Conciliorum
"I notionem capitis juridici recurritur... 2° Haec sententia
procedit a fictione gratuita. Nihil enim de hujusmodi paeto
repentur in Scriptura... 3 e Haec sententia est inutilis.
Nam sufficit ut Adam consideretur tamquam caput natu-
rale humani generis... 4° Demum hasc sententia... ponit
aliquid parum intelligibilo et Dei justitiae parum conso-
num.,.. Fuit sane Adam caput juridicum et morale,
icd ratio ob quam hunc titulum meretur, non est
quaerenda nec in transfusione voluntatum, nec in pacto
'"‘<1 in dignitate ontologiea, qua Adamus erat caput natu-
rale. humani generis, adeo hac dignitate ornatus ut ori-
ginalem justitiam perseverans transfunderet in posteros,
prffivaricator autem et se et posteros, qui in eo contine-
bantur, eadem spoliaret. »

— Respondent defensores hujus sententiae ipsam minime
dici posse novam, sed contineri aequivalentcr in hac com-
paratione. S. Thorna; : « Secundum quod in civilibus omnes
homines qui sunt unius communitatis reputantur -quasi
unum corpus, el tota communitas quasi unus homo'. »
Nec esse gratuitam aut fictitiam, sed ex natura rei requiri,
nl explicetur soliditas et institutio divina, qua protoparens
luerit, caput simul in ordine naturali et in ordine superna-
1 orali ; nam formula « caput natura; » non sufficienter ex-
primit gratuitatem ordinis supcrnal.uralis. Nec esse injus-
l am, eo quod luee ordinatio esset in bonum nostrum ;
siquidem, ut exponit Billuart, Deus Adamum tot gratiis
ornaverat, tot auxiliis munierat, ita contra f en lationes
vallaverat, ut magis speranda esset perseverantia et. com-
moda secutura quam timenda praevaricatio et mala secu-
I «ra. Unde nemo prudenter poterat conditionem illam re-
cusare “.

— Licet dute sententia? in modo dicendi multum discre-
pent, in aliquo tamen debent convenire, scilicet non potuisse
Adamum dici caput nostrum, nisi ex prima Dei dispositione,
vi cujus natura humana fuerit ad ordinem supernaturalem
'levata et protoparens fuerit constitutus simul caput in
ordine naturali et in ordine supernaturali.

1. S. Thomas, 1“ II ttc , q. lxxxi, a. 1.

2. Billuart, De Actibus humanis, disseri. VI, a. 1.

34

TRACT. DE PECCATO ORIGINALI. Q.,II.

V. Quapropter melior formula videtur, quee dicit proto-
parentem fuisse capui naturae elevatu 1 .

Abstinendum censemus a formulis de speciali paclo aut
de continentia voluntatum, qua; difficultatibus ansam pra?-
bent, ut audivimus. Oportet igitur ut Adam dicatur caput
natura;, sicut et peccatum originale dicitur peccatum natu-
rae. Porro, juxta Angelicum, justitia originalis collata fuit
protoparenti velut accidens naturae speciei, velut perfectio
specifica illius status». Et idcirco ille qui fuit, caput in illo
statu fuit caput natura: prout ha;c a Deo fuit condita, cum'
illa perfectione, superaddita quidem sed quas tamen natu-
ram sequebatur ut accidens proprium supposita elevatione.

Aliunde liquet elevationem illam fuisse gratuitam et a
libera Dei voluntate, seu ordinatione dependentem. H«o
sunt adeo certa ut in adnotationibus schematis concilii.
Vaticani dicatur : « Secundum ordinationem Dei, quatenus
totum genus humanum sua in radice et in suo capite pri-
mitus elevavit ad super naturalem ordinem gratiae 2 . »

Hac ratione admittenda est omnino Dei ordinatio, qua
simul et elevata fuit natura cum illis donis qua nomine
justitia; originalis veniunt, et Adam fuit constitutus caput
naturae sic elevatae. Neque id ignoravit Adamus. Scientia
quippe qua; non solum decet primum hominem, sed etiam
est ipsi necessaria, debet ipsum instruere de omnibus quae
ipsum immediate spectant. Atqui Adamum maxime spec-
tat scire utrum sit nec ne caput naturae et quomodo se
habeat illa natura in ipso et in ipsius posteris. Ergo id
omnino cognovit. « Unde et de his supernaturalibus tantam
cognitionem primus homo accepit quanta erat necessaria
ad gubernationem vitae humanae secundum statum illum 3 »
Semel autem admisso proLoparcntem esse caput natura;
sensu explicato, per gratuitam Dei dispositionem, jam intel-
1 igitur Adamum debere nobis transmittere gratiam et dona
superna turalia qua; sunt velut accidens nalura; speciei,

1. Cf. S. Thom., 1 P., q. e, a. 1, el q. xcv, a. 1.

2. Granderatii, Acia el Decreta SS. Concitu V alicam, coi. o49.
Liquet omnino formulam nostram « caput natur® elevat® » in
verbis citatis illius schematis exhiberi.

3. S. Thom., I P., q. xcv, a. 3.

ART. I. DE ESSENTIA PECCATI . ORIGINALIS 33

inii naturae ct Halum, si et ipse m justitia illa permaneat,
privationem autem et defectum justitiae, qui rationem pec-
■ uti habet, si justitiam illam ipse amittit.

transmittit nempe naturam, sicut ipse habet, aut justitia
innatam, aut privatam justitia quae deberet haberi. Quo-
• irra peccatum originale dicitur nobis voluntarium quia
nos sumus illius membra, qui est caput naturae nostrae
ila constituta;, et sic omnes homines sunt sicut unum
individuum propter unitatem natura; quam ab uno capilc
recipiunt. Et, sicut actus unius membri corporalis est vo-
luntarius non voluntate ipsius membri, sed voluntate
animae qua: primo movet membrum, ita peccatum originale,
nmi est voluntarium voluntate nostra, sed voluntate primi
parentis, qui movet motione generationis omnes qui ex
ejus origine derivantur. Et, sicut actus membri non est
peccatum illius membri, nisi quatenus membrum est aliquid
Intminis, ita peccatum originale non est peccatum hujus
personae, nisi in quantum haec persona recipit naturam
a primo parente (Ex I a II ac , q. i.xxxi, a. 1).

Igitur, juxta D. Thomam, tota ratio voluntarii in nobis
< x hoc desumitur, quod, sicut manus movetur ab anima,
ila nos movemur ab Adamo, non motu quidem demeriti,
sed motu generationis, recipiendo naturam ab ipso tanquam
a principio aitivo ,ita nl cum nalura transmittatur motio
voluntatis, primi hominis.

VI. Hinc eruitur peccatum originale non esse volunta-
rium per viam demeriti, sed per viam traductionis. —

Quod egregie explicat S. Tliomas : « Peccatum non transii
m posteros a primo parente per modum demeriti, quasi ipse
omnibus mortem meruerit et infectionem peccati, sed per
modum traductionis consequentis traductionem natura: :
non enim unius persona: actus toti naturae mereri vel deme-
reri potest, nisi limites humanae naturae transcendat, ut
patet in Christo, qui Deus et homo est : unde a Christo
nascuntur filii gratiae, non per carnis traductionem, sed
per meritum actionis : ab Adam vero nascimur filii ira;
per propagationem, non per demeritum ». »

1 II Seni., dist. 20, q. ii, a. 1 ad. 2.

36

TRACT. DE PECCATO ORIGINALI. O. II.

ART. I.

DE ESSENTIA PECCATI ORIGINALIS

37

VII. Inde quoque deducitur peccatum originale esse
minimum in ratione voluntarii, et idcirco minorem ipsi
deberi poenam positivam quam peccato actuali, etiam
veniali. — Utraque pars est D. Tlioma?, cujus verba sunt
notatu dignissima. « Inter omnia peccata minimum est
originale, eo quod minimum habeat de voluntario. Non
enim est voluntarium voluntate istius persona;, sed volun-
tate principii natura; tantum. Peccatum enim actuale,
eliam veniale, est voluntarium voluntate ejus in quo est,
et ideo minor poena debetur originali quam veniali 1 2 . »

Liquet sermonem esse de pcena positiva. Quum enim
agitur de poena privativa, nempe de privatione bonorum
superadditorum qua; per haereditatem ab aliquo capite
transmittenda sunt, non requiritur voluntarium personale
sed sufficit voluntas capitis cui eonnectuntur posterorum
voluntates. At poena positiva supponit positivam volun-
tatis cooperationem et voluntati positivae proportionatur.
Quocirca ubi majus est voluntarium personale ibi major
debetur poena positiva. Atqui in peccato veniali majus est
voluntarium personale quam in originali. Ergo major
poena positiva veniali debetur, licet major sit poena pri-
vativa, nempe privatio justitiae et bonorum supernatura-
lium.

Hinc colligitur in altera vita decedentes cum solo originali
nullum pati cruciatum, neque ignis neque alterius afllictivi;
sed tantum poenam privativam, qua; est privatio visionis
beati ficae".

VIII. Tertia conclusio : Peccatum originale non consi-
stit in substantia animee corrupta neque in morbida quali-
tate ab Adamo in posteros transfusa. — Liquet sub-
stantiam animae esse immutabilem nec tolli, dum pecca-
tum originale tollitur per gratiam regenerationis ; et
eadem luce constat peccatum originale non esse imaginem
diaboli in anima impressam, ut plures dixerunt, post
veteres Euchetas seu Massalianos, qui finxerunt per pec-
catum Adami emortuam esse in homine animam coelestem

1. II Seni., dist. 33, q. n, a. 1 ad 2.

2. C.f. de Novissimis, q. iv.

i i loco ejus subintrasse daemonem ; nam solus Deus potest
idiquid in anima imprimere physice, non autem angelus.
I 'ari ter nequit morbida qualitas ex corpore ad animam
rqiiritualem redundare ct afficere substantiam incorpoream,
in qua est proprie peccatum originale.

IX. Quarta conclusio : Peccatum originale nequit con-
nistere in ipsa dispositione ad concupiscendum vel pec-
candum. — Peccatum quippe originale est proprie dic-
I mu peccatum, quod per baptismi gratiam deletur. Atqui
dispositio ad peccandum vel concupiscendum non est
proprie peccatum nec per baptismum deletur, sed remanel
in renatis et justificatis. Ergo.

X. Quinta conclusio : Peccatum originale nequit in
concupiscentia consistere formaliter, sed materialiter dum-
taxat (a. 2).

Probatur I a pars. Originale peccatum nos reddit vi sui
l*e.o exosos et inimicos, opponiturque justitia; Christi, nec
in justis remanet secundum se. Atqui concupiscentia vi
sui non reddit Deo inimicos aut exosos, nec opponitur
crati®, sed cum ipsa gratia remanet etiam in sanetis, quam-
diu in hac mortali vita versantur. Ergo nequii peccatum
originale in concupiscentia consistere formaliter.

Decolantur verba concilii Tridcntini : « Manere autem in
baptizatis concupiscentiam vel fomitem, haec sancta Sy-

Ius fatetur ct sentit, qua;, cum ad agonem relicta sit,

i lucere non consentientibus, sed viriliter per Christi Jesu
gratiam repugnantibus non valet... Hanc concupiscentiam,
quam aliquando Apostolus peccatum appellat 1 , sancta
-Anodus declarat Ecclesiam catholicam nunquam intelle-
xisse peccatum appellari, quod vere et proprie in renatis
peccatum sit, sed quia ex peccato est et ad peccatum incli-
nat 8 . 'i In non renatis autem est peccatum materialiter.

Declaratur I I a pars, scilicet concupiscentiam esse mate-
riale peccati originalis. Ita S. Thomas in hac quaestione.

« Et ita generatim pecca tum originale materialiter qui-

1. Rom., vi, 12 ss.

2. Cone Trid., Sess V, can. 5

TRACT. DE PECCATO OH ICI NAM. O. H.

ART-. I.

DE ESSENTIA PECCATI ORIGINALIS

39

38

dem est concupiscentia, formaliter vero est detectus origi-
nalis justitiae 1 . » EI in q. lxxxiii : « Concupiscentia se
habet materialiter et ex consequenti in peccato originali 2 . »

Dicitur porro materiale peccati, non sensu strictissimo,
ea ratione qua entitas actus est materiale deformitatis
in peccato actuali ; nam tunc materiale peccato actuali
praesupponitur, dum concupiscentia non pnesupponitur
originali, sed ex ipso consequitur ; sed sensu latiori, sicut
effectus secundarius dicitur quid materiale respectu pri-
marii, qui est quid formale.

Effectus quippe primarius et formalis in peccato originali
est privatio justitiae originalis, qua; perfectam recti ludi nem
importabat. Sublata autem illa justitia et rectitudine, sequi-
tur, el idcirco est effectus secundarius, illa proclivitas absque
freno ad bonum concupiscibile inordinate appetendum,
qua; proclivitas est concupiscentia vel fomes peccati.

XI. Sexta conclusio : Peccatum originale non consistit
in habitu inclinante hominem in bonum commutabile ut
in ultimum finem, neque est habitus proprie dictus, sed
inordinata dispositio (a. 1). — Quum originale peccatum
sit peccatum formaliter, debet ipsi adseribi quod est in
peccato formali essentiale. At quod peccatum formale
essentialiter constituit non est inclinatio in bonum commu-
tabile, sed privatio justitiae et gratiae, qua; privatio nos
reddit Deo inimicos. Ergo quod peccatum originale cons-
tituit non esi habitus inclinans in bonum commutabile,
sed privatio justitiae.

Quare, si peccatum originale dicitur aliquando habitus,
id non est accipiendum stricte et proprie, sed de dispositione
quadam, ut est aegritudo vel languor. Ad rem S. Thomas :
« Est enim quadam inordinata dispositio proveniens ex
dissolutione illius harmonice in qua consistebat originalis
justitia : sicut etiam aegritudo corporalis est quaedam
inordinata dispositio corporis, secundum quam solvitur
iequalitas, in qua consistit ratio sanitatis. Unde peccatum
originale languor natura' dicitur. »

1 Q lxxxii, a 3

2. Q. lxxxiii a. 2 ad 1

XII. Septima conclusio : Peccatum originale non con-
nistit in peccato actuali Adami extrinsece nobis imputato
nec in reatu poenae. — Probatur l a pars. Originale
intrinsece omnibus inest ac, teste concilio Tridentino.
inest unicuique proprium 1 , nosque reddit peccatores, in-
justos, Deo inimicos et exosos, ita ut debeat per justitiam
Elu isti deleri. Atqui peccatum actuale alterius non potest
messe aliis proprium, quippe quod extrinsece dumtaxat
imputatur, nec idcirco potest nos constituere formaliter
injustos et peccatores, sicut facinus et crimen viri nobilis
non reddit ejus posteros intrinsece reos aut formaliter
injustos ; denique peccatum extrinsece imputatum non
indiget gratia et justitia Christi ut deleatur, nam ad hoc
sufficit ut desinat imputari, sicut crimen patris remittitur
liliis dum istis non jam imputatur. Ergo.

Probatur Il a pars. Peccatum originale non tantum cul-
pam supponit sed secundum se habet veram culpa et pec-
cati rationem, nt saepius ostensum est. Atqui reatus
poenae non est secundum se culpa, sed culpam supponit.
Ergo reatus culpa; non est peccatum originale, sed illud

■ opponit. Prob. min. Reatus poenae intelligitur vel obli-

■ alio ad poenam vel condignitas poenae. Atqui utraque
opponit culpam, eo quod nemo ad poenam nisi propter

' ulpam obligetur, nec quis dicatur poena dignus nisi cul-
pam admiserit. Ergo reatus poenae non est ipsa culpa, sed
• ulpam supponit.

XIII. Octava conclusio : Peccatum originale consistit
essentialiter in privatione justitiae originalis; ita quidem,
ut concupiscentia se habeat ut materiale et privatio gratiae
originalis ut formale, et ut illa privatio dicatur et sit
nobis voluntaria per connexionem cum voluntate Adami
capitis naturae elevatae.

Est corollarium praecedentium. Peccatum originale, cum
iulelligatur ex opposito cum justitia originali, est privatio
uon solius gratia;, sed omnium beneficiorum qua; nomine
justitiae primitivae veniunt. At vero id quod est formale,

1. Sess. V, can 3.

2. Rom., v, 12-19

40

TRACT. DE PECCATO ORIGINALI. Q. II.

ART, I.

DE ESSENTIA PECCATI ORIGINALIS

41

ut explicavimus in tractatu praecedenti, est gratia sancti-
ficans. Pariter in peccato originali id quod est formale est
privatio gratiae.

Etenim, ut plus semel ostendimus, peccatum originale
constituit nos peccatores, injustos, estque vera mors ani-
mae. Atqui id quod peccatores et reos nos efficit est priva-
tio gratiae; nam amissa gratia sanctificante, illico averti-
mur a Deo tamquam fine ultimo et inimici Deo efficimur,
et pariter gratia; privatio est mors animae, sicut gratia est
animae vita.

Confirmatur. Juxta concilium Tridentinum 1 , id quod
in peccato originali veram et propriam peccati rationem
habet tollitur per baptismum. Sed quod tollitur per bap-
tismum est privatio gratiae. Ergo id quod habet propriam
rationem peccati, seu ipsum formale, m peccato originali,,
est gratiae privatio. Qua propter in schemate Concilii Va-
ticani asseritur privationem gratix sanci i /icant is ad ratio-
nem peccati originalis perlinere, seu de ejus ratione esse 2 .

Nec tamen omitti debet concupiscentiam esse materiale
in peccato originali, ut explicatum est n. x. Nam sublata
rectitudine quam praestabat gratia ut prima radix, sequitur
proclivitas ad inordinate concupiscendum. Hinc est quod
in peccato originali concupiscentiam adeo diserte atten-
dant et Paulus, qui idam vocat legem membrorum 3 , et
S. Augustinus, qui explicat quomodo illa habeat rationem
culpae et rationem poenae 4 . Est < ulpa (materialiter) in non
renatis, remanet ut poena etiam in justis.

Ut autem indicetur elementum in notione peccati
essentiale, additur « prout est voluntaria, etc... » Peccatum
quidem personale est voluntarium voluntate propria,
peccatum autem originale, seu naturae, est voluntarium
per connexionem cum voluntate capitis naturae elevatae
sensu jam explicato, nis iv et v.

XIV. Brevis conspectus historicus. — Mos est apud

1 Sess. V, can. 5.

2. Cf Granderath, Acia el Decreta SS. Concilii Vaticani,
coi 517 et 566

3. Rom., vii, 23.

4. S. Augustin, Dc nuptiis cl concupisc., i, 20-27 ; P. L., xliv,
426 ss. ; Cont. Julian., i, 48; P. L., xlv, 1071, etc.

recentiores in evolutione hujus doctrinae ita diversas pe-
riodos distinguere, ut a S. Paulo ad S. Anselmum reponatur
praecipue peccatum originale in concupiscentia prout cul-
pae rationem habet ex nostra connexione cum Adamo ;
S. autem Anselmus, praeter concupiscentiam, addat priva-
lionem justitiae originalis ; S. Thomas vero doctrinas Au-
gustini et Anselmi optime conciliet, reponendo formale in
privatione gratia;, materiale autem in concupiscentia ;
ac demum, a temporibus Dominici Soto ad nostram aetatem,
essentia peccati originalis in privatione gr.ali» sanctifi-
cantis reponatur.

Qua* divisio, si absoluta et systematica exhibeatur, non
■ arebit excessu.

S. Paulus non attendit unice concupiscentiam, sed et
defectum gratia; ; siquidem peccatum illud derivatur in
nos sicut justitia Christis in renatis, opponiturque justiiix
Christi et per gratiam Christi deletur 1 . Est igitur essentia-
liter privatio justitia; et gratia;.

Pariter S. Augustinus considerat in peccato originali
privationem gratia;, vi cujus homo est a Deo aversus ac de
familia diaboli ; et maculam, ita ut debeant infantes ablui
per sacramentum ; et mortem peccati, qua; est privatio gra-
ti». « Concedant oportet eos egere illis beneficiis Mediatoris,
ut abluti per sacramentum... ut salvi ; ut liberati, ut
redempti et illuminati fiant. Unde ? nisi a morte, vitiis,
reatu, subjectione, tenebris peccatorum ?... quid in illo
agit exorcismus meus, si in familia diaboli non tenetur ?...
Quomodo converti ad Dominum, a quo non esset aversus 2 ? »

S. Anselmus privationem justitiae originalis maxime
attendit, justitiam autem illam videtur ponere ut natur»
aliquatenus debitam, ac demum docet peccatum originale
transmitti per propagationem natur» 3 . — S. Thomas, ut
vidimus, n. x, utrumque elementum attendit : concu-

1. Rom., v, 12-19.

2. S. Augustin., Dc Peccat, inerit, cl remiss., lib. I, c. xxvi,
el xxiv ; P. L., xliv, 131, 146.

3. S. Ansei.mi, De conceptu virginali el ile original peccato;
P. clviii, 432-464. — Cf. L. Janssens, op. cit., p. 678 ss. ;
1*. R. Martin, O. P., La queslion du pcchi: origine I en S. Ansclme,
m Revue Scienc. Philos., an. 1911, p. 735 ss.

42

TRACT. DE VECCATO ORIGINALI. O. II.

ART. 1.

l> 1 : ESSENTIA PECCATI ORIGINALIS

43

piscentiam ut materiale, privationem gratias ut formale.

Quantumvero ad transmissionem, in Sententiis docuerat
traduci peccatum, quia, cum corpus hominis corruptionem
habeat propter liberum actum Adami, anima, quas debet
tali corpori proportionari, defectum suscipit 1 2 . In Summa
autem 3 , explicationem hujusmodi agnoscit insufficientem,
et rationem voluntarii desumit ex hoc quod Adam sil
caput naturae, et, sicut manus movetur ab anima, ita nos
moveamur ab Adamo, non motu quidem demeriti, sed
motu generationis, ut explicatum est n. v et vi. De his
iterum art. seq.

A sacculo autem xv et saeculum xix multi theologi
negligunt concupiscentiam in analvsi peccati originalis,
considerando tantum privationem gratiae, vel recurrunt
ad theoriam de capite morali.

Nostris tamen diebus, iterum integra doctrina S. Thoinae
de Justitia primitiva et originali peccato sustinetur non
solum a sodalibus Ord. Praedicatorum, sed ab aliis non
paucis, ut card. Billot, van der Meersch, I,. Janssens, etc. 3 ,
licet in pluribus sil discrepantia.

XV. Concludendum tandem mentem Ecclesiae non
esse hodie dubiam. — Licet nulla post concilium Triden-
linum prodieril definitio, doctrina quam supra vindi-
cavimus de formali ratione originalis peccati, ita evasit
communis, ut po Lucri! in schemate Loneilii Vaticani pro-
poni. Proscribit enim illud schema « eorum doctrinam
haereticam. qui dicere ausi fuerint peccatum originale
in Adae posteris non esse verum et proprium peccatum nisi
ab ipsis per suum actualem consensum peccando compro-
betur ; vel qui negaverint ad rationem peccati originalis
pertinere privationem sanctificantis gratia;, quam primus
parens libere peccando pro se suisque posteris perdidit 4 . »

1. Ct'. II Seni., dis» . 30, a. ; Z ad 4.

2. l a ll a0 , q. lxxxi, a. 1.

3. Cf. etiam I*. Koks, La .luslice primitive et Ic P6che origine/,
d'apris S. T hornas, 1922. — Videatur apud L. Janssens, op. cit.,
p. 694-696, Tabella synthetica praecipuarum sententiarum de pec-
cato originali.

4. Granderath, Acia el Decreta SS. Concilii Vaticani, coi. 517.

Iu adnotal ionibus dicitur : « qua: quidem libertas non

• I personalis singulis, sed est libertas ipsius capilis totius
■i’ neris humani Adam, qui libere peccando gratiam capitis
perdidit non solum ut sibi personalem, sed ul derivandam

• r institutione Dei ad omnes suos posteros. EI ideo culpa illa
\dami est culpa naturae humanae el fit peccatum habituale

proprium omnibus qui carnali generatione ab Adam propa-
gatam participant naturam \ »

Demum hic canon proponitur: «Si quis dixerit peccatum
originale formaliter esse ipsam concupiscentiam aut physi-
cum seu substantialem natura?, humana? morbum, et nega-
verit privationem gratiae sancti j icant is de. ejus ratione esse ;
anathema sit 3 . »

Tametsi porro hujusmodi schema vim juridicam non-
dum obtinuerit, haberi nihilominus debet ut insigne com-
munis traditionis et catholica; mentis testimonium.

Quapropter concludimus et. gratiam sanctificantem per-
linere ad rationem formalem justitia? originalis et priva-
tionem gratias sanctificantis de ratione peccati originalis
esse licet concupiscentia sit etiam attendenda in analvsi
peccati originalis, ut materiale 3 .

1. Ibid., coi. 549.

2. Ibid., coi. 566.

3. Consuli potest M. Jugie, A. A., Julien d' Halicarnasse el Se-
viire d' Antioche, La doclrine du pechi originel chez les Pires Grecs,
I ‘aris 1925, extrait des « Echos d'Orient».

ART. II. DI£ MODO OUO TRADUCITUR

45

ARTICULUS SECUNDUS

DE MODO OVO TRADUCITUR PECCATUM ORI GI. \ ALE

AD 00. I.XXXI-T.XXXIV S. T1IOXHR

I. Doctrina catholica est peccatum originale traduci
per generationem seu propagationem. — Cone. Garthag.,
xvi, an. 41 S, a Zosimo Papa approbatum habet : « Ut
in regeneratione mundetur quod in generatione contra-
xerunt 1 . » Cone. Trident. haec verba repetit can. 4 et. in
can. 3 dicit : « Hoc Ada; peccatum, quod origine unum
est et propagatione, non imitatione, transfusum. » Igi-
tur. juxta concilia, peccatum originale contrahitur genera-
tione, transfunditur propagatione naturae humanae ; qua?
omnia important generationem activam, ex parte generan-
tis, dum ex parte generatorum dicitur generatio passiva.

II. Principium S. Thomse. — Juxta Doctorem Ange-
licum. eo modo peccatum originale traducitur quo tra-
ducitur natura humana. Atqui natura humana traducitur
per generationem activam. Ergo et peccatum originale.

Quam doctrinam tradit in diversis locis : « In semine est
corruptio originalis peccati, non actu sed virtute, eo modo
quo est ibi natura humana*. » In l a II ae explicat transmitti
peccatum Ad a? quatenus protoparens « movet motione
generationis omnes qui ex ejus origine derivantur 3 4 . »
lla?c autem molio generationis nihil aliud est quam gene-
ratio activa. Quod repetit inferius : « Peccatum originale
a primo parente traducitur in posteros, in quantum moven-
tur ab ipso per generationem*. »

Ut autem plena Angelici doctrina intclligatur, recolenda

1. Denzinzger, 101-102.

2. QQ. dispp. de Malo, q. iv, a. 1 ad. 12.

3. Q. uxxxi, 1.

4. Ibid a. 4.

imi; qua? dixit in I. P. de justitia originali'. Adam fuit
i reatus in justitia originali, seu simul conditus et elevatus,
d ita constitutus caput natura; sic elevatae, ut posteris
I ransmitteret omnia qua; pertinent ad speciem. Atqui jus-
i d ia originalis pertinebat ad speciem, sicut accidens speciei,
divinitus toti naturas concessum, seu tamquam proprietas
natura; elevatae. Ergo debebat Adam transmittere jus
I d iam originalem simul cum natura, et quia gratia sanc-
lilicans erat prima radix, imo, ut exposuimus supra, for-
malis causa omnium donorum qua; nomine justitia; origi
nalis veniunt, etiam gratiam sanctificantem, simul cum
vita physica, primus homo transfudisset 2 . E regione,
i peccando amittit gratiam capitis, generatione activa
I ransfundet oppositum gratia;, scilicet peccatum, quod mors
est animae. Mine intelligitur quomodo peccatum originale
it peccatum natura ? ei eo modo traducatur quo traducitur
natura.

III. Quomodo generatio activa possit animam inficere.

Generatio quidem activa nonnisi carnem producit,
sed, quia caro seu corpus organizaturn animam exigit,
generatio ad totum compositum humanum terminatur,
sicque traducit compositum humanum quod vi divina;
institutionis deberet gratia ornari, quodque igitur est
privatum gratia debita ; ac proinde simul ut anima fit pars
hujus compositi, infectionem peccati originalis contrahit.

Causa itaque hujus infectionis non est Deus, qui, ani-
mam creando, nonnisi bonum ipsi confert ; nec etiam
■ aro immediate et directe animam inficit, cum nequeat
corpus in substantiam spiritualem aliquid physice impri-
mere, sed caro dicitur animam inficere eo quod anima illa
uniatur ipsi ut pars intrinseca ejusdem compositi.

1. 1. P., q. xcix, a. 1.

2. S. Thomas omnino tenet, gratiam sanctificantem transmit-
tendam fuisse cum vita physica, seu cum natura, ita ul pueri nati
luissent cum gratia. « Sed, cum radix originalis justitia;, in cujus
rectitudine factus est homo, consistat in subjectione supernaturalis »
rationis ad Deum, qua; est per gratiam gratum facientem, necesse
est dicere, quod, si pueri nati fuissent in originali justitia, etiam
nati fuissent in gratia; sicut et de primo homine supra diximus
quod fuit cum gratia conditus. » Ibid., ad 2.

AUT. II. DE MODO QUO TRADUCITUR

17

46 TRACT. DE PECCATO ORIGINALI. O. 11.

IV. Ratio igitur profunda desumitur ex unione sub-
stantiali animae cum corpore. — Ita res concipi debet.
Ouando anima corpori unitur, fit pars essentialis et intrin-
seca compositi privati gratia quam vi generationis deberet
suscipere. Atqui fieri partem intrinsecam et essentialem
compositi privati gratia qua vi generationis deberet or-
nari, est maculari et. infici vi generationis ; siquidem macula
•1 infectio an i nue intelligitur privatio gratia; debitae.

Ergo eo sensu dicitur anima infici et maculari vi genera-
lionis, quia Ili intrinseca et essentialis pars humani com-
positi quod deberet vi generationis habere gratiam.

Quapropter, si anima infunderetur tantum ut molor,
seu forma accidentalis, non autem ut substantialis forma
el intrinseca pars compositi humani, non contraheret
peccatum originale, ut expresse monet Angelicus : « Hu-
mana natura traducitur a parente in filium per Iraductio-
nem carnis, cui postmodum anima infunditur, et ex hoc
infectionem incurrit, quod sil cum carne traducta una
natura : si enim ei uniretur non ad constituendam unam
naturam, sicut angelus unitur corpori assumpto, infectio-
nem non reciperet 1 . »

V. Hinc intelligitur cur dicat S. Thomas semen concur-
rere instrumentaliter ad transfusionem peccati originalis 2 .

Eodem quippe modo aliquid ad transfusionem peccati
originalis concurrit quo et concurrit ad generationem natu-
ra; humanae. Atqui semen concurrit, ad generationem natu-
ras humana; instrumentaliter dispositive, quatenus fecun-
dato semine Deus, sibi debet ut infundat animam, qua;
fit statim pars intrinseca compositi humani. Ergo semen
dicitur concurrere instrumentaliter dispositive ad transfu-
sionem peccati originalis, eo quod concurrat ad generatio-
nem compositi humani, privati gratia, cujus deberet vi
generationis esse particeps.

VI. Eadem ratione intelligitur quodnam sit subjectum

1. S. Tiiom., qq. ilispp., q. ni, de Polenlia, a. 9 ad 3. — Cf. De
Malo, q. iv, a. 1 ad 2.

2. Ibid ., ad 12 et ad 15, et a. 2 eia. 3, et l a el II» 0 , q. lxxxiii, a. 1 .

poccati originalis (I a II ae , q. lxxxiii), — Desumitur
ratio intrinseca traductionis ex unione substantiali aniime
eum corpore. Porro unio Iit immediate secundum essen-
i iam. Ergo peccatum originale est immediate in essentia,
vel aliis verbis, anima secundum essentiam est primum
abjectum originalis peccati (a. 1). Deinde, secundum incli-
nationem ad actum, peccatum originale respicit potentias
animae, et per prius quidem illam respicit quas primam incli-
nationem habet ad peccandum, scilicet voluntatem (a. 2) ;
• t, quia corruptio peccati traducitur per actum generatio-
nis, specialiter corrupta; et infecta: dicuntur potentia; qua:
ad hujus modi actum maxime concurrunt (a. 3).

VII. Ex iisdem principiis solvitur quaBstio utrum, si
quis ex humana carne formaretur miraculose, immunis
esset ab originali peccato (q. lxxxi, a. 4). — Ex doctrina
fidei traducitur peccatum originale per propagationem, na-
I urse, seu per generationem activam, prout modo explica-
tum est. Porro in illa hypothesi non esset propagatio natu-
ra; aut generatio activa, sed tantum productio natura?.
Ergo nec contraheretur peccatum originale.

Attamen ille homo deberet baptizari, non ut a macula
originali mundaretur, sed ut gratiam sanctificantem conse-
queretur et fieret membrum Christi et Ecclesiae.

VIII. Quid vero si, Adamo in justitia perseverante,
Eva sola peccavisset (a. 5) ? — Respondendum est : posteri
non contraxissent peccatum originale. Ratio fundamentalis
li*c. est : ab illo peccatum contrahimus, qui constitutus
fuit caput nostrum. Atqui non Eva, sed Adam fuit consti-
tutus nostrum caput. « Adam enim primus formatus est,
deinde Eva 1 . » Quapropter dicit Apostolus : « Per unum
hominem peccatum intravit... », non autem : per mulierem,
vel per virum et mulierem. Et pariter concilia originale
peccatum non ab Eva, sed ab Adamo, deducunt, dicendo
Adae praevaricationem sua; propagini nocuisse, Adse pec-
catum propagatione transfundi, parvulos ex Adam trahere
originale peccatum 2 . Imo, inspecta narratione genesiaca,

1. 1 Tim., n, 13.

2. Cone. Trid., Sess. V, can. 2, 3 et 4.

'18

TRACT. DE PECCATO ORIGINALI. Q. II.

ART. II. DE MODO QUO TRADUCITUR

49

licet. Eva peccaverit, nondum censetur lapsum genus
humanum, sed solum post Adse peccatum profert Deus
sententiam.

Nec spernenda est ratio quam affert S. Thomas, licet
hodie ex physiologia constet fceminam plus conferre ad
generationem quam existimabant veteres, prfebet enim
ovulum, a spermate viri fecundandum.

Potest hoc modo ratio proponi : quum peccatum originale
habeat rationem voluntarii et per generationem activam
traducatur, ab illo peccatum originale contrahimus, qui
prtecipuas habet partes in generatione et a quo praecipue
participatur voluntarium. Atqui vir praecipuas habet
partes in generatione, sicut et potestas generandi est
magis in voluntate viri. Ergo : « Magis penes Adamum erat
in voluntate potestas generandi genus humanum quam
penes Evam ; unde ratio continentiae humani generis in
primo parente Adamum respicit, non Evam. Proinde ab
Adamo non ab Eva participatum est illud voluntarium, quo
peccatum in posteros transiit 1 . »

IX. E converso, Eva non peccante, sed peccante Adamo,
posteri contraherent peccatum originale.

Ratio fuit assignata : quia Adam est caput nostrum
et praecipuas partes habet in generatione et ab ipso praeci-
pue participatur voluntarium. Cum igitur amisisset gra-
tiam, non potuisset transmittere nisi naturam gratia
carentem.

X. Utrum, si Adam ante peccatum genuisset filios, illi
eorumque posteri originale peccatum contraxissent?

Sat communiter theologi respondent negative, illisque
videtur esse adliserendum, licet res obscuritate non careat.
Illi peccatum originale contrahunt qui nascuntur ab Adamo
non amplius retinente justitiam originalem. At in illa
hypothesi nati fuissent filii ab Adamo adhuc retinente et
justitiam originalem et rationem capitis. Ergo. — Confirma-
tur. Illi filii Adam justitiam habuissent ante patris lap-
sum. At justitia semel habita non nisi per culpam persona-
lem amittitur. Ergo.

1. I.. Janssens, op. cit., p. 597.

Posteri autem gratiam illam caeteris transmisissent
ratione originis et ratione capitis Adami, qui erat justus
<■ l. innocens quando natura fuit ab eo propagata. Semel
mitem propagata natura justa et innoeente, .justitia illa
vdut accidens speciei conservatur et transmittitur.

Cilii vero Adami post ipsius peccatum geniti contraxis-
ant maculam, sicut nos, eo quod nati fuissent a patre
non amplius retinente justitiam originalem ut accidens
speciei.

XI. Utrum vero, Adamo non peccante sed peccante uno
ex posteris, istius filii peccatum originale contraherent ?

Communius negabant olim theologi, pro qua sententia
negante, quam ipse amplectitur, Billuart citat Medinam.
Bellarminum, Valentiam, Decanum, Tanncrum, Sylvium,
Sulmanticensos, Gonetum, Serram et communiter Thomis-
I as 1 . — Attamen plurcs hodie, sicut olim P. Janssens Elinga
sententiam affirmantem dicunt esse de mente S. Thunne.
Ita card. Billot, P. Pdgues, P. Kors*.

Citantquc textum S. Doctoris : « Si aliquis ex posteris
Vdam pcccasset, eo non peccante, moreretur quidem prop-
ior suum peccatum actuale, sicut Adam mortuus fuit, sed
posteri ejus morerentur propter peccatum originale 8 . »

— Responderi potest. 1° Textum illum fuisse corruptum
suspicantur plures, non solum olim, ut testatur Billuart,
sed etiam hodie, ut editores operum S. Thonue. Ratio
dubitandi est quia in q. praecedenti de Malo S. Doctor sibi
objicit : « Si primo homine non peccante, aliquis postero-
rum ejus pcccasset, corrupta luisset in eo natura humana
et talem transmisisset in posteros, et tamen in eo non
fuisset humana natura sicut in primo principio. Non ergo
requiritur ad transfusionem originalis peccati quod natura
humana corrumpatur per primum natura; principium 4 . »
S. Thomas non admittit objectionem, sed ret inere videtur

1. Billuart, Disseri . VI, a. 3.

~. Card. Billot, De Peccalo originali, p. 13-14 ; P. Pegues,
O. P., Commenl., in h. 1. ; P. Kors, O. P., op. cit., p. 131, 151.

3. S. Thom., q. v; de Malo, a. 4 ad 8.

4. Q. iv, Dc Malo, a. 8, arg. 5.

50

TRACT. DE PECCATO ORIGINALI. Q, II.

effatum : requiritur ad transfusionem ul nalara corrumpa-
tur per primum naturae principium.

2° Praicipua doctrina; capita quae tradit Angelicus in
hoc art. 8 qua;st. 4 de Malo et in Summa Theologica vi-
dentur sententiam negantem confirmare 1 . Unde sic argui-
tur. Ille solus potest pro posteris justitiam originalem amit-
tere et originale peccatum inducere qui est primum caput
natura; elevata;, ita ut per illum natura corrumpatur
tanquam per primum natura ■ principium. Atqui solus
Adam, non vero aliquis ex posteris, habet rationem primi
capilis. per Vdamum solum, non autem per aliquem ex
posteris, corrumpi potest natura tamquam per primum
naturae principium. Ergo per solum Adainum, non autem
per aliquem ex posteris 1 induci potest peccatum originale.

Quocirca, si Gain vel filius Cain peccasset, Adamo
non peccante, natura non fuisset lapsa sed elevata maneret,
et idcirco transmitteretur sicut erat in primo capite,
nempe elevata, et cum gratia sanctificante, quio erat acci-
dens natura; speciei concessum. Isii vero posteri peccantes
mortui fuissent propter peccatum personale, sed nihilomi-
nus transfudissent gratiam et immortalitatem posteris,
non ratione sui, quia peccatores, sed ratione primae origi-
nis et ratione primi capitis, a quo derivaretur, in illa
hypothesi, natura innocens et justa.

— Objicitur : Sicut isl i posteri non peccantes transmi-
sissent. gratiam ut accidens natura; speciei, ita peccantes
transmisissent defectum ut accidens naturae speciei in suos
descendentes.

■ — Besp. : Negatur sequela : gratia quidem remaneret
accidens naturae speciei ratione primi capitis, quod sup-
ponitur remansisse innocens; at defectus non fieret acci-
dens naturae speciei, cum ille ex posteris non haberet ra-
tionem primi capilis. Inde sequeretur « peccatorem genera-
turum justos, non ratione sui, sed ratione prima; originis.

1. ]a nae j q. i.xxxi, a. 2. « Sed alia peccata actualia vel primi pa-
rentis vel aliorum non corrnmpunl naturam quantum ad id quod
natura; est, sed solum quantum ad id quod persona; est, id est
secundum pronitatem ad actum. Unde alia peccata non tra-

ducuntur. » Itaque axioma S. Tliorna; est requiri ad transfusionem
peccati ut natura corrumpatur per primum natura • principium.

ART. II.

DE MODO QUO TRADUCITUR

51

Nec in hoc videtur majus inconveniens quam quod justus
mmc generet peccatorem, et quod malus minister in bap-
lismo regeneret justum 1 . »

XII. Ex statutis principiis colligitur alia primi parentis
peccata non traduci in posteros (q. lxxxi, a. 2). — Idcirco
primum Adse peccatum transmittitur, quia erat Adam
constitutus caput natura; sensu jam explicato, quantum
ad conservationem aut, amissionem gratia;, ita ut nec gra-
i ia transmittatur nec peccatum, simul ut Adam desinit
esso caput. Atqui desinit esse caput post primum pecca-
lum. Ergo post primum peccatum non potest alia transmit-
tere. Vel, aliis verbis, peccatum quod transmittitur cum
natura est, peccatum naturae. Atqui alia peccato sive primi
parentis sive aliorum non sunt peccata naturae, sed per-
sona;, «non corrumpunt naturam quantum ad id quod na-
I nrae est, sed solum, quantum ad id quod persona; est, id
est, secundum pronitatem ad actum. Unde alia peccata
non traducuntur. »

XIII. Inde tandem concluditur Adamum poenitentem
et iterum in gratia constitutum non posse suis posteris repa-
rare gratiam. — Ut quis reparet ceteris gratiam, debet
esso illorum caput, ita quidem ut mereatur pro ipsis de
condigno, etsi agatur de reparatione qua; sil vera redemptio,
ut satisfaciat de condigno pro peccato gravi 2 . Atqui Adam
poenitens non jam fuit caput naturae elevatae, sed donum
illud amisit per primum peccatum ; et aliunde nulla
creatura potest satisfacere de condigno pro peccato gravi,
lirgo.

Necesse igitur fuit ut aliud institueretur hominum caput,
ad merendum et satisfaciendum, quod posset reparationem
infiniti valoris offerre, Christus Jesus, Deus et Homo,
benedictus in saecula.

1. Billuart, ibici.

2. Cf. De Verbo Incarnato, q. i, art. 2

ARTICULUS TERTIUS

DE EEEECTlttVS PECCATI ORIGINALIS

ad g. i.xxxv s. troMje

I. Effectus primi peccati in protoparentibus. — Dc lide
esi prOtoparentes per suum peccatum amisisse pro se
gratiam et immorlaliUtlein . Constat ex tota serie narrationis
genesiacse, ex Paulo et ex conciliis Arausicano II et Tri-
dentino, ut pluries explicavimus. C er lum es t autem ami-
sisse pro se d ona praiternatural ia. Im munitate m quidem a
c oncu pi scent ia, siquidem, teste Genesi, a peri i sunl oculi
eorum, cumque cognovisseni se esse nudos, consuerunt folia
ficus, quod prodit primam concupiscenliae manifestatio-
nem ; ac. pariter immunitatem a dolore et a corrupt ione ;
nam vir ab illo momento audit sententiam de comedendo
pane in sudore vulliis sui, de revertendo in pulverem ; ac
deinde ejicitur de paradiso.

Ratio id congruenter explicat. Amissa radice, amittun-
tur castora quae ipsi annectuntur. Atqui gratia sancti-
ficans, ut pluries exposuimus, erat radix omnium donorum
supernaluralium. Ergo cum ipsa fuerunt amissa cetera
dona.

II. Quoad posteros, doctrina catholica est Adamum
nobis perdidisse et dona supernaturalia et gratiam sanctifi-
cantem. — Haec est ipsa substantia dogmatis quam in
toto tractatu vindicavimus.

I I I. Doctrina quoque catholica est aerumnas praesentis
vitae et mortem corporis esse peccati originalis poenam.

Contra Pelagianos et hodiernos rationalistas. Licet
haje aliunde consequantur naturam, ex primo tamen dono
toti naturas concesso, removebantur penitus, et idcirco
rationem habent pro nobis pcenee proprie dicta 1 . Constat

AHT, III. DE EFFECTIBUS PECCATJ. ORIGINALIS 53

r\ textibus Scripturae et conciliorum citatis supra, praeser-
tim art. secundo 1 .

IV. Doctrina etiam catholica est hominem per Adae
peccatum fuisse secundum corpus et animam in deterius
commutatum ; liberum tamen arbitrium non fuisse extinc-
tum, viribus licet attenuatum et inclinatum. — Commuta-
tionem in deterius proclamat concilium Arausicanum II,
.ni. 529 3 , dum concilium Tridentinum 3 definit contra
novatores, liborum arbitrium, licet viribus attenuatum,
remansisse integrum. Commune effatum ita dogma intel-
ligit, ut dicatur homo spoliatus gratuitis el in naturalibus
vulneratus. Utrum vero inferiores habeat vires homo lapsus
quam habuisset homo in statu natur* purse, disputatur.
Nos vero existimamus inferiores osse vires extrinse.ee 4 *
Hinc in intellectu vulnus ignorantiae, in voluntate vulnus
malitiae ; in appetitu irascibili vulnus infirmitatis ; in
concupiscibili vulnus concupiscentiae.

V. Pro altera vita, de fide est decedentes cum solo
originali ad infernum descendere ac visione beatifica privari.

Ita ex concilio Florentino 5 . At sus tineri potest , cum
S. Thoma et omnibus hodiernis theologis, decedentes- 7
cum solo originali nullam poenam positivam pati, eo quod
non fuerit in ipsis voluntarium personale, nec tristitiam ''
proprie dictam habere ex privatione visionis beatificae
quam non potuerunt propria cooperatione consequi; imo ^
de Deo gaudere posse naturali cognitione et dilectione 6 .

VI. Pro solutione difficultatum et concordia illius dog-
matis cum ratione, recolere sufficit dogma illud non repu-

1. Ct. ppgjsertim Cone. Carthag. XVI, can. i ; Den/.ingisr, 101,
et Cone. Trident., Sess. V, can. 1. — Inter illas au-uinmns a pecealo
originali ortas esi captivitas dsemonis, de qua consuli potest
I.. Jansesns, op. cit., p. 722.

2. Can. 1 et. can. 13; Denzinqer, 174, 186.

3. Sess. VI, cap. 1 et can. 5.

I. Cf. Tract De Gratia, q. i, a. 3.

5. Decretum pro Graecis; DenzingEr, 693.

6. S. Tiiom,, II Seni., dist. 33, q. ii, a. 2 ad 5. — Cf. nosti' .
Tract. de Novissimis, q. iv.

54

TKACT. DU PECCATO ORIGINALI. O. II.

1

gnare ex parte Dei, nec ex parte naturse humanae, nec ex
parte transmissionis. — Non ex parte Dei . Nam, si Deus

simul condit et elevat naturam, haud ®gre intelligitur
primum hominem constitui posse caput natur® sic evec-
tae, ut traducat naturam sicut ipse habet, aut gratia orna-
tam, aut gratia privatam.

Non e x parte natur®, quia peccatum originale non
corrumpit substantiam humanam nec intrinsece inficit,
sed solum privat extrinsccis adjumentis.

In sententia eorum qui volunt hominem lapsum easdem
relinere vires quas habuisset homo in statu natur® pur®,
difficultas evanescit : tunc enim peccatum originale est
tantum privatio boni indebiti, dici autem nequit remotio-
nem gratuiti esse injuriam.

In altera autem sententia, qu® censet vires humanas
esse extrinscce diminutas, quatenus majoribus subjaceant
difficultatibus et impedimentis, congruenter solvitur :
quia, ut apparet etiam in humanis, justa est heeredilalis lex,
ut, si decidat vir nobilis a fortuna, ejus filii majores in vita
sustentanda experiantur difficultates quam pauper ex
naturali conditione. Homo porro in statu natur® pur®
pnosenli est filius viri nobilis lapsi a fortuna, et idcirco
majorem in laboro patiens difficultatem.

Non ex. p arte tran smissionis ; nam congrue assignatur
modus traductionis, scilicet per propagationem nalurm
humanae, sicut et peccatum originale dicitur peccatum
natur® , prout explicatum est supra. Quoad esetera, lcga-
lur littera S. Tliom®.

Demum harmonia dogmatis apparet ex oeconomia
reparationis, ita ut exclamet Ecclesia : O felix culpa, qiue
talem ac lanium mentil habere liedemplorem 1 ! De quo Sal-
vatore sermo habetur post tractatum dc Gratia.

1. Consuli possunt : Le Bachelet, Le Pechi originel : Tan-
uuerev, De Homine, e. iii ; Janssens, ct Commentatoves S. Tho-

in® jam citati.

TRACTATUS DE GRATIA

QUAESTIO PRIMA SEU PROCEMIALIS
Prolegomena

Verbum incarnatum Christus Jesus est nobis via, ocri-
/" • et vita. Influit porro vitam quatenus est nobis causa
K 1 al i®, quam ipse definit donum Dei : Si scires Donum Dei 1 .

Grati® Apostolus est S. Paulus, qui profunda Dei,
peffidestinationem, gratiam, Incarnationem, lumine prope
divino scrutatus est et nobis manifestavit.

(«rati® /'a/cz-estS. Augustinus, qui divinam gratiam ex
professo adversus Po.lagianos acerrimo vindicavit.

Grati® Doclor est S. Thomas, de quo canit Ecclesia
! (cf. ilrev. ord. Prsed., vn mart., ant. ad Benedici., infr.

I octav.).'

Collaudetur Christus rex glori®,

Qui per Thomain lumen Ecclesias,

Mundum replet doctrina grati®,

S. I hornas porro totam de gratia doctrinam in sex
qmesliones distribuit ac plene et mirabiliter absolvit,
I 11 ll ae , qq. cix-cxiv.

1° est de necessitate, ideoque exis leni ia grati®.

II a de essenlia grati®.

1 1 I a de divisione, grati®.

IV® dc causa grati®.

V a de primo effectu grati®, qui est justificatio impii.

VI® de altero effectu grati®, qui est meritum.

I ractatui autem Doctoris Angelici pr®mittenda sunt
•|ii®dam prolegomena de notione grati®, de erroribus

l. Joan., IV, io.

TRACT. DE GRATIA. O. I.

56

circa gratiam, de statibus naturas humanas in ordine ad
gratiam.

Sic completur tractatus de Homine, quem jam supra
exposuimus, loquendo de Hominis elevatione et de ori-
ginali peccato ; hic vero alios respectus addimus, diversos
naturas humanas status explicando.

ARTICULUS PRIMUS
/>/•; xotione an ATI /E

I. Multiplex acceptio gratiae. — Originative gratia,
yapn, dicitur quod est indebitum, seu gratis concessum;
quae acceptio tum apud Aristotelem et caeteros profanos
scriptores 1 2 tum apud biblicos et ecclesiasticos auctores
invaluit. Ilinc scribit Apostolus :« Si autem gratia, jam
non ox operibus, alioquin gratia jam non est gratia 8 . »

Quod autem gratis datur duplicem importat respectum :
Unus est parte dantis, qui ex mera benevolentia donum
confert, et sic esi gratia activa, quae proprie est amor
benevolus. Est quippe amor radix aliorum donorum, quia
quidquid datur ex amore procedit ; et finis, nam ipse dans
in amore quiescit. Alter respectus est ad donum quod
gratis confertur, et jam est gratia passive sumpta. Prout
nobis inlneret, gratia semper passive accipitur.

Amor porro benevolus aliquando supponit in amato
aliquam proprietatem seu amabilitatem vel pulchritudinem
i [ 1 1 a? amorem rapit, et sic est gratia causaliter sumpta :
Diffusa est gratia in labiis tuis [Ps. xliv), nempe quasdam
comitas quas ad amorem tui allicit.

In nobis quidem voluntas conferendi donum, seu amor
benevolus, supponit in objecto, bonitatem qua} benevo-
lentiam conciliat et amorem provocat ; hinc amor noster
non est simpliciter gratuitus. In Deo autem amor objectum
amabile non supponit sed efficit ; Deus quippe in nobis

1. Cf. Scm.EUSNEU, Lcxicon ; Grimm, Lcxicon gneco-lalinum,

2. Iiom., xi, 6.

ART. I. DE NOTIONE ©RATUS 57

ua bona diligit, sicut etiam non prtemiando sua coronat
dona : quapropter amor Dei est simpliciter gratuitus, ac
proprie gratia.

Ex gratia active et causaliter sumpta resultare debet
'.'Talia effective sumpta, scilicet gratus animi sensus, gra-

I iludo; quo sensu dicimur gratias agere. Qui motus est
aliquatenus gratuitus, non a natura impositus ; al non
simpliciter gratuitus, cum aliunde sit debitus.

Quod est commune diversis gratiae acceptionibus est
gratuitas, quod nempe non sit debitum.

II. Gratia est prorpie ens supernaturale. — Omnia
qiue nobis insunt, esse, conservari, vivere, a Dei liberali -
Ia Ii! pendent, et sub isto respectu gratuita sunt et dici
possunt gratia. At, supposito semel Deum voluisse nos

[in esse producere, hsec omnia sunt natura; debita, nec omni
r.v parte remanent gratuita. Quocirca ex usu apostolico

I I ecclesiastico gratia proprie dicitur quod nequit ex natura
oriri, quodque et vires el. exigentias totius natura- creata?
c\ cedit. Proprio igitur gratia esi ens supernaturale.

III. Quid sit ens supernaturale 1 . — Definitio negativa.

Quia supernaturale dicitur quod naturam superat
mi nlligitur per remotionem a natura. Quid ergo sit natura ?
Non est solum mundus physicus, ut plures definiunt, qui
etiam supernaturale vocant quod vires mundi adspecta-
bilis excedit. Nec etiam definienda est : complexus omnium
' iilium creatorum actu existentium vel possibilium, secus
ulus Deus esset ens supernaturale, non autem gratia el
virtutes infusas. — Potestnc definiri : Complexus subslan-
I i urum creatarum actu existentium ? Verum quidem esi
i ligulas substantias actu existent.es esse quid naturale
el omnes substantias creatas simul sumptas naturam
cITormare ; sed supponit definitio illa extra ordinem actu

1. cr. Commentatores S. Tiiomae in 1. P., q. xn ; el Ripalda,
l>< linle supernaturali, lib. I : P. A. Mercier, O. P., I.e Surnalurel,
in Renue Thomisie, an. 1902 ss. ; Schrader, De triplice ordine ;

• ' Jikkbkn, Dogmalik., § 158 ss. ; Bainvel, Nature el Suniatiirel,

I 'aris, 1905 ; P. Qarrigou-Lagrange, O. P., De Revelatione, vol. 1,
cup. v.

HUGON.

TRACTATUS DOGMATICI, II. — 3

58

TRACT. DE GRATIA. O. I.

existentium concipi aut dari posse substantiam supernatu-
ralexn. Ita quidem plures theologi, ut Durandus, Molina,
Ripalda, existimant possibilem esse substantiam superna-
turalem, cui visio beatifica connaturalis foret. Quam sen-
tentiam Vascpiez ineptam vocat, Nazarius temerariam.
Bannoz insignem ignorantiam 1 2 . Revera supernaturale et (
substantia e regione opponuntur. Supernaturale audit
aliquid natura; indebitum, quod omnes natur® exigentias
excedit, substantia, contra, omnia sua praedicata exigit.
Porro, si praedicata vi ipsius substantiae postulantur, non
jam sunt indebita, seu supernaturalia.

Communiter definitur natura : Complexus omnium
substantiarum creatarum vel possibilium simulque acci-
dentium seu proprietatum quae substantiae debentur*!
Quae definitio est recta prorsus et retinenda. Quaelibet,
substantia creata semper finita remanet, ac pariter acci-
dentia et perfectiones quae ipsi debentur semper erunt
finita, ac proinde supra ordinem istum accidentium debi-
torum concipietur gratuitus accidentium non debitorum
ordo. Itaque ordo supernaturalia creatus in accidentibus
non debitis proprie reponitur. Supernaturale quidem
divinum tum in natura divina et personis divinis tum in
unione hypostatica est substantiale, nihil quippe acci-
dentale iii Deo concipitur; sed ordo supernaturalis creatus
nonnisi in accidentibus gratuitis consistere potest. Di-
cuntur autem accidentia gratuita qua; nec ab essentia •
subjecti postulantur, nec de illius potentia naturali educi
possunt, sed solum de potentia obedientiali per virtutem
Agentis universalissimi et auctoris totius entis.

IV. Definitio positiva. — Supernaturale creatum, sicut
negative definitur per remotionem a natura, nempe quod
totam naturam superat , ita positive cognosci et definiri

1. Cf. Gonet, Clypeus, Tract. II, De pOSsibil. visionis Dei, j
disp. I, a. 1, § 3.

2. De significatione ipsius nominis « natura », et. S. miom.,
VI Phys., c. i, lect. I et 2 ; V Metaphys., c. iv, lecl. 5 ; I I».,
q. xxix, a. l r ad 4 ; III P., q. ii, a. 1. — Cf. etiam Hugon, Curs.
Phil. Thomisl., i. II, p. 254 ss. ; Goudin, Physica, I P. ; JoanJ
a S. Thom., Phil. Nat., q. ix.

ART. I.

DE NOTIONE GHATIJE

5‘J

potest per accessum ad Deum. Est porro Deus ens proprie
■upernatiirale ratione sua; individuationis divinae. Quatenus
[creator est naturaliter communicabihs et uL auctor natura;
aliquid commune cum creaturis exhibet ; at Deus in sua
mdividuatione, in suo esse singulari, in sua vita propria
1 1 intima, est proprie ens supernaturale increatum. Qua-
propter supernaturale creatum erit participatio istius
Hiipcrnaturalitatis divina;, seu communicatio qua Deus ita
i reaturae unitur ut suum esse proprium vel operationem
propriam vel virtutem propriam illi tribuat. Tripliciter
ergo fieri potest illa participatio : vel participatio transiens
viriolis et potentia; Dei, ut in eausalitate instrumentali
qua creatura ad productionem miraculorum vel grati®
concurrit ; vel participatio permanens operationis Dei
proprias, ut in visione intuitiva et amore beatifico, ; vel
liiirticipatio permanens ipsius esse et natura; Dei. sicut,
m gratia sanctificante, qua; est formalis et physica na-
liirte divina; communicatio accidentalis.

V. Supernaturale quoad substantiam et supernaturale
quoad modum 1 . — Supernaturale quoad substantiam
«••u absolutum, est quaedam entitas qua* nec. a natura fieri
pol est nec in natura esse potest, qua; nempe secundum
Miam essentiam vel rationem formalem inspecta totam
.luil iiram transcendit. Illud autem potest esse vel substan-
I iule, vel accidentale. Supernaturale quoad substantiam
miiiuI et substantiale est supernaturale increatum, scilicet
I Irus in se aut Deus communicatus per unionem hyposta-
ticam. Omne autem supernaturale quoad substantiam, seu
(potius quoad esseniiarn, in creatis est accidentale, ut vidi-
mus. cum implicet substantia supernaturalis creata.

Supernaturale quoad modum est entitas in sc naturalis,
■ed qua; naturam excedit ex modo quo fit : sive ratione
iniis»; efficientis, ut in sanatione cami vel resurrectione
mortui ; sive ratione, causffi finalis, cum aliquid in se natu-
i .i Ii-, ut morbus, adversitas, in finem supernaturalem a Deo

l I. Cf. Salmant., Dc Gratia, Tract. XIV, disp. III et IV ; Joan.
« Thom., De Gratia, disp. XX, a. 1 ; P. Garrigou-Lagrange,
»p cit., p. 202-210, ubi divisio plene exponitur et vindicatur..

60

TRACT. DE GRATIA. Q. I.

ordinatur ; sive aliqualiter ratione causa; formalis, quum
potentia naturalis, v. g. sensus vel intellectus, forma seu
specie naturali sed per accidens infusa informatur ut si
Deus in imaginatione vel intellectu casci nati speciem coloris
infunderet. At ille modus reducitur ad pfimum ; species
enim in se est naturalis et informatio est etiam naturalis ;
id solum quod dici debet supernaturale est modus quo
species efficitur. Quocirca supernaturale quoad modum
est proprie supernaturale e/ [ecli ve vel direclive d finaliler,
nempe ex parte causas efficientis vel finalis.

Quia vero Deus ut est in se, in suo esse proprio vitaque
intima, est supernaturale absolutum et per antonomasiam,
«lici poterit supernaturale quoad substantiam seu essen-
tiam, illud quod proprie participat Deum ut est in se : aut
nempe naturam ejus, ut Iit per gratiam sancti beantem ;
aut operationem ejus, ut in visione et amore patriae et
in actibus viae salutaribus, quibus homo in Deum super-
naturalem essentialiter ordinatur.

Participatio virtutis Dei in causalitate instrumontali
respicit potius causam efficientem et idcirco vi sui «licii
tantum supernaturale quoad modum. At aliunde poterit
esse supernaturale quoad substantiam si ordinatur ad
rem proprio supernaturalem efficiendam : sic virtus ins-
trumentaria qu® ad productionem gratiae sanctificantis
concurrit potius ad supernaturale quoad substantiam
pertinet.

VI. Ex praedictis colligitur propria gratiae definitio. —

Recte definiri potest gratia : Donum supernaturale crea-
turse rationali a Deo concessum in ordine ad vitam alter-
nam 1 . Dicitur 1° Donum, id est, quid indebitum et gra-
tuitum. 2° Supernaturale, sive quoad modum; sive et
praesertim quoad essentiam, nam gratia sensu stricto
accepta est essentialiter supernaturalis, utpote partici-
patio physica vitee Dei propria; et intima;. 3° Creatura;
intellectuali concessum, ut assignetur subjectum gratia;

1. Ila communiter theologi, cf. Salmant., Billuart, Mazzei.la,
Jung.mann, Tanquerey, Pesch, Billot, LCpicieh, Prolegom.
De Gratia, Laurentius Janssens, t. IX, IIerve, t. iv.

art. r.

DE NOTIONE GRATI, E

61

proprium, angelus scilicet vel homo : posscl quidem Deus
aliquid gratuitum e asteris creaturis largiri, at gratia prout
< : . I participatio vita; Dei non nisi subjecto intellectionis
• a paci convenit, nec corpori communicatur nisi prout
i lud inservit ut instrumentum ad vitam aeternam capes-
i. eiidam. 4° A Deo, tamquam a causa efficiente propria,
Ium quia solus Deus supra naturam existens potest super-
naturalc efficere, tum quia ille solus potest vitam et ope-
rationem divinam creaturis communicare qui est Deus
per essentiam ; quod tamen non impedit quominus «lari
possint physica gratiae instrumenta. 5° In ordine ad vitam
idernam. Absolute quidem donum natura; indebitum foret
supernaturale quoad modum et gratia «lici posset, quamvis
io I vitam aeternam nullatenus ordinaretur, v. g. sanatio
icgroti vel suscitatio mortui ad dolorem definiendum ;
ul vero attenta praesenti humani generis conditione et
indissolubili utriusque ordinis, naturalis nempe et super-
nal.uralis, connexione, attenta que Diu providentia el
piTcdostinatione, «jua? omnia in finem disponit, omnis
gratia creatura; rationali concessa in vitam aeternam re-
fertur.

Miae quidem gratia; per se et vi sui in vitam aeternam
tendunt, ut gratia sanctificans, habitus infusi, motiones
intrinsece salutares, actus meritorii ; aliae per accidens
d ex divina ordinatione, ut pia; concionis auditio, boni
libri lectio, adversitas qua homo ab amore terrenorum ad
«iclestia erigitur.

VII. Praecipuae divisiones gratiae. — Dividitur gratia
in increatam et creatam. Increata est voluntas Dei bene-
vola, seu Dei amor qui bonitatem in nobis infundi! ; pa-
riter insigne et mirabile donum quo divina persona humana;
naturae communicatur, dici solet gratia increata, nempe
gratia unionis, de qua in tractatu de Verbo incarnato
disseritur. Gratia creata est effectus gratia; increata; a
Deo distinctus et in creatura receptus.

Ratione causa; gratia creata dicitur gratia Dei vel gratia
C.hristi. Gratia Dei seu Conditoris ea vocatur quae in«lc-
pendenter ab Incarnatione et meritis Christi confertur,
ul ea quae fuit angelis et protoparentibus ante lapsum

62

TRACT. DE GRATIA. D. I.

infusa ; gratia autem Christi seu Redemptoris est quae intuil u
meritorum Christi hominibus in statu naturae reparatae
confertur 1 * .

Ratione subjecti csl habitualis vel actualis : habitualis
subjecto inhaeret per modum qualitatis permanentis ;
actualis vero subjectum tangit per modum motionis
transeuntis.

Alia divisio est in gratiam internam et externam.
Interna facultates ipsas actuat et perficit, ut illuminatio
intellectus et inspiratio voluntatis ; externa vero afficit
subjectum cxlrinsece, ut praedicatio, exempla Christi et
sanctorum.

Demum ratione finis ad quem confertur, est gratia grat is
data et gratum faciens : gratis data primario in salutem
aliorum et utilitatem Ecclesiae ordinatur ut donum mira-
culorum, gratia sanitatum ; gratum faciens primario et
per sc in subjecti utilitatem vergit ipsumque. Deo gratum
et amicum rcddil ; potest autem esse gratum faciens tri-
pliciter : 1° inchoative, in actibus qui praeparant ad justi-
ficationem ; 2° formaliter, sicut gratia sanctificans, qua;
animam formaliter Deo gratam efficit; 3° conseeutive et
consummative, simi in actibus meritoriis qui ex statu
gratia; procedunt.

1. Qua; divisio non admittitur a Scol istis. Controversia expo-

netur in tractatu De Incarnatione.

ARTICULUS SECUNDUS

ni-: erroribus circa cratiam

I. Duplex est errorum series. — Alii per defectum
gratiam vel gratia; necessitatem inficiantur et viribus
na turee nimium confidunt ; alii per excessum natura;
vim extinguunt dum gratiam supra modum vindicant,
quibus inducitur falsus supernaturalismus J .

II. Errores per defectum. — 1° Gentilismus et natura -
lismus. — Nullus inter ethnicos recensetur qui existentiam
aut necessitatem ali cujus auxilii supernaturalis fuerit
suspicatus. Omnibus philosophis persuasum erat virtutem
a solo homine procedere, a Deo quidem petendam esse for-
tunam, sed a seipso sumendam sapientiam. Hinc effatum :

Det vitam, det opes, virtutes ipse parabo. » Quo sensu
.scribit Cicero : « Virtutem nemo unquam Deo acceptam
retulit*. » Et Seneca : « Unum bonum est, quod beata;
vitae causa et firmamentum est, sibi fidere 3 . » Unde homini
oratione non est opus, cum sit Dei socius, non supplex 4 .

Qui error hodie sub naluralismi nomine vel laicismi
nomine latissime serpit. Inter naturalistas porro alii sunt
athei, qui Dei existentiam negant 8 . Alii deisise, qui Deum
confitentur, at non ejus providentiam universalem ; alii
Iheistse, qui providentiam naturalem admittunt, sed or-
dinem supernaturalcm et gratiam inficiantur. His aliqua-
tenus adhaerent Protestantes liberales, qui existentiam

1. C.f. Goudin, Billuart, Tanqukrky, Yan der Mf.ersc.ii,
rlc., in Prolegom. de Gratia.

2. Cicero, De. natura deorum, m.

,'i. Seneca, Episl. XXXI, m.

t. Seneca, De tranquil. anim., ii, 3.

5. Cf. Miciiei.et, Dicu cl 1'agnosticisme. contempora in. Paris,
1905; Garrigou-Lagrange, op. cit ., t. I.

TRACT. DE GRATIA. O. I.

04

peccati originalis et gratiam internam rejiciunt, licet
revelationem quamdam externam agnoscant 1 .

III. 2° Judaismus 2 . — Judaei, contra aperta Scriptura)
testimonia, justitiam suam, non in supernaturali Dei
gratia reponebant, sed in carnali sua generatione, eo quod
filii essent Abrahae, et in externa legalium observatione
reponebant. Quem errorem confutarunt et conc. Ilierosol.
an. 50 et saepissimo S. Paulus in suis Epistolis 3 4 5 .

IV. 3° Primis Ecclesiae saeculis 1 . — Origenistae de
peccato originali ac de gratiae necessitate graviter erra-
verunt ; quos secuti sunt Theodorus Mopsuestenus ejusque
discipuli. Sed haeresis praecipua est pelagi anismus, qui
praecedentium errores quasi in systema redegit et per orbem
diffudit (409).

V. 4° De Pelagianismo 3 . — Multiplex fuit in illa haeresi
phasis. Negavit imprimis Pelagius peccatum originale et
baptismi necessitatem, distinctionem absonam fingendo
inter vitam aeternam et regnum Dei : nisi quis renatus
fuerit ex aqua et Spiritu Sancto non potest introire in
regnum Dei, ut asserit ipse Dominus 6 , quia regnum hujus-
modi est status quidam eximius ; sed ad vitam aeternam
communem capessendam nec baptismus nec gratia requi-
runtur. In principio itaque omnem gratiam abjiciebat,.
Tria quippe ad bonum faciendum concurrunl : pos.se,

1. Gf. .). Carice, Mariual of Delie/ ; I.icutenberger, Encyctop.,
v. Gr&ce.

•2. Gf. A. de Boysson, I.a Loi et In Foi, Paris, 14)12; Tobac,
Lc problime de. Ia Juslif iratiori, 1908; P. I.ac.range. O. 1\, lAtpttre
nux Romains.

3. .Id., xv ; Rom., n-iv ; Gal., ni-v.

4. Gf. Pet avius, De Gratia , Montagne apud Migne, l. X ;
Billuart, disseri, i ; Tixeront, Histoirc des Dogmes, t. 1 ; J.-B.
Lightfoot, Dissertationi! un lite Apostolic Age.

5. I.egi debet ipse Pelagius, Episl. ad Demetriadem; Libellus
fidei ad Innocentium Papam, etc. ; P. /... xxx. — Cf. Nortsius,
Historia petagiana; Petavius, op. cit.; Tixeront, Ilisloire des
Dogmes, t. II.

6. Joan., iit, 5.

ART. II.

DE ERRORIBUS CIRCA GRATIAM

65

c, Ile, agere ; posse, seu potentia vel facultas, a Deo quidem
provenit, sicut cartera bona naturalia, sed velle et agere
limbis adseribuntur.

Postea, cum textibus Scripturae premeretur, gratia?
ol misit vocabulum, re penitus exclusa, nam eo nomine
liberum arbitrium et naturalia bona intelligebat. Deinde
ii catholicis adhuc, urgentius convictus gratiam veram
confessus est, sed solum externam, ut doctrinam Christi
\o| apostolicara praedicationem. Damnatus a Zosimo Papa
(118), internam gratiam admisit, sed in intellectu tantum,
[»•' i beet illuminationem. Iterum gratiam habitualem agno-
vit, licet perperam explicaverit.

Tandem Pelagiani admiserunt, ut videtur, auxilium
quoddam etiam involuntate, at non simpliciter grat nilum,
nui non necessarium ad bene agendum.

Generatini tria erronea de gratia interna docebant Pela-
Kiani : 1 0 Si datur gratia interna, confertur juxta merita ;
JV" est ad facilius, non ad simpliciter agendum ; 3° si dicitur
necessaria, id intelligibur ile excellentioribus, non de omni-
bus operibus. Praecipuos asseclas habuit Pelagius Gceles-
Imiu et Julianum Eelanensem ; adversarios autem invic-
tos mictus est S. Hieronymum, S. Augustinum 1 .

Damnatus fuit a viginti quatuor conciliis particularibus.
Quatuor celebriora recensentur ; Carthaginense I et II
(112 et 416) ; Diospolitanum (415), Milevitanum (417),
quod fuit a RR. Pontificibus Innor. I ct Zosimo con-
I innatum.

Demum fuit illa haeresis specialiter proscripta ab oocu-
menica synodo Ephesina (431).

VI. 5° De Semi-Pelag ; anismo 2 . — Admittebant Semi-
Pelagiani et ordinem supernaturalem et gratiam inter-
sed in duobus praesertim errabant: 1° initium salutis
c ,se ab horpine repetendum, seu posse hominem deside-

I. Cf. inter opera cf. Augustini, t. XL1V-XLV in P. L., Legi
potest Portali e, S. Augutsin., in Diclion. theol. cathol. I 1

2392 ss. 1

’. Preter Patres jam citatos consuli possunt ; Petavius et
Montagne, Goudin et Billuart, op. cit.. P. Sublet. Lc Semipe-
Injiantsme, Namur 1897; Tixeront, t. 111, p. 274 ss.

66

TRACT. DE GRATIA. O. I.

rando, pulsando, impetrando, sese ad gratiam prsep arare ;

00 perseverantiam finalem non esse gratuitam proprie, sed
posse nostris meritis obtineri. Ilinc sequebatur nec priedes-

1 inationem nec gratiam ipsam esse gratuitam simpliciter .
si enim homo viribus naturas ad primam gratiam se dis-
ponit, jam series sequentium gratiarum et idcirco ipse
terminus salutis confertur propter prajccdcntia menta

Aliqui tamen, ut Cassianus, concedebant gratiam inter-
dum absque meritis gratuito dari, licet sarpius ex meritis
conferatur. Imo quidam Semi -Pelagi ani profitebantur
forte gratiam vere gratuitam quoad actus initiales praive-
nientem, qua; a Deo quidem offertur sed nostrum exspectat

consensum. . .

Fautores Semi-Pelagianismi fuerunt quidam monachi
Adrumetani, simulque Cassianus, Gennadius Massiliensis,
Faustus Regiensis ; adversarii autem S. Augustinus,
jam senex, deinde S. Prosper, S. Fulgentius, Hilarius e
Csesarius Arelat.

Pluries fuit, damnatus. Anno 432 Cselestinus 1 apa, m
Litteris ad Espiscopos Galliarum Augustini doctrinam
contra Semi-Pelagianos vindicat; an. 494, Gelasius Papa
libros Fausti et, Cassiani reprehendit. Demum cone. Arausi-
c.anum II, 529, Semi-Pelagianismum expresse damnavit;
et acta hujus synodi fuerunt a Bonil&cio II specialiter
approbata et confirmata.

VII. Errores per excessum. 1° Praedestinatianismus.

Statuit et gratiam ct praedestinationem requiri ad bonum
faciendum : unde qui non sunt praedestinati ad vitam alter-
nam necessario peccant, sicut praidestinati necessario
salvantur. Quocirca nulla vera post peccatum originale

remanet libertas. . JJ

Tribuitur haec doctrina Lucido presbytero (saec. v), qui
errorem retractavit 1 . Fuit error damnatus in concilio
Lugdunensi, 475. Novo apparatu haeresim suscitavit Gottes-

calcus, damn. a. 846 et 848*.

Lutherus contendit gratiam et integritatem m statu

1. Cf. Bibi. Maxim., vm, 525.

2. Cf. Schwane, Hist. Dogm., t. V, c. iv.

ART. II. DE ERRORIBUS CIRCA GRATIAM

67

innocentiae fuisse naturae debitam ; in statu vero natura;
lapsae adeo corruptum esse liberum arbitrium ut sit titulus
me re, et gratiam ita requiri ut omnia qua; absque fide
d gratia fiunt sint peccata : hinc omnia infidelium et pecca-
lorum opera sunt peccata. Docet insuper gratiam qua;
anctificat non esse nisi externam imputationem merito-
rum Christi et reponi in fide seu fiducia qua credimus
remissa esse nobis peccata 1 .

Calvinus in his cum I, ut hero consentit, additque Deum
'praedestinasse quosdam ad gehennam, dum fideles qui
credunt se esse praedestinatos jpsa ista fide salvantur ; imo
infantes qui ex praedestinatis nascuntur sunt ipso facto
lilii Dei ct possunt absque baptismo salvari 2 .

Prredestinatianismus ex una parte videtur supernaturale
extollere dum ejus necessitatem supra modum vindicat ;
•cd aliunde verum supernaturale pessumdat ac destruit :
nam priedcstinatio illa quam haeretici tuentur nihil reale
ponit in praedestinato, e,t gratia, juxta ipsos, est favor Dei
extrinsecus, vel externa imputatio justitia; Christi, atque
idcirco mera denominatio extrinsoca.

VIII. 2° De Baianismo et Jansenismo 3 . — Graviter
erravit Baius circa notionem status innocentia* dum asse-
ruit dona illa Adamo concessa fuisse naturae debita. Ali-
unde docuit fidem ita esse ad bonum etiam naturale ope-
randum necessariam ut omnes philosophorum virtutes
; 1 1 1 L vitia, imo gratiam sanctificantem adeo requiri ut
omnia peccatorum opera sint peccata. Damnatus est a
Pio V, 1567, Gregor. XIII, 1579, Urbano VIII, 1641.

Janscnius eosdem errores quoad substantiam retinet.
Statum innocentia; perverse intelligit, vultque in eo statu
gratiam efficacem iion fuisse necessariam. In praesenti
autem statu natura; humana;, homo non gaudet libertate

3. Cf. H. Denifle, O. P., Lulher and Lulherlum, 1904 et ss. ;

I . Christiani, Lullier et Ic Lulhirianisme, Paris, 1908; Schaaf,
r.reeds, vol. III, 1-189.

2. Cf. Schaaf, Creeds, vol. III, 193-704; A. BaudrillaRt,
Calvin. Caluinisme, etc., in Diclion. Ihiol. calhol., t. II, 1377-1423.

3. Cf. Le Bacheret, Baius, in Diclion. Iheol. calhol., t. II, 38-
lll ; J. Paquier, Le Jansinisme, 1909.

G8

TRACT. DE GRATIA. O. I.

a necessitate, sed solum libertate a coactione ; non potest
gratite interiori resistere, et aliunde qui gratia caret pec-
cat ; gratia porro vere sufficiens non confertur omnibus
hominibus, ne omnibus quidem justis, unde qu&dam
praecepta sunt etiam justis impossibilia ; nec pro omnibus
hominibus mortuus est Christus.

Damnatus est Jansenius ab Innocentia X, 31 maii 1653.
Quinque ejus propostiones proscribuntur ut haeretica 1 .
Errores istos propugnavit et propagavit Paschas. Ques-
nellus, cujus 101 propositiones fuerunt a Clcmente XI
damnata;, in Constit, Unigenitus, 8 sept. I713 2 ; deinde
synodus Pistoriensis, damn. a Pio VI, in Const. Auctorem
fidei , 28 august. 1794 3 .

Notetur iterum Baianos et JanSenistas in aliquo cum
Pelagi anis concordare, negando nempe gratuitatem ideo-
que veram supernaturalitatem status innocentia;.

IX. De immanentismo modernistico. — Veram super-
naturalis rationem pervertunt illi recentiores qui exhi-
bent supernaturale ceu quoddam naturas nostra; in con-
creto existentis postulatum. Quem errorem sic exponit
Pius X in Encycliea Pascendi : « Elaborant nempe ut ho-
mini persuadeant, in ipso atque in intimis ejus natura; ac
vitte recessibus celari cujuspiam religionis desiderium et
exigentiam, nec religionis cujuseumque, sed talis omnino
qualis catholica est ; hanc enim postulari prorsus inqui-
runt ab explicatione vitae perfecta. — Hic autem queri
vehementer nos iterum oportet, non desiderari e catholicis
hominibus, qui quamvis immanenti se doctrinam ut doc-
trinam rejiciunt, ea tamen pro apologesi utuntur ; idque
adeo incaute faciunt ut in natura humana non capacitatem
solum et convenientiam videantur admittere ad ordinem
supernaturalem, quod quidem apologeta; catholici oppor-
tunis adhibitis temperationibus demonstrarunt semper,
sed germanam verique nominis exigentiam 4 : »

1. Cf. Denzinger, 1092-1096.

2. Denzinger, 1351-1451.

3. Denzinger, 1516 ss.

4. Denzinger, 2103. — Cf. Thamiry, Les deux aspecls de Vin-
nocencc, Paris, 1908.

ARTICULUS TERTIUS

DE VATII IS NA T VII VE HUMANAE STATIBUS
IN OI1DI NE AD GRATIAM 1

I. Notio ac divisio. — Status generatim est modus
hc habendi stabilis. In praesenti autem sumitur pro stabili
lnlius humanae natura; modo se habendi ad finem super-
naturalem, tum in via per gratiam, tum in termino per

loriam. Hic. porro de statu via; disseritur.

Triplex autem fuit status viie, nempe staLus innocentiae,

I alusque natura; lapsae, ac status natura; reparatae. Hi
Ires status sunt historic i, quia fide constat illos exstitisse ;
ii t concipi possunt alii tres, videlicet status natura: purae,
.latus natura; integro: tantum, ac status justitia; simpliciter
- aper naturalis, seu status, natura; simpliciter elevata:.

II. De statu innocentiae — Dicitur innocentia:, quia
m illo nec erat peccatum nec inclinatio ad illud ; dici-
liirquc justitiae originalis, quia justitia supernaturalis fuit
: iinnl cum natura et debebat cum natura propagari. In
hoc praetipue reponitur quod inferiora hominis superio-
ribus perfecte subderentur, corpus anima;, appetitus ra-
tioni, ratioque et voluntas Deo. Prima dos fuit gratia
sanctificans, qua; erat craterarum fons et radix. Secunda,
plenitudo virtutum infusarum, quse gratiam comitantur
simulque cum justitia infunduntur. Prato r illa dona supor-
n. dura lia quoad substantiam, fuerunt alia supernaturalia
quoad modum. Unde tertia dos erat plenitudo scientise,
etiam quoad veritates naturales, ut posset Adam munus

1. Cf. Commentatores S. Thomse in prolegomenis de Oralia;
lioNET, Tract. VIII ; Goudin, q. ii ; et recentiores in tractatu de
Oralia ; Bainvel, Nature cl surnalurel ; Mercier, O. P., Le Sur-
nalurel, in Revue Tliomisle, an. 1902 ss.

2. Cf. S. Thomas, 1 P., q. xcv ss. et Commentatores in h. 1.

70

TRACT. DF. GRATIA. Q. I.

primi capitis obire. Quarta erat immunitas a concupis-
cr.ntia, ita ut nullus exsurgeret motus rationi repugnans.
Quinta, immunitas a dolore et a morbo, a fame et, siti
crucianti. Sexta erat immortalitas corporis, ut constat ex
ipsa Genesi ; fuisset autem illa vita corporis conservata
sive esu ligni vitee, tamquam adjumento exlrinscco, sive
vi quadam intrinseca, quatenus corpus anim® omnino
subdebatur.

Quocirca, si sumatur justitia originalis adeequate, non
erat unus simplex habitus, ut ex hac enumeratione cons-
tat; at si sumatur secundum perfectionem primariam
quam ponebat in anima, erat unus habitus simplex, scilieel
gratia sanctificans, quam vocamus radicem et fontem
aliorum, scii causam formalem , ut exposuimus supra 1 * .

III. Errores refellendi. — Rationalis!®, quibus con-
sentiunt, plures protestantes, prtesertim Unitarii et, Libe-
rales. contendunt hominem conditum fuisse in statu iu
quo nunc nascitur, absque supernaturalibus donis ; imo
volunt quidam evolutionistie hominem in statu quodam
mutismi et barbariei prius exstitisse et paulatim sermo-
nem ex se solo adinvenisse. Ceteri autem protestantes,
Raiani ac Jansenist®, volunt dona illa status innocentia-
non fuisse gratuita, sed natur® debita.

I \ . De fide est protoparentes fuisse in justitia consti-
tutos, non ex debito naturae, sed secundum supernaturale
donum.

Fuisc protoparentes in justitia constitutos constat omni-
no ex tota oeconomia christiana. Summa quippe totius ca-
tholic® doctrina; ad hoc reducitur, homines esse originali
peccato obnoxios, et ideo pr®cise quia privantur justitia
originali in qua fuit primus homo constitutus. Quocirca
dogma illud inficiari esset totam Incarnationis et Redemp-
tionis oeconomiam evertere.

Huc facit declaratio concilii Arausicani : « Natura
humana, etiamsi in illa inlegritale, in qua esi condita, per-

I. Ita Gonet, disp. I,a.5; Sai-mant., De peccat., disp. XVI, dub. 1:

dissentiunt, tamen plures, de qua controversia, cf. Gonet, loc. cit.

ART. III. DE VARIIS NATUR® STATIBUS

71

maneret, nullo modo seipsam, Creatore non adjuvante.

i varet Unde, cum sine gratia Dei salutem non possit
i uslodire, quam accepit, quomodo sine Dei gratia poterii
reparare quod perdidit >? *> Fuit igitur horno conditus m
jiilcgritate qu® pr®statur per gratiam, accepitque salutem
upernaturalem, quam perdidit per peccatum.

i Ancilium Tridentinum definit « primum hominem
\, l.iiii, cum mandatum Dei in paradiso fuisset transgressus,
Matini sanctitatem et justitiam, in qua constitutus fuerat,
amisisse*. » De fide est igitur hominem fuisse constitutum
in sanctitate et justitia, qu® est ipse status grati®.

Illum porro statuin non fuisse debitum et naturalem,
ni omnino gratuitum et supernuturalcin, constat ex defi-
nitionibus et declarationibus Ecclesia; contra Pelagianos
,,| Semi-Pelagianos, Protestantes et Baianos ac Janscnistas.
t ira lui talem illam absolutam pronuntiant concilia Milevi-
I unum et Carthaginense 3 , Arausicanum II , Iridenu-
l n ,iin*- Pius V, damnans hanc propositionem Ban : « Hu-
mana! natura- sublimatio et exaltatio in consortium divina;

natur® debita fuit integritati prini® conditionis, et pr.imde
naturalis dicenda est, non supcrnaturaUs 0 »; Clemens XI,
in bulla Unigenitus damnans hanc propositionem Ques-
ii,, Ili ; ,, Gratia Adami est sequela creationis, et erat debita
natur® sana; et integr® 7 . >» ,

Ipsa grati® notio quam mox ex Scriptura et Traditione
\ indicabimus ostendit statum hujusmodi esse gratuitum
| talio demum testatur id quod est naturale et debitum
non amitti sed seraper cum ipsa natura persistere. Porro
Init amissa illa integritas, seu subjectio, vi cujus amm®
raro, rationi autem vires inferiores, Deo autem ipsa ratio,
.abderentur ; lugenda quippe experientia constat non
subdi corpus anim®, nec animam Deo.

1. Gon. 19; Denzinger, 192.

2. Sess. V, can. 1.

Cf. Denzinger, 101 ss.

I. Idem, 174 ss.

5. Sess. V et sess. VI.

6. Prop. 21 ; Denzinger, 1021. — Cf. prop. 9 et ~3.

7. Prop. 35 ; Denzinger, 1385.

TRACT. DE GRATIA. O. I.

\ De tempore quo fuerit justitia et sanctitas protopa-
rentibus concessa. — Recurrit hic controversia quam iri
tractatu de Angelis expendimus. Plures insignes theologi
■ um H ugone a. S. Victore, Ruperto Abbate, Magistro
Sententiarum, putarunt angelos et ipsum hominem con-
ditos fuisse in statu naturae, ac deinde ad statum superna -
I uralem evectos ; accepisse hominem ab initio integritatem
et. immunitatem a concupiscentia, gratiam autem sanctifi-
cantem postea, praecedentibus etiam tempore propriis
dispositionibus 1 . S. Thomas autem et communius, imo
communiter hodie, theologi docent luisse primum homi-
nem in gratia creatum.

VI. Conclusio : Protoparentes fuerunt in statu justitiae
seu gratiae creati. — Ipsa verba qua; Deus praemittit
creationi hominis id clare insinuant : « Faciamus hominem
ad imaginem et simii ii udinem nostram 2 . » Qua; verba solen-
nissima intelligenda sunt de imagine quadam praecellenti
et simillima ; h;ec. autem non est imago naturae, sed imago
gratia;.

Huc etiam tendunt verba Ecclesiastis : « Inveni quoti
fecerit (seu creaverit) Deus hominem rectum 1 . » Porro ex
modo loquendi in Scripturis usitato, homo rectus ille cen-
setur qui Deo placet per gratiam et justitiam : « Generatio
rectorum benedicetur 4 ... Recli diligunt te 5 . » I line conclu-
ditur hominem esse a Deo factum seu creatum in justitia,
seu gratia, quae est vera rectitudo".

Arguere pariter fas est ex Apostolo : « Renovamini autem
spiritu mentis vestrae et induite novum hominem, qui se-
cundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis 1 . »

Vel ille textus intelligitur de Adamo, ut, volunt, non pauci

I ■ Inter alios cf. S. Bonav., II Seni., tlist. 20, a. 2, a. i • Scotus
in h. 1., Sent.

2. lienes., i, 26.

3. licete., vii, 30.

4. Ps. exi, 2.

5. Cani., i, 3.

0. ('.f. S. Augustin., De Correpi, el Gralia, c. xi, n. 32 ; P. L.„
xi. iv, 936.

7. Ephes., rv, 23-24. /

ART. III. DE VARIIS NATURAE STATIBUS 73

Interpretes, et jam habetur Adamum fuisse in gratia con-
ditum, vel intelligitur de Christo, et tunc infertur christi a -
Los idcirco esse in Christo renovandos ul fiant novi homines
i l in statum pristinum restituantur in quo fuit homo cori-
' ililus. Unde concluditur fuisse hominem conditum in gratia.

Quam interpretationem tradunt SS. Patres, qui recolunt
lies renovari per gratiam in illam imaginem in qua fuil
r reatus homo : « Hanc imaginem in spiritu mentis impres-
iii mi perdidit Adam per peccatum, quam recipimus per
gratiam justitia;... Iloc agit Spiritus gratia;, ut imaginem
m qua naturaliter facti sumus, instauret in nobis 1 . »

Me, olit pariter S. Hieronymus nos recipere « imaginem
el similitudinem, ad quam in exordio conditi sumus-. —
Ile protoporentibus etiam valet effatum Augustini : « Deus
himul erat in eis condens naturam et largiens gratiam 3 . »
■ '.um ilia sunt eo sensu intelligenda ; rridentinum quidem
dicit constitutus, sed Arausicanum II adhibet conditus :
„ Natura humana, etiamsi in illa integritate, in quit est
■sondita, permaneret, nullo modo seipsam, Creatore non
adjuvante, servaret » — Porro integritas illa in qua homo
esi' conditus est ipsa gralia salutis, nam subdit concilium :

1 inde, cum sine gratia Dei salutem non posset custodire
quam accepit, quomodo sine Dei gratia poterit reparare
buod perdidit 4 . » Quocirca si theologi veteres vim hujus
c ilionis, magis perpendissent, non potuissent propugnare
diam hypothesim, nempe fuisse hominem in naturalibus
Iconditum, et postea ad statum gratia: elevatum.

Confirmatur ratione theologica. Quum de facto non
habuerit homo nisi unum finem, eumque supcrnaturalem,
debuit, Deus illum instruere viribus ct mediis quibus fini
j assequendo par fieret, sicut, generatim omnibus rebus a
,e conditis ab initio indidit Deus virtutes, seu semina, ad
lluem proprium attingendum. Atqui virtus et semen in
ordine supernaturali est. ipsa gratia, quae dicitur semen

1. S. Augustin., De Genes, ad Liller., lib. VI, c. xxvn, n. 38;
l‘ xxxiv, 355 el De Spiril. el Liller., c. xxvii ; P. xi.iv, 229.

S. Hieron., In Ephes., iv, 30; P. /.., xxvi, 514.

3. S. Augustin., De Civit. Dei, lib. XII, c. ix ; P. I.., xi.i, 35/.

I. Can. 19; Denzinger, L92.

74

TRACT. DE GRATIA. Q. 1.

Dei 1 . Ergo debuit Deus hominem' in gratia 'condere 2 .
Aliunde, inutile videtur stadium naturas, quum potuerit
homo in primo instanti per species infusas habere cogni-
tionem et motu liberi arbitrii ad justificationem se dispo- (
nere, ut alibi explicatum est de angelis.

VII. Homo non fuit in statu imperfecto creatus, sed in
sui conditione accepit a Deo scientiam et sermonem. —

Absolute loquendo et potentia physica valet homo adin- ■
venire loquelam ; nam habet naturaliter omnia organa ad
articulandum et loquendum apta, quas, impellente ins- |
tinctu et necessitate manifestandi externe conceptus, ]
paulatim evolverentur et perficerentur 3 . Verum longius
requireretur tempus, nec potest Deus primum hominum
caput in tanta imperfectione condere ac relinquere.

Quapropter Scriptura testatur Deum protoparentibus '
dedisse consilium et linguam et scientia illos replevisse. I
«Consilium et linguam et oculos, et aures, et cor dedit illis 1
excogitandi ; et disciplina inlellcclus replevit illos. ]
Creavit illis scientiam spiritus, sensu implevi I cor illorum,
et mala et bona ostendit illis 4 . »

Qua; verba manifesto insinuant Adamo fuisse inditam
scientiam perfectam omnium qua: munus spectant primi
capitis tum in ordine naturali tum in ordine superna turali. j

Quocirca theoria illa de scientia Adami absoluta non est
merum systema a theologis confictum, sed doctrina posi-
tiva quaj in Scripturis aequivalenter traditur, quseque
ratione suadetur, quum debuerit primus homo ita perfectus .
ab initio existere, ut potuerit munus suum primi capitis •
statim obire et adimplere. Quousque se extenderit illa
cognitio non facile determinaretur ; sed nemini dubium
esse potest fuisse in illo excellentissimam sapientiam s , j
illuminationemque illibatam 6 , de rebus ordinis Ium natu-

1. I J oan ., m, 9.

2. Ct. S. Thom., 1 P., q. lxii, a. 3.

3. Cf. Curs. Philos. Tftomisl., I. III, p. 311-313.

4. Eccli., xvu, 5-7. — Cf. De illa quiestione et quiestionibus
connexis, Vigouroux, Lcs Livres Sainls el Ia erili que, t, III, c. vi. *

5. Cf. S. Augustin., Op. imperf., lib. V, c. i; P. L., xlv, 1432. i

6. Cf. S. Cyrill., In Joan., i, 9: P. G., lxxiii, 128.

ART. III.

DE VARIIS NATUR/E STATIBUS

75

ralis tum supernaturalis, qu;e primum caput primumque
magistrum hominum decent 1 .

VIII. Revelatio etiam testatur fuisse primo homini
collatam immunitatem perfectam, tum a concupiscentia,

tum a dolore et morte. — Concupiscentia sumi potest pro
facultate psychologica ordinata ad appetendum bonum
sensibile, quo sensu est de integritate naturae humanas
nec potuit protoparentibus deesse ; vel pro facultate prona
ad bonum sensibile inordinate appetendum, et jam immu-
nitas a concupiscentia est carentia facultatis deordinata;
.•I actuum inordinatorum, qui rationem impediunt aut
praeveniunt.

Fuisse illam immunitatem concessam ex eo liquet quod
prius essent nudi neque erubescerent ct post lapsum, nudi-
tate perspecta, erubuerint 2 . Eruitur ex locis ubi dicitur
Deus fecisse hominem rectum a . Porro in hoc reponitur
rectitudo ut, sicul anima subditur Deo, ita caro subdatur
anima 1 , parsque inferior obediat superiori.

Constat ex conciliis quae definiunt totum hominem per
praevaricationem Adae fuisse in deterius commutatum,
liberumque arbitrium esse viribus attenuatum et inclina-
lum, ac demum concupiscentiam ideo vocari peccatum
ab Apostolo quia ex peccato est et ad peccatum inclinat 4 .
Unde concluditur ante peccatum, seu in statu innocentia;,
liberum arbitrium fuisse absolute sanum nec eoncupis-
eeutiaj obnoxium, ner exstitisse concupiscentiam prout
est appetitus inordinatus.

Immunitas a dolore innuitur ex tota narratione genesiaca,
iu qua et locus describitur ceu paradisus voluptatis, a quo
excluditur dolor, et miseri re ac doloris prasentis condi-
tionis exhibentur tamquam peccati poenae 5 .

Immortalitas expresse asseritur in Scripturis, sive in

1. Cf. S. Thom., I P., q. xciv.

2. Genes., u, 25; iii, 7, 11. — Cf. S. Augustin., De Genes, ad
liller., I. XI, c. xxxi ; P. /.., xxxiv, 44G; S. Thom., I a II“°, q. clxiv,
u. 2 ad 9.

3. Eccle., vii, 30.

4. Cone. Arausic. 11, can. 1, 13; Denzinger, 171, 180 ; Cone.
T rident., sess. V, can. 5.

5. Genes., m, 16-19.

76

TRACT. DE GRATIA. O. 1.

locis, ubi Deus dicitur creasse hominem inexterminabilem,
et invidia diaboli mortem introivisse in orbem terrarum 1 ;
sive ex lotis ubi mors dicitur poena peccati : « In quocum-
que enim die comederis ex eo, morte morieris 2 » ; vel
stipendium peccati : « Stipendia enim peccati mors 3 4 . »
Delinitur etiam a conciliis. « Placuit omnibus episcopis
in sancta Synodo carthaginensis ecclesiae constitutis (an,
118) : ut quicumque dixerit Adam primum hominem mor-
talem factum, ita ut, sive peccaret sive non peccaret}
moreretur in corpore, hoc est de corpore exiret, non peccati
merito, sed necessitate naturae, A. SA » — Concilium Tri-
den linum Adam « incurrisse per offensam praevaricationis
iram et indignationem Dei atque ideo mortem quam antea
illi comminatus fuerat Deus, et cum morte captivitatem 5 6 ... »

Immortalitas illa erat beneficium gratuitum, ut ex dictis
constat. Triplex erat causa qua; debebat illam praestare :
1° providentia specialis, quas nociva removebat ne corpus
lasdcrent ; 2° esus ligni vit;e tamquam adjumentum extrin-
secam ; 3° vis quasdam intrinseca, seu ipse status integri-
tatis, ratione cujus corpus animae subdebatur nec poterat
ab ea separari®.

IX. Status naturae lapsae. — Est ille in quo fuit Adam
immediate post peccatum, antequam repararetur. Quia
Deus non tenebatur hominem reparare, potuisset ille status
indefinite perdurare. In illo itaque homo nasceretur pri-
vatus gratia et tamen vocatus ad finem supernaturalem,
qui non fuit per peccatum sublatus. Reciperet qiuedam
auxilia ordinis naturalis, etiam interdum efficacia, quas
a Deo primo et universali Motore, procederent, non tamen
gratias proprie dictas, qua; a Deo reparatore vel Redemp-
tore derivantur, qua:quc jam statum natura; reparata;

1. Sap., ii, 23-24.

2. Genes., ii, 16.

3. Rom., vi, 23.

4. Denzinger, 101.

5. Sess. V, can. 1.

6. Cf. S. Tiiom., 1 P., q. xcvii, et commentatores, in h. 1., : Petav.,
c. v, el recentiores theologi in tractatu de Homine.

ART. III. DE VARIIS NATUR/E STATIBUS

77

\ cl redempta; important. Esset itaque status miserrimus,
i quo infinita misericordia dignata est nos eripere.

X. Status naturae reparatae vel redemptae. — Supposito

I >oum velle hominem reparare, poterat vel simpliciter
■ ondonare, vel satisfactiones etiam inadmquatas et insuffi-
, iontes alicujus creaturae acceptare. At si vult reparationem
offensae adaequatam, veramque satisfactionem exigere,
requiritur ut persona divina naturam creatam assumat,
qiirc sit capax merendi et satisfaciendi, et hic est status
redemptionis proprie dicta;. Potuisset igitur esse status
naturae tantum reparata; per condonationem ; at in pra;-
Hcnti oeconomia est status naturae simul reparatae et re-
dempta: per satisfactionem, non solum adaequatam, sed

I I superabundantem 1 .

Hinc colligitur quae sit gratia in statu innocentiae et
,d.;d.u naturae redemptae. Est eadem prorsus quoad essen-
tiam et effectus primarios, videlicet reddere consortem
naturae divinae, filium Dei adoptivum, capacem merendi,
atque Dei haeredem ; diversa tamen quoad effectus secun-
darios : in statu quippe innocentia; gratia virtutem suam
usque ad potentias inferiores refundebat, ut ipsas rationi
subderet; in statu autem naturae redempta; gratia inte-
gritatem illam non praistat pro vita praesenti, quo melius
discamus donum Dei in humilitate suscipere et cum tremore
conservare. Ratione principii etiam aliquatenus differunt,
quia auctor gratia; originalis est Deus elevans, auctor vero
gratia; nostra; est Deus incarnatus et redemptor : quaprop-
ter gratia originalis dicitur f tralia Dei, nostra autem est
proprie gratia Christi. Ou;e omnia ex dicendis in tractatu
de Incarnatione plenius innotescent.

XI. Status naturas purae 2 . — Intelligitur ille in quo

haberet homo quidquid est naturae sua: debitum, nihil
autem superadditum susciperet, sive malum, ut peccatum

I. I)e his disseremus in Prolegomenis tractatus de Incarna-
tione.

Cf. Gonet, tract. VII, disp. VI, Goudin, q. n ; Billuart,
disseri. 1 1 ; et recentiores in tract. de Gratia ; Casini, De statu
Salium purm, inter opera Petavii, edit. Viv6s, t. IV, p. 509 ss.

78

TRACT. DE GRATIA. Q. I.

originale, sive bonum ut gratiam sanctificantem vel inte-
gritatis dona. Crearetur itaque et absque peccato et.
absque gratia, conversus ad Deum auctorem natura?,
reciperetque auxilia proporfionata ad finem naturalem
consequendum. Obnoxius esset tum errori, quia intellectus
humanus, utpote finii us, est naturaliter fallibiiis per acci-
dens, in conclusionibus qua? ratiocinio inferuntur 1 * ; tum
concupiscenti® etiam inordinatas, quia vi natura; tantum
appetitus inferior non subditur superiori absolute, sed poli-
tico dumtaxat imperio, quod non impedit quominus motus
Pr*ter vel contra rationem insurgant ; tum peccato, sive
propter pra?fatam appetitus deordinationem, sive propter
naturalem voluntatis humana? defectibilitatem ; tum morti,
cum homo constet duobus elementis, quorum alterum’
ab altero separari potest.

Possibilem esse statum natura? purae negarunt Baiani.
postea Janscnista*. Plures theologi catholici, sicut Norisius
et Berti, autumant statum illum, licet possibilis sil abso-
lute, non tamen congruere Dei sapientiae et. bonitati».

Certum est autem esse possibilem saltem absolute, ex
damnatione Baii etQuesnelli. — Damnantur lia; proposi-
tiones Baii : « Humana? natur® sublimatio et exaltatio in
consortium divina? natur® debita fuit integritati prima-
conditionis, et proinde naturalis dicenda est, et non super-
naturalis 3 ... Deus non potuisset ab initio talem creari-
hominem, qualis nunc nascitur 4 ... Falsa est doctorum
sententia primum hominem potuisse a Deo creari et insti-
tui sine justitia originali 5 6 . >» Ergo si status justitia? non est
debitus, potuisset homo a Deo creari, sicut nunc nascitur,
absque gratia et justitia. — Quod confirmatur ex dam-
natione hujus propositionis Quesnelli : « Gratia Adami est
sequela creationis, et erat, debita natur® san® et integr® 0 . »
|Nec repugnare bonitati et sapienti® divina? plane evincit

1. cr. Curs. Philos. Thofnisl., I, p. 319 ss.

■I. CL Norisius, Vind. Augtistin., c. ni, § n- L. Berti, Auqu-
sliruanum systema vindicatam, dissert. II, c. i, § 6 n. 8.

3. Prop. 21, Denzinger, 1021.

4. Prop. 55, Denzinger, 1055.

5. Prop. 79; Denzinger, 1079.

6. Prop. 35; Denzinger, 1385.

art. iii.

DE VARIIS NATUR/E STATIBUS

7'J

ri ,tio. Bonitas quippe et sapientia divina non tenetur plus
Immini tribuere quam exigit natura ex suis intrinsecis
principiis, sive in esse physico sive in esse morali. Atqui
ni statu natur® pur® haberet homo quidquid ipsi debetur
,-x suis intrinsecis principiis : tum in esse physico, nempe
obstantiam completam cum omnibus facultatibus ad
. «ignoscendum, volendum et appetendum ; tum in esse mo-
rali, quia ordinaretur ad finem honestum, cujus consecutio
aliquatenus satiaret naturale desiderium, et haberet media
pmportionata ad finem illum consequendum, videlicet
mxilia, tum sufficientia, tum interdum efficacia, ad legem
naturalem servandam. Quocirca observantia pr®ceptorum
nuturalinin esset omnibus possibilis cum auxilio Dei moven-
tis. licet potuissent plures auxilio illo non uti ac deficere,
d, in peccata labendo damnari.

Qui autem salvi fierent beatitudine vera, licet naturali,
f ruerentur, et quidem perpetua ex parte anima? ; et. po-
tuisset Deus, ex quadam congrua liberalitate, resurrec-
tionem praestare, ne status separationis, qui est prseter-
i, a tu r alis, diutius duraret (fuam status unionis, qui est
naturalis 1 .

XII. Utrum homo in statu naturae purae majores ha-
buisset vires quam nunc homo in statu naturae lapsae.

Plena qu®stionis solutio pendet ex doctrina de peccato
originali qu® supra traditur; ad propositum autem nos-
trum sufficiet pauca recolere. Thomist ® 3 communius
tenent minores esse vires hominis lapsi, sin minus- intrin-
sece, ut plures videntur asserere 3 , saltem exlrinsece, ex
appositione impedimentorum 4 . Suarez autem, Bcllai-
ininus, Mazzella, Pescli, volunt easdem esse vires in utroque
statu et hominem lapsum non magis differre ab honnne

1 . ct. Curs. Phil. Tlwmisl., t. 111, p- 148-150, et l. IV, p- 141-

'V Cf. Comment. S. Thonue, in i ttm 11 M , q- lxxxv, a. 3, el

1 3. Cf. Sylvius, loc. cit. ; Gazzaniga, t. IV, disseri. 111, sect. 111,

4. Cf. praesertim Goudin., q. ii, a. 4; Billuart, dissert. IU»
ii. 3.

TRACT. DE GRATIA, y. I.

80

puro quam nudatus differat a nudo*. Plures reeentiores-
sententiae Thomistica: potius adhaerent». Gonetus vero
m suo Manuali casteria Ti, onustis consentit et sententiam
corrigit quam m Clypeo docuerat.

XIII. Conclusio : Homo per peccatum originale, non
solum spoliatus est gratuitis, sed etiam vulneratus in na-
turalibus, adeo ut debilior sit, non quidem physice et in-
trinsece, sed moraliter et extrinsece, ad bonum operandum
quam luisset in statu natur» purae.

Nititur conclusio parabole Samaritani 3 , in qua homo
Jcncliuntimis exhibetur non solum spoliatus, sed et plaqis
impositis semivivus relictus. Porro SS. Patres hoc interpre-
tantur de homine lapso, ita ut per spoliationem intelligani
P ivationen, boni gratuiti et per plagas diminutionem in
psa integritate natura:'. Vulnus enim et plaga significal
piopne. non meram absentiam boni indebiti, sed veram
mutationem m deterius, cum sit vera solutio partium. Nec
aliter intelligi possunt verba conciliorum Arausicam II •
esso secundum corpus et animam in deterius
commutatum , liborumque arbitrium infirmatum • „, et
udent im . « libemini arbitrium esse, viribus attenuatum

L r '. 1,Ssi ° Wslis S ,-aLuita - minime dici

potest deteriorat io, infirmitas, attenuatio et inclinatio. Ergo

declarationes Ecclesia- sensu proprio intellecta: importa?.)
quamdam dim.nut.onem bon. naturalis. In homine autem
puro non esset proprie plaga, infirmitas, attenuatio, indi-
-dio, sed natura recta. Imo exemplum ipsum quod afferunt
adversarii potius nostram conclusionem suadet : nudatus
vel spoliatus est infirmior nudo, non quidem intrinsece

?• , Cf - Sdarez, De Oralia, Proles;., IV c ix • Rfi i n„

er» t&zrst »

MOIi ' S ' »" * t™**.

3. Lue., x ; cf. comment. in h. 1

«Pm» a “° s ' v “- in E ™w- t™»;

o. Can. 1 et 13; Denzinger, 174, 186.

6. Sess. VI, cap. i.

ART. III. DE VARIIS NATUR/H STATIRUS

81

i

sed extrinsece, quatenus difficilius se habet in sustinendo
■ vlerna quam nudus, naturaliter assuetus his adjunctis.

Matio theologica suffragatur. Ille est debilior extrinsece,
qui plura et majora habet impedimenta ad bonum ope-
randum. Atqui homo lapsus plura et majora habe! impe-
dimenta quam homo purus. Ergo debilior est homine puro.
IVob. min. Triplex est impedimentum cui subjicitur homo
lapsus. 1° Ex parte finis; nam homo purus est simpliciter
ad finem conversus, homo autem lapsus est simpliciter
aversus a fine supernaturali, et propter connexionem or-
, linis naturalis et supernaturalis, non potest remanere
simpliciter et proprie' conversus in ordine naturali. 2° Ex
parte concupiscentia:. Licet homo purus sit naturaliter
Imbitis ad inordinate concupiscendum, non est tamen ita
pronus ad illam effrenem libidinem, quam in praesenti
• xperimur, quaeque dici nequit proprie naturalis, sed ali-
quatenus contra naturam. 3° Ex tyrannide diaboli, qme
est nunc evidens et lugenda, nec vero statui naturae pura-
eonveniret, saltem eodem gradu.

A posteriori tandem confirmatur. Homo lapsus nequit
totam legem naturalem per proprias vires servare, sed
nliim cum gratia Redemptoris, ut constabit ex dicendi
q. 109, a. 4. Atqui homo purus potest per naturae vires
legem naturalem adimplere ; quia natura non corrupta
potest vi sui facere id ad quod vi sui tenetur, scilicet
legem naturalem servare, secus esset vi sui incapax attin-
gendi finem suum proportionatum. Ergo homo lapsus
minores habet vires morales quam haberet homo in statu
naturae purae. Unde quod fuisset in homine puro carentia
csl in nobis privatio et vulnus.

Tot porro sunt in nobis vulnera quot sunt potentia:
quae sunt subjectum virtutis : intellectus, qui est subjectum
prudentia:, fuit la:sus vulnere ignorantia: ; voluntas, qua:
est subjectum justitia:, fuit lassa vulnere malitiae ; appe-
titus concupiscibilis, qui est subjectum temperantia:, fuit
laesus vulnere concupiscentia: ; appetitus irascibilis, qui esi,
subjectum fortitudinis, fuit lassus vulnere infirmitatis ad
malum arduum vincendum.

XIV. Status naturae integrae tantum.

Sic dicitur

82 TRACT. DE GRATIA. O. I.

quum partes compositi humani non sunt divisa?, sed ita j
disposita? et ordinata? ut inferiores superioribus subdantur.
Unde natura? pura?, addit plenam subjectionem appetitus
ad rationem, corporis ad animam, rationis ad Deum. Ad®-
quate sumptus importat immunitatem a concupiscentia, '
a passibititate et morte. Potuisset autem esse partialis,
includens tantum immunitatem a concupiscentia, non
autem a morte, vel immunitatem a morte, non autem a
concupiscentia.

Status ille secundum se est solum siipernaturalis quoad j
modum.

Adam vero habuit integritatem simul cum justitia super- 1
naturali proprie dicta, seu gratia sanctificante; quapropter
status integritatis, seu natura? simpliciter integra?, non raro
pro statu innocentia? seu statu justitia? originalis usurpatur. |

XV. Status justitiae simpliciter supernaturalis seu na-
turae simpliciter elevatae. — Intelligilur ille in quo homo 1
crearetur vel nasceretur in gratia sanctificante absque
integritate modo explicata. Conderetur itaque homo
absque peccato originali, et gratia? infusio in ipso esset
aancli licui io, non vero justificatio impii, sicut in nobis.-l
Obnoxius esset homo ignorantia?, imo et concupiscentia?, j
quia utraque est naturalis nec per justitiam supernatura-J
lem communem evacuatur; sed, quia natura esset sant,%
facilius nobis foret tentationes superare et a peccatis
abstinere. Et, licet gratia supernaturalis nobis inserviret
etiam ad legem naturalem commodius et plenius adim-
plendam, non tamen esset proprie gratia sanans, cum natu- |
ra non esset corrupta, sed gratia proprie elevans , in ordine
ad actus salutares et meritorios eliciendos; ut nunc inno-
tescet ex dicendis de necessitate gratiae.

Dum in statu innocentia? non fuissent sacramenta, quaM
illi oeconomia? non congruunt, in statu natura? simpliciter
plevat® sacramenta omnino convenirent : tum ad erudi-
tionem, quae fieret ope sensibilium, tum ad confortationem
naturae, qua? utpotest obnoxia concupiscenti®, salutari-
bus sacramentis maxime adjuvaretur 1 .

1. Cf. dicenda III P., q. exi.

QUESTIO SECUNDA

De necessitate gratiae

AD Q. G IX S. TllOM.Ti

Gratia vocatur ab Angelico principium exterius, non ra-
tione subjecti in quo residet, eum sit vera qualitas nobis
intrinseca, seu in nobis recepta ; sed ratione causae, quia
non ex intrinsecis natur® oritur, sed a sola Deo producitur.

Prius inquirit S. poetor de necessitate, ideoque de exis-
I entia, gratiae quam do ejus essentia, quia praecognitio
| mi sil praesupponitur praecognitioni quid sit.

Necessitas porro gratiae attenditur per ordinem ad conse-
cutionem ultimi fimis, in qua duo generatim concurrunt,
cognitio veri et, operatio boni. Quapropter disserendum est
de necessitate grati® et ad veri cognitionem et ad boni ope-
rationem, tum illam qu® est dilectio Dei, observatio legis
naturalis, tum illam qu® est productio actus meritorii,
ct, ac; tus salutaris pr®parantis ad gratiam. Gratia qu®
i si ad veri cognitionem dicitur illuminatio, qu® autem
est ad operationem boni qu®quo voluntatem afficit et
impellit dicitur inspiratio.

His autem explanatis in aa. 1-6, inquirendum venit de
necessitate grati® respectu mali, sive ut homo resurgat
a peccato, sive ut deinceps vitet peccatum, aa. 7-9.

Demum inquirendum superest de necessitate gratia?
ad perseverandum in bono, a. 10 1 .

1 . Consulendi sunt Commentatores S. Thoma? in h. I., Cajet anus,
VIedina, Joan. a S. Thoma, Sylvius, Gonet, Salmanticense6,
«Ioudin, Billuart, Gotti, ac recentissime Del Prado, O. P.,
I)e Gralia et Libero Arbitrio, Friburgi, 1907, et recentiores theo-
logi, quorum Index et bibliographicus accuratus requiri potest
tum apud Tanquerey, tum apud Van der Meersch, Trac-
l/itus de divina gralia , tum apud Herve.

ARTICULUS PRIMUS

l)E NECESSITATE GRATUE Alt COC. NOSCENDI M VERUM

AI) AUT. I S. THOMfli

I. Praenotanda. — In cognitione veri tria concurrunt r
1° Potentia, sou facultas intellectiva; 2° objectum, seu
verum cognoscibile; 3° motivum quo vero assentimus. —
Potentia quidem considerari potest vel physice, secundum
ea (fine per ipsam efficere valet, abstrahendo ab externis
adjunctis; vel nioraliler, prout subjacet circumstantiis,
impedimentis, passionibus, morbis, et. caderis humanae vitae
conditionibus. — Objectum est verum, vel naturale vel
supernalufale. Verum quidem naturale est omne cognoscibile
ex sensibilibus per lumen intellectus agentis, sive imme-
diate sive mediante discursu. Verum autem supernaturale
est itl cujus cognitio potentiam intellectus superat: sive
absolute, et sic erit supernaturale quoad essentiam, sive
attentis peculiaribus adjunctis,' sicquo dicitur supernatu-
ralc quoad modum. — Motivum assentiendi etiam duplex
distinguitur : motivum enim naturale est evidentia obj ce-
ti va, supremum et ultimum critcrium ; motivum autem
supernaturale est auctoritas Dei revelantis, qui nec falli
nec fallere potest.

II. Triplex est principium S. Thomse, quo tota doctrina
catholica resumitur.

Primum principium : Ad cognitionem cujuscumque veri
etiam naturalis, indiget homo divino auxilio, seu primi
Motoris influxu : quod quidem auxilium, licet sit speciale
beneficium respectu eorum quibus confertur, non est tamen
simpliciter gratia.

Proh I a pars. Cognitio, cum sit usus quidam, seu appli-
catio luminis intellectualis, duo importat : lumen ipsum
per modum formae, seu principii manifestativi, quod esi

ART. I.

DE NECESSITATE GRATI® AD VERUM

85

1 1 o I entia intellectiva ; et ipsam manifestationem per modum
actus, seu motus. Atqui homo pendet a Deo non solum
quoad participationem et conservationem ipsius luminis,
•ic.u forma; intellectualis, sed etiam quantum ad actum seu
motum quo lumen in actum reducitur et quo paritur co-
gnitio. Ergo ad omnem cognitionem requiritur Dei motio,
seu applicatio. Prob. min. Omnis creatura, sive spiritualis
sive corporalis, quantumvis perfecta ponatur, non potest
m suum actum prodire nisi moveatur a Deo, ut I P., q. 105
ostensum est.

Exemplo manifestatur. Magis pendet actio intellectus
i Deo quam actio corporalis a primo motore cadesti : ha;r
enim est solum necessitas naturae particularis, dum illa esi
i necessitas providentiae universalis. Sed omnia phamomona
corporalia juxta physicam tum antiquam tum hodiernam
pendent ab influxu primi motoris c adestis, licet res diver-
i Minode exponatur. Ergo a fortiori intellectus quoad mo-
tum seu actum suum pendet a Deo.

Explicatur II 11 pars. Illa motio non est gratia respectu
natune, nam oportet ut naturalis facultas naturaliter
aliquid attingat, secus frustra poneretur. Dici tamen potest
speciale beneficium respectu eorum quibus confertur :
cum eniin intellectus sit naturaliter fallibilis, non tenetur
Deus cognitionem veritatis omnibus largiri, nec de facto
omnes cognitionem veri naturalis adipiscuntur. Ergo
respectu eorum quibus confertur, est singulare beneficium,
ordinis naturalis.

III. Secundum principium : Potest homo lapsus potentia
tum physica tum morali aliqua intelligibilia sive specula-
tiva sive practica cognoscere absque supernaturali gratia,
cum solo Dei auxilio naturali ; licet interdum Deus etiam
de naturalibus hominem instruat.

Probatur I a pars. Una quasque forma indita rebus creatis
a Deo naturaliter et absque dono gratuito habet efficaciam
respectu actus eujusdam determinati. Atqui in homine
est, intellectus per modum forma;, qua; est a Deo nobis
indita, quasque naturaliter ordinatur ad verum cognos-
cendum, nec fuit per peccatum exstincta, licet fuerit obnu-
bilata. Ergo intellectus etiam in homine lapso potest natu-

S6

TRACT. DE GRATIA. Q . I.

raliter aliqua vera cognoscere ; nec supervenire potest
impotentia moralis, seu impedimenta extrinseca tanta ut
potentia naturalis incapax fi a! exserendi aliquem actum sibi
proportionatum.

II a Pars ex aliunde nola. Exponit alibi S. Doctor 1 quo-
modo moraliter sit necessaria revelatio veritatum religio-
sarum ordinis naturalis, ut cognitio habeatur ab omnibus, ab
initio, firmiter cl expedite, et absque errorum admixtione.

IV. Tertium principium : Nequit homo per seipsum
absque lumine gratiae revelantis intelligibilia supernatu-
ralia cognoscere nec illis assentiri ut oportet absque internae
gratiae auxilio.

Probatur I a pars. Nulla potentia valet ea quffi sunl
alLiora se attingere nisi superiori auxilio elevetur. Sed
intelligibilia superna turalia sunt intellectu creato alLiora.
Ergo nequit intellectus illa attingere nisi auxilio superiori,
id est gratia revolante. Ratio S. Therme valet otiam pro
11“ parte ; nam assensus ut oportet est ille qui fit motivo
supornaLurali, idcoquc altiori viribus rationis, ad quod
requiritur lumen altiori s ordinis.

V. Applicanda sunt illa principia ad singulos errores
refellendos. — Ex doctrina hujus articuli confutantur
errores, sive per defectum, scilicet rationalismi. naturalismi,
sive per excessum, nempe t radii ionalismi, circa necessita-
tem gratiae ad verum cognoscendum.

VI. Rationalismus. — Ex primo principio refellitur
deismus et omnes rationalismi formae, quae statuunt crea-
turam semel conditam nullo novo auxilio indigere ad
operandum. Hinc propositio damnata in Syllabo Pii IX :
« Neganda est omnis actio Dei in homines et mundum 1 . »
Retineatur axioma jam expliccatum : Nulla creatura
potest in actum prodire nisi moveatur a Deo.

1. / Coni. Geni., cap. iv. Cf. nostr. vol. I, p. 55 ss.

2. Prop. 2; Denzinger 1702.

ART. I. DE NECESSITATE GRATI/E AD VERUM

87

VII. Traditionalismus. — Ex secundo principio expli-
riito excluditur traditionalismus. Triplex est in illo gradus.
Primus vult hominem sine magisterio divino nullam
omnino cognoscere posse veritatem. Ita I ludius, cui
accedunt de Bonald et Lamennais 1 . Alter admittit posse
hominem absque revelatione cognoscere veritates ordinis
senativi, non autem veritates religiosas et. metaphysicas.
Ita Bonnctty, Ventura, Baulain 2 . Tertius, cum Uhaghs, con-
i odit veritates illas morales posse absque gratia et revela-
tione cognosci ab homine in societate humana exculto,
non autem ab homine sibi relicto 3 .

Prima forma est certo lnmTica, secunda est vel luere. -
lica vel lueresi proxima. Utraque verbis Pauli contradicit :
Invisibilia Dei per en qux facta sunl intellecta conspiciun-
tur''. Unde medium cognoscendi Creatorem esi quid natu-
rale, scilicet speculum creaturarum.

Hinc definitio concilii Vaticani : « Si quis dixerit Deum
unum, Creatorem d Dominum nostrum, naturali rationis
humante lumine.... certo cognosci non posse, A. S. s . — Pius
autem X, in juramento contra modernistas, addit : demons-
trari posse, lanquam causam per effectus °. # Ergo de fide
e.st veritatem metaphysicam, sicut est exisl entia Dei
per creatoris et Domini, per naturalem humana) rationis
processum, qui esL demonstratio, comparari posse. Acce-
di! propositio quam Traditionalistis subscribendam man-
davit S. Gong. Indicis, per decretum II j unii 1856 a Pio IX
17 junii approbatum : « Ratiocinatio Dei existentiam,
animi» spiritualiiatem hominis libertatem, cum certitu-
dine probare potest 7 . » Tertia forma non est proprie hi»resis,
sed error, quem evidenter confutat ratio 8. Thomie ; natu-

1. 2. Cf. Huetius, De Imbecillitate rationis humanae ; Lamen-
nais, Essai sur l' indifftrence en malit ve. de religion.

2. Cf. Ventura, La Tradilion et les semipelagiens de la philo-
sopliie ; Bautain, De l' enseignemenl de la philoSpphie en France;
Bonnetty, Annales de pliilosophie chrelienne, s6ric 3, s6ric 4, serie 5.

3. Cf. Ubagiis, Revue de Louvain, avril 1860.

4. Rom., i, 18. — Cf. ii, 14.

5. De Revelatione, can. 1.

6. Motu proprio Sacrorum Anlislilum. 1. sept. 1910.

7. Denzinger, 1650.

88

T11AC.T. DE GRATIA. O.

rale est u I anima humana, ubicumque sit. cognoscat vi
suae forma* verum sibi naturaliter proportionatum.

VIII. Agnosticismus — Hac ratione et liis documentis
confutantur Kantismus ct recentior agnosticismus, qui
antinomias rationis statuunt et docent nihil reapse a nobis
cognosci sed solum percipi. Praefata autem documenta
agnoscunt cognitionem realem ac scienti fieam quie de-
monstratione pavitur.

IX. Revelationis necessitas moralis respectu veritatum
religiosarum ordinis naturalis. — Asserta potentia physica
humante rationis, aliunde cavendum est a rationalismo et
confitendum cum Vaticana synodo : « Huic, divinae revela-
tioni tribuendum quidem est, ut ea qute in rebus divinis
humante rationi per se impervia non sunt in praesenti quo-
que generis humani conditione, ab omnibus expedite, firma
certitudine et nullo admixto errore cognosci possint 2 . »

X. Gratia: necessitas in ordine ad cognitionem super-
naturalium. Analysis actus fidei. — In cognitione super-
naturaliuin multiplex distingui potest pliasis; quod ut recte
intelligatur, brevis instituenda est analysis fidei 3 .

Est prima pliasis qua innotescit veritas supcrnaturalis
objective in se inspecta, ut quum quis audit mysteria
Trinitatis, Incarnationis c.ajteraquc omnia qua; christiana
religio complectitur. Deinde fiunt interni actus circa illa
abjecta externe proposita. Potest quidem fieri actus quasi
opinionis quo quis dicit : vicleo objectum esse credibile :
christiana quippe religio multis signis ita suadetur, ut,
si credam, non sim imprudentias arguendus. Attamen actus
remanet solum speculativus et opinativus. Alter fit actus
speculativus quidem sed certitudinis, quo quis dicit : video
esse credendum ; exploratum enim habeo illam religionem
esse a Deo revelatam, et idcirco milii est amplectenda.

1 . Cf. Miciielet, Dicu et 1'agnoslicisine contcmpprain ; Garrigou-
Lagrange, Dc Revelatione, t. I, sect. II.

i. Gap. ii, De Revelatione. — Cf. supra, vol. I, p. 6.

3. Cf. opus nostr., Riponses theologiques, « Analyse de l'Acte de
Eoi », Eoi et Revelation », « Concepts Dogmatiqucs », Paris, Tequi.

ART. I.

DE NECESSITATE GRATI/E AD VERUM

89

Multi persuasionem illam sibi pariunt, qui tamen propter
passionum impedimenta vel motiva subjectiva de facto
non credunt. Unde requiritur tertius actus quo quis dicit :
• 'limibus pensatis, hic et nunc est credendum. Hoc est judi-
i mu practicum, c,ui conjungitur quartus actus, imperium
piT modum intimationis : Crede. Sequitur subinde quintus
. I ultimus actus : Credo. Primus et secundus actus perti-
Hiciit ad crcdibilitalem, tertius et. quartus ad credenlitalem,
quintus est proprie actus fidei.

XT. Ut innotescat veritas supernaturalis, requiritur ab-
■olute gratia externa revelationis. — De fide contra Pela-
uinnos et rationalistas, qui contendunt non dari mysteria
proprie dicta ; et contra semi -rationalistas, qui autumant
liiystcria per rationem excultam posse demonstrari. Hinc
<1. linitio concilii Vaticani : « Si quis dixerit in revelatione
ili vina nulla vera et proprie dicta mysteria contineri, sed
universa fidei dogmata posse per rationem rite excultam
n naturalibus principiis intelligi et demonstrari, A. S. 1 . »

XII. Ut fiat actus speculativus et opinativus : Video
religionem esse credibilem non requiritur gratia interna.

Niun motivum illius actus est ex se naturale, scilicet evi-
dentia signorum quas ostendunt religionem christianam
mi Item esse ita credibilem, ut qui illi adhaeret non possit
Imprudentiae' argui.

XIII. Ut fiat actus speculativus et certus : video esse
i i fdi ndum , non requiritur absolute et per se internae gratiae
Auxilium.

IVobatur. Arg. I um . Teste Leone PP. XIII, « ralio dc-
i| Itirnl cvangelicam doctrinam mirabilibus quibusdam signis
liinqucim cerlis cerine verilalis argumentis vel ab ipsa
urigine, emicuisse 2 », ideo qqe ostendit et probat cum certi-
tudine. ipsum revelationis factum. Atqui osienso revelatio-
nis lacto, naturale ac planum est ut ratio speculative pro-

I. De Fide et Ratione, can. I.

Reo XIII, Encyc. JEterni Patris. — Cf. P. Lagae, O. P., Revue
'Immiste, juillet, sept. 1910 ; P. GarrigouLagrange, De Revela-
mur , i. 1, sect. IV.

HUGON.

TRACTATUS DOGMATICI, II. — 4

90

TRACT. DE GRATIA. Q. I.

nuntiet : video esse credendum. Unde non requiritur per se
supernaturalis influxus.

Arg. II Um : Ut, ratio speculative pronuntiet : video esse ,
credendum, requiritur et sufficit ut ratio videat exis te re
miraculum, nempe factum quod excedit vires et exigentias
et ordinem totius naturas creatae. Atqui ratio ex sese potest,
absque gratia supernaturali, probare et sibi ostendere ]
tale factum, quod deprehendit, supra naturam esse ac
supra illius vires, exigentias et ordinem, ac proinde mira-
culum. Ergo absque gratia supernaturali interna potest
speculative pronuntiare : video esse credendum. .

Proh. min. Ratio ex sese potest cognoscere, saltem j
negative , vires et exigentias totius naturas creata; ; nam sive
inductione et analysi ac experientia, sive deductione et
synthesi, certo sibi ostendere potest quid in talibus ad-
junctis non valeat natura, quomodo nequeat natura susci-
tare mortuum qui quatriduanus fcetet in monumento.)
Ergo, quando com perit existere effectum qui praetor istum
ordinem contingit, ut est resurrectio mortui, potest vi sua
indita concludere cuin certitudine existentiam miraculi.

Objicies : Ratio non potest ex sese attingere et cognoscere
supernaturale. Sed miraculum est supernaturalc. Ergo.

Uesp. : Dist. maj. Non potest ratio absque gratia cog-
noscere supernaturale. quoad substantiam , concedo, quia
tunc res ipsa est supernaturalis ex parte causas formalis, et
jam oportet ut actus attingens rem formaliter supernatu-
ralem sit ipse formaliter supernaturalis et ex gratia pro-
cedat ; non potest ratio cognoscere absque gratia superna-
turale quoad modum seu elfeclive tantum, nego, quia res
hujusmodi est in se naturalis, licet a solo Deo fiat, ac su-
binde potest naturali ratione cognosci.

Contradist. min. : Miraculum est supernaturale quoad
modum, seu effective, concedo ; quoacl substantiam et ex (
parte causa; formalis, nego, nisi producatur aliqua res i
supernaturalis intrinsece: Er nego conseq. 1 .

XIV. Si tamen homo firmiter et perfecte et cum bona

1. De illa quaestione et de opinione opposita, quam nonnulli
recentiores sustinent.., cf. Garrigou-Lagrange, op. cit., et Revue
Thomiste, octobre-decembre 1918.

ART. I.

DE NECESSITATE GRATI/E AD VERUM

91

dispositione assentit, existimandum est ipsum, de facto, per
gratiam juvari.

fune enim debet homo passiones cohibere, quae fir-
mitatem talis judicii impediunt, cum agatur de veritate
'luse mores et totam vitam spectat, ac proinde oportet
ul, voluntas, qine exercitium hujus actus imperat, sit suffi-
cienter recta et bene disposita. Porro hujusmodi rectitudo
'••tiam in ordine morali generatim non fit, attenta conditione
hominis lapsi, nisi homo per gratiam internam aliquatenus
corrigatur et ari finem supernaturalem quodam modo
aptetur. Quapropter tenemus ad talem actum prout fit
in concreto concurrere gratiam, ratione impedimentorum
quee vinci debeant et ratione subjecti quod debeat bene
jam disponi ; licet per se et ratione ipsius actus non requi-
ratur gratia.

Sufficit itaque per se vis rationis, unde, si non credunt,
peccant contra evidentiam, imo potest esse peccatum in
Spiritum Sanctum.

XV. Ut fiant, sicut oportet, judicium practicum : HIC ET
NUNC EST CREDENDUM, et imperium : CREDE, requiri-
tur gratia proprie supernaturalis. — Conclusio non est de

lide, quia concilia hanc analysim non instituunt, sed est
rerta. Nam illi actus, qui crcdenlilalem respiciunt, sunt
proxime et immediate conjuncti cum assensu fidei super-
naturalis ac proinde debent esse in eodem ordine cum illo
assensu, qui est a gratia certissime, ut mox dicetur. Revera
-•oncilium Arausicanum II tribuit gratia; ipsum creduli-
tatis affectum ». Porro praefati actus important pium
quemdam affectum ad fidem, quum ipsis positis immediate
sequatur fidei actus. Ergo censendum est illos e,sse proprie
supernaturales ac proinde sub influxu gratiae proprie
supernaturalis elici.

XVI. Ut fiat actus fidei salutaris, requiritur absolute gra-
tia supernaturalis. — De fido. Scriptura id manifeste indicat.

Hoc est opus Dei ut credatis in eum quem misit ille...
Nemo potest venire ad me nisi Pater meus traxerit eum 2 . »

1. Can. 5; Denzinger, 178.

2. J o an . , vi, 29, 44.

92

TRACT. DE GRATIA. Q. I.

Atqui per fidem salutarem homo venit ad Christum, sal-
tem inchoative. Ergo trahitur a Patre, seu a Deo auctore
supernaturali, quod quidem fit per gratiam proprie super-
naturalem. Documenta ecclesiastica id expresse definiunt.
Concilium nempe Arausicanum II, concilium lridentinum,
concilium Vaticanum, docent fidem, etiam illam qvue non
est viva, nondum per rharitatem informata, procedere a
Spiritu Sancto, scilicet a Deo supernaturali ; ex quo liquet
gratiam hujusmodi esse proprie supernaturalem *.

Probatur ratione theologica. Actus proprie supernatura-
lis requirit gratiam ejusdem ordinis, proprie supernatura-
lem. Actus porro fidei salutaris est proprie supernaturalis.
Ergo gratiam proprie supernaturalem requirit. Prob. min..
Cum actus ex objecto et fine speciem sortiatur, actus est ,
essentialiter supernaturalis cujus objectum et finis sunt
quid essentialiter supernaturale. Sed actus fidei objectum
et finis sunt ipse Deus ut auctor supernaturalis, in sua vita ,
intima videndus et possidendus : est enim actus fidei 1
motus in illum ultimum finem, beatitudinis supernaturahs
objectum. Ergo.

XVII. Illa porro gratia ad actum fidei requisita est tum
ILLUMINATIONIS in intellectu tum INSPIRATIONIS in
voluntate. — Contra Pelagianos aut semi-Pelagianos, qui
speciatim piam motionem in voluntatem negabant. Ca-1
tholicam autem doctrinam definit Concilium Arausic. II 2 :

1. (i Si quis sino gratia Dei credentibus, volentibus, desiderantibuSS |
conantibus, laborantibus, studentibus, petentibus, q uasrentibus,
pulsantibus nobis misericordiam dicit conferri divinitus, non nu-
tem ul credamus, velimus, vel haec omnia sicut oportet agere
valeamus per infusionem et inspirationem Sancti Spiritus m nobis
fieri confitetur... resistit Apostolo dicenti : Quid habes quod non
accepisti ? et : Gratia Dei sum in quod sum ». Cone. Arausicanum
II can 6. — « Si quis dixerit sine prseveniente Spiritus Sancti
inspiratione atque ejus adjutorio hominem credere, sperare, dili-
gere, aut poenitere posse, sicut oportet, ut ei justificationis gratia
conferatur, A. S.sConc. Trid.,sess. VI, can. 3.— « Si quis dixerit...
ad solam fidem vivam quas per charitatem operatur gratiam Del
necessariam esse, A. S. » Cone. Vatie. 3, de Fide, can. 5. Vide etiam
cap. m, de Fide.

2. Can. 5.

ART. I. DE NECESSITATE GRATI® AD VERUM

93

icquirit. inspirationem Spiritus Sancti corrigentem nostram
liuliinlatem ab infidelitate ad fidem, ab impietate ad pieta-
Himii ; et postea subdit nos « nihil cogitare posse ut expedit,
hui . figere, sive salutari, id est evangeliete, prtedicationi
Erniisentire posse absque illuminatione et inspiratione
HjiiriLus Sancti, qui datomnibus suavitatem in consentiendo
imi credendo 1 . » Igitur cogitare requirit illuminationem,
uligere autem et consentire, inspirationem. Pariter definit
liuicilium Tridentinum : « Si quis dixerit sine praeveniente
ppiritus Sancti inspiratione atque ejus adjutorio homi-
nem credere, sperare, diligere aut poenitere posse, sicut
oportet, ut ei justificationis gratia conferatur, A. S. 2 . »

Haec est autem ratio theologica. Cum objectum fidei non
iiil in seipso evidens, intellectus illi non assenti t necessario,
Lcil quatenus movetur a voluntate 3 . At voluntas nequit ex
liinlii sua vi nativa intellectum ad actum supernaturalem
[movere, sed recipere debet vim seu motionem supernatura-
lem qua valeat intellectum ad supernaturalem assensum
Inpplicare. Ergo requiritur ad assensum fidei non solum
[gratia illuminationis intellectu sed et gratia inspirationis
1 1 ii voluntate.

XVIII. Quid vero in illa intellectus illuminatione et
voluntatis inspiratione sit proprie supernaturale. — Qua-

I nor possunt in illa illuminatione attendi : species impressa,
liimquam principium intellectionis; verbum mentale,
■dii conceptus internus, tamquam terminus ; ipse actus
| iissensus, quo mens adhaeret veritati supernaturali; lumen -
que divinum, quo intellectus elevatur et applicatur ad
Mssontiendum.

Ipsa species potest interdum a Deo infundi, sicut fuerunt
Lpooies infusa? in fide protoparentum, B. Virginis, vel in
[nonnullis visionibus sanctorum; at generatim sufficiunt
■pocies vi naturali intellectus agentis abstracta?. Cum enim

I. Can. 7.

’. Sess. VI, can. 3.

:i. Hinc assensus fidei remanet sempor liber etiam quoad speei-
I Ill ationem. «Si quis dixerit assensum fidei Christiana: non esse
liberum, sed argumentis humana? rationis necessario produci,
Ia. S. » Cone. Vatie., De Fide, can. 5, 3.

TRACT. DE GRATIA. O. I.

nostra cbgnitio mysterium sit tantum analoga, speci
naturales ad illa repraesentanda aptae erunt, dum mod
cx influxu divini luminis eleventur et illustrentur. Sic
in prophetia sufficiunt species acquisitae, sub directiori
et impressione luminis supernaturalis prophetici, ut doc
S. Thomas 1 2 , ita et a fortiori sufficit ad fidem commune
species abstracta, sub influxu luminis divini. Itaque ai
cognoscendam hanc propositionem : In Deo Ires sunl per
son:e, sufficiunt idea Dei et idea persome, quas natural
abstractionis processu comparavimus*.

Verbum autem quod in cognitione fidei efformatur debe
esse supernaturale. Cujus ratio est quia verbum non d
sumit originem a rebus, sicut species, sed est terminus
effectus cognitionis supernaturalis. Atqui terminus e
effectus actionis supernaturalis et ipse supernaturalis si
oportet. Ergo verbum in cognitione supernaturali effo
matum ordinis est supernaturalis, sicut ipse actus a qu
procedit. Non esi tamen intuitivus, sed solum abstractivu
sicut species intolligibilis, cx qua exprimitur 3 .

Ipse demum assensus est proprie supernaturalis, cu
ejus objectum sil proprie supernaturale, scilicet veritas
divina, et motivum sil supernaturale, nempe auctorita
Dei revelantis, et principium sit supernaturale, nimiru
ille influxus divinus, seu lumen divinum, quod est imm
diate a Deo auctore et fine supernaturali.

In voluntatis autem inspiratione, motio ipsa est superna
turalis, utpote influxus proprius Dei, et ipse actus volun-
tatis moventis est supernaturalis, cum oriatur a principi
supernaturali, illo scilicet influxu divino, et ad Deum fimei
supernaturalem tendat.

1. Cf. S. Tiiom., qq. disp. De Verit., q. xti, a. 7 ad 2.

2. Cf. Curs. PKil. Thomist., IV, p. 130, 137.

3. Ibid.

ARTICULUS SECUNDUS

O fi NECESSITATE GRATIAS AD OPERANDUM BONUM
AD ART. 2. S. TIIOM /E

1. Principia S. Thomre. — Ad intelligentiam articuli,

| duplex distinguendum est bonum : nempe bonum morale

ordinis naturalis, quod est opus eihice bonum; et bonum
ordinis supernaturalis, quod est opus proprie salutare.

I Quaeritur itaque quae sit necessitas gratiae tum ad opus
I ethice bonum, tum ad opus salutare eliciendum.

Respectu boni naturalis, distinctione iterum opus est.
In statu enim natura; integra', ut fuit in primo parente ante
peccatum, poterat homo absque gratia nova operari bonum
suae natura proportionatum,; sed indigebat motione primi
moventis ut in actum transiret. In statu autem natura;
lapsae, potest homo absque gratia aliquod opus ethice bo-
num elicere ; at minime potest totum bonum sibi connatu-
rale operari absque auxilio gratiae sanantis, sicut nec valet
infirmus perfectum motum hominis sani praestare. Ad
operandum autem bonum supernaturale homo in utroque
statu indiget et gratia elevante ad bonum illud superexce-
dens et motione applicante ad actum, sicut in omni ope-
ratione requiritur motio primi moventis.

Doctrina itaque articuli est clara, plena et adaequata, ef.
sufficienter exhibet confutationem omnium errorum qui
, in hac materia orti sunt 1 .

II. Multiplex hac de re excessus. — Praedestinatiani,

I Wicleffistse, et Mussita:, damnati in concilio Constanti -
j cusi*, Lutherani et Calvinistae, requirunt ad bonum ope-
randum praedestinationem, fidemque et charitatem : hinc
opera etiam justorum non praedestinatorum sunt nova

S. Cf. opus nostr. JJors de Tliglise, poinl de salui, 1 P.

2. Sess. XV, -cf. Denzinger. 629, 631 ss.

96

TRACT. DE GRATIA. Q. I.

peccata 1 . Haec est haeresis multoties damnata, praesertim
a concilio Tridentino :«Si quis in quolibet bono opere jus-
tum saltem venialiter peccare dixerit, aut quod intolera-
bilius est) mortaliter,... A. S. 2 . » Baius, Novatoribus in hoc
consentiens, requirit ad omne opus bonum etiam ordinis
naturalis lidem et charitatom ; unde omnia peccatorum
opera sunt peccata. — Assertio certe haeretica. Jansenius,
Oucsn ollus, Pistorienses, etsi forte non requirant absoluti
charitatem, volunt tamen necessariam prorsus esse fidem
ita quidem ut omnia infidelium opera sint peccata, ben
tenti a certe erronea, licet non fuerit declarata expresse
haeretica. — Demum, quidam theologi, ut Vasque/,
Ripalda, Augustinicnses cum Laurentio Berti, Norisio,
existimant hominem lapsum non posse absque gratia
quadam actuali elicere opus simpliciter et ex omni parte
bonum 3 . Sententia prorsus rejicienda, etsi non directe
damnata. Doctrina autem catholica sequentibus conclu-
sionibus statuitur.

III. De fide est non requiri ad opus bonum etiam meri-
torium divinam praedestinationem.

Constat ex canone jam citato concilii Tridontini. Definio
insuper concilium justificatos posse servare mandata, mcJ
reri, licet possint amittere justitiam, ac demum damnari 4 .

IV. De fide est hominem lapsum posse absque gratia
sanctificante et charitate aliquod opus bonum elicere ; unde
non omnia opera peccatorum sunt peccata. — Lx concilio

Tridentino : « Si quis dixerit opera omnia quae ante justifi-
cationem fiunt, quacumque ratione facta sint, vere esse
peccata vel odium Dei mereri, aut quanto vehementius
quis nititur se disponere ad gratiam, tanto eum gravius
peccare : A. S. 5 . » Ergo si opera qua; fiunt ante justificatio-;

1. De variis proteslanliuni erroribus, ef. Sciiaaf, Creeds *»/
Chrislendom, voF. III; IIodge, Systernatic. Theology.

2. Sess. VI, can. 25.

3. Cf. Vasquf.z, disp. 189-193: Ripai.da, disp. 114; Nokisius,
Ili.sloria pelagiana; L. Berti , De theologicis disciplinis ; Portali e,
art. Auguslinianisme, in Diction. th&ol. ealliol., t. 1, 248O-250U

4. Sess. VI, can. 17, 18, 23, etc.

5. Can. 7.

ART. II. DE NECESSITATE GRATI® AD BONUM 97

licui non omnia sunt peccata, possunt absque gratia sanc-
tificante et charitate fieri aliqua opera bona. — Constat
Herum ex prop. damn. in Baio. 1 oct. 1567 : « Omne quod
i'K'1 peccator vel servus peccati, peccatum est 1 .» Propos.
dauin. in Quesnello, 8 sept. 1713 ; « Quid remanet anima;
'("•i' Deum atque ipsius gratiam amisit, nisi peccatum...
l't generalis impotentia ad laborem, ad orationem et ad omne
opus bonum ? — Peccator non est liber nisi ad malum sine
gratia Salvatoris. — Sine gratia nihil amare possumus nisi
nd nostram condemnationem. Oratio impiorum est novum
peccatum 2 . » Ergo, ex adverso, constat hominem absque
Igralia et caritate posse aliquid amare absque peccato
Vrl aliquid operari quod sit reapse bonum.

In Scripturis Deus peccatores ad orationem, poenitentiam,
"I. alia opera, hortatur illisque veniam promittit : «Convcrti-
liiuii et ego convertar 3 », et publicano dicenti ; Propitius
i hIo mihi peccatori, Deus misericordiam concedit 4 . Im-
plicat autem ut Deus ad malum hortetur aut opera mala
huacmietur. Ergo possunt peccatores aliquod opus bonum
' licere. Liquet ratio S. Thomaj. Quaelibet potentia etiam
ni lirina potest elicere aliquos actus sibi porportionatos,
licri non sub omni respectu perfectos. Atqui remanet in
Immine lapso potentia vera, quamvis infirma, nempe libo-
rum arbitrium quod non est exstinctum, licet sit debilita-
tum- Ergo potest homo lapsus bonos quosdam actus elicere.

Licet sit arbor mala quatenus peccatur, retinet tamen
«piatenus homo aliquod bonum ratione cujus potest aliquos
uructus bonos facere.

V. Imo potest homo lapsus absque gratia et charitate,
iium sola gratia actuali, aliquod bonum supernaturale
uporari. — Teste concilio Tridentino, in adultis peccato-
ribus pra;cedere debent gratiam sanctificantem et charita-
ll"iii quidam motus, qui ad justificationem disponunt ;
[liempe motus fidei, spei, amoris saltem initialis, ac poeni-

I. Prop. 35; Denzinger, 1035.

I V. Prop. 1, 38, 40. — Cf. prop. 54, 55, 56.

I 3. Cf. Is ai, i, 16, 18; Jerem., iii, 12-14 ; Zaciiar., i, 3; Eccli.,
•*', 1 .

I 4. Luc., xviii, 13.

98

TRACT. DE GRATIA. Q. I.

tenti a: 1 . Atqui actus ad justificationem supernaturalem
disponentes debent esse ejusdem ordinis, nempe superna-
turales. Ergo absque gratia habituali et charitate fievij
possunt quaedam opera non solum bona, sed et superna- ,
tura lia.

VI. Potest homo gratia fidei destitutus aliquod opus
moraliter bonorum facere, ac propterea non omnia infide-
lium opera sunt peccata. — Ha:c doctrina est certa ett
catholica, non tamen de fide, cum propositiones contraj
(lictoria 1 sint tantum in globo, non autem singillatim ut

haareticse damnata: 2 . ' . „ , ,. J

Propositio 25 damnata in Baio : « Omnia opera mlideliuin
sunt peccata, et philosophorum virtutes sunt vitia. » — j
Prop. damnatae ab Alexandro VIII, 7 dee. 1690 : « NecesscJ
est infidelem in omni opere peccare. — Omne quod noni
est ex fide supernaturali, quse per dilectionem operatur,

peccatum est 3 . » .

In Scripturis Deus dicitur remunerari quaedam miidehunu
opera, sicut Nabuchodonosor propter plura facta prauma-
tur sicut Cyrus laudibus decoratur, imo dicitur servus et|
pastor Dei*. Christus etiam probat non nulla gentilium
opera, ut. salutare fratres : « Nonne ethnici hoc facuunt 5 * ?*
— Patrum doctrinam tradit S. Augustinus. Agnoscit ipsoj

in hominibus nondum ad Christi fidem conversis aliqua
facta qua: secundum justitia: regulam non solum vituperare
non possumus, verum etiam merito recteque laudamus J
et existimat obtinuisse Romanos orbis imperium propter
virtutes naturales, licet imperfectas, quibus aliunde multn
nteva admiscebantur 7 . — Exponit quidem, contra JuliB
num 8 , infidelium virtutes non fuisse veras seu plenas, et,
quia deficiebant nec ad finem ultimum ordinabantur,

1. Sess. VI, cap. vi.

2. Denzinger, 1025.1

M. Propos. 8 et 11 ; Denzinger, 1298, 1304.

4. Daniel, iv, 24 : Ezechiel, xxix, 18, 20 ; Isai., xliv, 28. ,

5 Matth. v, 47.

ili De Spiritu el Litlera, c. xxv ; P. L-, xliv, 229-230.

7. De Civit. Dei., lib. V, c. xn ; P. L., xli 154-158.

8. Cont. .Julianum, lib. IV ; P. L., xliv, 737, /45, /49, 7ol.

ART. II. DE NECESSITATE GRATI/E AD BONUM 99

'lici posse defectus et peccata sensu lato ; at bonitatem
• piandam moralem ipsis non denegat.

I 'utres autem Graeci, ut Chrysostomus, concedunt esse
•quid gentiles qui recte vivant 1 .

I 'Juod objicitur ex Paulo : « Omne quod non est ex fide
hicrratum est 3 », extra propositum est, nam loquitur
Apostolus, non de fide theologica, sed de conscientia, ita
j|d semper peccatum sit contra conscientiam operari.

I latio theologica fuit jam assignata. Potest opus mora-
jlfcr bonum operari ille in quo remanent principia actus
moraliter boni. Sed remanent etiam in homine infideli
principia operis moraliter boni, scilicet intellectus ct. liber-
k, <juo3 principia non potest delere infidelitas. Ergo.

j VII. Imo potest homo gratias quasdam actuales recipere,

I proinde opera quaedam inchoative salutaria peragere,
o ipsum fidei donum. — Opera quidem proprie salu-
ia cl. immediate dispositiva ad justificationem non pos-
l. absque flde dici, cum sit motus fidei prima disposi-
mm qua: ad justificationem praeparant. At concedi in-
lilms gratias supernaturalcs quibus inchoari possitopus
ilis, certum est. Constat ex damnatione propos. Jan-
istarum. « Pagani, Judiei, haeretici, aliique hujus generis
Ium omnino accipiunt a Jesu Christo influxum 3 . » —
ulhe dantur gratiae nisi per fidem. — Fides est prima
lui ct fons omnium aliarum 4 . » Pius VI damnat Pisto-
isium propositionem « qua: innuit fidem, a qua incipit
rs gratiarum et per quam velut primam vocem vocamur
salutem et Ecclesiam, esse ipsammet excellentem vir-
'in fidei qua homines fideles nominantur et sunt ;
inde ac prior non esset gratia illa qua:, ut praivenil
inlalem, sic praevenit fidem (ex S. Augustino, De dono
■ev., c. xvi, n. 41) — suspecta de haeresi eamque sa-
is, alias in Quesnello damnata, erronea 5 . «

l> 8. Chrysostom., Homil. XXVII, 2 ; P. G., lix, 164.
jl Itom., xiv, 23.

II Oropos, damn. ab Alex., VIII, 7 dec. 1690 ; Denzinger, 1295.
4 l'rop. 26 et 27, damn. in Quesnel. ; Denzinger, 1376, 1377.
L Prop. 22; Denzinger, 1522.

wo

TRACT. DE GRATIA. Q. I.

Igitur ante fidei donum quaedam conferuntur gratu»
actuales, quibus adjutus et motus potest homo opera
quaedam imperfecte saltem supernaturaha elicere, bid«i
quippe habitus non infunditur subito, sed actus quosdam
praevios supponit qui ad ipsam disponunt. Abunde veri-
simile non est infideles gentes nunquam per tot saecula
fuisse a Deo supcrnaturaliter excitatas nec ullum luisse
hominem qui illis gratiis imperfecte saltem consenserit. Erg<
tenendum est infidelibus concedi gratias actuales et
insis opera quaedam remote saltem salutaria inter dumd.cn,
Objicies : Ut adultus infidelis obtineat fidem, debet
orare. Atqui ad orationem recte fundendam requiritur 3 an
fides. Ergo circulus vitiosus.

jips ,r, • Dist. maj. : Ut obtineat fidem sensu proprio,
qui est habitus fidei, vel actus immediate praiparatorm:,
ad justificationem, requiritur oratio, concedo ; ut obtinent
fidem sensu lato sumptam pro illuminatione supcrnatural
intellectus, nego; nam illustrationes et pii motus a De«
innumeri infunduntur independenter ab hominis pnep.i
ratione et oratione. — Contradist. min. ; Ad orati. me.
meritoriam requiritur fides habitualis, concedo ; ad orati»
nem mere salutarem, aut mere inchoativam, requirit»»
fides subdist. : illuminatio supernaturaha, concedo ; nm
proprie sumpta, nego. Et nego conclusionem.

Sic ergo fit omnibus infidelibus possibilis salus. De»,
gratuito et independenter ab hominis praeparatione ve
ovatione gratias actuales infundit, scilicet illumination.i
et inspirationis, quibus si homo cooperatur, alias accipi*
ct ita poterit aliquatenus orare, imperfecta quidem, sci
jam salutari, oratione ; Irine nova iterum auxilia recipienda
iisque consentiendo poterit tandem ad fidem ct justi II
cationem pervenire.

VIII. Potest homo lapsus absque ullo gratise actuali!
auxilio, solis naturae viribus, aliqua opera efficere qum
sint undequaque bona in ordine naturali. — Contra Augiml
tinenses, et etiam contra Ripalda, qui distinguens quaist"-'
nem de jure et de facto, existimat de facto attento m
decreto, omne opus bonus fieri sub aliquo influxu grati*
Condusio tamen est hodie communissima et certa.

ART- jj. DE NECESSITATE GRATl/E AD BONUM 101

Probatur cx damnatione propos. Baii : « Cum Pelagio
, ruf.it qui boni aliquid naturalis, hoc est quod ex natur®
.olis viribus ortum ducit, agnoscit 1 . » Ergo licet agnoscere
aliquid boni quod ex solis natur® viribus ortum ducit.

Propos. damn. in Quesnello : « Sine gratia nihil amare
possumus nisi ad nostram condemnationem 2 . » Ergo potest
dari aliquis amor licitus qui tamen a gratia non procedit. —
Quapropter Pius VI in Bulla Anciorem Fidei, contra synod.
Pistor 8 inler dileclionem divinam, quse nos ducil ad regnum
fi I dileclionem illicitam , gux damnatur, dari, cx doctrina
S. Augustini, dileclionem humanam licilam, qiise non re-
prehenditur*'. — Demum cono. Coloniensc, 1860, a S. Sede,
approbatum, declarat posse hominem lapsum solis natur®
viribus aliqua opera honesta facere.

Proh, ratione theologica. Dicitur actus moralis undequa-
que bonus qui nec cx objecto, nex ex circ.umstantii, nec
cx fine vitiatur. Atqui dantur hujusmodi actus, ut diligere
parentes, solvere debita, qui adeo sunt faciles et spontanei,
ul finis et circumstanti® non debant nec possint communi -
|.er illos maculare. Hujusmodi quippe actus vel affectus,
una cum amore beatitudinis et propensione ad bonum,
remanserunt vetui extrema lineamenta et reliquia; imaginis
l)ei 6 .

Recolatur iterum hos actus elici semper sub speciali
primi Motoris influxu ; qui, cum sit beneficium gratuitum
respectu talis individui, dici potest gratia sensu lato, et
hoc sensu loqui videntur nonnulli Thornist® veteres ; at
simpliciter non est gratia, quia est quid aliunde ordini
naturali debitum.

IX. Confutatio errorum per defectum. — 1° Nequit
homo lapsus absque gratia totum bonum naturae facere.

— Hffic conclusio non est de fide, sed ita communiter
recepta ut nequeat absque temeritate in dubium revocari.

1. Prop. 37; Denzinger, 1037.

i. Prop. 40; Denzinger, 1390.

3. Prop. 23; Denzinger, 1524.

4. S. Augustin., Serm. 349; P. L., xxxix, 1530.

5. Cf. S. Augustin., De Spiriiu el I.iilera, c. xxvm ; I ■ L.,
xliv, 230.

102

TRACT. DE GRATIA. Q. I.

S. Paulus conclamat esse in membris legem quamdam legi
mentis repugnantem et captivantem in lege peccati, qua?
est in membris 1 , Patres et concilia recolunt liberum arbi-
trium esse vitiatum 2 , attenuatum 3 , hominemque evasisse
infirmum.

Hinc ratio S. Thomae : Infirmus non potest praestare opus
perfectum homines saru. Sed opus perfectum hominis sani
est facere totum bonum naturale. Ergo nequit lapsus
totum bonum sibi eonnaturale absque gratia operari. —
Caeterum thesis constabit ex dicendis art. iv et art. vm de
necessitate gratiae ad praecepta servanda et. peccata vi- '
tanda.

X. 2° Ad omnes et singulos actus salutares necessarium
est absoluta necessitate supernaturalis gratiae auxilium.

— De fide, contra Pelagianos, qui asserebant gratiam
respectu actuum superna turalium non esse absolute neces-
sariam, sed solum ad facilius posse ; ac etiam contra Somi-
Pelagianos, qui fidei ac salutis initium, ac proinde actus
vere salutares, naturae viribus adseribebant. Uterque error
fuit a concilio Arausie. II et cone. Tridentino damnatus.
Cone. Arausican. II. « Si quis per natura; vigorem bonum
aliquid quod ad salutem pertinet vitae aeterna;, cogitare,
ut expedit, aut eligere, sive salutari id est evangelicae
praedicationi consentire posse confirmat absque illumina-
tione et inspiratione Spiritus Sancti, qui dat omnibus
suavitatem in consentiendo et credendo veritati, haeretico
fallitur spiritu 4 . Cone. Trid. « Si quis dixerit hominem suis
operibus, quae vel per humanae naturae vires, vel per legis
doctrinam fiant, absque divina per Jesum Christum gratia
posse justificari coram Deo, A. S. — Si quis dixerit ad hoc
Solum divinam gratiam per Jesum Christum dari, ut facilius
homo juste vivere ac vitam aAernam promereri possit,
quasi per liberum arbitrium sine gratia utrumque, sed
aegre tamen et difficulter possit, A. S. — Si quis dixerit

1. Rom., vn, 23.

2. Cone. Arausie. II, can. 8; Denzinger, 181.

3. Cone. Trident., sess. VI, eap. 1.

4. Cone. Arausie. II, can 6 ; Denzinger, 179. — Cf. can. 9 et
can. 20.

ART. 11. DE NECESSITATE GRATIAE AD DONUM 103

iiie praeveniente Spiritus Sancti inspiratione atque ejus
■djutorio hominem credere, sperare, diligere aut poenitere
posse, sicut oportet, ut ei justificationis gratia conferatur
A. S. 1 . »

Actus salutaria generatim dicitur qui ad salutem vita;
a lernae ordinatur, quod quidem dupliciter fieri potest :
mr.hoative et eonsumma/iue; inchoative, qui reapse disponunt
ad salutem sed nondum procedunt ab homine justo, ut
,m tus qui ad justificationem praerequiruntur ; terminative,
vel consummative, qui statum justitiae praesupponunt et
quibus justus gloriam et augmentum gratiae et gloria; me-
ivtur.

In duplici ergo differentia sunt illi actus reponendi : actus
in inpe mere salutares, et actus salutares simul et meritorii.
Ad actus salutares meritorios requiri gratiam concedebant
Senii-Pelagiani, sed ad actus inchoative salutares sufficere
existimabant vires natura;. Contra quos concilium Arau-
sican II : « Si (piis, sicut augmentum, ita etiam initium
lidei ipsumque credulitatis affectum, quo in eum credimus
< I ui justificat impium, et ad regenerationem sacri baptis-
matis pervenimus, non per gratia; donum... sed naturaliter
nobis inesse dicit, apostolicis dogmatibus adversarius
approbatur 0 . »

XI. Scriptura effert omnimodam impotentiam hominis
sibi relicti in ordine salutis. — « Sicut palmes non potest
ferre fructum in semetipso nisi manserit in vite, sic nec
sos nisi in me manseritis... Sine me nihil potestis facere 3 . >>
nui textus suppeditat efficax argumentum : Influxus spiri-
lualis a Christo derivatus ita est necessarius ad fructus seu
opera salutis sicut influxus vitis est necessarius palmi-
tibus ut fructus afferant. Sed influxus vitis in palmites est
pigis et continuus. Ergo et influxus Christi debet esse jugis
i t continuus, seu ad singulos actus. Porro influxus a Christo
i . ommunicatus est proprie supernaturalis, cum procedat
;> Verbo Incarnato, id est a Deo non ut creatore sed ut

1. Cone. Trident., sess. VI, can. 1-3.

2. Can. 5 ; Denzinger, 178. — Cf. can. 8.

3. Joan., xv, 4-5.

TRACT. DE GRATIA. O. I.

auctore gratia; et Redemptore. Ergo ad singulos actus
salutares requiritur supernaturalis influxus, seu gratia.

Nec minori efficacia rem enuntiat Apostolus : « Non quod
sufficientes simus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobis,
sed sufficientia nostra ex Deo est 1 2 . » — « Deus est qui ope-
ratur in nobis velle et perficere pro bona voluntate 9 . »■
Scilicet, tum intentio nostra; voluntatis, tum desiderium
efficax, tum exeeutio in re, sunt a bona Dei voluntate, seu
gratia.

XII. Doctrina autem Traditionis et Patrum factis et
testimoniis asseritur, etiam ante exortam hseresim pela-
gianam. — Facta quidem sunt orationes publica; quas ab
initio Ecclesia fundere consuevit ut sive fides non creden-
tibus, sive poenitentia lapsis concedantur, quem usum tes-
tantur jam S. Paulus et S. Clemens Romanus 3 . Atqui ne-
cessitas orationis invicte ostendit ea qua; petimus non esse
in nostra potestate, sed a Dei gratia pendere, juxta effatum
S. Augustini : « Non oraret Ecclesia... nisi crederet Do-
minum sic in potestate habere cor nostrum ut bonum, quod
non tenemus nisi propria voluntati;, non tamen teneamus
nisi ipse in nobis operelur el velle*. » Ergo sive ad fidem
sive ad poenitentiam necessarium est Dei donum.

Testimonia autem sunt scripta sive Patrum apologetarum
sive Patrum saeculi iv.

Jam S. Justinus fidem repetit ex dono Dei 5 . S. Ircnaius
docet nos egere Dei gratia ad fructus salutis eliciendos
sicut terra indiget pluvia ad fructificandum : « Dominus
pollicitus est mittere Paraclitum, qui nos aptaret Deo...
et, sicut terra arida, si non percipiat humorem, non fructi
fieat, sic et nos lignum aridum existentes primum nunquam
fructificaremus vitam sine superna voluntaria pluvia 6 . »

Tertullianus ad conversionem et poenitentiam requiri!

1. II Cor., iii, 5.

2. Philipp., ii, 13. — Cf. Cori-uy, in h. 1. ; Prat, La theologie ac
sainl Paul.

3. I Tim., n, 1-2; S. Clem., I Cor., 70-71.

4. S. Augustin, De Dono Perseu., c. xxm, n. 03 ; P. L., xlv
1031.

5. S. Justin., Apol., i, 10 ; P. G., vi, 341.

6. S. Iren., Adv. Ileeres., 1. 111, c. xvn, n. 2 ; P. G., vn, 390.

ART. II. — DE NECESSITATE GRATI /E AD BONUM

105

divinam gratiam : « Haec erit vis divina; gratia;, potens
utique natura, habens in nobis subjacentem sui liberam
arbitrii potestatem 1 . » Origones quoque idem testatur :

.< Non sufficit ad perficiendam salutem sola voluntas hu-
mana, nec idoneus est mortalis cursus ad consequenda
coelestia et ad capiendam palmam suprema; vocationis
Dei in Christo Jesu, nisi luec ipsa voluntas nostra bona,
promptumque propositum et quaecumque illa in nobis esse
potest industria divino vel juvetur vel muniatur auxilio 9 . »

Sa;culo iv, Patres tum Latini tum Graeci docent a gratia.
Dei esse opus salutis, licet aliquod initium sit a nobis. Ita
S. Hilarius : « Divina; misericordiae est ut volentes adjuvet,
incipientes confirmet, adeuntes respiciat ; ex nobis autem
initium est ut ille perficiat 3 . » Et S. Chrysostomus : « Nos-
trum quidem est praseligerc et velle, Dei autem perficere et
ad finem deducere 4 . »

Illi autem Patres non pronuntiant initium salutis esse
simpliciter a nobis excluso Deo, sed adstruere volunt,
praesertim contra Manichaeos, liberi arbitrii cooperationem.
Eadem tamen :etatc plures SS. Doctoros expresse tradunt
etiam salutis initium a Domino procedere. Ita S. Ambrosius :
'i Vides utique quia ubique Domini virtus studiis cooperatur
humanis, ut nemo possit aedificare sine Domino, nemo
• ustodire sino Domino, nemo quidquam incipere sine
Domino 5 . » Similiter S. Gregorius Nazianzenus probat ex
S. Paulo requiri gratiam tum ad volendum tum ad eligen-
dum, qui actus sunt proprie initium salutis : « Docet
Paulus quod ipsum eliam velle divino auxilio indigeat ;
immo ipsa clcclio eorum qua; recta sunt divinum quod-
dam est atque donum a Dei benignitate manans*. »

XIII. Saeculo autem V, exorta pelagiana haeresi, neces-
sitatem gratiae ad singulos actus salutares vindicant S. Au-
gustinus ejusque discipuli, ac diversa concilia. — Ostendit

1. Tertull., De Anima, 21; P. L., ii, 685.

2. Origen., De Princip., lib. III, c. i, 18 ; P. T., xi, 289.

3. S. Hilar., In Ps. cxvm, 10 ; P. L., ix, 610.

4. S. Ciirysost., In Epist. ad Hebr., xm, 3 ; P. G., lxiii, 99.

5. S. Ambros., In Luc., 11 , 83 ; P. L., xv, 1583.

6. S. GregorFNazianz., Oral., xxxvii,13; P. G., xxxvi, 297.

10G

TRACT. DE GRATIA. Q. I.

S. Augustinus « gratia Dei prseveniri hominum voluntates
ac per hanc potius praepari quam propter earum meritum
dari 1 2 » ; imo « interna et occulta, mirabili ac ineffabili po-
testate operari Deum in cordibus hominum, non solum
veras revelationes, sed bonas etiam voluntates*. » — Contra
Semi-Pelagianos autem qui voluntati humanae tribuebant
salutis initium scripsit Augustinus praesertim libros De
Prsdeslinalione Sanclorum ct de Dono Perseverantis ;
S. Prosper edidit Carmen de ingratis, et Lib. contra Colla-
torem , scilicet Cassianum ; S. Fulgentius scripsit plura
opera, praesertim Epist. (P. L., isv) Plura Concilia, Car-
thag. et Milev., an. 41G et 418, haeresim damnarunt 3 ,
nec non Zosimus Papa, in Epislola tractatoria, cujus frag-
menta tantum supersunt 4 5 . Errores autem Semi-Pelagia-
norum speciatim in concilio Arausicano II profligantur 6 .

XIV. Probatur demum ratione theologica. — Actus
proprie salutares dicuntur qui ad finem salutis supernatu-
ralis reapse disponunt. Atqui actus disponentes, etiam
inchoative, ad finem supernaturalem debent esso proprie
supernaturales, quum dispositio proprie dicta sit ejusdem
ordinis cum ipso fine ad quem tendit ct a quo speciem
desumit. Ergo sunt proprie supernaturales, atque idcirco
gratiam proprie supernaturalem requirunt, licet sint tantum
initium salutis.

XV. Non sufficeret igitur ad illos actus gratia super-
naturalis quoad modum. — Gratia quippe in eodem est
ordine cum fine adquem disponit. Finis autem est entitative
supernaturalis ; nam salus adorna est ipsa vita Dei propria,
nobis communicanda ct possidenda. Ergo gratia qua fiunt

1. S. Augustin., Epist, ccxvii, 25 ; P. L., xxxm, 987.

2. De Gratia Christi et peccato orig., xxiv, n. 25 ; P . L., xliv,
373.

3. Denzinger, 104-105.

4. P. L., xx, 693.

5. De his omnibus consuli possunt, praeter theologos jam cita-
tos : Portalie, art. S. Augustin., in Diclion. theol. calhol.; Van

der Meersch, art. Grdce, in Diction. theol. calhol . ; Tixeront,
Histoire des Dogmes, II et III.

ART. II. DE NECESSITATE GRATI® AD BONUM 107

illi actus, ordinati, etiam inchoate, in vitam asternam, est
upernaturalis entitative, seu quoad substantiam.

XVI. Ex iisdem principiis solvi potest quaestio de prae-
paratione ad gratiam. — Nam praeparatio hujus modi est
jam initium salutis, jamque actus salutaris. — Verum
propter speciale quaestionis momentum, res expendetur
mira ad art. 6., ubi etiam de praeparatione quam vocant
negativam disseretur.

ARTICULUS TERTIUS

Dii NECESSITATE GRATIAS AD AMOREM DEI
SUPER OMNIA

1

AU AKT. 3 S. THOM/T-:

I. De duplici Dei amore. — Ad intelligentiam articuli,
duplex dilectio Dei est distinguenda : una mere naturalis,
qua Deus per rationem cognitus amatur ut auctor natura-
iis boni ; altera, qua Deus per fidem cognitus ut auctor
boni supernaturalis diligitur. Duplicem hunc amorem esse
admittendum liquet tum ex natura rei, quia cognitionem
duplicem debet sequi duplex amor, tum ex declarationibus
Ecclesiae, damnantes sequentem propositionem Ban : "Dis-
tinctio illa duplicis amoris, naturalis videlicet, quo Deus
amatur ut auctor natum, et gratuiti, quo Deus amatur
ut beatificator, vana est ct commentitia et ad illudendum
sacris litteris et plurimis veterum testimoniis exco-C

I |' 'li 1 ))

Ad amorem supernaturalem requiri gratiam constat ex
dictis art. 2 de actibus salutaribus ; quapropter de solo
amore naturali versari potest quffistio.

II. Duplex principium S. Thomse.

lo In statu naturae integrae non indigebat homo gratia
ad diligendum Deum super omnia. Poterat quippe suis |
viribus operari totum bonum quod est sibi connaturale.
jam vero amor Dei super omnia est bonum connaturale
homini integro, sicut naturale est parti amare bonum
totius supra seipsam. Ergo poterat homo suis viribus
Deum super omnia diligere. Indigebat tamen motione primi
moventis, quae, licet luisset speciale beneficium, non

1. Propos. 34; Denzinger, 1034.

ART jji DE NECESSITATE ORATI /E AD AMOREM DEI 109

tamen erat gratia proprie dicta, ut jam plus semel expo-
suimus.

2° In statu naturae lapsae indiget homo ad diligendum
Deum super omnia auxilio gratiae sanantis naturam ,quia
homo propter corruptionem naturae sequitur, contra appe-
titum voluntatis rationalis, bonum privatum nisi sanetur
per gratiam.

Explicat autem infra, art. 8 gratiam illam sanantem esse
gratiam habitualem : « Gratia habituali sanante naturam ‘. »

III. Quid certum, quid controversum. — Dei amor na-
turalis esse potest affectivus simul et effectivus vel affec-
tivus tantum. Affectivus consistit in ipso voluntatis actu
seu complacentia erga Deum ; effectivus autem in effec-
tivus suis ostenditur ac perseverat importatque mandato-
rum omnium observantiam, juxta effatum ex S. Gregorio M.
desumptum : Probatio amoris exhibitio est operis. Affec-
tibus porro duplex esse potest, imperfectus nempe vel
perfectus; imperfectus quidem reponitur in aliqua vera
erga Deum complacentia, non tamen ita firma ut Deus
omnibus anteponatur ; perfectus vero est affectus quo Deus
super omnia diligitur cum proposito firmo et absoluto
placendi ipsi in omnibus simulque vitandi omnia qua; ei
displicere possunt.

Tria communiter a theologis retinentur : 1 0 Hominem m
statu natura; integra; potuisse absque gratia diligere Deum
super omnia amore naturali affectivo perfecto simul et
effectivo. Constat ex ratione D. Thomaa jam exposita.
2° Hominem lapsum non posse absque gratia amare Deum
amore effectivo, ut liquido constabit ex art. 4 et 8 de ne-
cessitate gratias ad servanda praecepta et vitanda peccata.
3° Posse hominem lapsum absque gratia Deum amare amore
affectivo imperfecto. Sicut enim nominare Deum et invocare
Deum, est quasi testimonium anima; naturaliter chrislianse,

1 Consulantur de hoc articulo commentatores Summx Theolo-
qiee ac signanter P. Del Prado, De Gratia ct Libero Arbitrio
pars prima, in h. 1., ubi l.ttera S. Thoma; explicatur et doctrina
vindicatur.

110 TRACT. DE GRATIA Q. II.

ut ait Tertullianus 1 , ita amare Deum amore quodam imper-
fecto videtur quasi spontanea inclinatio anima; in qua imago
Creatoris non est totaliter aboleta. Controversia igitur est
de amore affectivo perfecto. Posse illum effectum a viribus
naturalibus prodire existimant Scotiis, Durandus, Cajc-
tanus, Molina, Mazzclla, Hurter, van der Meersch, etc. ;
negant vero communiter Thomistte ; B. Bellarminus et
Suarez requirunt auxilium quoddam additum, non tamen
simpliciter supernaturale, dum Thomistas adstruunt
gratiamvere supcrnaturalcm, imo vero gratiam sanctifi-
cantem 3 .

IV. Necessaria est qusedam gratia. — Sententia affir-
mans reponit Angelicum loqui de amore effectivo ; seri per-
peram, nam quaestionem de amore effectivo, qui in obser-
vatione mandatorum consistit, S. Doctor directe expendit
art. 4 et 8, ubi probat requiri gratiam ad servanda mandata
et vitanda peccata ; ergo, ut in proprio objecto proprioque
medio sistat, debet hic de amore affectivo disserere.

Ratio quam insinuat ipse S. Thomas est efficax : voluntas
in homine lapso non estsana, et idcirco non potest praestare
opuo eximium potentiae sanae, quod est amor Dei super
omnia, vi cujus honum divinum bono privato praefertur. —
Nec dicatur opus praestantissimum esse observationem
legis, non autem amorem Dei ; nam observatio legis non
est proprie actus unicus, sed series actuum ; inter quos
omnes amor Dei affectivus perfectus est utique praestan-
tissimus, quippe qui continet in voto observationem om-
nium mandatorum, juxta illud S. Basilii : « Ejus vi et
efficacia mandatum quodvis perfici ac comprehendi 3 . »

1. a Deum nominat, hoc solo nomine, quia proprio Dei veri :
Deus Magnus, Deus Bonus et Quod Deus dederit omnium
vox est. Judicem quoque contestatur illum, Deus videt, et Deo
commendo, et Deus mihi reddet. O testimonium anima; natura-
liter chistianse. » Apol., c. xvii, P. L., i, 377. — Cf. lib. De Testi-
monio animse, P. L., 610-611.

2. Cf. Cajetan, in h. 1.; Molina, Concord., in q. xiv, a. 13,
disp. 14, memb. 3; Palmieri, ihes. XX ; Pesch, n. 128 ; Van der
Meerscii, p. 82 ss. ; Alvarez, disp. li ; Salmant., disp. n, dub.
3-4 ; Gonet, disp. i, a. 4. ; Goudin, q. m, a. 4 ; Suarez, lib. I,
c. xxix-xxvi ; Bellarmin, lib. IV, c. vn.

3. S. Basiuus, Regulae fusius, tract. interrog., n; P. G., xxx. 907.

ART. III. DE NECESSITATE GRATI/E AD AMOREM DEI 111

Quapropter illud praestantissimum opus voluntati soli
adseribere esset illam ponere sanam et hypotesim infirmi-
tatis et lapsus in fici ari.

V. Imo necessaria est gratia sanctificans.

Requirit hic Angelicus gratiam sanantem. Porro docet
infra, a 7 ad 2, principium sanitatis seu gratiam sanantem,
esse gratiam justificantem, et a. 8 loquitur de gratia habi-
tuali sanante naturam.

Absolute quidem loquendo, sufficeret gratia actualis,
imo gratia supernaturalis quoad modum tantum, quum
amor Dei ut auctoris naturae ex se ordinis sit mere naturalis ;
at, vero, attenta elevatione hominis et necessaria connexione
ordinis naturalis et supernaturalis in praesenti oeconomia,
requiritur de facto gratia sanctificans, quae voluntatem
corrigat.

Etenim, homo qui diligit Deum amore affectivo perlecto,
cum proposito illi in omnibus placendi 1 , se et omnia in Deum
refert ut in finem suum, cstque simpliciter conversus ad
Deum in ordine naturali, Deoque summe gratus ct acceptus
in hoc ordine, nec potest Deus aliud quidpiam ab illo
exigere. Porro in praesenti oeconomia non potest homo esse
perfecte conversus in ordine naturali et simpliciter aversus
in ordine supornaturali, amicus et gratus in ordine naturali
et exosus atque inimicus in ordine supcrnaturali. Ergo
homo qui diligit Deum amore naturali affectivo perfecto
simul existit Deo gratus et amicus in ordine supernaturali,
et idcirco mundatus a peccato mortali et in gratia sanctifi-
cante constitutus.

Cum amor sit coaptatio appetitus ad objectum 2 , qui
perfecte diligit Deum in ordine naturali est perfecte ipsi
coaptatus. Jam vero monstrum esset homo perfecte
coaptatus Deo Creatori et simpliciter aversus a Deo fine
supernaturali. Ergo homo perfecte coaptatus Deo in
ordine naturali peramorem super omnia jam adhseret Deo
ultimo fini etiam per gratiam santificantem.

VI. Non datur itaque medium. — Si homo Deo Creatori

1. Gf. Alvarez, De Auxiliis, lib. VI, disp. li.

2. S. Thom., I» II ae , q. xxvi, a. 1 et 2.

112 TRACT. DE GRATIA. Q. II.

perfecte adhaeret amore affectivo illum super omnia dili-
gendo, jam Deum ita praefert omnibus, ut sit amor Dei
usque ad contemptum sui, sicque ad caelestem ac superna -
turalem civitatem pertinet, quae est justorum 1 .

VII. Difficultas de puero qui primo ad Deum per amorem
convertitur.

Objicitur : Si requiritur gratia sanctificans ad amorem
Dei super omnia, impossibile est praeceptum puero infideli,
qui ad primum rationis usum pervenit; nam gratia sancti-
ficans infundi nequit absque fide cxplicita, quae non est
primo instanti possibilis.

Besp. : Distinguenda sunt plura stadia in evolutione
sensus moralis in parvulis, et in adimpletione ipsius prae-
cepti. In primo quidem stadio habetur quaedam cognitio
Dei confusa, per illuminationem supernaturalem, quae non-
dum est fides proprie dicta, cuique respondet in voluntate
inspiratio supernaturalis. Per geminam illam gratiam ac-
tualem, illuminationis scilicet ac inspirationis, potest puer
Deum diligere amore quodam supernaturali initiali, non-
dum sufficienti ad justificationem, sed jam sufficienti ad
peccatum vitandum ei. ad satisfaciendum praecepto prout
primo instanti urget. Nam praeceptum cognitioni respondet
et, cum primo instanti vaga tantum cognitio sit possibilis,
praeceptum est ejusdem generis, ct ipsi satisfit per amorem
illum implicitum et generalem, qui ex gratia actuali pro-
cedit. Deinde paulatim evolvitur cognitio, et quando
urgebit praeceptum plenum, jam puer erit capax cogni-
tionis perfectae, fidcique explicitaE, et justificationis, eo
quidem pacto ut actus amoris perfecti a gratia sanctificante
repetatur.

Instabis : Si puer in primo stadio moritur, damnabitur,
etiamsi jam actum amoris elicuerit.

Besp. : Providentia Dei sibi debet hypotheses incongruas
non permittere : unde, si puerum jam gratiis actualibus

1. «Fecerunt itaque civitates cluas amores duo: terrenam scilicet
amor sui usque ad conlemplumDci, c.tji.estem vero amor Dei usque
ad conlcmplum sui. » S. Augustin., De Civil. Dei, lib. XIV, c. xxvin,
P. L., xu, 436. — Cf. op. nostr. Hors de 1'Eglise, point de salut,

I P., c. vi.

ART. III. DE NECESSITATE GRATI/E AD AMOREM DEI 113

illuminationis et inspirationis movit, quibus ille bene usus
est, ulteriores gratias suppeditabit et infallibiliter ad fidem
et justificationem adducet, sive ministerio creaturarum sive
operatione sua interna, antequam puer e vita decedat 1 .

S. Thomas iterum tradit amorem Dei perfectum ex gratia
sanctificante procedere ; nam, si puer illum actum elicit,
remissionem peccati originalis consequitur, quai sane absque
gratia habituali non fit. « Et, si quidem seipsum ordina-
verit ad debitum finem, per gratiam consequetur remissionem
originalis peccati 2 . »

Unde ex hac difficultate fortius adhuc inculcatur sen-
tentia Angelici Prajceptoris de necessitate gratise sanctifi-
cantis ad amorem Dei perfectum.

1. Cl'. opus nostrum : Hors de 1'Eglise, poinl de salui, nov. edit.,
p. 175 ss. ; et P. Hugueny, O. P., Revue Thomisle, novembre 1905.

2. S. Thom., I a Il ac , q. i.xxxix, a. 6. — Cf. Comment. in h. 1.,
pnesertim Syi.vius, Gonet, Billuart.

ART. IV. DE NEC. GRAT. AD. SERVANDA -PR/ECEPTA 115

ARTICULUS QUARTUS

DE NECESSITATE ORATIS AD OBSERVANDA PR/ECEPTA

AD ART. 4 S. THOM/E

I. Dictinctio praemittenda. — Doctrina hujus articuli
duplici distinctione nititur : 1° praecepta qua; homini in pra-
sonti ordine dantur alia esse naturalia, alia supernaturalia ;
2° naturalia servari posse vel quoad substantiam vel quoad
modum. Prima quidem distinctio ex se liquet, admissa exi-
stentia ordinis superna turalis. Alterius autem distinctionis
ratio est quia virtutes morales possunt absque charitate ali-
quatenus saltem existere ac proinde actus quoad substan-
tiam exercere, quin tamen modo salutari fiant. Hinc, propo-
sitio damnata in Baio : « Celebris illa doctorum distinctio,
divinas legis mandata bifariam impleri, altero modo, quan-
tum ad praeceptorum operum substantiam tantum, altero,
quantum ad certum quemdam modum, videlicet, secun-
dum quem valeant operantem perducere ad regnum aeter-
num (hoc est ad modum meritorium) commentitia est et
explodenda 1 . »

Adimpletur itaque mandatum quantum ad substantiam
quando actus praeceptus fit totus, ut si quis sua debita
solvat, non quidem caritatis motivo et in ordine ad vitam
aeternam, sed ea ratione ut satisfiat justitias ; adimpletur
vero quantum ad modum si fit modo utili ad salutem.

II. Triplex principium S. Thomse. — Tota doctrina in
his tribus ad squate resumitur : 1° Mandata naturalia quan-
tum ad substantiam operum potuit homo in statu naturae
integrae adimplere, quia potuit non peccare ; sed in statu
naturae corruptae id non potest sine gratia, cum sit infirmus
et indigeat sanari. 2° Mandata legis quantum ad modum
adimplere in neutro statu potest homo absque gratia super -

1. Prop. 61 ; Den/.inger, 1061.

naturali, ut constat ex dictis de necessitate gratis ad sin-
gulos actus salutares, ari. 2.

3° In utroque statu ad mandata servanda sive quantum
ad substantiam sive quantum ad modum, indiget homo
auxilio Dei moventis, quia sine motione primae Causa; nihil
potest causa secunda.

Singulas conclusiones ex ipsa littera S. Doctoris sulficien-
Ler liquent et probantur ; momentum autem illarum ex
dicendis liquebit.

Mandata autem supernaturalia non posse quoad subs-
tantiam servari absque gratia manifestum est ex dictis
de necessitate gratias ad actus supernaturales, art. 2,
quales sunt credere, sperare, diligere, ut oportet. Licet detur
praiceptum naturale diligendi Deum auctorem naturas, non
datur tamen nisi praeceptum supernaturale de fide, qua;
revelationem supernaturalcm supponit, ac. de spe, qua;
Deum auctorem salutis respicit. Quare praesens articulus
ad legem naturalem restringitur 1 .

III. Doctrina in Ecclesia communis. — Pelagiani et
Semi-Pelagiani prasdicabant observationem totius legis
per totam vitam esse in liberi arbitrii potestate. Pauci
theologi veteres, ut Scotus, Durandus, Gabriel Biel 2 con-
cedebant posse totam legem naturalem ab homine lapso
absque gratia observari, non quidem quoad modum, sed
quoad substantiam operum. Quje sententia non posset hodie
absque temeritatis, imo et erroris nota, doceri. Licet non
intervenerit expressa Ecclesia; definitio, testimonia Scrip-
tura; et pronuntiata Patrum et conciliorum hanc conclusio-
nem necessario ingerunt. Sicut igitur cavendum est ab erro-
re eorum qui statuunt nullum prajeeptum posse, ne quoad
substantiam quidem operis, ab homine lapso servari
(contra quos ostensum est supra art. 2 non omnia pecca-
torum vel infidelium opera esse peccata) ; ita tenendum est
requiri ad observationem lotius legis divinum gratfie
auxilium.

1. De explicatione Cajetani, cf. Medina, in li. 1., et Del
Prado, t. I, p. 48 ss.

2. Cf. Scot., II Seni., dist. 28, q. 1 ; Dubanu., ibid.) q. m et
iv ; Gabriel Biel, ibici., q. i, a. 2.

116

TRACT. DE GRATIA. Q. II.

Censent plures theologi, ut, Vasquez, Suarez, Mazzella,
Hurter, etc. sufficere gratiam actualem, Ihomistae, e re-
gione, docent requiri gratiam habitualem sanantem 1 2 .

IV. Testimonium S. Pauli*. — Testatur Apostolus
esse in homine duplicem legem oppositam; videlicet : legem
mentis et, legem membrorum seu concupiscentiae ; tantam -
que esse peccati servitutem ut nequeat homo liberari et
bonum facere nisi per gratiam Christi : « Velle adjacet mihi,
perficere autem bonum non invenio... Infelix ego homo,
quis me liberabit a corpore mortis hujus ? Gratia Dei per
Jesum Christum Dominum Nostrum 3 . » Illud autem
bonum quod nequit absque gratia perficere est illud cui
opponitur lex membrorum, seu concupiscentia. Porro con-
cupiscentia contrariatur proprie legi naturali seu decalogo.
Ergo ex doctrina Apostoli nequit homo absque gratia
decalogum adimplere.

V. Traditio ecclesiastica. — Concilium Carthaginense
415 Pelagianos condemnat co quod dicerent voluntatem
posse suis viribus servare legem sive naturalem sive scrip-
tam ; concilium vero plenarium 418 a Zosiino Papa con-
firmatum anathematizat eos qui dixerint liberum arbitrium
posse, et si gratia non daretur, licet non facile, implere
divina mandata 4 .

Affirmant concilia requiri gratiam eo sensu quo negabat
Pelagius, scilicet pro observantia decalogi, et ratio illius
impotentias non ex supernatur alitate operum, sed ex cor-
ruptione originali repetitur.

1. Thomistis in hoc puncto adlueret novissimo Van der
Meersch., op. cit., p. 73.

2. Rom., vn, 14-25.

3. Ita lectio latina ; graica vero fert : Gratias ago Deo per Jesum
Christum... vel : Gratias Deo per Jesum Christum « Sensus tamen
trium lectionem idem est. Gratias enim Deo per Jesum Christum
agens Judaios per solam gratiam divinam a Christo promeritam et
collalam a corpore mortis hujus et a captivitate, in quam a peccato
per legem suscitato deducti erant, liberari posse aut jam liberatos
esse docet, id quod solum latina lectio enuntiat. » Cohnely, in h. 1.

Cf. Prat, La TlUologie de sainl Paul, I, p. 316, 326 ; Torac, I.e

Probleme de la juslificalion dans saint Paul, p. 102 ss.

4. Cf. P. L., xx, 565-566.

ART. IV. DE NEC. GRAT. AD. SERVANDA PRIECEPTA 117

Jam Patres ante exortam pelagianam lueresim, recolunt
adjutorium Dei requiri ut homo legem servet tontationi-
busque resistat : « Quis est autem tam fortis, ait S. Ambro-
sius, ut nequaquam in tentatione moveatur, nisi Dominus
adjutor ei assistat' ? » Testatur aliunde S. Chrysostomus
gentiles gratia destitutos non nisi raro secundum rectam
rationem vivere*.

Unde auxilium divinum requirunt Patres, non solum ut
salutares actus eliciat, sed ut recte vivat, legem naturalem
servando et tentationes superando.

S. Augustinus autem, exorta hteresi, libros scripsit,
praisertim De Spiritu el Littera, De Libero Arbitrio, De
Gratia Christi, ut illam veritatem plenissime vindicaret;
et alibi concludit decem mandata non posse hominem
adimplere nisi gratia adjutum 3 .

VI. Ratio theologica. — Ea est quam insinuat Ange-
licus. Facultas infirma non retinet potentiam moralem
consequendi sine defectu totum bonum sibi connaturale.
Veritas porro catholica est liberum arbitrium esse jam
infirmum, vel, ut aiunt concilium Arausicanum II el
concilium Tridentinum, esse inclinatum el attenuatum.
infirmatum et lassum 4 . Ergo non jam retinet potentiam
moralem consequendi totum bonum sua; natura; porportio-
natum, quod est observatio totius legis.

VII. Imo requiritur gratia sanans habitualis ut homo
perfecte et diu servet mandata.

Si objectum solum inspiceretur, sufficeret auxilium
actuale, supernatur ale quoad modum, cum mandata sini
ordinis naturalis dumtaxat ; verum ex multiplici alio
capite necessitas gratiae sanctificantis colligitur.

Ut homo diu et habitualiter servet mandata, debet liabi-
tualiter esse bene dispositus et conversus ad suum finem ;
si enim dispositio illa non sit habitualis, sed transiens, nec

1. S. Ambros, In Psalm . Dauid ., xliii, 71 ; P. L., xiv, 1123.

2. S. Chrysost., Homil . inJoan ., xxvii, 2; P. G-, lix, 164.

3. S. Aupustin., Serm. 248, e. ix et v; P. L., xxvm, 1160.

4. Arausic. II, can. 8 et 25. Denzinger, 181-199; Trident.,
sess. VI» cap. i.

118

TRACT. DE GRATIA. Q. II.

pcrmenans erit observatio legis. Atqui homo non fit habi-
tualiter bene dispositus et conversus ad suum finem nisi
per gratiam habitualem reparetur ; gratia quippe actualis,
licet hominem excitet, non constituit tamen ipsum habi-
tualiter rectum. Ergo, ut homo diu et habitualiter servet
mandata, indiget gratia habituali reparante.

Insuper, homo qui servat habitualiter totam legem natu-
ralem est Deo perfecte gratus in illo ordine, nec potest Deus
aliquid aliud ab illo requirere. Atqui, attenta pra;senti
oeconomia, non potest homo esse Deo perfecte acceptus
in ordine naturali, nisi perfecte gratus existat in ordine
supernaturali, quod fit per gratiam santi Picantem . Ergo,
ut homo habitualiter mandata legis servet, debet esse in
gratia sanctificante constitutus. Demum, inter prtecepti
est amor Dei super omnia. Sed ille amor requirit gratiam
habitualem, ut modo ostensum est. Ergo, ut omnia adim
pleantur mandata, requiritur habitualis gratia, qua; pro
prie naturam sanat. Quapropter non datur de facto gratia
mere sanano 1 , sed omnis gratia sanans est simul elevans et
sanctificans.

Unde S. Paulus non aliam agnoscit gratiam ut a capti-
vitate concupiscentiae liberetur, nisi gratiam proprie super-
naturalem et sanctificantem, qua; est per Jcsum Christum :
Quis me liberabit ?... Gralia Dei per Jesum Chrislum Do-
minum Nostrum 2 3 . Et S. Tliomas, ut jam monuimus gratiam
sanantem vocat gratiam habitualem 8 . Caetcrum, lugenda
experientia testatur peccatores gratia sanctificante des-
titutos sa;pius contra decalogi praecepta offendere.

VIII. Undenam nobis innotescat illa gratias necessitas.

— Ratio quidem et experientia ostendunt hominem sibi
soli relictum impotentia laborare ad bonum faciendum, ac
subinde auxilio Dei indigere ; at minime ea: se probant
auxilium hujusmodi, esse supernaturale, nec sufficere adju-
torium primi Motoris. Tametsi enim valeat ratio stabilire

1 . Gratiam mere sanantem negant etiam card. Bii.lot, De Gratia,
p. 65 ss. ; Van der Meersch, op. cit., p. 87 ss.

2. Rom., vii, 24-25.

3. In hac quasst., a. 7 ad 2, et a. 8, c.

ART. IV. DE NEC. GRAT. AD. SERVANDA PRJECEPTA 119

revelationis factum, non potest deprehendere in nostris
actibus ipsum supernaturale, nec probare elevationem nos-
tram ad ordinem supernaturalem, nec idcirco demonstrare
existentiam aut necessitatem supernaturalis gratia;.

Medium ergo cognoscendi illam necessitatem est reve-
latio, videlicet Scriptura et Traditio, quibus deinde niti
possunt solida; et efficaces rationes theologiae 1 .

1. Cf. qua; disserit P. Garrigou-Lagiiange, De exislenlia or-
dinis supernaturalis, t. I ; de prtesenti autem qua;stione legi potest
van der Meersch, Tract. de divina Gralia, p. 79-81.

ARTICULUS QUINTUS
DE PRJEPA RA TIONE AD 'GH ATIAM

AI> ART. 5 ET (> S. THOM/E

I. Principium S. Thomee in art. 5. — Militat ille arti-
culus contra Pclagianos, qui contendebant hominem posse
suis viribus vitam aeternam promereri, adjuvari tantum ut
facilius possit per gratiam, qua) aliunde meritis debetur.

Contra quem innumera sunt Scriptura) testimonia :

« Quia ex operibus legis non justificabitur omnis caro coram
illo 1 2 . » — « Si autem gratia, jam non ex operibus, alio-
quin gratia jam non est gratia*. » — « Non ex operibus
justitia; quae fecimus nos, sed secundum suam misericor-
diam salvos nos fecit 3 .» — Et definitiones Ecclesia) : «Nul-
lis meritis gratiam praevenientibus, debetur merces bonis
operibus, si fiant ; sed gratia qua) non debetur procedit
u t fiant 4 5 . » — « Si quis dixerit ad hoc solum divinam gra-
tiam per Jcsum Christum dari ut facilius homo juste vivere
ac vitam a)ternam promeri possit, quasi per liberum arbi-
trium sine gratia utrumque, sed a;gre tamen et difficulter
possit, A. S. 6 . »

Ratio S. Thoma) liquet. Actus perducentes ad finem
debent esse fini proportionati. Atqui actus qui non proce-
dunt a gratia non sunt fini vita: «ternae proportionati.
Ergo non possunt in finem vita: aeterna) perducere, illum
merendo. Prob. min. Actus non est fini proportionatus qui
excedit virtutem activam facultatis. Sed vita aeterna exce-
dit virtutem activam cujuslibet entis creati vel creabilis,
ut liquet ex notione entis supernaturalis. Ergo 0 .

1. Rom., m, 23.

2. Rom., xi, 6.

3 'it in 5

•i! Cone. Araus., II, can. 18 ; Denzinger, 191. — Cf. can. 5-7.

5. Cone. Trident., sess. VI, can. 2. .

6. Unde illa impossibilitas non est tantum moralis, sed physica
et absoluta. Cf. catd. BiixOT, De Gratia, p. 74.

ART. V. DE PRAEPARATIONE AD GRATIAM

121

II. Doctrina art. 6. Confutat speciali inodo illos Semi-Pela-
l; i anos qui docebant posse hominem suis viribus ad gratiam
pervenire, orando, desiderando, petendo, qmerendo, pul-
i.ando, bono natura: utendo. Duo in adultis distinguebant
(|iub humanam salutem operantur, Dei gratiam et hominis
obedientiam, priorem autem esse obedientiqm quam gra-
liam, ita ut voluntas divinam sibi pariat opem, non gratia
sibi subjiciat voluntatem. — Illos refellit Augustinus et
expresse damnat conc. Arausic. II, can. 5 et ss. Hic itaque
S. Doctor agit de praeparatione ad gratiam per vires na-
lurffi 1 ; postea vero, q. 112, inquiret de necessitate praepa-
rationis ad gratiam justificationis per vires gralicc.

Tripliciter autem juxta doctrinam catholicam intelli-
gil.ur praeparatio : 1° ad operandum meritorie et Deo
li nendum requiritur praeparatio, quae fit per gratiam sancti-
ficantem ; 2° ad recipiendam gratiam habitualem requintur
r\ parte adulti quasdam praeparatio, quae fit gratiam per
urinalem ; 3° ad primam gratiam actualem nec datur nec
dari pofest praeparatio.

Oportet itaque ut principium omnis praeparationis qua
liomo convertitur in Deum sil ipse Deus. Finis quippe cl
principium effectus debent esse ejusdem ordinis, juxta ce-
lebratum axioma : Secundum ordinem agentium est ordo
r Unctuum cl finium. Atqui finis proprius omnis disposi-
lionis ad gratiam est supernaturalis simpliciter, scilicet
heus auctor supernaturalis, ad quem homo per praepa-
rationem, illam convertitur. Ergo principium illius debet
esse supernaturalis, seu Deus ut auctor gratia:.

Quam doctrinam S. Augustinus vindicavit in suis pos-
terioribus libris. Sic conversionem Pauli adseribit gratia)
Dei, non meritis naturae : « Ut autem de coelo vocaretur
cl tam magna et efficaeissima vocatione converteretur,
\lirulia Dei era I sola ; quia merita ejus erant magna, sed
nuda*. »

I . Alibi scribit, S. Doctor : « Ad errorem pelagianum pertinet
dicere quod homo possit se ad gratiam praeparare absque auxilio
divina: gratia:, et est contra Apostolum, qui dicit : Qui ccepit in
vehis opus bonum perficiet. » S. Thom., quod lib. i, a. 7.

‘. S. Augustin., De Gratia et Lib. Arbitr., v, 12; P. L., xliv.

TRACTATUS DOGMATICI, II. — O

122

TRAC.T. DF. GRATIA. Q. II.

III De triplici modo quo Semi-Pelagiani explicabant
praeparationem ad gratiam 1 * . — Praeparatio juxta illorum
mentem tripliciter fieri posset. : aut positive ad gratiam se
disponendo ; aut illam saltem de congruo merendo ; aut
precibus impetrando. Singulae, autem formae doctrinam
catholicam laedunt et probatione S. Thomae excluduntur. ,
1° Dispositio positiva debet esse in eodem ordine cum |
fonna ad quam disponit, secus nullam haberet cum ipsa j
proportionem. Sed forma ad quam aptat est ordinis super-
naturalis, nempe gratia. Ergo omnis dispositio ad gratiam I
est supernaturalis, atque idcirco repugnat dispositio posi- (
tiva naturalis, seu per opera naturae, ad gratiam.

2° Meritum ile congruo reapse pertinet ad salutem vihe j
aiternae, estque transitus quidam ad gratiam, si quidem
illam obtinet de facto. Atqui nullus est transitus ab operibus
naturae ad gratiam, nec. possumus prajstare « per naturae'
vigorem bonum aliquid quod ad salutem pertinet vitre aeter-l
me 3 4 . » Ergo meritum de congruo respectu gratiae non potest!
a natur® viribus procedere.

3° Impetratio, licet minus sit quam mentum de congruo,
quod est jus amicabile ad praemium, non est tamen viribus
naturae adseribenda. Si enim natura posset gratiam im-
petrare, hic effectus esset verum salutis initium quodfl
naturae tribueretur, sicque posset natura actus proprie
salutares elicere, quod supra comprobavimus falsum et
haereticum. Quopropter haec semi-pelagiamsmi forma luit,
expresse a concilio Arausic. II damnata : « Si quis ad invo-
calionem humanam gratiam Dei dicit posse conferri, non!
autem ipsam gratiam facere ut invocetur a nobis, con-
tradicit Isaiae dicenti* : Inventus sum a non quaerentibus
me, palam apparui his qui me non interrogabant . »

IV. De axiomate : Facienti quod in se est Deus non
denegat gratiam. S. Thomas in resp. ad 2 exponit sensum'

1. Cf. documenta allata supra ad art. 2. Qu^quid ® cr *P®®T®
miirl im recentiores, non est concedendum S. Opiaium Mile VI*
tanum et S. Hieronymum lavere aliqualiter Semi-I elagiams.
C(. Van der Meersch, De divina Graha, p. o4-o3.

•>. Cone. Arausic. 11, can. 7 ; Denzinger, 180.

3. Is ai, lxv, 1 ; Rom., x, 20.

4. Can. 3 ; Denzinger, 177.

ART. V. DE PRAEPARATIONE AD GRATIAM

123

axiomatis. « Cum dicitur homo facere quod in se est,
dicitur hoc esse in potestate hominis secundum quod est
motus a Deo. » Quia vero in hoc articulo agitur de motione
supernaturali et in hac responsione sermo fit de iniluxu
salutari qui venit, a Christo auctore supernaturali : sine
me nihil polentis Jacere, manifeste liquet axioma intelligi
ab Angelico de pr®paratione quae fit sub influxu gratias
supernaturalis. Infra, q. 112, q. a 2, S. Doctor exponit
praeparationem illam, quae fit. a Deo movente supernatura-
li ter, habere connexionem infallibilem cum infusione
grati® sanctificantis. Unde tria in hoc axiomate innuuntur :
l° necessitas cujusdam praeparationis ad justificationem
ex parte hominis adulti ; 2° infallibili! as collationis gratiae
sanctificantis; 3° gratuitas justificationis, quseasolo Deo
lil . Unde sensus est : Facienti quod in se es viribus gratia;
\ctualis Deus non denegat gratiam sanctificantem.

Axioma hoc modo explicatum non est nisi theologica
formula dogmatis de voluntate Dei salvifica ; nam, semel
admisso Deum velle salutem omnium, illico eruitur omni-
bus conferri vera salutis media, quae quidem sunt gratiae
proprie supernaturales ; supposito autem bono usu grati®,
palam erit Deum adducere paulatim hominem ad justifica-
l ionem.

Invenitur effatum requivalenter apud Patres expressum,
‘dentque citari haec verba Isidori Pelusiotae, saecul.v :« Qui
enim omnia quae in se sita sunt adimplet, Deus ipse benigne
annuit 1 . »

V. Praeparatio qum dicitur negativa 3 . — Molina ejus-
q"f discipuli aliam invexerunt explicationem : Facienti
quod in se est. viribus naturae in facilioribus, in difficilio-
ribus autem viribus gratiae medicinalis (qu® est entitative

1. Isidok. Pelusiot, Episl., 1. V, epist. 4»9. De axiomate con-
suli possunt commentatores S. Thomas in art. 6, q. cix et art. 2,
q- ' xii, ac etiam Salmant, De Gratia, disp. III, n. 156 ss. ; Suarez,
lih. IV, c.. 12 &s. ; Billuart, disp. III, a. 7; Bucceroni, Com-
meat. De auxilio sufficienti infidelibus dato, 1890; Palmieri,
Thes. xxxiv; Van der Meersch, n. 168-172.

Cf. Molina, Concordia, q. xiv, a. 13; disp. 10; Mazzella,
n. 848 ; DD. Waffelaert, Collal. Brug., t. II. p. 181-186; Pal-
mi f.ri, thes. lxi.

TRAC.T. DE GRATIA. Q. XI.

124

naturalis) Deus non dcgenat gratiam .actualem, et tandem
concedit gratiam sanctificantem, non quod homo se pr<e-
paret positive ad gratiam, sed quia non pomt obicem vel
removet impedimentum. Et lue, est praeparabo qu® dic tur
ab ipsis negativa. Ne autem incurri videatur quoddam
semi-pelagianismi periculum, reponunt gratiam non < oi -
Si propter naturalem operum valorem, se.d v, cujusdam
pacti inter Christum et Patrem miti : Christus nempe menta I
sua Patri obtulit, et promisit Pater se gratiam largiturum j
facienti quod in se est viribus natur®, seu bene utenti 1

bonis natura;.

VI Admitti nullatenus potest'.

Are. I"" 1 . Absque ullo fundamento Scripturae vel I redi-
tionis adstruitur hujusmodi pactum. Illud emm soluml
,|uod enuntiant est voluntas Dei salvifica qua vult Deus
omnes homines salvos fieri. At vero ut voluntas Dei salvi-
fico congruenter explicetur, non oportet ad pactimi volj
legem cxtrinsecain recurrere, sed potius doctrinam l.homis-
ticum profiteri : Deus etiam infidelibus largitur grabari
actuales supcrnaturalos, quibus si bene illi utuntur, u e-
rioros recipient et sic ad gratiam justificationis disponentuj .
sive illuminet ipse directe vel i>er angelos, sive praedicato-
rem fidei mittat*.

Arg ll um Christus non potuit condere pactum quo
destruitur gratuitas ordinis supernaturalis et gratia*. Atqui
praidicto pacto gratuitas grati® evacuatur. Ergo. iob.
nim. : Destruitur gratuitas et idcirco notio grati® si homq
ipse absque gratia supernaturali se discernit ab alio in
negotio salutis, juxta illud Apostoli : « Quis te discernit ?
Quid habes quod non accepisti 8 ? » Atqui m dia theona
horno absque gratia se discernit ab alio in negotio saluti, 5

1 C f. Alvarek, Di Auxiliis., disp. lvi, et, communiter Th..-

mistas sive in h. 1., ari. sive in art. 3, Vp Dei^^o oV
,-ard. Satolt-i, Prielect. de G rutta, q.iv, a. 3,1 . Dei. 1 rado, O. tfj

L 2. De modo quo fieri possit salus apud infideles, cf qu* disse-
ruimus in opere nostro : Hors de VEglise, pomi de salui, 1 I ., c. i v,
« Le salui des paiens ».

3. I Cor., iv, 7.

ART. V. DE PRAEPARATIONE AD GRATIAM

125

potest quippe reponere : Id quod me discernit est pr®pa-
i nt io mea negativa, qu® non est a gratia, sed a conatu meo
naturali ; habeo itaque multum quod non accepi a gratia.

Id sane in negotio salutis est multum cui annectitur
m lalli bili ter collatio gratia;. Atqui pr®paratio negativa
Umisii molinistico tanta est ut ipsi annectatur infallibilior
I collatio gratia*. Ergo in illa sententia multum in negotio
Muilutis habet homo quod non accepit a gratia ; hin, eva-
cuatur gratuitas ordinis supernaturalis, hinc contradicitur
concilio Arausic. II : Sine gratia conantibus misericordiam
lium conferri 1 .

Arg. III"" 1 . Id praqiaratio ad gratiam etiam negativa
ilici nequit quod jam procedit a gratia. Sed non ponere
; obicem grati® jam procedit a gratia, ut exponit Angelicus:

t lloe ipsum quod aliquis non ponit impedimentum
..mi ia; ex gratia procedit*.» Ergo. — Quid est porro removere
Impedimentum grati® '? Aut est qu®dam vitare peccata
rl jam falsum inducitur, nec enim idcirco recipit homo
Igc.ifiam quia peccatum aliquod vitavit, imo qui citius
convertuntur non sunt semper illi qui pauciora aut minora
precata admiserunt 3 . Aut est omnia vitare peccata et
Ii idam legem servare, et iterum falsum assumitur, nam ex
n I H, a. 8 constat ad id requiri gratiam, imo gratiam sanc-
I i licentem.

Arg. IV um . Summi Pontifices nonnisi thomistieam exp li-
lini ionem recolunt. Sic Pius IX, ut difficultatem solvat et
nsiendat possibilem esse gentilibus ct infidelibus salutem,

1 1 ecurrit ad pactum molinisticum nec meminit grati®

I medicinalis naturalis, sed solum recolit Deum ipsis con-
cedere gratiam caelestem, divinam, ut possint ad salutem
h, pr®parare : « Graliaeque caelestis dona nequaquam illis
• h l'n tura sunt qui hac luce recreari sincero animo velint

I I. ('.an. 6; Djjn/.ingeh, 179.

I S. Tmom., Hebr., xn, lect. 3.

I i. Defensores praeparationis negativas nullum possunt certum
■udum afferre quo constet citius et. facilius eos converti qui pau-
liora vel minora habent peccata ; et si factum afferretur, non inde
hiiolniretur conversionem citius et laciius contingere quia vitata
liiiTiml. quasdam peccata mortalia, non autem quia fuerunt illi
lic, nitores viribus gratiae supernaturalis moti et excitati et adjuti.

126

TRACT. DE GRATIA. Q. II.

et postulent. Posse, divina lucis et gratia operante virtute,

aeternam consequi vitam 1 . » .

Porro gratia caleslis , gratia divina , tum proprio sensu, tum
usu ecclesiastico, auxilium vere et stricte supernaturale
designant.

VII Concludendum ergo verissimam et unicam esse
vulgati effati explicationem quam Angelicus et ejus schola
tradunt : Homo peccator vel infidelis viribus grati* aci
tualis supernaturalis excitatur ac disponitur, ut paulatm.
ad justificationem perveniat ; unde facienti quod w n •'

viribus gratia actualis supernaturalis Deus concedit gratiam
justificantem et sanctificantem *.

1. Allocul. consistor. Singulari quodam, 9 dee. ISSV; et on

a as

19 - 2 ( 3 ; Capeban! Le probUme du satat des infideles, essa i IMok
^ThomisUeae sententia adharet etiam card. Billot.

-

ARTICULUS SEXTUS

/>/•; . V ec / c . s . s / ta m gratias respectu mali

AH ART. 7 ET 8 S. THOM/E

I. Doctrina art. 7, seu de resurrectione a peccato. —

Hucusque consideravit Angelicus necessitatem grati* in
ordine ad bonum faciendum ; jam inquirit de necessitate
grati* respectu mali, primo quidem ut homo a peccato
resurgat, a 7, secundo vero ut vitet peccatum, a. 8. Doctrina
jlirliculi est de fide, et passirn in Scripturis asseritur. Chris-
I iis dicitur Agnus Dei qui tollit peccatum mundi’ ; quo
Innuitur sola gratia Christi deleri peccatum ; et. pariter
iristus dicitur in hunc mundum venisse et mortem subiisse
I salvet populum suum a peccatis eorum*, quasi non
[possit peccatum remitti nisi merito Christi. — S. Paulus
usserit omnes homines egere gratia et gloria Dei, eo titulo
quod sint peccatores; unde nequeunt nisi Dei gratia a
peccato liberari : « Omnes peccaverunt et egent gloria
I >ri 3 . »

Definitiones Ecclesiae : « Nullus miser de quacumque
miseria liberatur nisi qui Dei misericordia liberatur 4 . »
« Cum sine Dei gratia salutem non possit custodire,
quomodo sine Dei gratia poterit reparare quod perdidit 8 " >•
Huc etiam redit definitio Tridentina saepius recitata 6 . Ratio
K Thomae est plena et omnino efficax 7 . Ut homo resurgat
III peccato, non sufficit ut cesset ab actu vel etiam ab affectu
mi-eeati, sed oportet ut omnia resarciantur damna quae per

I I. .1 0 AN., I, 29.

I ", Matth., i, 21 ; 1 Cor., xv, 3 ; Gal., i, 4.

I :t. Hom., iii, 23, 24.

I 'l, Cone. Arausic. II, can. 14 ; Denzinger, 187.

I I*. Can. 19; Denzinger, 192.

I (I. Sess. VI, can. 3.

I 7, Cf. commentatores in h. 1.

128

TBACT. DE GRATIA. Q. II.

peccatum incurruntur. Sed damna qu« incurrit peccator,
scilicet macula, corruptio naturalis bom, reatus pcenx
non possunt nisi per gratiam resarciri . Ergo .- Dodai atm
min. Macula, cum sit privatio nitoris supernatm alis, tolli
tur solum per gratiam, sicut tenebra; non nisi per lucem
expelluntur. Corruptio ex eo provenit quod homo sit a Dto
fine ultimo aversus, ac subinde tolli nequit nisi homo ad
Deum per gratiam convertatur. Demum obligatio ad
poenam remitti solum potest ab illo qui fuit offensus et qui
|. S I judex, scilicet Deo ; caterum non remittitur pmna nisi
remissa offensa, quie quidem per gratiam et efferitatem

Duplex distingui potest resurrectio a peccato : una im-
perfecta, qua homo ad justificationem se disponit, et hJ6
Iit per gratiam actualem supernaturalcm ; altera pellecta
qua' in ipsa justificatione consistit et per gratiam habitua-
lem praestatur.

II. Doctrina art. 8 triplici principio resumitur.

lo' Homo in statu natura; integra poterat cum solo
auxilio Dei conservantis omnia peccata tum mort alia tuiia

V ' oo 1 '| io mo 'in statu natur® corrupta; indiget gratia babi J
tu ali sanante naturam, ut omnia peccata mortalia dn.
vitet, licet possit singula vincere et ad aliquod tempus vitarj|
3<> Homo etiam reparatus nequii absque singulari privii
| eK io ab omni peccato veniali per totam vitam abstinere,
li, et possit singulos motus reprimere, seu singula venialia

' * LitteraS. T horna; nullam pr® se fert difficultatem; n||

tiones sunt efficaces et pulcherrima;, illasque evolvcm
successive ; at hic notetur gratiam quam requirit Angelic
ad vitanda peccata mortalia esse non gratiam medi. 111
lem naturalem, nec gratiam supernaturalcm actualem, st
gratiam habitualem, qua natura proprie saliatui et

debitum ordinem reparatur. , , ,, • .

Doctrina hujus articuli resumit totam catholicam d
trinam de necessitate gratia; ad vitanda peccata mortali

*

fi

I

vincendasque tentationes ct abstinendum a peeeal
venialibus.

ART. VI. DE NECESSIT. GRATI/E RESPECTU MALI 129

III. Quoad peccata mortalia. Certitudo doctrinae. — Non

posse diu hominem lapsum vitare omnia peccata mortalia,
nisi per gratiam reparetur, est doctrina communiter re-
cpta in Ecclesia et certissima, qua: absque temeritate
in dubium verti nequeat.' Huc faciunt ratio ex D. Paulo
Icsuinpta et documenta jam allata ad a. 4, ubi de necessi-
tate grati® ad servanda mandata. Recolit etiam Coelesti-
n us I, in Epist. ad Episc. Galliarum, requiri ad superandas
liaboli insidias et ad vincendas carnis concupiscentias
ipiolidianum Dei- adjutorium 1 . Hinc effatum S. Gregorii ;
Peccatum quod mox per poenitentiam non deletur suo pon-
Irre ad aliud trahit 2 .

IV. Ratio theologica. — Esi. ea ipsa quam affert Angelicus
quinque sic. evolvi potest : Ut possit homo diu vitare pec< a-
In mortalia, debet habere cor suum ita firmatum in Deo
ul pro nullo bono consequendo vel malo vitando velit ah illo
line averti et separari. Atqui homo in statu peccati mor-
I «lis existens, nedum retineat illud propositum, habet, e
mitra, cor habitualiter a Deo aversum. Ergo.

Duod evidenti analogia illustratur. Sicut., inferiori
ppetitu non plene subjecto appetitui superiori, fieri ne-
I ii it ut quandoque motus inordinati non insurgant, ita,
voluntate non existente subjecta Deo, fieri non potest
ul graves inordinationes interdum non oriantur. Atqui
hominis in peccato mortali existentis voluntas non est
objecta Deo, sed potius ab illo aversa. Ergo fieri nequit ut
Ium exsurgant interdum graves doordinationes, seu gravia
iMii eata. Cum enim bona sensibila nos vehementer trahant,
||omo illa Deo habitualiter pr®fert, si est habitualiter
versiis a Deo.

Accedit quod in repentinis pr®sertim homo operetur
i ruiidum habitum prffiexistentem et finem prfficonceptum,
» 1 1 1 1 ; i non est moraliter possibile homini sic affecto ut satis
discutiat motiva qu® deberent a peccato retrahere. Atqui
|]i homine peccatore habitus pr®existens et finis pr®con-

I. Denzinger, 132.

1 Doctrinam illam evolvit. S. Gregor., Homil. XI, in Ezechiet,
VI ; P. L„ lxxvi, 9 i 5.

130

TRACT. DE GRATIA. O. II.

ruptus est pravus, cum sit peccator habilualiter ad bonum
commutabile conversus. Unde, sicut navis malo destituta
el a vera directione aversa nequit portum attingere nisil
corrigatur aversio, ita nequit peccator diu vitare culpam. 1
nisi fiat, conversio ad Deum ultimum finem.

V. Quoad tentationes graves vincendas. — NommeJ

tcntationis intelligitur provocatio ad malum, ex carne,
mundo vel diabolo proveniens ; diciturque gravis quando
vehementer ad peccatum impellit, sive ratione sm. sive ra- ]
tione subjecti lentati, sive ratione duratioms. Non requiri
supernaturale auxilium ad tentationem levem repellendam I
‘constat ex dictis a. 2 de operibus ethice bonis qu® possunt
ab homine lapso fieri, et ex damnatione prop. 3° m Baio,
ubi negatur « tentationi ulli, sine grati® ipsius adjutorio,
resistere hominem posse, sic ut in eam non inducatur ac,
ab ea non superetur 1 2 . »

Agitur de gravibus tentationibus saltem collective sump-
tis Non jam quaeritur utrum possint absque gratia superari
victoria meritoria vel utili ad salutem, nam soluta es
Quaestio ex dictis supra aa. 2 et 5 de necessitate grati® ad
actus salutares et ad meritum; sed utrum possit homo
absque adjutorio divino tentationes illas superare virtorm
sufficienti ad peccatum vitandum. Doctrina certa et, incoifl
russa est requiri divinam gratiam. Scriptura clamat ora-
tionis necessitatem nc tentationi succumbamus : « vigilato
et orate ut non intretis in tentationem*. » Porro necessarii
non foret oratio si tentatio posset nostris solis viribus
absque auxilio divino superari.

Documenta ecclesiastica eandem efferunt necessitatem.
« Neminem etiam baptismatis gratia renovatum uloneum
esse ad superandas diaboli insidias et ad vincendas carnis
concupiscentias nisi per quotidianum adjutorium Dei per-
severantiam bon® conversationis acceperit . » Quod jam
asseruerat Innoc. I ad conc. Carthag. : « Adjutorio quo-
tidiano nos egere negare non possumus 4 . »

1. Denzinger, 1030.

2. Mattii., xxvi. 41.

3. S. Ccelest. 1 ad Episc. Gall. ; Denzinger, 132.

4. P. L., xx, 585-586.

ART. vi.

DE NECESS1T. GRATI® RESPECTU MALI 131

Confirmat concilium Tridentinum : « Formidare debent
dc pugna qu® superest, cum carne, cum mundo, cum dia-
bolo, in qua victores esse non possunt nisi eum Dei gratia l . »

Qu® rationes valent saltem pro tentationibus collective
'innuptis. Utrum vero possit aliqua tentatio gravis in speciali
Inumpta absque gratia superari ? Dum multi theologi
hucusque negabant*, plures recentiores jam affirmant,
lvponuntque primam sententiam vel tautologiam continere
' cl non posse ex fontibus revelationis probari. « Numquam,
i nim ait P. Pesch, hi fontes loquuntur de aliqua particulari
leni atione, sed de generali illa pugna, in qua homo undique
Hlillicultatibus obsessus sine gratia non potest superari 3 . »
fi i ageretur quidem de quadam tontatione singulari, in
•cipsa seorsi m et quasi abstracte inspecta, non require-
retur per sc gratia; at si consideretur tentatio gravis in
Ii mereto, ciim omnibus adjunctis in quibus versatur homo
lapsus, necessitas auxilii divini non est in dubium revo-
pnda. Nam revelationis documenta asserunt generalem
Impol i-ntiam hominis lapsi respectu periculorum quibus
B|ii"lidie subjicitur ac propterca requirunt quotidianum
Dei adjutorium; unde supponunt tentationem gravem,
iiriml quotidie se prsebet in communibus vit® humanae ad-
junctis, non posse absque Dei gratia superari.

Accedit ratio theologica. Gravis tentatio prout in con-
trrlo habetur, ea est qu® sive ratione sui et propter diutur-
piilatcm, sive ratione subjecti et propter specialia adjuncta
Ilii quibus ille versatur, vehementer attrahit ad sensibile
minum, minuitque libertatem, ita ut sub illius influxu
bonum sensibile efficacius proponatur quam bonum rationis.
Atqui voluntas constituta inter duo bona in®quali efficacia
liroposita eliget bonum efficacius propositum, scilicet sensi-
bili , nisi quodam auxilio superaddito confortetur. Ergo ut.
lllpcret homo tentationem gravem prout in concreto h®c
Iu offert, indiget divino auxilio corroborante.

I I Sess. VI, cap. xm.

I " Cf. Card. Mazzella, De Gralia Christi, disp. xn, a. 6,
xii.

■ 3. r.f. Pesch., n ls 157, 164. Cujus sententi® adhterent Tan-
HlM.it i.v, n. 74, not. ; Van der Meerscii, p. 72.

TRACT. DE GRATIA. O. II.

132

YJ. Gratia requisita ad vitanda diu peccata vincendasquo
tentationes est gratia habitualis. — Est expressa doctrina
S. Thomse in hoc articulo, in quo declarat sanationem cl
reparationem hominis lapsi fieri per gratiam habitualem
seu justificantem. Ratio jam fuit assignata. Ut homo habiJ
tualiter vitet peccata, debet esse habitualiter sanus et ut
Deum omnibus anteponat, debet habere Deum pro fine
et esse ad Deum habitualiter et simpliciter conversus : st
enim sil aversus et finem in bono commutabili reponat,
operabitur juxta habitum illum praeexistentem et finem
illum praeconcoptum. Atqui homo non fit simpliciter ( «in-
versus nec Deum habet pro fine ultimo nisi sit in gratia
habituali constitutus. Ergo.

Protei* gratiam sanctificantem requiritur insuper auxij
lium actuale, ut art. sequenti explicabitur. Existimant
nonnulli theologi non posse, hominem lapsum ultra meiH
soin permanere quin denuo relabatur nisi gratia reparetuijj
Non potest certa et absoluta determinatio statui in materio
adeo variabili, in qua ad specialia adjuncta et indolem el
occasiones est maxime attendendum ; sed fateri neces*
est non posse hominem qui non est habitualiter sanus clu
cc.re habitualiter opera vitas sanae, scilicet servare mandatu,
peccata declinaro tenta tionesque vincere'.

Remanet tamen homo liber quia potest singula vitare,
et quia non deest ipsi auxilium divinum, nisi ipse respuat.

VI [. Potest autem justus cum ordinariis gratiae auxilii»
quae sunt omnibus justis communia declinare omnia pec
cata mortalia. — Est de fide. Cone. Arausic. II. « Hoj
etiam secundum fidem catholicam credimus, quod, acccpfcd
per baptismum gratia, omnes baptizati Christo auxilianb
el cooperante, quas ad salutem animae pertinet, posml
et debeant, si fideliter laborare voluerint, adimplere», i
Cone. Trid. : « Nemo temeraria illa et a Patribus sub anu
themate prohibita voce uti, Dei praecepta homini justifica! <
ad observandum impossibilia. Nam Deus impossibilia noi

1. Cf. S. Alphonsi, Thcol. Mor., lib. VI, Lracl. 4, c. i, dub.
quser. m, et Homo Aposlolicus, tract. 16, n. 10.

2. Can. 25, Denzinger, 200.

ART. VI. DE NECESSIT. GRATI/E RESPECTU MALI 133

jubet, sed jubendo monet et facere quod possis cl petere
quod non possis, et adjuvat ut possis 1 . » — « Si quis dixerit
Dei praecepta homini etiam justificato et sub gratia consti-
luto esse ad observandum impossibilia, A. S. 2 : » — Inno-
centius X ut hicrelicam damnat (31 maii 1653) primam
propositionem Jansenii : « Aliqua Dei praecepta hominibus
justis volentibus et eonantibus, secundum praesentes quas
habent vires, sunt impossibilia ; deest quoque illis gratia
qua possibilia fiaht". »

Ratione theologica. Qui est habitualiter sanus et habet
mentem recte dispositam potest graves deordinationes
praecavere. Atqui per gratiam sanctificantem justus con-
stituitur habitualiter sanus et recte dispositam habet
mentem. Ergo potest graves deordinationes vitare.

VIII. Quoad peccata venialia. Homo etiam justus labo-
rat morali impotentia vitandi omnia peccata venialia per
totam vitam, absque singulari privilegio, quod B. Virgini
concessum fuisse certo constat.

De fide. Scriptura id manifestissimo testatur. « In mullis
I o (Tendimus omnes 4 .» — « Si dixerimus quoniam peccatum
nmi habemus, ipsi nos seducimus et veritas in nobis non
j es!. 5 . » Qua? verba ita interpretatur cono. Milevit. : « Quis-
quis sic. accipiendum putaverit, ut dicat propter humili-
l.utom oportere dici, nos habere peccatum, non quia vere
1 ita est. A. S. 8 . » — Cone. Trident. : « Si quis hominem semel
justificatum dixerit amplius peccare non posse, neque gra-
tiam amittere, atque ideo eum qui labitur et peccat nun-
I quam vere fuisse justificatum ; aut contra posse in tota
I vita peccata omnia, etiam venialia, vitare, nisi ex speciali
I Dei privilegio, quemadmodum de B. Virgine tenet Ecclesia,
I A. S. 7 . » Loquitur concilium de omnibus justis. Peccata
I mitem possunt esse venialia vel cx genere suo vel ex imper-

1. Sess. VI, cap. 11.

2. Ibid., can. 18.

;t. Denzinger, 1092.

4. Jag., m, 3.

!>. I JOAN., 1, 8.

6. Can. 6 ; Denzinger, 106.

7. Sess. VI, can. 23.

134

TRACT. DE GRATIA. Q. II.

lectione actus, ita ut absque plena deliberatione fiant “
hinc quaedam peccata venialia sunt reapse subrepticia.
De fide quidem est non posse hominem omnia peccata
venialia saltem subrepticia declinare; at posse vitare
deliberata nullatenus negatur. Intendit porro Concilium
peccata omnia, id est collective sumpta, quia singula
venialia possunt vitari. Demum addit : in lola vila. quod
periodum sat longam argui! supponitquo posse omnia
praecaveri ad aliquod tempus. Absque speciali privilegio,
ut ostendatur non sufficere auxilia communia nec etiam
specialia quas perseverantibus usque in finem gratuito
conceduntur, sed requiri singularissimum donum.

Ratio theologica ex littera a S. Thomae suggeritur.

Quamvis gratia sanctificans hominem sanet quoad men-
tem, remanet tamen ex peccato originali concupiscentia et
appetitus inordinatio. Atqui appetitu non plene rationi
subdito, mens, licet possit singulos motus reprimere, non
tamen valet omnes prajeavere : quia, dum reprimitur
unus, alius insurgit, et ita porro, qui motus deordinati
sunt peccata veniala, saltem subreptitia. Ergo nequit homo
justus omnia venialia collective sumpta prajeavere, licet
possit singula reprimere.

De Beata Virgine testatur concilium Tridentinum tra-
ditionem catholicam. Jam idem asserebat S. Augustinus :
« Excepta sancta Virgine Maria de qua propter honorem
Domini nullam prorsus, cum de. peccatis agitur, haberi
volo quaestionem 1 2 . »

Ratio theologica potest ex D. Thoma desumi*. Ad im-
peccabili tatem absolutam duo requiruntur : 1° jugis a<-
recta divinorum contemplatio, ita ut Deus sit semper om-
nium actuum regula ; 2° gratia ita abundans ut appetitum
inferiorem totaliter domet ac subjiciat rationi, quatenus
non jam insurgant motus inordinati, Atqui utramque
conditionem habuit ab initio Virgo Immaculata. Ergo
fuit absolute etiam quod venialia impeccabilis. Prob. min.
Prima conditio habetur vi scienti* infus® eximiorumque

1. S. Augustin., De Natura ei Gratia, c. xxxvi ; P. L., xliv,
267.

2. QQ. Dispp. de Verit., q. xxiv, a. 9.

ART. VI.

DE NECESSIT. GRATI® RESPECTU MALI 135

donorum quae usum rationis et permanentem divinorum
contemplationem praestant ; altera autem ex mirabili
Immaculati Conceptus privilegio, vi cujus exstinguitur
ac totaliter supprimitur fomes concupiscenti* fiuntque
omnia inferiora subdita superioribus.

IX. An possint alise exceptiones admitti. — Regula
quam Scriptur* SS. Patres recolunt est universalis, offen-
dimus omnes ; unde non licet ab illa eximere aliquem, nisi
cx fundamento positivo constet, quod non de facili stabi-
lietur. Utraque autem conditio jam assignata ne maximis
quidem sanctis convenit, cum fuerint omnes peccato ori-
ginali ac proinde concupiscenti® obnoxii.

Rationabiliter tamen admitti potest : 1° eximios sanctos

peccatis venialibus deliberatis ita abstinere ut raro vel
nunquam illa committant ; 2° aliquos sanctos in aliqua
specie peccati fuisse pr*servatos immunes, ut dicitur de
S. Thoma in materia superbi® 1 ; 3° fuisse etiam aliquos
sanctos specialiter pr*servatos a venialibus, pro aliqua
periodo, pr*sertim pro ultima, qu® fuit quasi immediata
praeparatio ad gloriam.

H*c enim documentis allatis non contradicunt et colligi
videntur ex vitis sanctorum, qui fuerunt in ccelum imme-
diate recepti.

Agnoscit Benedictus XII in quibusdam sanctis, non lan-
ium martyribus, sed etiam confessoribus vel virginibus,
nihil purgabile fuisse, quando decesserunt, et idcirco fuisse
ipsos in ultima periodo omnis peccati venialis expertes-.

1 , o O munus Dei grati*,

Vincens quodvis miraculum,
Pestifer* superbi*

Nunquam persensit stimulum. »

Brev. Ord. Pr*d., VII, Mart., II noct. ant. I.

2. Denzinger, 530.

ARTICULUS SEPTIMUS

Oli .X F.CESSITATE AI XII.IOItCM ACTUM. IUM I

CUATUE IIAlirrUAl.l SI 'PEIiADDITOIiUM

AD ART. 0 S. THOM.T.

I. Duplex principium S. Thomae. — Postquam locutus
est S. Rodor de necessitate grati* respectu mali vitandi,
redit ad necessitatem ejusdem gratia; respectu boni faci-
endi, et mali vitandi etiam in homine jam justificato et
virtutibus infusis instructo.

Quairitur itaque in prffiscnti articulo utrum homo jam
per gratiam sancti fin arifcem sanatus et per habitus super-
naturales elevatus indigeai insuper auxilio divina; grati*.
Non indigere novo habitu infuso liquet omnino ; sed requiri
novum auxilium actuale gratia' habituali adjunctum
demonstrat Angelicus duplici ratione.

prima est generalissima : Quemadmodum ad omnes
actus naturales praster potentiam naturalem etiam habili-
bus acquisitis auctam necessarius est immediatus Dei
influxus naturalis, ita ad omnes actus supernaturales re-
quiritur pradcr habitus infusos immediatus Dei influxus
supernaturalis. Sed influxus supernaturales est gratia
actualis. Ergo.

Secunda ratio desumitur ex praesenti conditione nat ura'
humanae. Etsi per gratiam sanctificantem sanetur, remanet
tamen subjecta concupiscentiae in carne et ignoranti®
ex parte intellectus. Ergo indiget semper ut a Deo dirigat nr
et protegatur, quod fit per juge ac continuum gratia;
actualis auxilium.

JI. Doctrina in hoc art. vindicata et Scriptura et Tra-
ditione nititur. — Ex utroque fonte erui potest necessitas
alicujus auxilii actualis a gratia sanctificante distincti,
ut possint justi opera supernaturalia elicere et peccata

ART. VII. DE NECESSIT. AUXILIOR. SUPERADDITORUM 137

declinare. Id efficaciter innunt verba Salvatoris : « Sicut
palmes non potest ferre fructum a semetipso nisi manse-
rit in vite, sic nec vos nisi in me manseritis 1 . » Unde justi
in operando bonum supernaturalc se habent ad Christum,
sicut palmites in fructificando se habent respectu vitis.
Atqui ad fructificandum non sufficit ut palmes adhaereat
viti, sed requiritur insuper influxus continuus vitis in
palmitem. Ergo ad operandum in ordine supernaturali
non sufficit adhasrerc Christo habituali fer, quod fit per gra-
iiairi sanctificantem, sed requiritur insuper jugis ac conti-
nuus influxus, (pii non est aliud nisi gratia actualis.

Zosimus Papa hanc necessitatem vindicat : « In omnibus
igitur actibus causis, cogitationibus, motibus, adjutor et
protector orandus est 2 . »

Textus est universalissimus et valet etiam pro homine
justificato, nec solum pro finali perseverantia; sed pro
omnibus actibus. Ergo ad operandum bonum non sufficit
ut quis sit justus, quod per gratiam habitualem efficitur,
sed requiritur insuper aliud auxilium quod a Deo adjutore
derivatur.

Concinit cono. Trident. « Cum enim ille ipse Christus
.lesus tamquam caput in membra et tamquam vitis in
palmites, in ipsos justificatos jugiter virtutem inlluat, qua;
virtus bona eorum opera semper antecedit et comitatur
et subsequitur et sine qua nullo pacto Deo grata et meri-
I oria esse, possent 3 . » Agitur hic de quadam virtute ,
ideo que de auxilio operatum ; de virtute quee jugiter
dimanat a Christo, idcoque de motione actuali. ; de virtute
qua antecedit et comitatur et subsequitur opera, idcoque
de auxilio transeunti.. H®c omnia nequeunt intclligi de
gratia sanctificante, quas non est principium operativum,
nec virtus antecedens vel subsequens, sed habitus ent.i-
tativus et permanens. Ergo praeter gratiam habitualem
requiritur aliud ad operandum, ex mente, concilii.

III. An auxilium superadditum gratiae habituali sit

1. J O AN., XV, 4.

2. Episl Tractoria, P. L., xx, 693.

3. Sess. VI, cap. xvi.

138

TRACT. DF. GRATIA. Q. II.

ordinis proprie supernaturalis. — Licet concedatur com-
muniter requiri novum auxilium, volunt plures theologi
mox citandi sufficere concursum naturalem quo Deus in
omnibus operatur ; Thomist® vero et multi alii auxilium
proprie supernaturale. Et revera, verba Christi allata
et verba cone. Tridentini asserunt illud auxilium esse
influxum qui a Redemptione derivatur, sicut a vite in
palmites. Sed influxus Redemptoris est proprie supernatu-
ralis ; ut pluries monuimus. Ergo. Caeterum, influxus seu
auxilium debet esse ejusdem ordinis cum fine propter
quem datur. Sed finis ille est proprie supernaturalis, quum
hic sermo sit de actu salutari et actu meritorio, quibus
homo in Deum supernaturalem tendit. Ergo auxilium illud
debet esse ipsa gratia actualis proprie et intrinsece super-
naturalis.

IV. De opposita sententia. — Pauci veteres illam docue-
rant, praesertim Molina et Bellarminus 1 ; nostra autem
tetatc illi adhnsront Terrien, eard. Billot, Pignataro, Ko-
nings, van der Meersch*.

Objiciunt : Non requiri gratiam actualem proprie dictam
neque ob supernaturalitatcm actus, neque ob elevationem
potentia 1 , ad objectum, neque ob applicationem potentiae ad
actum, neque ob infirmitatem natura;, neque ex aliqua
speciali lege Dei.

Respondetur : Non sufficere concursum generalem, sed
requiri influxum sepecialcm supernaturalem, ostendunt
et verba Scriptura;, nam influxus quem ponunt non est
concursus generalis, sed influxus ille actualis qui a Christo
redemptore ac vite supernaturali derivatur in nos tamquam
in palmites ; et lex quaedam melaphysica, quae vult absolute
ut influxus quo fit transitus de potentia ad actum sit in
eodem genere in quo est actus. Unde sic iterum arguitur :
Influxus quo potentia supernaturalis transit ad actum su-

1. Molina, Concord., q.xiv.a. 13; disp. 8 ; Bellarmin, De Gralii i
el Libero Arbitrio, lib. VI, c. xv, n. 49.

2. Card. Billot., De Veril. infus., thes. vii, p. 173 et De Gratia,
p. 90; Pignataro, De Gratia, p. 127; Konings, De Gratia divina,

p. 26 ; Terrien, La Gr&ce et la Gloire, t. I, p. 189, et t. II, p. 58;
Van der Meersch, De divin. gratia, p. 323, 334.

ART. VII. DE NECESSIT. AUXILIOR. SUPERADDITORUM 139

pernaturalem et tendit ad finem supernaturalem non po-
test esse nisi supernaturalis, quia praecise ex suo termino
(•t, fine speciem desumit. Atqui influxus ad actus salutares
requisitus est ille quo potentia supernaturalis, nempe
lacultas habitibus supernaturalibus instructa, transit ad
ictum supernaturalem — cum jam constet actum salutarem
sse supernaturalem intrinsece — et tendit ad finem super-
naturalem — cum sit inchoatio et participatio quaedam vii a?
Dei propriae. — Ergo influxus ad actus salutares requi-
situs non est concursus generalis, sed auxilium actuale
supernaturale, et quidem speciale, sicut actus est realitas
specialis 1 . Haec adeo liquent ut scripserit P. Pesch : « Po-
test per se liter sententia duplici sensu intelligi : aut ita
ut negetur ad quodlibet opus salutare requiri novum
auxilium, cum aliud praecedens possit sufficere; aut ita
ut negetur ullum auxilium supernaturale requiri ; sed
iulum concursum generalem sufficere cum habitu super-
naturali. Si hoc altero sensu intelligitur, ut illi doctorcs
intellexisse videntur, haec doctrina communissime el me-
rito a theologis rejicitur 2 . » Similiter cardinalis Mazzella :
< Sententia asserens actualis gratiae, etiam in homine super-
naturalibus habitibus instructo, necessitatem ad singu-
los actus salutares, utpote sacras Scripturae auctoritati,

■ instanti Patrum doctrinae Ecclesiaeque decretis magis
consentanea tenenda omnino videtur 3 . »

Igitur ratio ponendi auxilium supernaturale est lex
melaphysica, ut monuimus, a qua ne Deus quidem dispen-
sare potest.

1. Cf. Alvarez, De Auxiliis, disp. lxxxviii.

2. Pesch., n. 109.

M. Card. Mazzella, disp. II, a. 2, prop.^vm.

ARTICULUS OCTAVUS

DE NECESSITATE CHAT I /E AD PERSEVERANDUM IN BONO
AI) AUT. 10 S. T1IOM/E

I. Principia S. Thomse — Sicut in praecedenti arti-
culo, agitur hic. de necessitate gratia; ad bonum gratia;
usum ; sed hic aliquid specialissimum attenditur, nempe
ille eximius et praistantissimus grati se usus, qui est perse-
verare in bono usque in finem. Multis quippe datur gratia
et aliquis gratia; usus, quibus tamen non conceditur per-
severantia finalis.

Sumi potest perseverantia 1° pro liabilu quo voluntas
inclinatur ad perseverandum in bono, et sic est psecialis
virtus, quae adjungitur fortitudini sicut virtus secundaria
principali, de qua disserit Angelicus l a II ae , q. 173 ;
2° pro pro actu seu facio permanentia; usque in finem.
Perseverantia sumpta pro virtute infunditur cum gratia
sanctificante ; perseverantia autem sumpta pro perma-
nentia in bono usque in finem est donum a gratia justifi-
cationis distinctum consistitque in quodam divino auxilio
dirigente, et protegente contra tentationum impulsus. —
Addit tandem S. Doctor donum illud non esse in hominis
potestate aut merito, sed a Deo petendum per orationem,
quo innuitur distingui donum perseverantiae a communi-
bus auxiliis qua; justis conceduntur, ut mox constabit.

II. Errores et sententiae. — Perseverantia proprie dicta
est conjunctio mortis cum statu gratiae ; vocaturque passiva
quando mortem cum statu gratia; conjungit, sed nullam
importat ex parte hominis cooperationem, ut in parvulis
qui mox post baptismum e vita migrarunt ; passiva simul

1. Cf. commentatores in h. 1., et quoad corollaria practicapias-

que' reflexiones Contenson, De Deo primo motore, diss. 2, specui. 3,

consect. 7, reflex.

ART. VIII.

DE PERSEVERANTIA FINALI

141

et activa, quando non solum mortem cum gratia conjungit
sed requirit insuper juge ac continuum exercitium virtutum
usque in finem ; unde est quid complexum, quod multa
Dei beneficia includit. Pelagiani perseverantiam solis
naturae viribus tribuebant ; Semi -Pelagiani autem aiebant
requiri gratiam quidem, at non speciale donum a gratia
sanctificante distinctum, ac proinde concedi perseveranti-
am omnibus quibus gratia justificationis confertur. Qui-
dam theologi 1 , ut Duval et Vega, tenent requiri speciale
donum ad perseverantiam qua; est activa et ad longum
tempus protrahitur, non autem ad perseverantiam quas
est per breve tempus, et in qua non occurrit specialis diffi-
cultas. Jansenista: ac pluries catholici putarunt non fuisse
specialem gratiam pro angelis vel pro homine in statu in-
nocentia: vel integritatis.

III. De fide est perseverantiam finalem esse quid gra-
tuitum, non viribus naturae debitum, imo donum a gratia
justificationis distinctum. — Contra Pelagianos et Semi-

Pelagianos, quos speciatim confutavit S. Augustinus
in suo libro De Dono Perseverantia:.

Cadestimus I in epistola ad Episcopos Galliarum scribit :
« Neminem etiam baptismatis gratia renovatum idoneum
esse ad superandas diaboli insidias et ad vincendas carnis
concupiscentias nisi per quotidianum adjolorium Dei per-
severantiam bona; conversationis acceperit 2 . »

Igitur praeter gratiam sanctificantem quae datur in
baptismate requiritur aliud donum quod jugiter ac quotidie
renovatur.

Concilium Arausicanum II docet gratiam baptismi ser-
vari posse Christo auxilianlc ei coopcranle 3 .

Concilium Tridcntinum vocat perseverantiam magnum
illud donum*, et definit : « Si quis dixerit justificatum vel
sine speciali auxilio Dei in accepta justitia perseverare
posse vel cum eo non posse, A. S. 6 . »

1. Gf. Duval, De Gratia, q. i, art. ultimo.

2. Denzinger, 132.

3. Can. 25 ; Denzinger, 200.

4. Sess. VI, can. 16.

5. Can. 22. — Cf. cap. xvi.

142

TRACT. DE GRATIA. Q. II.

ART. VIII. DE PERSEVERANTIA FINALI

143

Utrum canon ille se extendat etiam ad perseverantiam
pro brevi tempore et ad perseverantiam passivam in par-
vulis? Non distinguit concilium ; verum existimant non-
nulli distinctionem non excludi vi definitionis. Utrum
autem auxilium Dei dicatur speciale quia distinguitur a
gratia sanctificante, an etiam quia importat munus Dei
a communibus gratiis actualibus distinctum ? Hfflc ultima
interpretatio esi obvia, ut mox «licemus; sed non fuit
expresse, definita. At saltem de fide est ad perseverantiam
activam et a«l longum tempus requiri speciale beneficium
a gratia habituali distinctum.

Ratio theologica breviter exponitur : Ad perseverantiam
diuturnam tria requiruntur : 1° declinare a malo, 2° cons-
tanter et diuturne omnia adimplere mandata, 3° conjun-
gere gratiam cum morte, ideoque tempore opportuno mori.
Atqui h®c omnia important speciale Dei beneficium a
gratia habituali distinctum : si enim nequit homo absque
novo auxilio ten lationes vincere et actus supernaturales
elicere, a fortiori indiget uberiori auxilio ad h®c omnia
usque in finem servanda ; aliunde ille solus potest gratiam
cum morte conjungere qui est dominus gratia; et mortis,
scilicet Deus, ac propterea oportet ut Deus speciali provi-
dentia hominem adjuvet. Ergo perseverantia diuturna
requirit speciale beneficium a gratia habituali distinctum.

IV. Est doctrina theologice certa requiri ad perseve-
randum specialem gratiam a communibus auxiliis actua-
libus distinctam. — Agitur de perseverantia simul passiva
et activa. Conclusio admittitur communiter hodie a theo-
logis et tum auctoritate tum ratione firmiter stabilitur.
Christus 1 , oravit pro perseverantia discipulorum jam jus-
torum : Paler sancle, serva eos ; Ecclesia frequenti suppli-
catione orat pro nostra perseverantia petitque perseveran-
tem in lua volunlale famulatum. Porro non esset ita strenue
orationi insistendum, si ageretur solum de beneficio quod
in communibus auxiliis includitur et ideo communiter
conceditur.

Concilium Tridentinum, vocando perseverantiam speciale

1. Joan., XVII.

donum, non potest intendere auxilia communia justis
concessa, nam commune et speciale e regione opponuntur ;
insuper exhibet perseverantiam ceu donum singulare, quasi
donum per antonomasiam, quo c®tera servantur, magnum
illud donum. Ergo intelligit beneficium a communibus
auxiliis actualibus distinctum.

Probatur ratione. Perseverantia finalis activa importat
auxilia non solum efficacia pr® sufficientibus, sed etiam
antonomastice efficacia. Atqui, sicut collatio grati® effica-
cis pr® sufficienti est jam speciale donum, ita gratia per
antonomasiam efficax est donum per antonomasiam spe-
ciale et insigne. Ergo perseverantia activa importat
specialissimum donum ab omnibus communibus auxiliis
distinctum.

Declaratur major. Gratia sufficiens dat posse, gratia au-
lcm efficax dat actum. Licet porro mult® in vita confe-
rantur grati® efficaces, illa est principaliter et antonomas-
lice efficax qu® consummat statum vi® et conjungit
mfallibiliter statum grati® cum morte. Hujusmodi au-
tem est perseverantia activa.

Prob. min. Collatio actus pr® simplici potentia est jam
speciale donum, quod deest multis quibus competit po-
l entia; sed collatio actus ultimi quo ultimus terminus
obtinetur exigit specialissimam primi Motoris motionem ;
cum enim consecutio ultimi finis sit in paucis, specialissi-
mum beneficium est respectu eorum quibus confertur 1 .

V. Perseverantia finalis etiam in eis, sive adultis, sive
parvulis, qui statim aut paulo post adeptam justificationem
moriuntur, est speciale donum a communibus auxiliis
distinctum. — Est sententia hodie communis et omnino
tenenda.

Probatur. Effectus specialissimus providenti® specialis
connexionem habens infaillibilem cum gloria est specia-
lissimum donum. Atqui perseverantia est effectus spe-

1. Huc faciunt pulchra verba S. Leonis Papse : « Nec facile
cuiquam provenit tam incruenta victoria, ut inter multos frequen-
tesque conllictus, etiamsi sit liber a morte, sit quoque immunis
a vulnere. Serm. XV, c. i ; P. L., liv, 174.

144

TRACT. DE GRATIA. O. II.

ART. VIII. DE PERSEVERANTIA FINALI

145

cialissmus providenti® specialis, scilicet pr ® destina tioni s ,
infallibilemque habet connexionem cura gloria. Ergo specia-
lissiraum est donum. Liquet major, nara effectus hujusmodi
excedit communia auxilia quae ad communem providentiam
referuntur. Nec in dubium verti potest minor, quia per-
severantia finalis ex intentione efficaci glori® confertur
ac proinde est proprius effectus praedestinationis .

Confimatur. Mors in perseverantibus considerari potest
dupliciter : vel praeter naturalem rerum cursum, quatenus
ex divina ordinatione acceleratur vel differtur tempus mor-
tis, jamque est manifeste speciale beneficium ; vel secundum
naturalem cursum, et tunc Deus ita disponit res naturales
ut mortem afferant quando versatur homo in statu grati® :
quod quidem denotat specialem Dei curam. Remanet ergo
scmper ut conjunctio status grati® cum morte sit speciale
Dei beneficium, qui utrumque extremum idcirco potest
conjungere quia est supremus grati® et mortis dominus.

VI. Etiam pro angelis et pro homine in statu innocenti»
perseverantia est specialissimum beneficium. — Contra

Jansenistas. Cone. Arausic. II requirit gratiam specialem
etiam pro statu integritatis « Natura humana, etiamsi in
illa integritate, in qua est condita, permaneret, nullo modo
seipsam, Creatore suo non adjuvante, servaret-, unde, cum
sino Dei gratia salutem non possit custodire quam accepit,
quomodo sine Dei gratia poterit reparare quod perdidit* ? »

Ratio cur in regeneratis requirat perseverantia speciale
auxilium est quia liberum arbitrium est mutabile de bono
in malum et potest deficere. Sed h®c ratio valet etiam
pro homine innoeente, pro angelis, pro qualibet creatura
qu® non est in bono confirmata.

Insuper, quod requirit gratiam antonomastice efficacem
est speciale beneficium, ut jam constat. Atqui etiam in
angelis et in homine innoeente perseverantia requirit
gratiam summe efficacem, qu® conjungit ultimum motum
cum termino. Ergo est speciale beneficium.

Demum, quod est effectus specialissimus providenti®
specialis importat speciale beneficium. Porro tum in angelis

tum in homine innoeente perseverantia concipi debet ut
effectus specialissimus, qui datur ex intentione efficaci
gloria: et pr®destinationi est adseribendus. Ergo 1 .

VII. In quo consistat proprie perseverantia finalis. —

Non reponitur in aliquo indivisibili, sed multa complec-
titur. In adultis supponit ex parte Dei specialem provi-
dentiam qu® res omnes disponit ut status grati® cum
morte conjungatur ; ex parte autem hominis importat
seriem auxiliorum quibus homo vel pr®servetur a tenta-
i/ione, vel tentationom superet, vel, si cadit, resurgat tem-
pore opportuno; demum consistit in ullima gratia efficaci,
qu® motum ultimum cum termino conjungit, qu®quc,
cum sit gratia efficax per antonomasiam, recte dicitur
magnum el insigne Dei donum.

In parvulis autem qui ante usum rationis decedunt non
importat gratiam actualem internam, sed consistit in
gratia externa, videlicet speciali Dei providentia vi cujus
raptus est parvulus ne malilia mutaret inlelleclum 2 et
conjuncta est in ipso gratia sanctificans cum morte 3 .

Distinguitur perseverantia finalis a dono confirmationis
i 1 1 gratia ; quia perseverantia est donum omnibus electis
commune, dum confirmatio in bono csl. paucis proprium.

Licet non valeamus perseverantiam mereri, possumus
l amen aliquatenus suppliciter impetrare, precibus continuis
( um pietate fusis, Redemptorem Jesum et clementissimam
Misericordi® Matrem invocando : Nunquam me a le. sepa-
rari permittas !

1 . In omni statu, tum pro angelis tum pro homine, valent verbo
S. Bernardi : « Perseverantia sola est cui ®ternitas redditur, vel
i|Uffi ffiternitati hominem reddit. De Consider., lib. V, c. xxiv,
n, 31 : P. I.., ci.xxxu, 806.

2. Sap., iv, 11.

3. Ad rem qu® scribit P. Lacordaire : « ('.'est un don de Dieu
. 1 1 1 e de mourir jeune et sans taehe. La raison ne nous le dii pas,
mais la foi nous le persuade. » Lellres d des jcunes gens, 66 e lett.re.

1. Can. 19; Denzinegr, 192.

QUjESTIO tertia

De essentia gratiae

Alt Q. CX S. TIIOM/E

Demonstrata necessitate ideoque e.xistcntia gratias,
inquiritur de ejus essentia : utrum ponat aliquid in anima,
nempe utrum sit aliquid reale et intrinsecum, aninne
infusum, a. 1 ; quo admisso, utrum sit donum permanens,
scilicet qualitas seu habitus anima; inhaerens, a. 2; quo
iterum probato, utrum ille habitus a virtutibus infusis dis-
tinguatur, a. 3 ; demum innotescit essentia grati te ex sub-
jecto in quo recipitur, a. 4.

Quibus cognitis, efformari potest generalis conspectus
totius doctrina;, tum de essentia tum de effectibus gratite,
tum de termino status grati», qui est habitatio Spiritus
Sancti.

ARTICULUS PRIMUS

/>/•; REALITATE ISTIUS SECA ET PEIIMAS ESTI
OUAM (IRATI A RdSIT IS ASIMA

Al) ART. 1 UT 2 S. T1IOM.T.

I. Principium S. Thomae quo vindicatur realitas gratiae.

— Occurrit, hic error Pelagianorum et Protestantium. qui
contendunt gratiam non esse, donum homini intrinsecum,
se.d favorem Dei extrinseeum, vel imputationem justitia;
Christi 1 . Ratio S. Thonue, omnino efficax, desumitur ex
differentia qua; viget inter amorem Dei et amorem homij

]. De variis Protestantium systematibus consuli possunt l.icn-
tenbErg., Encyclop., v. « Justitication » ; Hodge, System. Ilieol.,
vol. 111; Calvinus, Instil, 1. IU, c. ii.

ART. i.

DE REAI.ITATE INTRINSECA QUAM PONIT GRATIA 147

nis. probatque gratiam ponere aliquid reale et intrinsecum
in anima, scilicet donum supernaturale, in homine a Deo
proveniens.

Recolatur gratiam s umi trip lici ter : 1° active, pro ipso
amore infundente donum ; 2° passive pro dono quod ex
amore provenit ; 3° effective, pro grato animi sensu. Gratia
prout hic accipitur est id quo fit homo Deo gratus et accep-
tus, seu objectum dilectionis divina; in ordine supernatu-
rali. Sed homo non potest diei Deo gratus et acceptus nec
ejus supernaturalis dilectionis objectum nisi a Deo accipiat
aliquod donum supernaturale quo fial reapse <4 intrinsece
Deo gratus et acceptus. Ergo gratia ponit in anima do-
num supernaturale a Deo proveniens. Proh. min. Amor,
cum sit boni, vel supponit bonum vel efficit bonum in
amato. Porro amor Dei non supponit sed infundit in amato
bonum, dum creatura supponit semper vel ex toto vel ex
parte bonum quod suam dilectionem attrahit. Ergo Deus,
dum amat, bonum infundit : amando quidem in ordine
naturali infundit esse, vivere et cajtera quae ad naturam
pe.rtine.nt. amando autem in ordine supcrnaturali infundit
bonitatem quandam superna turalem qua; nos divini amoris
dignos efficit quaeque igitur est participatio bonitatis <4.
pulchritudinis ac vitio Dei propriae.

Animadvertatur Deum vivificare animam, non per mo-
dum causa; formalis, sicut anima vivificat corpus, sed per
modum causas efficientis, et ideo debet in anima infundere
formam creatam, quae est ipsa gratia. Principium S. T hornae
recte intellectum resumit totam catholicam doctrinam,
Scriptum scilicet ac Traditionis, de essentia gratiae.

II. Scriptura gratiam describit formulis, analogiis, simi-
litudinibus, quae evincunt gratiam esse realitatem super-
naturalem nobis intrinsecam 1 . — 1° Vocatur gratia reno-
vatio quaedam nostrae mentis, qua in novitate vitae ambula-
mus :« Ut quomodo Christus surrexit a mortuis per gloriam

1. Praeter theologos ubi de Justificatione, consuli possunt :
Nlwman, Lectures on Ilie doclrine of Juslificalion ; Tobac, Le pro-
hlime de la juslificalion, et art. Grdce, in Diction. Apol. : Prat, La
Ihioloyie de sainl Paul., t. I., p. 230 ss. ; t.. II., p. 350 ss. ; P. La-
cn ange, O. P, VEpilre aux Ftomains.

148

TRACT. DE GRATIA. Q. III.

Patris, ita et nos in novitate vit* ambulemus'. Renova-
mini spiritu mentis vestrae 1 2 . » Porro hujusmodi resurrectio,
renovatio, novitas vitae, important manifeste realitatem
nobis intrinsecam, seu supernaturalom vitam nobis pro-
priam. 2° Dicitur gratia secunda creatio, qua in bono super -
naturali fundamur : nova creatura 3 4 , creati in Christo Jesu
in operibus bonis*. Atqui, sicut prima creatio ponit in
nobis esse naturale, ita secunda creatio debet nobis esse
supematurale infundere. 3° Exhibetur gratia ut regeneratio,
vel secunda nativitas qua ex Deo renascimur : hx Deo nati
sunt ; renati non ex semine corruptibili, sed incorruptibili 5 6 7 .
AI, secunda generatio largitur vitam veram supernaturalom
nobis intrinsecam, sicut prima generatio vitam naturalem
nobis tribuit. 4° Demum gratia nobis filiorum nomen et
realitatem confert : Ut filii Dei nominemur et simus 3 . Sed
qualitas filiorum absque dono intrinseco non est reatu
et. vera. Ergo gratia est donum intrinsecum.

IU, SS. Patres gratiam ceu maximam realitatem nobis
intrinsecam extollunt. — Epistola Barnaba; exhibet gi atiam
ut realitatem qua de novo et ex integro recreamur' . rf. Igna-
t,ius Martyr addit gratiam sic nos immutare ac transfor-
mare, ut vere simus Christiferi, deiferi 8 9 . S. Gregonus
Nyssenus gratiam vocat similitudinem ad imaginem Dei
nobis impressam, ac subinde nobis intrinsecam". Imo
Patres asserunt gratiam esse veram et physicam divini»
natura; participationem, qua et nos deificamur, ut expli-
cabitur infra, ubi fusior sermo de illa participatione vita;
Dei proprias.

1. Rom., vi, 4.

2. Eplies., iv, 23.

3. Gal., vi, 15.

4. Eplies., ii, 20.

5. Evang., Joan., i, 13 ; 1 Pete., i, 23.

6. Episl. I joan., m, 1.

7. Episl. Bahnab., e. xvi ; P. G., ii, 773-770. __

8. S. Ignat., Ephes., ix, xv ; P. G., v, 652, 657.

9. S. Gregor. Nyssen., Ural. I in verba '.Faciamus hominem, etc.
P. G., xliv , 273.

\UT. I. DE REAT.ITATE INTRINSECA QUAM PONIT GRATIA 14&

Ditanda sunt, verba S. Ephrasm Syri : « Loco deturpat*
cfligiei primi Adas, novam imprimit imaginem'. »

IV. Doctrina conciliorum testatur gratiam esse donum
supematurale nobis inheerens non merum favorem Dei
extrinsecum. — Juxta Concilium Viennense (an. 1311-
!3I2), gratia est aliqua realitas quae animam informat,
sicut habitus. Approbat enim concilium sententiam qua;
dicit, : « Virtutes ac informans gratia infunduntur quoad
habitum » ; ac concludit « tam parvulis quam adultis con-
ferri in baptismo informantem gratiam et virtutes*. »
Porro realitas quae informat debet in anima recipi et esse
anima; intrinseca.

Concilium Tridentinum expresse damnat Novatorum
inventum ; « Si quis dixerit homines justificari vel sola
imputatione justitiae Christi vel sola peccatorum remissione,
exclusa gratia et caritate, quae in cordibus eorum per Spiri-
lum Sanctum diffundatur atque illis inhaereat, aut etiam
gratiam qua justificamur osse tantum favorem Dei, A. S. 3 »
I inde concilium et simul negat gratiam esse quid mere
extrinsecum et affirmat esse quid positivum, realitatem
nempe supernafuralcm, quippe qua; a Spiritu Sancto
infunditur, et cordibus intrinsecam, utpote illis inhae-
rentem.

V. Alterum principium S. Thomae, quo probatur gratiam
esse donum permanens (a. 2). — Demonstrato gratiam
ponere in anima aliquid reale et intrinsecum, explicat
S. Doctor in a. 2 quid ponat.

Si sermo sit de gratia actuali, haec non ponit in anima
qualitatem permanentem, sed motionem quandam qua
movetur anima ad operandum. Cum dicit Angelicus :
motus quidam animae, non intendit gratiam actualem esse
ipsam operationem anima;, nam jam recolit esse, adjutorium
quo anima movetur a Deo, sed intendit ex actione Dei mo-

1. S. Kphrrjm, Syri, Ihjmn . de Virg; edit. Rahmani, p. 23.

2. Denzinger, 483.

3. Sess. VI, can. 11.

150

TRACT. DE GRATIA. Q. III.

ventis resultare motum in anima, ita ut gratia actualis
sit quasi media inter Deum et operationem animas, motio
scilicet qua anima ad operationem seu actum secundum
transeat.

Si autem de gratia habituali, agatur, haec est quoddam
principium permanens operationum supernatur alium, ideo-
que animas qualitas. Deus quippe non minus providet in
ordine supernaturali quam in ordine naturali. Atqui in
ordine naturali non solum movet creaturas ad actus, sed
ipsis inserit formas seu virtutes quasdam quas sint principia
tam radiealia quam proxima operationum. Ergo in ordine
supernaturali debet infundere et. principium permanens
rodicale, scilicet gratiam per modum essentia;, et principia
proxima, scilicet virtutes et dona. Unde et gratia et vir-
tutes sunt aliquid permanens. Notetur ex resp. ad 2 gratiam
non esse formam substantialem, sed accidentalem, qua-
est imperfectior anima ex modo quo existit, utpote in alio,
se«l nobilior quoad rem, utpote supernatur alis.

VI. Hinc sequitur gratiam esse donum quod nec pro-
prie fit ex nihilo nec proprie annihilatur. — S. Doctor

in resp. ad 11 explicat gratiam non annihilari nec proprie
corrumpi, eum horno illam perdit ; quia accidens neque
fit proprie neque corrumpitur, sed potius eo subjectum
incipit aut desinit esse tale. Unde, potius dicendum est V
homo incipit esse vel desinit osse gratia ornatus, seu accipit
vel desinit esse Deo gratus et acceptus. Notetur demum
quo sensu hic dicatur gratia creari, non. quidem sensu pro-
prio, ut constabit ex q. 113, a. 9, sed quatenus incipi I
homo esse novum ex nihilo sui meriti, nullis nempe meritis
pr recedentibus.

VII. Ex his sive fontibus revelationis sive theologicis
principiis solvi possunt caeterse quaestiones de gratia. —

Opus non est subtiliori inquisitione aut, longiori discursu
ut ostendatur gratiam esse quid ereatum, ordinis aceiden
talis, seu qualitatem supernaturalem, ut per singula eonsi-
-deranti apparebit.

VIII, Constat imprimis gratiam esse quid creatum.

'UT. I. — DE REALITATE INTRINSECA QUAM PONIT GRATIA 151

Rationes allatas sive in praecadenti sive in hoe articulo

• vincunt gratiam non solum esse quid reale animae intrin-
secum, sed esse donum creatum, quod est effectus dilectio-
nis divinae. Hinc confutantur opiniones tum Magistri Sen-
tentiarum tum Osiandri. Juxta Magistrum charitas, qua;
aliunde, juxta ipsum aliosque plures, identificatur gratia;,
non est qualitas creata, sed potius persona Spiritus Sancti,
quippe qui nos movet ad actus aliorum virtutum median-
tibus illarum habitibus, ad actum vero charitatis nos
movet se solo absque virtutis medio 1 . Ex quo sequitur
charitatem et, idcirco gratiam non distingui reapse a Spi-
ritu Sancto. Osi an der contendit gratiam qua justificamur
esse divinam substantiam, seu justitiam qua Deus justus
est*.

Utraque sententia Scriptura et Traditione excluditur.
S. Paulus apprime distinguit charitatem a Spiritu Sancio
lamquam effectum a «'ausa, nam charitas diffunditur in
cordibus nostris per Spiritum Sanctum : « Charitas Dei
diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui

• latus est nobis 3 . » — Concilii um Viennense gratiam vocat
informantem 11 et concilium Tri dentinum recolit gratiam

• ordibus nostris inhaerere, esse nobis inhaerentem 6 : quae
«•mnia de Spiritu Sancto aut de substantia Dei aid de
justitia qua Deus justus est praedicari prorsus repugnat.

Imo concilium Tridentinum expresse confutat opinio-
nem Osiandri ; nam exponens diversas causas justi-
ficationis, concludit : « Demum unica formalis causa est
justitia Dei, non qua ipsa justus est, sed qua nos justos
Dicit». » — Porro justitia qua nos justos facit est gratia
anclificans. Ergo haec osse nequit Spiritus Sanctus aut
Dei justitia. — Tandem gratia est in diversis hominibus
diversa, inaequalis, potestque augeri 7 , dum justitia Dei vel
justitia Christi est eadem semper atque indivisibilis.

I. Cf. Petr. Lombard., / Seni., dist. 17, c. i, n. 6.

Cf. Cone. Trident., sess. VI, cap. vii ; S. Canisius, de Joan.
Ilnplist.

3. Rom., v, 5.

I. Denzinger, 483.

r>. Sess. VI, cap. xvi, et can. 11.

U. Cap. vii.

7. Cone. Trident., sess. VI, cari. 24.

TRACT. DE GRATIA. Q. III.

152

IX. Constat etiam gratiam esse accidens permanens
seu qualitatem essentialiter supernaturalem. — Verba con-
ciliorum jam relata, informans, inhserens, nonnisi de acci-
dente intclliguntur. Cadorum, jam probavimus repugnare
substantiam creatam supernaturalem. Quia vero gratia
sanctificans importat statum anima', esse, nequit aliquid
transiens, sed est necessario qualitas permanens, sicut in
rebus naturalibus sunt principia operationum permanentia.

Est autem illa qualitas, non quoad modum tantum, sed
essentialiter supernati iralis. Quod enim essentialiter tendit
in Deum ut est in se, in sua vita intima, est supernaturale
quoad substantiam, prout constat ex* dictis de notione entis
supornaturalis 1 . Atqui gratia essentialiter tendit nosqno
ordinat ad Deum ut est in se in suo esse vitaque intima
participandum. Ergo est qualitas essentialiter superna tu-
ra lis.

Demum, illa qualitas est quidam habitus, qui disponit
animam ad bene essendum quique igitur recte dicitur
enliiatious. Requidem vera, gratia in Scripturis exhibetur
per modum naturae novae, qua homo constituitur nova
creatura. Porro natura non esi immediate operativa, sed
operatur per potentias quae ab ipsa profluunt. Ergo, simili
jure, gratia non esi habitus immediate operativus, sed agit
per habitus a se derivatos, qui sunt virtutes. Qua? doctrina
in ari . 3 completur. Rem alibi exponit S. Doctor. « Gratia
est in prima specie qualitatis, quamvis non proprie possit
dici habitus, quia non immediate ordinatur ad actum, sed
ad quoddam esse, spirituale, quod in anima facit, et est
sicutdispositio quae est respectu gloria;, quae est gratia
consummata. Nihil tamen simile gratiae, in accidentibus
animae quae philosophi sciverunt invenitur, quia non
cognoverunt nisi illa animae accidentia qua; ordinantur ad
actus naturae humante proportionatos a . »

De fide est igitur dari quamdam gratiam habitualem seu
permanentem, licet non sit definitum illam esse habitum
sensu philosophico 8 .

1. Cf. quaesi., preem., art. 1.

2. O. x ii. De Veril., a. 2 ad 7.

a. cr. Soto. De Natura et Gratia, cap. xvm ; Medusa, Commeni.

in h. 1.

\RT. I. DE REAl. ITATE INTRINSECA OUAM PONIT GRATIA 153

X. Gratia ACTUALIS ex doctrina S. Thomae est etiam
realitas supematuralis nobis intrinseca, non quidem per
modum qualitatis, sed per modum motionis transeuntis.

— Omnes quidem scholastici profitentur gratiam actualem
nobis addere vires saltem morales, ; utrum vero etiam vires
j physicas addat disputatur 1 . Molina, Lessius, Vasquez,
Beilarminus, docent gratiam actualem nihil in anima ponere
prader illuminationem et. inspirationem qua; motus inde-
liberatos in facultatibus producunt ; alii autem, sicut
Suarez, Mazzolla, agnoscunt virtutem quandam extrinsc-
.am assistentem, quatenus Spiritus Sanctus facultatem
i xtrinsecc adjuvet ad actum supernaturalem, eo fere modo
quo magister manum pueri scribendi nescii corroborat.

| T Immista; autem docent gratiam actualem ponere aliquid
iu facultate, virtutem scilicet supernaturalem physicam,
per modum transeuntis communicatam, quie facultatem
immutat, elevat, applicat 2 * * . Etenim per gratiam actualem
Incultas fit actu capax attingendi effectum supernaturalem,
idcoque debet esse intrinsece virtuosior ac prius ; si eadem
it manet erit incapax, sicut prius. Atqui non fit virtuosior
per virtutem mere extrinsecam, quae, cum nihil in facultate
ponat, illam intactam et impotentem sicut antea relin-
quit. Ergo debet, gratia actualis ponere in facultate ali-
quis physicum et supernaturales quo facultas in se immu-
1 1,'tur et elevetur ad attingendum effectum superiorem se,
d applicetur ad actum supernaturalem, quem non potest
L, seda sibi dare, sed solum sub influxu Agentis superna-
1 1 malis.

Ypplicatio autem illa est non solum ad actum indeli-
llici atura, sed etiam ad actum liberum. Nam actio deliberata
lui sic est maxima realitas maximaque perfectio, imo ultima

1 corona creaturae rationalis. Omnis porro realitas, omnisve
Ldualitas, debet a causalitate prima; Causa; derivari. Ergo

1 |. De diversis theologorum sententiis circa essentiam gratia;
«dualis legi potest Van der Meerscii, p. 240 ss. : de sententia
«litem Thomistarum Sai.mant., disp. V, n. 34 ss. ; Billuart,
■jlssert. IV, art. 2 ; P. Guiu.ermin, O. P., in Heuue Thomiste, 1902,
Ui K84 ss.

I Cf. opus nostr. La Causalite inslrumentale et Curs. Plulos.
Wplmmisl., L. VI, de causa instrumentali, p. 104, 178.

HUGON.

TRACTATUS DOGMATICI, II. — 6

154

TRACT. DE GRATIA. Q. HI.

debet, esse aliquis primi Agentis influxus, qui etiam actum
liberum supernaturalem attingat, et hic dicitur giatia,

actualis 1 . .

Non est qualitas completa, quippe qua; confertur unica

ad agendum et cum actione incipit et desinit, sed est motio
quadam transiens, media inter primum Motorem et actum
nostrum. Unde dicitur ab Angelico motus animas, ac. proinde
in anima receptus, et a Deo realiter distinctus, cum voce-
tur qraluilus effectus voluntatis divinas.

Itaque gratia actualis sensu thomistico est motio super-’
naturalis, quae facultatem intrinsece afficit, elevat, applical -
que ad actum supernaturalem etiam liberum : in trimece-
quidem afficit, et facultatem reddat virtuosiorem et effica-
ciorem; elevat autem, cum actus supernaturalis sit altam
ipsa facultate etiam in actu primo constituta ; applicat
vero, cum sit praecise influxus quo facultaB transit ad actum
secundum.

XI De existentia grati® actualis. — Superfluum est
jam in speciali disserere, nam existentiam diam expresse
asserunt omnia quae statuimus de necessitate illumina-
tionis et inspirationis ad actum fidei et, ad omnes actus
salutares (ad q. 109, aa. 1 et 2), ac de necessitate auxilioruB.
actualium gratia; habituali superadditorum (ad a. J ejupd.
quffist.), ac demum omnia qu® infra dicentur de existenti*
grati® sufficientis et efficacis, qu®que etiam majorem eluo*
dationem afferent de ipsa essentia grati® actualis.

1. Cf. Card. Billot, De Gratia, p. 129 ss. ; L. Janssens, t. IJ

p. 345.

ARTICULUS SECUNDUS

./>/ DISTINCTIONIS GRATIjE HABITUALIS A VIRTUTIBUS
AD ART. 3 ET 4 S. THOM/E

I. Duplex sensus qu®siti. — Sensus esse potest : 1° utrum
t:i:it ia idem sit quod virtus in communi, et illico apparet

livpunsio negativa ; 2° utrum sit idem quod virtus aliqua
Idperialis infusa, scilicet charitas, ut existimat Magister
I ifiiteiitiarum, et reponsio est etiam negativa, si recolatur
IdiM' trina philosophica qu® tenet potentias operativas ab
Ir.s. ntia realiter distingui *.S. Doctor hanc doctrinam sup-
, ]"’iiil ut inconcussam ac proinde asserit absolute gratiam
J n virtutibus reali distinctione discriminari.

II. Principium fundamentale a quo solutio pendet. —

Virtutes infus® se habent ad gratiam sicut virtutes acqui-
«iia- ad lumen rationis. Virtutes porro acquisit® a lumine
f 11 lienis distinguuntur. Ergo et virtutes infus® a gratia.
Hi.lio igitur fundamentalis ad id fere reducitur : Omnis
■virtus supponit jam constitutam aliquam essentiam ad
Mnam ex propria ratione disponit : cum enim sit dispositio
Infecti, pr®requit subjectum jam in esse primo seu secun-
I dum naturam constitutum illudque disponit ad optimum,
fi 11 ’"! e8 t operatio. Ergo pari jure virtus infusa supponit
jjiiiu constitutam aliquam essentiam supernaturalem, qu®
|i' i proprie gratia sanctificans ; atque idcirco virtus infusa
|n gratia habituali distinguitur sicut potentia operativa
Iu suo subjecto, seu essentia.

III. Sententia. — Praeter Magistrum Sententiarum»,

' ujus opinionem refert Angelicus, nonnulli theologi, ut

i 01'. Curs. Philos. Thoinist., L. III, p. 207 ss.

Petr. Lombard., II Sent., dist. 2.

156 TRACT. DE GRATIA. Q. III.

Scotiis, Durandus, I-Ienricus Gandavcnsis, Molina, B. Bcllar-j
minus, Estius, Tournely, etc. opinantur gratiam a charitate
non realiter discriminari, sed ratione tantum, quia Sacras
Litteras eosdem effectus et gratiae et charitatc simul arisj
cribunt'. Sententia tamen D. Thomse est non solum apud
Th .mistas recepta, sed in scholis catholicis longe rommii-

IV Scriptura videtur distinctionem illam innuere.

Gratia Domini Nostri Jesu Christi et charitas Dei et cmn-
municatio S. Spiritus sit cum omnibus vobis*. » Ino hir
distinete ponuntur : gratia, charilas. dona Spiritus bam i ia
unde videtur gratia discriminari a charitaLc sicut a iloius.
Pariter charitas dicitur diffundi a Spiritu Sancto, qui jam
concipitur preesens per gratiam. « Charitas Dei diffusa csB
in cordibus vestris per Spiritum S. qui datus est vobis J
Per Gratiam igitur datur Spiritus S. et per Spiritum >.
infunditur charitas. .

Objicientibus vero respondetur textus 111 contrarium
nihil evincere ; nam illi effectu» tribuuntur etiam charita.li
actuali et fidei, et aliunde posse jure merito grati® et. chari
tati simul tribui, quia charitas est grati® individua et neo*,
saria comes.

V Favet etiam modus loquendi conciliorum. — Cone,

Viennense admittit « tam parvulis quam adultis conlerr
in baptismo informanlem gratiam ei oirtules*. » Linde \i
dentur distingui virtutes a gratia sicut proprietates a fonm
SCO essentia. Concilium Tridentinum sempor distine
ponit gratiam et virtutes, gratiam et dona : « Per vo u
tari a m susceptionem graliie et donorum 6 . » , ’ ,

gratia et charitate'... » — Mentem concilii explicat Calo

i

1. Consuli possunt, inter alios, Scotos, II SenL dfel. J
q. unica; Molina, Concord., q. xiv, a. 13, disp. 38 ; BellarmIN
De Gratia ei Libero Arbitrio, lib. 1, vi.

2. II Cor., xiii, 13.

3. Doni., v, 5.

4. Denzinger, 483.

5. Sess. VI, cap. vn.

6. Sess. VI, can. 11.

ART. II.

DI8TINCT. GRAT. HAB1T. A VIRTUTIBUS

157

■ liismus cone. Trid. : « Huic autem (grati®) additur no-
hdissimus omnium virtutum comitatus, qua; in animam

■ mu gratia divinitus infunduntur 1 2 3 4 5 6 . »

VI. Rationes theologicae. — Fundamentale principium
t .1 illa doctrina generalissima qua;vuH prineipa immediato
opc.rativa ab essentia discriminari, nl explicavimus ex
|i Thoma, n. II*). Valent etiam ali® congruenti®, qu®
Breviter indicare sufficiet. Hominis deilicatio debet prius
i .oiiiiam attingere ac deinde pptenlias, sicut etiam actio
I ici creantis prius essentiam attingit quam facultates. Fit
niulcm deilicatio in essentia per gratiam, in potentiis vero
per virtutes. Unde oportet ul praeter et ante virtutes sil
gratia ceu donum supernaturale quod essentiam deificet.
Justificatio autem est nova quaedam generatio. Sed genera -
llm al tingil prius essentiam et inde facultates tamquam
I ui minos realiter distinctos. Ergo pariter justi Ilea lia prius
essentiam per gratiam el inde, potentias per virtutes lan-
ipiain novos ac distinctos terminos attingere debet.

VI I. Licet distinguantur gratia et charitas, sunt quadam
excellentiae tam charitati, quam gratiae communes, quae
lumen ex ipsa gratia potius derivantur. — 1° Charitas
dislinguit inter justos et injustos, sed hoe habet ex ipsa
pialia sanctificante, qua ipsa fundatur. — 2° Charitas est
i .iusa e.t principium meriti ut gratia sanctificans, sed «•ha-
litas id non habel nisi pr®su]i]iosita ideoneitate merentis
qua* esi per gratiam. 3° Charitas est forma virtutum,
mi ul. gratia, sed charitas ex parte actus, ordinando in
Unem, gratia per modum originis, quia scilicet ex ipsa
ci .ilia (puniam modo formaliter oriuntur habitus virtu-
tum. per diversas potentias diffusi. 4° Charitas est dispo-
sitio perfecti ad optimum, in quantum elicit operationem,
l» r quam res suum finem consequitur ; at gratia est dis-
pesi lio perfecti ad optimum, in quantum confert ipsi
imim® esse quodddili divinum, ex quo, velut ex sua radice,

i. I>. II, n. i.,

1 I ;r. qu® disserit S. Thom., qq. Dispp. De Yirlut. in communi,

• I. i, u. 10.

158

TRACT. DE GRATIA. Q. III.

pullulant omnes virtutes seu perfectiones, quae primo et
immediate respiciunt operationem. 5° Bonitas quam chari-
tas habenti confert, est bonitas perfectionis in compara-
tione ad opus, bonitas autem quam gratia confert animat
consistit in quodam esse divino, secundum quod gratiam
habentes dei formes contituuntur et propter quod, sicul
filii, Deo grati dicuntur 1 2 .

VIII. Hinc solvitur quaestio de gratias subjecto (a. 4). —

Illi theologi qui gratiam cum virtute confundunt, ut Scotus,
consequenter docent gratiam in voluntate recipi. At semel
admissa distinctione, liquet gratiam in essentia et virtutes
in potentiis infundi. Quas doctrina est pulcherrima mirann
que exhibet ordinis supernaturalis oeconomiam : regene-
ratio quippe ac deificatio gratuita totum attingit hominem,
essentiam nempe per gratiam habitualem, et potentias
omnes per virtutes gratias annexas, quas ab ipsa gratia
profluunt per dimanationem seu resultant iam, sicut ah

anima facultates*.

1. Ex. P. Del Prado, O. P., t. I, !>• 105-166. — Cf. etiam
Cajet an, in h. art.

2. De modo quo facultates ab essentia profluant et an possim
ab essentia separari, cf. Curs. Philos. Thomisl.,\. III, p. 211, 212.

ARTICULUS TERTIUS

GENERALIS CONSPECTUS DOCTRINA!

DE ESSENTIA ET EFFECTI RUS GRATI JE

I. Gratia est vera participatio naturae divinae. — Ex

I his quae tradit Angelicus in hac quaestione colligi potest
i «impleta definitio qua? jam communiter a theologis reti-
netur : Gratia sanctificans est, non moralis et melaphorica
lanium, sed realis et physica, imo et formalis, licet analoga,
mduree dioinse participatio supernaturalis. .Nullus catho-
li. us scriptor inficiatur gratiam esse quodam sensu parti-
[ i ipationem naturas divinae, cum id expresse testetur S. Pe-
luis : « Per quem maxima et pretiosa nobis promissa dona-
Ivil , ut per haec efficiamini divinae consortes noturae 1 . » Multa
porro sunt dona quas ad illud divinum consortium concur-
| nmt : alia effective, consortium causando, ut sacramenta ;
alia disposilive, subjectum nempe ad divinam illam formam
aptando ac prasparando, ut gratias actuales quibus ad justi-
liiationem perducimur; alia demum formaliler, quibus
clficiinur proprie et intrinsece consortes ; hujus modi
ponimus gratiam sanctificantem. Nonnulli olim theologi
m-bitrati sunt participationem illam esse moralem tantum,
I qu;e in rectitudine voluntatis et imitatione justitiee ac
Minctitatis Dei reponitur, eo fere modo quo imitantes
| Abralise fidem dicuntur filii Abrahae et quo filii diaboli
■Vocantur quicumque malitiam diaboli sequuntur. Verum
I h it sententia est nimis jejuna nec veritatem catholicam
[millicienter salvat. Nec etiam satisfacit explicatio Ripaldie
|lv ponentis consortium naturas divinas in bonitate morali
I habituali et universali naturas propria, cui debita est virtus
kiul omnes et solas operationes moralitcr bonas*. Dicenda
1« I itaque gratia participatio physica, quatenus justi

i. II Pet., i, 4.

i Ripalda, disp. cxxxii, sect. ix, n. 105.

1(50

TRACT. DE GRATIA. Q. III.

habent ili se realem ac intrinsecam qualitatem supernatu-
ralem, qua formaliter deificantur; formalis , licet analoga,
quia vita supernaturalis est perfectio simpliciter simplex
quae Deo et. nobis simili modo, nempe secundum intelleej
tum et voluntatem, competere potest, licet in Deo sit per
essentiam, in nobis autem partieipative et accidentaliter.,

II. Scriptura doctrinam illam manifeste praedicat.

Verba S. Petri consortium realo ac physicum sensu obvio
important. Non sunl porro voces illa? sensu tantum meta*
phorico accipiendae, nam Deus, dum sua commendat dona,
non hyperbolieis verbis utitur, sed verba illa infra magni-
tudinem donorum semper remanent. Insuper, gratia in
Scripturis exhibetur instar cujusdam vera* generationis
qua lvomo ex Deo nascitur : « Ex Deo noli sunl'... Renali
non ex semine corruptibili, seil incorruptibili *. Sed genoratUi
veram ac physicam generantis naturam communicat, uaui
terminus generationis proprius est natura. Ergo, ut veru
sint Scriptura verba, oportet ut gratia sil physica quasdam
diviiue natura? participatio.

III. SS. Patres eandem doctrinam vivide exprimunt. —

Jam vidimus quomodo Patres* Apostolin, epistola BarnabUM
S. 1 gnati us, gratiam extollant instar qualitatis diviiue qua
de novo recreamur ac deificamur (supra, a. I, n. hi); quoti
innuit physicum Dei consortium. Qua? doctrina Iit savulo i\
magis explicita.

S. Ephrasm dicit per gratiam baptismi. « loco deturpo-
l;e effigiei primi A da, noram imprimi imaginem 3 ». 1

S. At ha nasi us ex ipsa notione gratia; < olligit et proba I
divinitatem Spiritus Sancti. Per gratiam Spiritus S. nos
deificat. At vero qui deificat naturam habet divinam. Ergu
Spiritus S. est Deus 4 5 . Item S. Basilius : oportet ut qui
deificat, gratiam infundendo, sil Deus per essentiam, simi
id quo ignescit corpus est natura calidum 8 . Juxta S. Cyril

1. Ev. ,) oAN>, i, 13.

2. I Pet., i, 23.

3 . s. Ephr.tsm, Syri, Hymn. de Virg. Edit. B aum am, p. 2J.,

4 . S. Atii an., Epi$l. I ad Serap., n. 24 ; P. G., xxvi, 58 », onj

5. S. Basii.., Coni. Eunom., lita. V ; P. G., xxix, 772.

ART. III.

G ENERALI S C O N S PE CT U S

Ium Hierosolymitanum homo per gratiam Deum participat
sinit ferrum ignitum perticipat ignem 1 2 . Qua; omnia im-
portant consortium quoddam physicum. Alii Patres parti-
ipationem formalem attendunt ; sic S. Gregorius Nyssenus
. gratiam describit ut divinam similitudinem et suprema?
u distantia? effigiem -. Hinc quia gratia est. vera ac physica
natura? divina? participatio, dicitur a S. Augustino mira-
•i lior ac prsestantior ipsa creatione 3 .

IV. Ratio theologica. — Quod est vera generatio divina
•si partiepatio physica, quia ad naturam quandam physi-
it in terminatur ; et formalis, quia generatio vera fit. in
limililudinem natura:. Constat autem ex testimoniis allatis
gratiam esse divinam quandam generationem. Ergo est
, ora quasdam formalis ac physica natura? divina? partici-
jal.io.

Insuper, cum natura sit principium primum operationum
ipc.ci (irarum, habetur participatio natura? divina? physica
'I formalis, quum participantur operationes Dei propria?,
n ilicet cognitio et umor Dei ut est in se. Atqui per gratiam
participamus operationes Dei specificas, quatenus gratia
i.l principium cognitionis supernaturalis qua Deus in se,
in sua nempe vita intima, attingitur, et principium chari-
I n I is qua Deus supernat uraliter et propter se amatur. Ergo
'ousortium physicum ef formale naturae divina? per gratiam
holus traditui*.

V. Hinc perfecte intelligitur organismus supernaturalis

► Quia gratia participant naturam divinam, habet ratio -
1 1 1 1 1 1 1 essentia? supernaturalis. et quia virtutes participant
proprietates et operationes divinas, habent rationem poten-
1 1 ■ nm supernaturalium.

Iu Scripturis gratia exhibetur instar cujusdam vera?
■eiieral ionis qua homo ex Deo nascitur : « Ex Deo nali sunl 4 ;
Jenoli non ex semine corruptibili, sed incorruptibili 6 . Quod

I I S. Gyrill. 1 1 i eros., Calech. xvn, 14 ; P. G., xxxiu, 985.
I V Gregor. Nyss., Homil. I in verba : « Faciamus hominem, elc. »
I' xi.iv, 273.

I II, S. Augustus., Tract. lxxxii, in Joan., n. 3 ; P. /.., xxxv, 1823.
I l F.nang., Joan*., Prolog., 13.

Il> I Pet., i, 23.

162

TRACT. DE GRATIA. Q. III.

autem est hujusmodi habet rationem natur*, nam pro*
prius generationis terminus esi. natura. Igitur gratia suscipi I.
rationem naturae nova; seu essentiae, et id debet in ordine
supernaturali praestare quod praebet essentia in ordine
naturali. Deus quippe, ut jam dictum est, non minus crea-
turis in ordine supernaturali providet quam in ordine
naturali. Porro in ordine naturali ita providet ut infundat
principium operationum radicale, quod est essentia, ni
principia immediata, quae sunt potentiae seu facultates.
Ergo in ordino quoque supernaturali infundit quamdanv
essentiam, quae est ipsa gratia sanctificans, et potentia*
quae sunt virtutes et dona. Unde sicut in naturalibus essen-
tia non est immediate operativa sed agit per facultates a
se rcaliter distinctas, ita in ordine supernaturali gratia
sanctificans non est immediate operativa, sed rationem
suscipit habitus entitativi, qui essentiam animae bene
disponit in scipsa et mediate in ordine ad operationem ,

Sicut facultates ab essentia profluunt per viam dimana-
tioliis seu resultanti*, it« virtutes et dona a gratia sanctifi-
cante proprie dimanant tamquam potenti* rcaliter dis-
tinet* 1 . 1

Dum itaque gratia sanctificans habet rationem essentia',
virtutes et dona habent rationem notenti* immedia te QPtJ

tiv* .

Tr iplicis autem generis sunt potenti* supernaturalcs !
virtutes theologicae perficiunt hominem in ordine ad Deum,
quem attingunt ut objectum proprium ; virtutes moMet
infusa: perficiunt hominem secundum quod homo natus est
moveri per rationem in his qu* interius vel exterius agit
dona autem sunt altiores perfectiones secundum quas honu
disponitur ad hoc quod divinitus moveatur*.

Dona coro nantur quibusdam eximiis actibus qui habenl
rationem ultimi et delectabilis ct dicuntur /rudus Spiritu
Sancti. Sunt tandem qu*dam operationes donorum per
fectissim* qu* dicuntur bealiludine s, tum quia faciunt ai
beatitudinem pervenire tum quia sunt participatione*

1. Cf. Curs. Philos. Thomisl., t. III, p. 211, 212.

2. I a ll ae , q. Lxviu, a. 1. — Cf- P. Gardeil, P. O.., v.Dons, iu

Diclion. theol. calhol.

ART. III. GENERALIS CONSPECTUS 163

< . i inchoationes futur* beati tu dinis. Fructus sunt quacum-
que virtuosa opera in quibus homo delectatur, sed beatitu-
dines dicuntur solum perfecta opera 1 .

Totus ergo supernaturalis organismus in his constat :

Per modum essenti*, gratia sanctificans.

Per modum potentiarum : 1° Virtutes theologicae, qu*

I )eum habent pro objecto ; 2° virtutes morales infusa, qua
quatuor principaliores anima potentias perficiunt ;3° dona
Spiritus Sancti, qua hominem disponunt ut sit facile mobilis
;i Spiritu Sancto.

Per modum operationum : 1° fructus Spiritus, qui sunt
opera virtuosa delectabilia ; 2° beatitudines qua sunt opera
perfecta et in summo consistunt vita spiritualis.

VI. Effectus gratiae sanctificantis. — Eo ipso quod
gratia sit participatio natura divina, Deus in nobis sibi
complacet tamquam in simili : hinc per gratiam efficimur
Deo grali et accepti. Rursus, quia gratia per seipsam per-
I icit animam et per virtutes et dona perficit potentias,
■cnuit.ur sanatio et recti ficatio totius hominis. Unde sanatio
il.a est proprius effectus grati* sanctificantis, ut hac sola
dicatur gratia sanans. Dum plures Molinist* etiam actua-
lem gratiam vocant sanantem, Thomist* cum Angelico
praceptoro nonnisi gratiam habitualem volunt esse sanan-
I em. Recolit enim S. Thomas principium sanitatis esse in
homine per gratiam justificantem 2 , et concludit : « Indiget
homo gratia habituali sanante naturam 3 ... » Sanitas
quippe vera et perfecta non fit per motus quosdam transe-
untes, sed per principium intrinsecum et permanens. Atqui
gratia actualis non importat nisi motum transeuntem,
dum gratia sanctificans est proprie principium firmum,
permanens, difficile mobile. Ergo sanitas anim* proprie
per gratiam sanctificantem perficitur.

Dum ergo anima tota sanatur, perfectam consequitur
pulchritudinem illam qu* in integritate consistit, et omnem
abstergit maculam et fit sancta ac justa. Sed de his infra

1. Cf. I a II ao , qq. lxix-lxx.

2. I a II ae , q. cix, a. 7 ad 2.

3. Ibid., a. 8.

TRACT. de gratia. O. III.

ubi ile justificatione. Fusior esi sermo habendus de illo
praestantissime effectu qui dicitur filiatio divina.

VII. De filiatione adoptiva 1 2 . Status quaestionis. — Nemo

catholicorum dubitavit adoptionem filiorum aliquatenus
fieri per gratiam sanctificantem ; at controversia fuit utrum
adoptio fiat per gratiam formaliter seu vi gratias intrinseca
an vero per aliud. Quadruplex in scholis refertur sententia.
Prima, quam tenent praisertim Fessius, Petavius, n ostris -
que temporibus Schecben, vult divinam hanc filiationem
effici a persona Spiritus Sancti, quasi esset ipsa Spiritus
propria nostra- adoptionis forma*. Secunda, cui ailhairenl
Scotus. Furandus. Itipalda, tenet gratiam habitualem
osse quidem adoptionis causam, non tamen vi sua intrin-
seca, Sed ex speciali Dei pacto et acceptatione. Tertia,
qua: esi Aureoli, dicii filiationem praestari ab ipso habiti
cliaritatis 3 . Quarta, Thomistanmi et communius in schojjs
t erepta, 'locet gratiam sanctificantem vi sua intrinseci
esse causam adoptionis formalem.

VIII. Prima conclusio : Per gratiam sanctificantem
constituitur homo filius Dei adoptivus.

Adoptio definitur : Gratuita assumptio pcrsonte ex-
tranea: iu lilium cum juro ad hajreditatem. Unde requiritur
Ut filius adoptatus non sit jam filius naturalis, ac conse-
quenter. quia nullum jus habet ad hieroditatem, assumptio
est plane gratuita. Sicut autem adoptans libere assumit ,
ita adoptatus libere assumitur, ut fiat adoptio ex mutuo
consensu. Eo ipso vero quod aliquis intret in familiam
adoptantis, non jam remanet simpliciter ipsi extraneus,
sed quasdam inter utrumque aequalitas seu similitudo
constituitur.

Inter adoptionem humanam et divinam vigent analogia-
et differentiae.

1. Cf. Gonet, De gratia, disp. 11, a. 5; recentioresque theologi,
ubi de effectibus justificationis, praesertim Billot, Janssens,
t. IX.

2. Cf. Lessius, De perfeci, divin., lib. X, c. xi, n. 75 ; Petavius,
De Trinit., lib. VIII, c. vii ; Scheeben, Dogm., t. III, § 169.

3. In IV Seni., dist. 17, q. i, a. 2.

ART. III.

GENERAI.IS CONSPECTUS

165

Analogiae- 1° Utraque adoptio fit non naturali genera-
tione, sed libera electione: « Volunlarie genuit nos verbo veri-
tatis» >.2° Utraque est gratuita et jus confert ad haeredi-
tatem. 3° Fit ex mutuo consensu, nam constituimur filu
I ),,i cx libera Dei electione et libera nostra cooperatione.

|o i n utraque est qua-dam similitudo naturas, ut constat
c.x dictis <le consortio naturae divinas physico et formali.

Discrepantia:. 1° Adoptio humana supponit similitudinem
ejusdem naturae, sed non praestat, nec, supplere potest ;
adoptio autem divina hanc similitudinem proprie efficit.

00 Adoptio humana nihil intrinsecum adoptato confert,
sed denominationem extrinsecam et jus morale ad hae-
l-i-ditatem ; dum adoptio divina donum intrinsecum et
physicum infundit ratione cujus efficimur divina: consortes
natura:, et jus quasi physicum ad haemfitatem, quatenus
"Tatia est semen glorias. 3 e Adoptio humana non habet ra-
tionem generationis, sed in acceptatione extrinseea repo-
nitur, adoptio autem divina est quasdam generatio, qua
c\ Deo renascimur. Quia tamen vi illius generationis non
participamus naturam Dei substantialiter, sed aenden-

1 aliter dumtaxat, non dicimur filii naturales, sed adoptivi,
jo Adoptio humana, fit cx defectu seu carentia naturalis
lilii', divina autem adoptio non ex indigentia, sed infinita
libera lita te. et misericordia. 5° Adoptio humana fit ut adop-
l atus succedat adoptanti in hasreditatcm, adoptio vero di-
vina non ad successionem, sed ad comparticipationem ejus-
, 1,111 luer edi latis ac beatitudinis nos ordinat*.

probat ur jam conclusio. Jvsl dc fide. Constat imprimis

i > \ verbis Christi, qui nos orare docet : Paler noster, qui es
in adis. Porro qui Deum Patrem nominat est Dei Filius.
Disertis terminis Paulus filiationem illam magnificat :

Accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clama-
mus : Abba, Pater 3 . — Misit Deus Filium suum... ut
adoptionem filiorum reciperemus 4 . — Praedestinavit nos
in adoptionem filiorum 5 . »

1. Jac., i, 18.

•2. Cf. S. Tiiom., IU P-, q- xxni, a 1.

3. Rom., vin, 15.

4. Gal., iv, 5.

7 >. Eplies., i, 5 .

166

TRACT. DE GRATIA. Q. III.

Imo testatur Scriptura non esse denominationem mere,
extrinsecam, sed intrinsecam realitatem : « Ut filii Dei
nominemur et simus 1 . »

Concilium Tridentinum ita describit justificationem « ul
sil translatio ab eo statu in quo homo nascitur filius primi.
Ad a; in statum gratiae el adoptionis filiorum Dei 8 . »

Licet Patres quasstioncm illam non ex professo vcrsarint,
doctrina tamen erat jam primis christianis nota 3 .

Citanda sunt pulcherrima verba quibus vetus scriptor
filiationem nostram divinam effert et commendat : n Cum
ergo te sollicitat caro ad turpia, responde : Filius Dei sum,,
ad majora natus sum quam ut me ventris mancipium elfi-
ciam. Cum te mundus tentat, responde : Filius Dei ego
sum, coelestibus opibus destinatus ; indignum est ut terr®
punctum consecter. Cum te d®mon invadit, cum honores
promittit, responde : Dei filius sum, regno asterno natns r
vade retro, Satana. »

Pulchre etiam scribit S. Athanasius : « Idcirco Filius Dei
filius hominis factus est, ut filii hominis, hoc est Ad®, filii
Dei efficiantur 4 . » Et S. Chrysostomus : « Filius et genuinus
Filius Dei sine principio existentis so filium Davidis audire

passus est, ul te faceret Dei filiium, passus est se patrem
habere servum, ut libi servo patrem faceret Dominum *, »
Probatur ratione theologica. Adoptio est, ut explica-
vimus, assumptio gratuita persona; extranea; in filium cum
jure ad hseredidatem. Atqui per gratiam sanctificantem

homo, qui est Deo extraneus, gratuito assumitur in filium
cum jure ad haireditatem. Ergo per gratiam sanctificantem
fit adoptio.

Declaratur min. 1° Natura et creatione homo non con-
venit cum Deo secundum naturam Dei propriam et in-

timam, sed ei extraneus remanet quoad dona grati® et
glori® ; unde, si homo a Deo assumitur, h®o assumptio
est utique person® extrane®. 2° Fit assumptio in filium.

1. I Joan., iii, 1.

2. Sess. VI, cap. iv.

3. Cf. Bellamy, Adoption, in Diclion. Iheol. calhol.

4. S. Athan., De Ineam, contr. Arian ; P. G., XXVI, 996.

5. S. Chrysost., In Mallii ; P. G., lvii, 25.

ART. III. GENERALIS CONSPECTUS

167

Nam gratia sanctificans exhibetur, ut dictum est, instar
generationis vi cujus ex Deo renascimur ejusque similitu-
dinem consequimur et naturam participamus. [ orro llle
dicitur filius qui vi generationis recipit similitudinem
natur®, fdius quidem naturalis si recipit similitudinem
natur® essentialiter et substantialiter, filius vero adop-
tivus-, si illam similitudinem accidentali ter tantum habet.

3o Cum jure ad h®reditatem, nam eo ipso quod quis naturam
patris habeat, h®res constituitur patris : hinc, apud nos,
non requiritur in filio usus rationis ut jus habeat ad here-
ditatem. sufficitque conceptio qua jam communicatur
natura. Quia ergo per gratiam participamus Dei naturam,
ro ipso consequimur jus ad h®reditam, juxta effatum
D Pauli : « Si autem filii et h®rcdes, h®redes quidem Dei,

> oh®redes autem Christi 1 . » 4° Assumptio est gratuita, nam
gratia qua fit omnes exigentias et vires totius natur®
creat® exsuperat. 5» Adest mutuus consensus ; quia, sicut.
Deus nos voluntarie et libere eligit, ita et nos justificationi
libera cooperatione consentimus.

IX. Secunda conclusio : Filiationem divinam formaliter
nobis confert, non persona Spiritus Sancti, nec praecise
habitus charitatis, sed ipsa gratia sanctificans, vi quidem
intrinseca et non solum ex pacto Dei extrinseco. Licet
doctrina illa sit scholastica, nititur manifeste concilio lri-
dentino. Nam juxta concilium idem est renasci et justili-
,-ari : « Nisi in Christo renascerentur, nunquam justifica-
rentur* »; et aliunde « unica formalis causa (justificationis)
,-st justitia Dei non qua ipsa justus est, sed qua nos justos
facit 3 », seu gratia sanctificans. Ex quo eruitur :

Arg. I um . Quod est formalis causa justificationis est
etiam causa regenerationis, siquidem omnis qui justificatur
renascitur. Atqui, juxta Patres Tridentinos, unica iouna
nostr® justificationis est gratia sancti Sons. Ergo unica
forma regenerationis est gratia. Sed forma regenerationis
est forrria filiationis, quia generatio et filiatio sibi respon-

1. Rom., viii, 17.

2. Sess. VI, cap. iii.

3. Cap. vii.

168

TRACT. DE GRATIA. Q. III.

dent. Ergo gratia sanctificans est unica nostra; filiationis
forma.

Arg. II um . Forma filiationis non potest esse Spiritus
Sanctus. Cum filiatio divina terminetur ad vitam spiri-
tualem, forma nostra; filiationis divina; est ipsa forma
vivendi spiritualiter. Atqui Spiritus Sanctus non potos I
esse forma vivendi spiritualiter ; licet enim possit Deus
dare vitam efficienter, nequit tamen vivificare per modum
causa; foimalis 1 * * . Ergo nequit Spiritus Sanctus esse forma
filiationis adoptiva;.

Arg. Ill um . Forma filiationis non est praecise charita^
sed ipsa gratia sanctificans. Id enim quo aliquis constitui-
tur filius est id quo proprie patris naturam suscipit. Atqui
naturam divinam participamus non vi charitatis, qua;
est habitus, sed vi gratiae, qua; rationem habet essentiae
et naturae. Ergo id quo filii constituimur non esi diarii as.
sed gratia sanctificans.

Arg. IV um . Filiatio adoptiva qua; non supponit jam simi-
litudinem natura; in patre et filio consistit formaliter in
ipsa communicatione naturae. Atqui filiatio adoptiva
qua filii Dei efficimur non supponit similitudinem natura;
in Deo et in nobis. Ergo haec filiatio consistit formaliter in
communicatione divinat* naturae. Sed communicatio natura;
divina; est ipsa gratia sanctificans. Ergo filiatio nostra
adoptiva consistit formaliter in gratia sanctificante. —
Ratio totius argumenti innotescit ex discrimine quod viget
inter adoptionem humanam et divinam : adoptio quippe
humana, cum sit impotens, supponit similitudinem natura;
in adoptante et in adoptato, non efficit, sicut amor huma-
nus bonitatem non producit in objecto, sed prserequirit ;
adoptio autem divina non supponit jam in nobis commu-
nitatem natur* sed efficit, sicut amor divinus non supponil
bonitatem, sed bonitatem et pulchritudinem infundit.
Quapropter, sicut amare in Deo est infundere bonum, ila
adoptare in filium est communicare similitudinem suffi

1. Deus gerere nequit vices causa; formalis, quod arguit im-

perfectionem. Cf. Curs. Philos. Thomisl., t. VI, p. 126, 127; et

Tracl. ite Angelis, q. li, a. 1, n. v.

ART. III.

GKN E R ALI S r.o NSPECTU S

160

naturae ; ac subinde adoptio consistit formaliter in commu-
nicatione naturae divinae.

Arg. V Um . Non requiritur pactura exlrinseeum. Qui accipit
patris naturam est eo ipso filius nec pacto extrinseco vel
nova acceptatione indiget . Atqui vi gratiae intrinseca justus
recipit naturam Dei. Ergo constituitur Dei filius vi gratia*
intrinseca, quin pacto extrinseco opus sit.

Pari jure, qui recipit naturam patris est haeres, absque
ordinatione nova, unde filius conceptus jam haeres verus
habetur. Cum ergo vi gratia; intrinseca homo sil spiritua-
liter conceptus et naturam Dei participet, constituitur
haeres absque nova acceptatione. Hinc sequitur filiationem
adoptivam esse relationem realem ex parte creatura 4 ,
quia sequitur veram generationem, seu veram communi-
cationem natura* divina;.

Objicitur : Adoptio requirit liberam Dei electionem. Sed
libera Dei electio importat acceptationem extrinsecam.
Ergo adoptio acceptationem extrinsecam requirit.

Resp. : Dist. inaj. ; Adoptio requirit liberam Dei elc -
I innem ut Deus infundat gratiam, concedo ; requirit no-
vam electionem ut qui jam habet gratiam recipiatur in
filium, nego.

Contradis!., min. : Electio quffi est distincta a voluntate
conferendi gratiam, importat extrinsecam acceptationem,
concedo ; electio quae est ipsa voluntas conferendi gratiam,
nugo. — Et nego conclus. — Requiritur sane gratuita Dei
dectio ut conferatur gratia ; at semel infusa gratia homo,
absque nova ordinatione, est. Deo similis, Deique filius
cl haeres..

X. Corollaria. Primum corollarium : Implicat hominem
constitui Dei filium adoptivum absque gratia sanctifi-
cante. — Contra Suarez, qui, licet admittat gratiam sanc-
tificantem esse formam adoptionis, existimat tamen fieri
posse de potentia Dei absoluta hominem Dei filium, per
extrinsecam denominationem, absque intrinseco dono 1 .
Implicat enim hominem esse Dei filium nisi sit spiritua-

1. Suarez, De Gratia, vii, cap. m, n. 16.

170

TRACT. DE GRATIA. Q. III.

liter a Deo generatus, eum filiatio generationi respondeat.
Sed homo non potest spiritualiter a Deo regenerari nisi
per gratiam. Ergo implicat hominem constitui Dei filium
absque gratia. Prob. min. : Regeneratio spiritualis, utpote
origo viventis a vivente, non potest fieri absque vita spiri-
tuali. Atqui unica vita spiritualis est vita gratia;. Ergo 1 2 .

Objicitur : Posset Deus absolute conferre gloriam absque
gratia. Atqui homo in hoc casu esset filius Dei adoptivus.
Ergo posset de absoluta Dei potentia fieri divina filiatio
absque gratia.

Besp. : Transeat major, et negatur minor. Nam sola gloria,
id est sola visio beatifica, quia participat solum operatio-
nem divinam, non autem naturam sub conceptu natur®,
non sufficit ad rationem vera; filiationis, qu® requirit, non
solum communicationem operationis, sed praecipue com-
municationem natur®.

Dixi : transeat major, quia non est simpliciter concedenda.
Si enim consideratur gloria ut e.st solum participatio divina;
beatitudinis, in actu secundo, posset forte de potentia Dei
absoluta communicari absque gratia, non tamen absque
lumine glori® ; at si consideratur gloria plene et perfecte
ut est operatio prorumpens a subjecto radicaliter viventi,
esse nequit absque gratia, qu® est radicale principium
vivendi spiritualiter.

XI. Alterum corollarium : Justos Veteris Testamenti
fuisse vere filios Dei adoptivos, licet non in statu filiorum.

— Contra Petavium, qui contendit non fuisse in veteri.
Lege filiationem, quia nondum erat datus Spiritus Sanctus,
qui est forma nostr® adoptionis 1 .

Probatur l a pars. Ubicumque est eadem gratia, habetur
eadem filiatio, qu® est effectus formalis et necessaria gra-
ti® sequela. Atqui in veteri Lege erat eadem gratia, nam
gratia est ejusdem speciei in omnibus, ut mox ostendetur.
Ergo in veteri Lege eadem erat filiatia adoptiva.

Declaratur II a pars. Lex vetus vi sui non ducit ad por-

1. Cf. Gonet, loc. cit., n. 120.

2. Cf. P. Froget, Vhabilalion du Saint-Esprit dans les ames
justes, p. 221 ss.

ART. III.

GENERALIS CONSPECTUS

171

foetum sed compatitur spiritum servitutis in timore 1 .
Unde, licet justi illi fuerint filii adoptivi, non erant filii vi
status, sed vi grati® sanctificantis, qu® est eadem in utra-
que oeconomia, qu®qile in veteri lege conferebatur intuitu
Christi venturi.

Rationes Petavii nihil evincunt : 1° Spiritus Sanctus
non est forma nostr® filiationis, ut vidimus ; 2° Spiritus
Sanctus etiam in veteri Lege dabatur, licet non vi status,
ut mox ostendimus.

XII. Tertium corollarium : Filiatio adoptiva non est
propria alicui personae, sed communis toti Trinitati, licet
approprietur Spiritui Sancto.

Declaratur l a pars. Omnia opera ad extra sunt toti Tri-
nitati communia. Atqui infusio grati® ideoque filiatio
non pertinet ad relationes divinas, sed est operatio ad
extra. Ergo adoptare convenit Loti Trinitati*.

Declaratur II a pars. Omnia qu® sunt effectus et
opus amoris appropriantur Spiritui Sancto, qui est amor
in divinis. Sed gratia, justificatio, filiatio adoptiva, sunt
maximum opus amoris. Ergo aptissime appropriantur
Spiritui Sancto.

Dum filiatio adoptiva est formalis effectus grati® sanc-
lificantis, terminus quem necessario postulat gratia sancti-
ficans est inhabitatio SS. Trinitatis in anima justi.

1. Gal., iv.

2. S. Thom., III P., q. xxiii, a. 2.

ARTICULUS QUARTUS

de L\iiAnrr.\rio.\E

AD DIAM TERMISATfR ORAT IA SAKCTIF1CAXS 1 2

1. De praesentia communi SS. Trinitatis in omnibus
rebus. — Deus est in om n ibus reluis triplici praesertim
morio : 1° per praesentiam, seu scientiam infinitam, qua-
tenus omnia sunt nuda ot aperta oculis ejus, etiam secreta
cordium et ea qiue libera creaturarum operatione futura
sunt ; 2° per potentiam, quia ejus causalitas ad omnia se
extendit immediate ; 3° per essentiam, quia in Deo virtus
est essentia, substantia divina tota praesens adest ubi-
cumque Deus operatur. Est ilaque Deus totus in se et
lotus ubique*.

Verum sacrae Littera* novam ac singularem praesentiam
Deo tribuunt in nnimabus justis , quam habitationem vel
inhabitationem appellant.

Certum esi imprimis praesentiam illam in justis distingui
a praesentia communi qua Deus est in omnibus rebus. Tes-
tatur enim Scriptura : In malevolam (mimam non intrabit
sapientia neque habitavit in corpore subdito peccatis 3 . Aliqui
Sapientiam intelligunt divinam hypostasim, alii attributum
divinum ; at quidquid sit, liquet omnino Deum in peccatore
non habitare., et tamen aliunde constat Deum esse in pecca -

1. Consuli possunt :S. Thom., 1 P., q. xu.i ot commeo l. in h. I.,
De Trinil . ; nostra autem retate, qurestionem specialiter et egregia
versavit P. Fkoget, O. P., L' hahitalion du Saint-Espril dans lei
ames justes, Paris, l.ethiellcux, 2° ed., 1900. Citandi sunt etiam :
Scheebkn, Dogm., II, 125 ; 111, 169; Scnoi.7.,.De Initabit. Spiritus S.
Obeiuxerffeb, De Inhabitatione Spiritus S. ; De Bellevue,
L’ceuvre du Sainl-Esprit ; P. Gardeil, O. P., Rev. Tliomisle, 1924-
1926.

2. Cf. S. Augustin., Episl. ad Dardan., n. 14 ; P. L., xxxm,
837. — S. Tiiomas, 1 P., q. vin, et qure in h. 1., disseruimus, v. 1,
p. 84 ss.

3. Sap., i, 4.

AF(T. IV. DE INHABITATIONE SS. TRINITATIS

173

turibus substantialiter prresentem. Ergo tenendum omnino
rsl habitationem distingui a prresentia communi. Nec de
illo puncto movetur lis inter theologos.

Quaestio tamen fuit utrum habitatio illa importet solum
sn.ti iales effectu s an vero novam , substantialem ac per-
sonalem prrese.ntiam . Quidam veteres theologi, quorum
sententiam defendit praesertim Vasquez, habitationem
reducunt ad productionem novorum effectuum ac donorum
supernaturalium. Sententia hodie communis et omnino
tenenda, licet de modo praesentire esse possit discrepantia,
sic proponi potest :

1 1 . Conclusio : Ratione gratiae sanctificantis personae
divinae fiunt in anima justi intime praesentes, non solum
dona creata ipsi infundendo, sed etiam personaliter in
ea habitando. — 1° Probatio ex Scriptura. — Verba Scrip-
I urg> sensu obvio accepta personalem praesentium impoi-
I ani ; « Si quis diligit me, sermonem meum servabit et I ater
meus diliget eum et ad eum veniemus et mansionem apud
.■mu faciemus’. Tribuuntur charitati seu statui gratia;

, f adventas personarum et mansio personarum in anima.

■ Veniemus », non dona tantum creata veniunt, sed ipsa;
personre, scilicet Pater et Filius, a quibus non separatur
Spiritus Sanctus. — « Mansionem laciemus. » Hic desig-
natur non visitatio transiens, sed habitatio permanens,
tamquam in familiari domo et apud amicos. Atqui habitatio
lamquam in familiari domo et apud amicos, non potest
intelligi de sola effusione donorum creatorum, sed realem
importat praesentiam personarum quibuscum fit conver-
satio et amicitia. Ergo ex verbis Domini eruitur habitatio-
nem SS. Trinitatis non in sola effusione charismatum, sed
in ipsa substantiali praesentia personarum consistere.

Eadem doctrina strenue inculcatur a D. Paulo. Ut clms-
I i anos arceat a fornicatione, recolit fideles Christi portare
in se ipsis non solum dona supcriiaturalia, sed et personam
Spiritus Sancti. « Nescitis quia templum Dei estis et Spiri-
I us Dei habitat in vobis ? Si quis autem templum Dei viola-
verit, disperdet illum Deus. Templum enim Dei sanctum

1. Joan., XIV, 23.

174

TRACT. DE GRATIA. Q. III.

k

est, quod [estis vos 1 . » — « Vivificabit et mortalia corpora
vestra propter inhabitantem Spiritum ejus in vobis 2 . » —

« An nescitis quoniam membra vestra templum sunt Spiri-
tus Sancti, qui in vobis est, quem habetis a Deo et non estis
vestri? Empti enim estis pretio magno. Glorificate et portale
Deum in corpore vestro 3 4 5 . » Quorum textuum valor dogma-
ticus est inconcussus. Imprimis asserunt divinitatem Spiri-
tus Sancti, siquidem templum Spiritus Sancti dicitur
templum Dei, ita ut portare Spiritum Sanctum sit portare
Deum ; insuper enuntiant praesentiam substantialem. Tem-
plum enim dedicatur non donis creatis etiam eximiis sed
soli Deo. Quare, si justi sunt domus Dei, habitat Deus in
ipsis, non solum per dona creata, sed per substantialem
praesentiam' 1 .

Casterum, S. Paulus asserit praeter dona esse in nobis
Spiritum Sanctum : Charilas Dei diffusa est in cordibus
nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis 6 . Spiri-
tus datur et cliaritas diffunditur. Quod datur potest esse
vel donum utile, quo utimur, vel donum delectabile quo
fruimur. At liquet Spiritum Sanctum non esse donum utile
quo utimur. Ergo donum delectabile quo fruimur. Porro
fruitio, cum non sit rei absentis, requirit praesentiam objecti
delectabilis. Ergo Spiritus Sanctus est in nobis prajsens, 1
ut eo fruainur.

III. 2° Probatio ex Traditione catholica. — Illa doctrina
est adeo fundamentalis ut jam in scriptis Patrum aposto-
licorum disertissime asseratur. Sic, juxta S. Ignatium Antio-
chenum, fideles dicuntur 8eoip6poi, quatenus Deum portant
in semetipsis, yaoesopot., quatenus templum Dei secum ge-
runt, XptTTooopoi., avio® 6 toi, quatenus in se gerunt Christum
et Christi sanctitatem 6 .

1. I Cor., III, 16, 17. — Cf. II Cor., vi, 16.

2. Hom., vm, 11.

3. I Cor., vi, 19-20.

4. Ex eo quod simus templum Spiritus Sancti, S. Cyrillus
Alexandrinus infert conjunctionem ad ipsum, et idcirco realem
pr«esentiam ipsius in nobis. Cf. Dialog. VII ; P. G., lxxi, 1085.

5. Rom., v, 5.

6. S. Ignat., Smyrn., ix, xv.

ART. IV. DE INHABITATIONE SS. TRINITATIS

175

Hermas adhuc expressius illam substantialem priesen-
tiam inculcat, ita nempe in nobis habitare Spiritum Sanc-
tum ut qui polluit suam carnem polluat etiam Spiritum
Sanctum 1 . Didymus, suculo iv, sic arguit : Substantia
creata non habitat in alia, sed tantum accidentia in nobis
resident, sicut artes vel virtutes in anima nostra. Atqui
substantia Spiritus Sancti habitat in nobis. Ergo substantia
Spiritus Sancti non est creata, sed increata*. Factum igitur
praisenti® personalis erat adeo Patribus manifesta ut inde
divinitatem Spiritus Sancti demonstrarent.

Imo, apud fideles erat illud dogma penitus pervulgatum.
Unde interroganti Paschasio : Est ne in te Spiritus Sano-
I us ? respondet confidenter S. Lueia : Caste et pie viventes
templum sunt Spiritus Sancti 3 . Quapropter doctrina illa
de prassentia substantiali Spiritus Sancti est ita certa ut
Angelicus oppositam sententiam reputet erroneam : « Error
«licentium Spiritum Sanctum non dari, sed ejus dona . »

IV. Rationes theologicae quae simul et factum et mo-
dum praesentiae substantialis ostendunt. Quidam theo-
logi ut Obcrdoerffer, in Germania, praesentiae modum illum
esse dicunt qui convenit agenti supernaturali : Spiritus
Sanctus fit in nobis substantialiter praesens per modum
agentis supornaturalis ad conservanda in nobis dona super-
naturalia, gratiam scilicet ac virtutes infusas. Verum hic
modus plane deficit. Conservare et sustentare dona requi-
rit. utique aliquam praesentiam Dei supernaturalem, at non
habitationem ; nam conservat Deus fidem et spem in pec-
catoribus, nec tamen in ipsis habitat. Ratio habitationis
importat permanentiam ad modum hospitis et amici.
Atqui ratio agentis supornaturalis illam rationem hos-
pitis et amici nondum includit. Ergo ratio agentis
supernaturalis non sufficit ad rationem habitationis. Doc-

1. Hermas, Pastor, similit., v. .

2. Didymus, De Spiritu Sancto, 35, et De lrinil., n, b, 7,

P. G., xxxix.

3. Cf. Breviar. Roman., 13 decemb.

4 . S. Thom., I P-, fi- xliii, a. 3, arg.‘ 1.

17G

TRACT. DE GRATIA. Q. III.

177

tor Angelicus rem ita exponit ut persona divina sii in
nobis praesens sicul cognitum in cognoscente, et amatum in
amante 1 2 .

Ratio ergo habitationis desumitur et ex notione chari-
tatis et cognitionis supernaturalis quae oharitati respondet.

V. Probatio quae nititur notione charitatis prout est
amicitia perfecta.

Gratia sanctificans, mediante eharitate, amicitiam per-
fectam constituit Deum inter el animam. Atqui amicitia
perfecta unionem realem postulat et producit, quanlum
potest. Ergo gratia sanctificans unionem realem cum Deo
postulat ct producit, si potest. Sed potest, cum sil effi.a-
cissiina. Ergo gratia sanctificans producit prre, sentiam
realem seu substantialem Dei cum anima justi.

Declaratur major. Amicitia tres requiri! conditiones :
1° ut sil amor benevolentiae, quo quis vull amico bonum ;
2° ut sit amor mutuus, cum reciproca redamalione ;
3° ut fundetur in aliqua bonorum communicatione, vi
cujus amici quasi teqnalcs sibi invicem efficiantur, juxta
effatum : Amicitia aut pares facit aut invenit : sic habetur
communitas sanguinis in amicitia fraterna, communii asque
patriae in amicitia concivium ad invicem, communitae
autem vitae in amicitia conjugali. Jam vero charitas esi
amor benevolus quo bonum Dei super omnia appetimus ;
est amor mutuus, juxta illud : Ego diligentes me diligo-.
Communicatio autem bonorum habetur per gratiam sancti-
ficantem : cum enim gratia sil participatio naturae divime,
est aliquid Deo et nobis commune, illa scilicet vita super-
naturalis qua; a Deo communicatur et fit nostra. Deus
nempe nobis dat de suo, videlicet consortium vita? suae ini i-
mie, et nos Deo aliquid de nostro tribuimus, quatenus per
opera ex gratia facta gloriam Dei extrinsecam promove-
mus 3 . Probatur minor 4 . Cum amor sit vis unitiva, de ra-

1. I P., q. nliii, a. 3.

2. Proverb., vm, 17.

3. Dd notione charitatis cf. P. Coconnier, La Chnrile, in f!e-
vue Thomiste, janvier 1905, mars 1906, mars 1907.

4. Cf. S. Tiiom., I a I I ae , q. xxvni, a. 1.

ART. IV. DE INHABITATIONE SS. TRINITATIS

tione ejus est ut tendat ad unionem amantium, et, si per-
fectus est, ad unionem perfectam. Jam vero unio perfecta
est unio, non solum secundum affectum, sed et praesertim
secundum effectum, seu unio realis, vi cujus persona amans
fit cum persona amata reapse praesens. Quamdiu enim non
peragitur unio realis, nec satiatur nec fruitur vere amicitia :
hinc omnes unionem realem appetunt, et. quando non pos-
sunt in esse habere, saltem cogitatione intendunt. Amicitia
quidem humana, debilis ct inefficax, nequit vi sui unionem
realem praestare ; at amicitia, divina, cum sit potentissima,
unionem realem debet efficere, ut adsil fruitio vera.

\nior triplicem unionem importat. 1° Quaedam unio est
causa amoris, et haec est unio similitudinis, nam simile
simili gaudet et similitudo amorem rapit. 2° Quaedam est
unio in qua amor formali ter consistit, unio videlicet se-
cundum affectum, quatenus amantes cor unum suril et
anima una. 3° Est unio ad quam tendit amor, nempe unio
.secundum rem, et lirer supponit e ic teras ac terminat : quia
enim amantes sunt similes el uniti secundum allectum,
volunl etiam secundum rem et praesentia personali con-
jungi el uniri. Unio porro similitudinis est gratia sancti-
ficans. qua efficimur deiformes per consortium divinas
ualurre. Unio autem formalis est clianlas, qua Deo copu-
lamur. Unio demum realis el termi nativa est habitatio
Spiiil us Sancti.

Tota ergo probatio desumitur ex ratione charitatis,
qua- est amicitia intima cum Deo. Gognitio quidem via;
non efficit unionem Dei realem cum intellectu per modum
obje. fi et speciei intelligibilis, quia haec cognitio est essen-
tialiter obscura et in patria evacuatur; charitas autem,
cum sit ejusdem speciei ac charitas patria*, unionem realem
post ulat et efficit, sicut charitas patria:, licet minus perfecte.

'1'otum igitur argumentum potest sic breviter contrahi :
Charitas «pia; non differt specifice a eharitate patria:
debet, imperfecto saltem gradu, praestare quod efficit
charitas patriae. Atqui charitas patria; realem efficit unio-
nem persona; divina; cum voluntate beati. Ergo charitas
vire realem postulat et efficit unionem personae divinae
cum voluntate justi. Ergo, vi gratiae sanctificantis, qua:

178

TRACT. DE GRATIA. O. III.

est radix charitatis, person® divinae sunt in anima nostra
roaliter ac. substantialiter praesentes.

H®c est praesentia per modum amantis et amati. At
S. Thomas innuit etiam praesentiam realem per' modum
cognoscentis et cogniti, de qua est breviter disserendum.

VI. Probatio quae desumitur ex notione cognitionis
supernaturalis prout respondet charitati. — Non omnes
theologi agnoscunt vim illius probationis, at, si ratio Ange-
lici intelligatur pleno et prout illam exponunt The-
mistae, praesertim Joannes a S. Thoma, est. retinenda 1 .

Praesentia quidem Dei cogniti per rationem vel per fidem
simplicem non est habitatio ; at praesent ia Dei cognil i
modo qui respondeat charitati et fiat per sapientiam,
qua; est donum Spiritus Sancti, habitationem realem im-
portat. Sic igitur instrui potest argumentum .Gratia sancti- •
ficans est radix a qua fluunt dona Spiritus Sancti, 'inter
qua; eminet donum sapientiae, qua; est sapida scientia.
Atqui scientia, ut sit vere ac proprie sapida, requirit prae-
sentiam quamdam realem, vi cujus cognoscens cognito
delectetur, quia de re absenti vel distanti non habetur frui-
tio. Ergo donum sapientia; realem Dei praesentiam requirit
in nobis eo modo quo possibilis in hac vita. Porro, non est
possibilis in prajscnti unio realis in intellectu, secus esset
jam visio beata ; sed est possibilis in essentia animae et
in facultate fruendi, qua; est voluntas. Ergo donum sapien-
ti® requirit praesentiam Dei realem et in essentia anima;
et in voluntate.

Sic igitur sapida et jucunda erit cognitio sapientiae,
quia, licet non attingat Deum intuitive, attingit tamen
objectum delectabile, quod aliunde novit et aliquatenus
sentit esse in voluntate et in essentia praesens 2 .

VII. De effectibus habitationis SS. Trinitatis. — Se-
cundum diversa genera causarum, habitatio est nos! crior
et prior gratia sanctificante . In genere quidem causa; dis-

1. Cf. S. Thom., I P., q. xLin, a. 3, et. comment. in h. 1., praeser-
tim Joan. a S. Thoma.

2. Ct. S. Thom., I" ll aa , q. lx\ ui. et, commentatores in li. I., prae-
sertim Joan a S. Thoma., Curs. Theol., disp. XVIII, art. 3-6.

ART. IV. — I DE INHABITATIONE SS. TRINITATIS

179

positivae gratia sanctificans est prior, quatenus exigit et
praeparat habitationem, sicut amicitia perfecta requirit
unionem realem ut terminum et consummationem. In ge-
nere autem causae efficientis prior est habitatio ; nam per-
sonae divinae idcirco gratiam producunt quia sunt jam in
anima praesentes. Unde sub hoc respectu gratia sandfi ficans
est effectus habitationis.

Personae divinae non remanen t in nobis inertes, vel
otiosae, sed mirabilia operantur, instar amici et sponsi.
Comparatur imprimis habitatio illa mutua; praesenti®
amicorum inter se. 1° Proprium est amicorum simul con-
versari ; personae quoque divinae nobiscum interius lo-
quuntur et mores nostros ad divina transferunt, ita ut
verifieetur illud Apostoli : Nostra autem conversatio in ccelis
est'. 2° Amicus amicum in tribulatione consolatur, et pariter
Spiritus fit noster Paracletus, id est advocatus et conso-
lator in maestitiis et augustiis vitae praesentis. 3° Proprium
amicorum est sibi mutuo revelare secreta et habere idem
velle, ut liat unitas mentium et concordia voluntatum :
similiter Spiritus Sanctus profunda Dei revelat justis illos-
quo facit divinae voluntati adhaerere.

Comparatur insuper habitatio praesenti® sponsi cum
sponsa. In humanis quippe fiunt conjuges una caro, per
gratiam autem efficimur unus Spiritus cum Deo : qui ad-
haeret Domino unus Spiritus est 2 .

Fit quoque unio smritualit.cr fecunda, quae pias cogi-
tationes, zelum animarum, sanctaque opera producit. In
humanis sponsa dotem affert sponso ; at hic potius Deus
ipse dotem praebet, sponsam innumeris donis ditando ;
postquam enim essentiam anim® per gratiam sanctifican-
tem refecit ac decoravit, omnes facultates transfigurat :
intellectum quidem per dona scienti® et sapienti®, volun-
tatem vero per dona fortitudinis etc. ; imo et corpus quo-
dam modo nobilitat. Ex eo enim quod corpus nostrum sit
templum totius Trinitatis, fit. aliqua ratione sacrum, sanc-
tumque ac resurrectione dignum 3 .

1. Philipp., in, 20.

2. I Cor., vr, 17. ...

3. Cf. opus nostrum : Le Myslere de Ia T. Sainle Truule, pp. ~76-
-278.

180

TIIACT. DE GRATIA. Q. VII.

VIII. Quomodo habitatio sit toti Trinitati communis.

— Doctor Angelicus expresse asserit habitationem toti
Trinitati convenire et per ap]iropriationem tantum attribui
Spiritui Sancto. « Et ideo adventus vel inhabitatio convenit
toti Trinitati 1 ... Per gratiam lota Trinitas inhabitat in
nobis 2 . — Tota Trinitas in nobis habitat per gratiam, sed
specialiter alicui persona; appropriari potest inhabitatio 3 * 5 * . »

Potavi iis ' 1 tamen, quorum sententiam novo apparatu
instauravit P. Ha mi ere. S. .).. contendit appropriationem
non sufficere ad explicanda verba Scriptura: ei Patrum,
ac subinde, habitationem non convenire Iribus personis
a iqualitor . sed personalem essi - proprietatem Snirihis
Sanet i : Pater et Filius habitant quidem in anima, sed solum
indirecte et per concomitantium, Spiritus autem Sanctus
directe, sicut in Incarnat ione Filius unii ur directe humana;
natura;, Pater vero et Spiritus Sam ius secundum personam
comitantur, quin tamen conjungantur Immana; naturas».

Quas I hcoria nullatenus prohari p otest . 1° Liret Scriptura,
praesertim in epistolis S. Pauli, habitationem attribuat
Spiritui Sancto, adscribil etiam Patri et Filio i « Paler
meas diliget eum el nd eum veniemus ei mansionem apud
eum laciemus", n \?° Axioma theologicum est a con< ilio
Florentino comprobatum : In Deo omnia sunt unum ubi
non obviat relationis appositio 7 . Atqui habitatio non per-
tinet ad relationes originis, sed est opus ad extra. Ergo est
communis toti Trinitati.

Confirmatur : Habitatio, cum sit inchoatio \ ita; adorna-,
convenit Deo quatenus Deus est finis ultimus et summa
hominis beatitudo. Atqui finis et beatitudo ultima est

1. / Scnl., disl. 15, q. u, a. 1 ad 4.

2. 1 P., q. xun, a. 4, arg. 2.

3. QQ. Dispp., De Veril., q. x-v i, a. 2 ad 3.

■i. cr. Petav., De Trini!., lih. VIII, c. vi.

5. De hac theoria cf. P. Fn get, O. P., op. cil., 111. P., el append..

Ii. Joan., xiv, 23. Animadvertit S. Athanasius dum veniunt
Pater el Filius venire quoque Spiritum Sanctum, / Ad Serap.,
n. 31; P. G., xxvi, 601; et S. Cyrii.i.us Ai.kxandrinus recolit
inhabitante Filio in cordibus nostris, nequaquam abesse Patrem.
Di Joan., x. 23; P. G., i.xxiv, 292.

7. Deeret. pro Jacobilis, Dkn/.inger, 703. — Cf. vol. I, De Deo-
Trino.

ART. IV.

DE INHABITATIONE SS. TRINITATIS

181

Ini a Trinitas. Ergo habitatio toti Trinitati convenit.
:t<> Unio propria Spiritui Sancto nullo legitimo sensu potest
defendi Vel enim directe, fit cum essentia divina, et jam est
communis toti Trinitati, sicut essentia ; vel fit secundum
i.l quod est proprium personte Spiritus Sancti, et tunc ht
ratione persona: et est unio hypostatica. Doctrina autem
catholica non aliam agnoscit unionem hypostaticam praei er
unionem Verbi cum natura humana.

Reponunt quidam : Spiritus Sanctus umtur animas
directe, sed per essentiam communem tribus personis,
quatenus subsistit in Spiritu Sancto. Solus scilicet, Spiritus
unitur physice et directe, licet accidentahter ; Pater vero
„1 fidius per concomitantiam : unde Spiritus umtur. dum
I hi ter et Filius habitant , sed non proprie uniuntur 1 .

Respondetur : Cum in Deo essentia non distinguatur

realiter a persona, nequit adhiberi fomula : quatenus subsis-
lil in Spiritu Sancio, nisi designando ipso facto subsisten-
l jam seu personam Spiritus Sancti. Ergo dicere : unio fit
m-r essentiam quatenus subsisti! .in Spiritu Sancto, est
:equivalenter confiteri ; unio fit secundum hypostasim
Spiritus Sancti, quod est adstruere unionem quamdam

hypostaticam. ...

1° Adest declaratio Leonis Papae XIII. Recolit ille
m habitationem effici a tota Trinitate, licet de Spiritu
Sancto tamquam peculiaris praedicetur 2 .

Tametsi non intenderit Pontifex quastionem definire,
illam tamen suo magisterio ita sancivit, ne jam liceat am-
plius ab ipsa recedere. . . , , , r. •

Ratio autem cur habitatio appropriari debeat Spiritui
Sancto plus semel assignata esi . Cum proprium sit Spir.hu
Sancto, esse Amorem in divinis, convenit ipsi appropriare
omnia qua: sunt amoris opus. Porro justificatio, sanctifica-
tio, habitatio sunt amoris opus prajstantissimum. Urgo
rectissime Spiritui Sancto appropvianlur.

IX. Habitatio conveniebat etiam justis Veteris Testa-
menti. — Petavius, sicut existimabat veteres justos non

j Cf. c. iManc.enot, Semaine religieuse de Nancij, 4 levrier
1899, p. 115. — P. Froget, p. 458, note.

2. Kncyclic. Divinum illud munus, 9 rnan 18.)/.

182

TRACT. DE GRATIA. Q. III.

fuisse filios adoptivos, ita docebat. Spiritum Sanctum non
fuisse in illis praesentem per suam substantiam, sed solum
per sua dona . — At, reponimus, cum habitatio sit terminus et
corona gratiae sanctificantis, illam semper comitatur et in
eadem mensura qua gratia datur. Sed gratia eadem confere-
batur in Veteri Lege, licet non vi intrinseca Legis nec in
eadem copia flua infunditur in oeconomia nostra. Ergo habi-
tatio competebat veteribus justis ficbatque in ipsis missio
Spiritus Sancti, licet non vi Legis nec cum illis manifes-
tationibus quae in Ecclesia contingunt. Unde concludit
S. Thomas : « Dicendum quod missio invisibilis facta est
ad patres Veteris Testamenti... Cum ergo dicitur : Non-
dum crnl dalus Spiritus, intelligimus de illa datione cum
signo visibili quae facta est in rlie Pentecostes 1 . »

X. Quid a nobis exigat tantum Dei donum. — Quia ergo
se totum dat nobis Deus, et nos debemus Deo totaliter
adhaerere et inhaerere, sive secundum vim apprehensivam
sive secundum vim appetitivam ; secundum vim quidem
apprehensivam, in ejus contemplatione immorando, ej us-
que profunda scrutando, et ad ejus interiora, quantum
possibile est, penetrando. Secundum appetitum etiam ipsi
•conjungimur; nam illa cognitio sapida spirat amorem,
quo in Deo complacemus, de bono divino gaudendo ac de
malo divino, quod est peccatum, magis dolendo quam de
proprio malo doleremus.

Quia vero amici ad invicem conversantur et se mutuo
invisunt, et nos debemus SS. Trinitatem frequentissime
invisere, sicut et Jesum sacramentatum in Eucharistia.
Duplex igitur est nobis peragenda visitatio saepius in die :
Visitatio nempe ad SS. Sacramentum, qute tamen non est
semper possibilis, et Visitatio ad SS. Trinitatem, ubique
et semper possibilis ac jucunda nimis...

ARTICULUS QUINTUS
nonn ulla corollaria

DE DIGNITATE GRATI JE SANCTIFICANTIS

I. Qua ratione gratia Deum participet.

Ex dictis de essentia gratiae et effectibus, deque ejus ter-
mino, qui est habitatio S. Spiritus, plura eruuntur corollan,
quae sunt quasi totius practatus compendium 1 .

Gratia participat Deum ut est unus in essentia, nam par-
ticipat naturam sub conceptu naturae, quae una est. in
divinis. Imo, participat aliquo modo Deum ut est tnnus,
quatenus intellectui vim confert ad eliciendam superna-
turalem cognitionem, quae est aliqualis imitatio seu ad-
umbratio Verbi divini, et in voluntate producit charifa-
tem, quae est aliqualis imitatio Spiritus Sancti.

II. Dari nequeunt plures species gratiae sanctificantis
essentialiter distinet». — Ita communiter Thomistae,
licet quidam alii theologi dissentiant. Diversa quidem esse
potest gratia in diversis subjectis, tum extensive, ratione
effectuum quos producit, tum inlensive, ratione majoris
radicati onis in anima. Quo modo, gratia Christi est gratiis
omnium creaturarum perfectior extensive, quippe qute
ad omnes effectus supernaturales se porrigit, et inlensive,
cum sit in supremo gradu qui possit dc potentia Dei ordi-
naria haberi.

At omnes gratias sanctificantes, sive m hominibus, sive
in Christo, sive in angelis, sunt ejusdem speciei.

Probatur. Ejusdem speciei est gratia quae eosdem effec-
tus formales habet et ad eumdem finem ultimum ordinatur,
nam specificatio tum ex effectu formali cum ex fine atten-
ditur. Atqui omnes gratiae sanctificantes eosdem conse-
quuntur effectus formales, scilicet communicare consor-
tium divina: naturae in suo esse proprio, intimo et individuo,
reddere subjectum Deo gratum, et acceptum ac filium Dei
adoptivum ; tenduntque ad eumdem finem ultimum.

1. Cf. Gonet, disp. II, a. 4, n ,s lxxxi ss.

1. I P., q. x liii, a. 6 ad 1.

184

TRACT. DE GRATIA. Q III..

nempe Deum intuitive videndum per lumen gloriae et
intime voluntati uniendum per amorem beati ileum. Unde,
sieut repugnat plures esse fines ultimor, ita implieat [dures
dari species gratiae essentialiter distinctas.

III. Gratia sanctificans est simpliciter et in esse physico
praestantior quovis alio ente supernaturali creato, etiam
charitate et lumine glorim. — Ratio est quia gratia parti-
cipat id quod exprimit majorem perfectionem in Deo,
nempe naturam, dum eliaritas et lumen gloria; participant,
tantum Dei attributa. Gratia est, etiam in patria, radix el
fons charitatis et luminis gloria;, qme ab ipsa profluunt

I unquam habitus vitales a primo subjecto vitali.

Secundum quid lame.n illa sunt perfectiora qua- habenl
rationem actus secundi et qua; Deum immediate attin-
gunt.

IV. Bonum gratiae unius majus est quam bonum naturae
lotius universi 1 2 . » — Participatio quippe naturae divinae
secundum esse proprium cl individuum vitamque intimam
in immensum excedit omria ordinis naturalis bona. Qua*,
verba aurea I). Thonuc exponens Cajetamis 8 , exclamat :
<( Ante oculos tuos semper die nocteque tene quod bonum
grat ia* unius est melius quam bonum naturae tot ius universi,
ut continue videas damnationem imminentem non aisli-
manti tantum bonum oblatum. »

Y. Per gratiam sanctificantem efficimur divites supra
modum. — Constat ex dictis de filiatione adoptiva ; nam
filius jus habet ad omnes divitias Patris ; hinc constituimur
haeredes divitiarum divinarum, scilicet gloria- in patria.
Unde semper sunt nobis recolenda verba Apostoli : « Si
autem lilii et haeredes 3 ... Id enim quod in praesenti esi
momentaneum et leve tribulationis nostrae, supra modum
in sublimitate, aeternum gloria* pondus operatur in
nobis 4 . »

1. S. Thom., I" 11"°, q. gix, a. 9 ad 2.

2. Cajet an, in h. 1.

.'5. liom., viii, 17.

I. II Cor., iv, 17.

QU/ESTIO QUARTA
De divisione gratiaB

AI) Q. CXI D. THOM/B

Ostenso an sit gratia (q. cix) et. quid sit gratia (exi),
subsequitur logice quaestio de divisione gratiae (xci).

Partitiones porro quas tradit S. Doctor sunt omnino
fundatae, nec speciali difficultati ansam praebent. Verum
Ius annectitur alia quae postmodum evasit celeberrima,
videlicet divisio in gratiam sufficientem et efficacem.

Unde expositis succincto quae pertinent ad divisiones
Imjus quaestionis, fusius erit disserendum de exislentia
el natura gratiae sufficientis el efficacis.

ARTICULUS PRIMUS

DE GRATI JE DIVISIONIBUS QUAS TltADIT S. TIIOMJE

I. Divisio gratiae ingratiam gratum facientem et gratiam
gratis datam (a. 1 ). De divisionibus gratia; Scriptura etTradi-
tiu non diserte agunt sed fundamenta praebent distinguendi,
vel aequivalenter distinctionem suadent. Imprimis Scrip-
tura agnoscii gratiam qua efficimur Deo grati et accepti :
* Gratificavit nos in dilecto Filio suo 1 »; qua contituimur
intrinsece justi, sicut per peccatum contituimur pecca-
I ures 8 ; qua Deus fit anima; praesens : « Ave gralia plena,
Dominus tecum, » quasi diceretur : quia gratiam habes,
idcirco es Deo gratissima et Deus tecum est 3 . Inde inge-
ritur notio eujusdam gratiae gratum facientis. — Aliunde
-. Paulus manifeste loquitur de novem gratiarum generibus

1. Ephes., i, 6.

2. Uom., v, 15 ss.

'i. Luc., i, 28.

HUCON.

TRACTATUS DOGMATICI, II. — 7

186

TRACT. DE GRATIA. Q. IV.

qua; in aliorum utilitatem ordinantur qiueque munus quasi
sociale habent 1 2 .

Divisio attenditur ex eo quod est primarium et per se :
gratia gratum faciens ex primaria sua ratione ad propriam
subjecti sanctificationem tendit, licet possit etiam aliis
prodesse ; gratia autem gratis data principaliter habet res-
pectum socialem, tametsi aliunde in bonum subjecti vergat.

Recolatur iterum hominem tripliciter fieri posse Deo
gratum : 1° disposilive vel inchoative, per actus salutares 1
qui justificationem procedunt; 2° formaliler, per gratiam
habitualem, qua; proprie subjectum sanctificat et Deo '
amabilem efficit ; 3° completive , per virtutes infusas et
actus meritorios qui statum justificationis consequuntur.

II. Divisio gratiae in operantem et cooperantem (a. 2).

Hffic divisio etiam a Scriptura et Traditione innuitur.

« Deus esi qui operatur in vobis et velle et perficere *. »
Igitur procedit a Deo quasdam gratia quae ipsam volitionem
producit, seu gratia operans ; et gratia qua; nobis dat ut
cum ipsa perficiamus, quaeque idcirco dici potest cooperatis
Huc optime facit textus Augustini quem recitat Angelicus.

S. Gregorius egregie rem exponit : « Superna pietas prius .
agil in nobis aliquid sine nobis, ut subsequente nostro
libero arbitrio bonum quod appetimus agat nobiscurn 3 . »
Pariter concilium Arausieanum II distinguit gratiam in
qua Deus solus operatur et aliam in qua voluntas cum
Deo operatur : « Quoties bona agimus Deus in nobis
atque nobiscurn ut operemur operatur... Multa Deus facit
in homine bona qua; non facit homo. Nulla vero facit
homo bona qua; non Deus praestat ut faciat homo 4 . »

Itaque gratia operans est in qua solus Deus operatur,
cooperans in qua voluntas cum Deo operatur. Gratia
operans dicitur ab Augustino et Gregorio illa qua Deus agit
aliquid in nobis sine nobis, non quod operatio sub ejus
influxu elicita non sit vitalis, sed quia fit sine nobis perfecte

1. I Cor., xii, 8-10. Cf. S. Thom. et recentiores exegeta; in h. I.

2. Philipp. ii, 13.

3. S. Gregor, M., Moral., lib. XVI, cap. xi. Cf. etiam P. L. r
LXXVI, 870.

4. Can. 9; Denzinger, 182; can. 20; Denz., 193.

art. i.

DE DIVISIONIBUS GRATI/E

187

•consentientibus, et quia in illa voluntas est mota et non
movens ; dum gratia cooperans est in qua voluntas non est
tantum mota, sed et movens. « Gratia cooperans dicitur
secundum quod in libero arbitrio, operatur motum ejus
causando et exterioris actus exeeutionem expediendo et
perseverantiam pra;bendo, in quibus omnibus aliquid agil
liberum arbitrium. Et sic constat quod aliud est gratia
operans et cooperans 1 . »

Divisio illa etiam gratia; habituali accommodari potest
ita ut dicatur operans, quatenus hominem justificat et
Deo gratum reddit, cooperans autem, quatenus est prin-
cipium meriti et sic. ipsum opus hominis Deo gratum reddit .

III. Difficultas quaedam solvitur. — Est de modo lo-
quendi S. Doctoris in hoc. articulo, dum vocat gratiam ope-
rantem qua Deus movet voluntatem ad actum interiorem,
et cooperantem qua movet Deus ad actum exteriorem.
Quidam S. Thoma; interpretes per actum interiorem intclli-
gunt intentionem finis et per actum exteriorem electionem
mediorum et imperium ; alii, ut Gonct, per actum interio-
rem intelligunt applicationem voluntatis et per exteriorem
ipsam operationem qua voluntas jam active applicat et
in qua libere agit*.

IV. Divisio gratiae in praevenientem et subsequentem

(a. 3). — Terminologia illa usurpatur sive Scriptura :
« Miseridordia ejus prtevcniel me... Misericordia tua subse-
quelur me 3 . » sive in sacra Liturgia : « Gratia semper et
prsevenial et sequatur* », sive in conciliis : « Quae virtus
bona eorum opera semper anlecedil et comitatur et subse-
quitur 6 .»

Diversimode intelligi potest : 1° sensu quem hic eligit
S. Doctor, nempe juxta diversos effectus priores et poste-
riores, quos enumerat Angelicus ; 2° praeveniens dici potest

1. S. Thom., De Verii., q. xxvii, a. 5 ad 1.

2. Cf. commentatores in h. 1., Cajetan, Sylvius, etc., Alva-
rez, De Auxiliis, lib. IX, disp. lxxxi; Gonet, disp. ni, art. 2.

3. Ps. i.viii, 11, et xxii, 6.

4. Dom. XVI post Pentec.

5. Cone. Trident., sess. VI, cap. xvi.

188

TRACT. DE GRATIA. Q. IT.

qu® actum nostrum liberum antecedit ut velimus, subse-
queris vero qu® facit ut homo exequatur bonum quod jam
vult : « Nolentem pr®venit ut velit, volentem subsequitur
ne frustra velit. » Ratio hujus divisionis est quia duplex
in bono reperitur difficultas, et ut bonum velimus, et ut
volitum bonum perficiamus.

V. Hinc suggeritur alia divisio in gratiam excitantem
et adjuvantem. — Qu® divisio pr®sertim a concilio Tri-
dentino traditur : « Ut qui per peccata a Deo aversi erant
per ejus excitantem atque adjuvantem gratiam ad conver-
tendum se ad suam ipsorum justificationem eidem grati®
libere assenticndo et cooperando disponantur 1 ... Dispo-
nuntur autem ad justitiam dum excitati divina gratia et
adjuti ’. » Loquitur ergo concilium de gratia qu® ad justi-
ficationem disponit ei pr®parat. Unde gratia excitans
est qu® a somno mortis revocat, consistitique in pia illu-
minatione intellectus piaque motione voluntatis ; adjuvans
qu® nos operantes movet et cui libere asserti mus et coope-
ramur.

Quomodo vero differant inter se grati® jam assignat®
constabit ex dicendis de gratia sufficienti et efficaci.

VI. Manifestum est gratiam gratum facientem esse
gratia gratis data multo excellentiorem (a. 5).

Cum enim finis sit potior liis qua? sunt ad finem, tanto
excellentior est gratia quanto altior est finis ad quem ordi-
nat. Atqui altior est finis ad quem ordinat gratia gratum
faciens, nam h®c ordinat hominem immediate ad con-
junctionem ultimi finis; grati® autem gratis dat® ordinant
hominem ad quffidam praparatoria finis ultimi, inducendo
nempe homines ut ultimo fini conjungantur. Ergo gratia
gratum faciens est manifeste prastantior '.

1. Sess. vi, cap. 4. Gf. S. Augustin, P. L., XL, 248.

2. Ibici., cap. v.

3. De novem generibus gratiarum gratis datarum consulantur
recentiores exeget® in I Cor., xii.

ARTICULUS SECUNDUS

DE EXISTENTIA GRATIAS SUFFICIENTIS ET EFFICACIS

I. Status quaestionis. — Constat revelatione et praxi
quotidiana multas a Deo conferri gratias qu® ultimo effec-
I ii carent et alias qu® effectum suum consequuntur. Hinc
divisio grati® in sufficientem eL efficacem. Sufficiens itaque
dicitur qu® veram potentiam seu facultatem boni operis
confert, sed cui resistitur; efficax autem qu® largitur
netum, ei, facit ul faciamus, qmeque idcirco effectum sor-
l il ur.

Qu®stio duplex instuitur : una dogmatica contra
luere ti cos 1 , utrum dentur grati® vere sed mere, sufficientes ;
Hera scholastica , inter Thomistas, Molinistas, Augusti -
ucnses, etc., utrum gratia sufficiens el gratia efficax sint
eadem gratia enti lati ve an vero essentialiter discriminen-
lur ; utrum gratia efficax ab intrinseco sortiatur effectum
in vero ex libertatis consensu ; et, admissa efficacia ab
intrinseco, utrum sit explicanda per motionem moralem
i ii vero per motionem physicam ; hoc etiam dato, utrum
misit solum motio impellens, sed non determinans, an
diam pr®determinatio physica.

I I. Errores de gratia sufficienti. — Pr®destinatiani, cum
Lucido presbytero, s®culo v, Gottescalcus, saculo ix,
deinde novatores, qui docent prffideslinationem ad malum
nile. pr®visa demerita, consequenter negare debent exis-
li nliam grati® sufficientis : homines qui damnantur carent
potentia operandi bonum et qui salvantur ita necessitantur
ul bonum ut nequeant grati® resistere 2 3 .

.lansenist® potius sunt in neganda gtatia sufficienti

I, r.f. p. Gmi.LERMiN, O. I’., De Ia grdee suffisanle, in Revue
Tlininiste, 1901 et 1902.

'. Iln prffisertini Calvinus, Inslitul., lib. 111, c. xiv-xxi.

190

TRACT. DE GRATIA. Q. IV.

quam in ejus vi et indole explicanda. Nullam admittit
Jansenius J gratiam quas non sit efficax : cui plene adhaerent
Quesnel 2 et Pistorienses 3 . Attamen post damnationem
quinque propositionum Jansenii, plures, ne haeretici habe-
bentur, adstruxerunt gratiam quamdam interiorem, quam
aliunde perperam explicarunt.

Arnaldus 4 admittit gratiam interiorem quae in quibus-
dam justis dat velle et posse.

Quando charitas est intense et praedominans, gratia est
reapse sufficiens ut homo tentationi resistat ; quando vero
charitas est remissa, gratia dat posse in genere, seu suffi-
ciens est ad agendum in generali ; non tamen sufficit res-
pectu talis praecepti adimplendi aut respectu hujus tenta -
tionis vincendae. Ilaec est famosa illa theoria de gratia
parva , quam invenerunt Jansenistae ut Ecclesiae anathemata
vitarent*.

Gratiam parvam admittunt etiam Augustinenses, sed
a vitiis jansenismi expurgatam, dum ponunt illam esse vere
sufficientem, licet remissam.

Verum explicatio Arnaldi verbotenus tantum salvat
gratiam sufficientem, re autem penitus tollit. Actiones
quippe hon in genere sed concrete, determinate et in sin-
gularibus peraguntur. Quare, si gratia non sufficit respectu
praeceptorum in singulari vel respectu singularum tenta-
tionum, est absolute et simpliciter insufficiens. Ergo im-
possibilia fiunt hominibus etiam justis praecepta. Quo-
circa doctrina Arnaldi et humanam libertatem et gratiam
sufficientem pessumdat et in primam propositionem Jan-
senii incidil : « Aliqua Dei praecepta hominibus justis volen-
tibus et conantibus, secundum praesentes quas habent,
vires, sunl impossibilia : decst quoque illis gratia qua possi-
bilia fiant 6 . »

1. Jansenius, De Gratia Christi, lib. III, cap. i.

2. Prop. 9 et ss. ; Denzinger, 1359 ss.

3. Prop. 21, Denzinger, 1921.

4. d. Arnaldus, Disseri, quadriparl. De Gratia efficaci, et
Apologie pour les Sainls Pires, lib. IV.

5. Cf. P. Guii.ler.min, Revue Thomiste, 1902, p. 47 ss. ; Paquier,

/.c J ansinisme ; Petitot, O. P., Pascal et Ia grdee suffisante, in
Revue Thomiste, sepi. 1910.

0. Denzinger, 1092.

ART. II. DE EXIST. GRAT. SUFF. ET EFFICAC. 191

III. Doctrina catholica. — Tria ad fidem pertinent.
Primum dogma est dari gratiam vere, sed mere sufficien-
tem : vere, quia realem saltem potentiam confert ; mere quia
voluntatis culpa ultimo caret effectu. ConLra errores assig-
natos. Secundum dogma est dari gratiam qua; reapse facit
ut faciamus ultimumque sortitur effectum. Contra Pela-
gianos et Semi-Pclagianos, quippe qui non infitiabantur
absolute gratiam qua; dat posse, sed videntur specialiter
impugnasse gratiam efficacem seu effectricem boni operis.
Tertium dogma est gratia efficaci non tolli ullatenus liber-
latem sed hominem gratia efficaci motum retinere poten-
tiam dissensus. Contra Protestantes, qui contendunt liba-
rum arbitrium a Deo motum non posse dissentire, et contra
lansenium, juxta quem interiori gratia; in slatu naturas
lapsie nunquam resistitur 1 .

IV. Probatur existentia gratiae sufficientis ex Scriptura.

- 1° Testatur Scriptura dari a Deo gratiam ita locuple-
tem ut Deus non debeat aliquid amplius facere : « Quid est
quod ultra debui facere vinea; mea; et non feci 2 ? » At,
si Deus non debet aliquid amplius facere, auxilium est
vere sufficiens. Ergo Scriptura testatur dari gratiam vere
sufficientem.

2° Scriptura iterum testatur offerri vel conferri gratias
quibus Deus vocat, incitat, et quibus tamen resistitur, seu
qua; in vanum recipiuntur : « Vocavi et renuistis 3 ... Tota
die expandi manus meas ad populum non credentem et
contradicentem 4 ... Jerusalem, Jerusalem,... quoties volui
congregare filios tuos... et noluisti 5 ... Dura cervice etincir-
c umcisis cordibus et auribus, vos semper Spiritui Sancto
resistitis 6 ... Exhortamur ne in vacuum gratiam Dei reci-
piatis 7 . » Atqui gratia; hujusmodi sunt vere sufficientes, si
quidem per illas Deus vere vocal. et mere sufficientes, cum

1. Cf. Denzinger, 814, 1093.

2. Is ai ., v, 4.

3. Prov., i.

I. Isai ., LXV.

5. Mattii., xxiii.

6. Aci., vn, 51.

7. II Cor., vi, 1.

192

TRAC.T. DE GRATIA. O. IV.

effectu careant et in vanum recipiantur. Ergo ex Scriptura
eruitur dari gratias vere sed mere sufficientes.

3° Asserit Scriptura Deum velle omnes homines salvos fieri
et ad agnitionem veritatis venire'. Quia vult vere Deus omnes
salvos fieri, offert omnibus auxilia vere sufficientia; quia
vero inulti non salvantur, ista auxilia remanent de facto
inefficacia, seu mere sufficientia.

V. Doctrina SS. Patrum. — Non est sane illa termino-
logia apud Patres requirenda, sed a:quivalenter rem do-
cent, dum asserunt nos indigere auxilio divino et cum illo
posse bonum operari : gratia quippe sufficiens est prajcisc’
divinum auxilium qui possumus bonum operari el malum
vitare. Sic Patres Graeci, ante exortam hseresim, haec duo
simul inculcant, ei bonos operari cum auxilio Dei, et malos
esse juste judicandos cum non sini operati bonum quod
poterant operari : « Et qui operantur illud gloriam et hono-
rem percipient, ait S. Ircmeus, quoniam operati sunt bo-
num, cum possint non operari illud ; In autem qui illud
non operantur justum judicium excipient. Dei. quoniam
non sunt operati bonum, cum possint operari illud*. » —
« Nisi enim coelesti auxilio potiaris, omnia frustra sunt,
explicat Ghrysostomus. Sed est perspicuum fore ut illo
auxiliante assequaris id in quo ponis studium, si tamen l.u
quoque curas ut velis 3 . » — S. Augustinus, licet potius
vindicet efficaciam gratiae, agnoscit tamen aliquod auxilium
divinum, quo adjuvamur ut possimus, el cui tamen possu-
mus resistere, quodque erit vanum nec salutem praedabit
sine nobis :«Ne dicas : Non possum tenere, portare et fre-
nare carnem meam ; nam adjuvaris at possis A » — « Qui
fecit te sine te, non te justificat sine te. Ergo fecit nescientem,
justificat vfplentem 5 . »

1. / Tini , ii, 4.

2. S. IiiEN.i-.rs, Coni. H mres., lib. IV, e. xxxvn, n. I); P. <:.,
vn, 1099.

3. S. Curysost., In Episl. ad Hehr., xii, 13; P. G., i.xm, 99.

4. S. Augustin., In Ps. xr., n. 5. Cf. etiam P. /.., xuv, 271.

5. S. AijGustin., Scitu. XV, De Verb. Apost.. c. xi, n. 13 ;P. /...
xxviii, 923.

ART. II. DE EXIST. GRAT. SUFF. ET EFFICAC. 193

VI. Documenta ecclesiastica de gratia sufficienti. —

— Concilium Arausieanum II, a. 529 : « Hoc etiam secun-
dum fidem catholicam credimus quod, accepta per baptis-
mum gratia, omnes baptizati Christo auxiliante et coope-
rante qufe ad salutem anima: pertinent possint et debeant,
si fideliter laborare voluerint, adimplere 1 2 . »

Ergo omnes fideles habent gratiam aere sufficientem, qua
possunt et debent adimplere mandata ; mere tamen suffi-
cientem, cum multi christiani deficiant.

Concilium Valentinum II, a. 855 : « Nec ipsos malos
ideo perire quia boni esse non potuerunt, sed quia boni esse
noluerunt 3 . » Ergo est in malis auxilium vere sufficiens, quia
possunt esse boni, et aliunde mere sufficiens, quia nolunt
esse boni.

Concilium Tridentinum ; « Deus impossibilia non jubet,
se jubendo monet et facere quod possis et petere quod non
possis et adjuvat ut possis 3 . » Ergo conferl Deus auxilium
sufficiens ut possimus servare mandata.

Innocentius X, die 31 maii 1653, damnat ut haereticam
propositionem Jansenii : « Aliqua Dei praecepta hominibus
justis volentibus et conantibtis secundum praesentes quas
babeiit vires sunt impossibilia : deest quoque illis gratia

• pia possibilia liant 4 . » Ergo de lide est saltem justis non
deesse gratiam sufficientem.

VII. Rationes theologicee. — Deus, etiam in praesenti

• e.eonomia, omnibus strictissime imponit observationem
mandatorum et delinquentes «ternis addicit suppiciis.
Vtqui Deus non potest imponere praeceptum nisi praebendo
simul media ad illius impletionem necessaria nec. juste
punire eum qui nequit vitare malum. Ergo praebet Deus
auxilia quibus sit homo sufficienter intractus ad mandata

e.rvanda et peccata vitanda. Non minus providet Deus
in ordine supernaturali quam in ordine naturali. Sed in
ordine naturali praebet principia operationum vere suffi-

1. Gari. 25, Denzinger, 200.

2. Gan. 2; Denzinger, 321.

3. Sess. VI, cap. ii.

I. Denzinger, 1092.

194

TRACT. DE GRATIA. Q. IV.

ART. II.

DE EXIST. GRAT. SUFF. ET EFFICAC.

195

cientia, scilicet potentias seu facultates, qua; tamen indi-
gent ulteriore applicatione aci actum. Ergo etiam in
ordine supcrnaturali infundere debet principia sufficientia
operationis supernaturalis, licet htee debeant iterum ad
ultimum actum applicari.

VIII. Datur gratia efficax. — Removenda est imprimis
asquivocatio qua; in ipso vocabulo latere posset. Duplex
enim concipi potest efficacia, nempe efficacia virtutis, et
hoc sensu omnis gratia potest dici efficax, quatenus realcs
et intrinsecas vires confert in ordine supcrnaturali ; et
efficacia operationis, quo sensu gratia melius diceretur
effectrix.

Doctrina porro catholica est gratiam non solum largiri
posse, quod non inficiabantur Pelagiani, sed etiam et
prsesertim agere et velle, quidquid sit de modo quo voluntas
et gratia ad actum concurrant.

Testatur Scriptura dari auxilium divinum quo Deus facit
ut faciamus : « Faciam ut in praeceptis meis ambuletis et
judicia mea custodia! is et operemini' »; quo Deus « opera-
tur in nobis et velle el perficere "». Atqui gratia quae facit
ut faciamus, quaeque operatur et velle et perficere, non
largitur tantum efficaciam virtutis, sed et ipsam opera-
tionem attingit. Ergo constat ex Scriptura dari gratiam
qua; habet operationis efficaciam.

Concilium Arausi canum II definit : « Quoties bona agi-
mus, Deus in nobis atque nobiscum ut operemur operatur 3 . »
Datur ergo quaedam gratia quae est effectrix operationis,
licet cooperationem nostram non excludat, imo requirat.

Ratione. Experientia comprobatur fieri innumeros actus
salutares multosque homines in actibus salutaribus perse-
verare. Atqui de fide est nullum actum fieri absque gratia
nec ullum hominem absque gratia perseverare. Ergo datur
gratia quee effectum consequitur et quae idcirco recte dicitur
efficax.

1. Ezechiel, xxxvi.

2. Philipp., ii, 13.

3. Can. 9 ; Denzinger, 182.

IX. Gratia efficax nullam infert homini necessitatem,
sed sub ejus influxu integra manet libertas. — Concilium
Tridentinum : « Eidem gratiae libere assentiende et coope-
rando 1 2 . » — « Si quis dixerit liberum hominis arbitrium
a Deo motum et excitatum nihil cooperari assentiendo
Deo excitanti atque vocanti quo ad obtinendam justifi-
cationis gratiam se disponat ac praeparet, neque posse
dissentire si velit, sed velut inanime quoddam nihil omnino
agere, mereque passive se habere : A. S. 2 . »

Tota oeconomia christiana in hoc reponitur, hominem
absque propria cooperatione non salvari, duoque ad salu-
tem requiri : et gratiam et libertatem. Nam fides docet glo-
riam conferri merito 2 . Atqui meritum est actus qui pro-
cedit a libertate et a gratia efficaci. Ergo.

Declaratur min. Ad merendum et demerendum requiritur
libertas tum a coactione tum a necessitate, ut constat ex
damnatione tertia; propositionis Jansenii 4 . Meritum quippe
est actus maxime vitalis et salutaris, cui debetur vita astcr-
na. Sed actus vitalis debet esse a principio vitali et activo,
quod est libertas; salutaris a principio supcrnaturali quod
(le facto consequitur effectum, scilicet a gratia efficaci.
Ergo coexistentia libertatis et gratiae efficacis est veritas
primaria et fundamentalis in tota oeconomia christiana
Hinc effatum S. Augustini jam laudatum : « Qui fecit te
sine le, non le justificat sine le. Ergo fecit nescientem, justi-
ficat volentem 6 . »

X. Animadvertatur S. Thomam loqui jam de auxilio
sufficienti : « Quantum est de se, sufficiens auxilium dat ad
non peccandum 8 . »

1. Sess. VI, cap. v.

2. Ibid., can. 4.

3. Cone. Arausic. II, can. 18; Denzinger, 191 ; et conc. Trident.,
robb. VI, cap. xvi, et can. 32.

4. Denzinger, 1094.

5. S. Augustin., op. cit., P. L., xxxvm, 923.

6. S. Thom., l e II C0 , q. evi, a. 2 ad 2.

ART. II.

DE NAT. GRAT. SUFF. ET DIST. AB EFFICACI 197

ARTUICLUS SECUNDUS

DE NATURA GRAT1JE SUFFICIENTIS
E.l USQUE DISTINCTIONE A GRATIA EFFICACI

I. Duplex classis generalis opinionum. — Licet mult;e
fuerint excogitatu: solutiones, «luo remanent generaliora
systemata. Alii theologi distinctionem realem inficiantur
inter gratiam sufficientem et efficacem et efficaciam gratia;
desumunt ab exlrinseco, sive ex solo voluntatis consensu,
ut tenent puri Molinistse, sive ex congruitate vel opportu-
nitate in qua gratia datur, ut exponunt congruistse. Alii
distinctionem realem propugnant et efficaciam ab intrin-
seco derivant, id est ab ipsa vi gratia? intrinseca, quae ex
se consensum inferi, integra aliunde remanente libertate.

II. Gratia sufficiens sensu molinistico. — Juxta Molinam
gratia sufficiens in justis non est quid a gratia sanctificante,
virtutibus et donis distinctum. Nam, juxta illum, homo
sic instructus nulla motione superaddita indiget ad bonum
etiam supernaturalc operandum 1 2 . At, quia communius
profitentur theologi necessitatem gratia; actualis etiam
in justis ad quemvis actum salutarem*, Molinistee gencra-
tim concedunt gratiam sufficientem esse concursum quem-
dam actualem, qui tamen ex se versatilis est quique a sola
voluntate humana, absque ulteriori auxilio, possit ad actum
applicari 3 . Nihil itaque aliud in homine ponit pneter illu-

1. o Plane satis illi sic adjuta; tunc erit, si Deus soluin concur-
sum generalem, quo cum caeteris causis secundis concurrere solet,
impendat.» Molina, Concordia, q. xiv, a. 3, disp. 39. Edit. Paris,
1876, p. 223.

2. Hanc necessitatem statuimus supra ad art. 9, 109.

3. Sic explicat Lessius, De Gralia e/ficaci, cap. xvm, n. 7 :
(i Quod ex duobus similiter vocatis alter oblatam gratiam acceptet
alter respuat, recte dici potest ex sola libertate provenire : non quod
is qui acceptat sola libertate sua acceptet sed quia ex sola libertate
illud discrimen oritur, ita ut non ex diversitate auxilii prEeveni-
entis. »

minationem ct inspirationem qua; motus indeliberatos in
facultatibus suscitant ; modus autem libertatis a voluntate
efficitur, cum assistentia forte extrinseca Spiritus Sancti.
Non differt entitative a gratia efficaci, sed potius, cum sit
ex se versatilis, fit ex libero consensu efficax 1 .

Duo sufficiat interdum animadvertere : in illa theoria
gratiam non esse vere et proprie sufficientem, et aliunde
maximam actuali tatem et' perfectionem Deo subtrahi.

1° Gratia illa non esi vere sufficiens qua; non reddit
facultatem virtuosiorem quam antea, sed illam inertem
,it intactam relinquit. Atqui gratia sufficiens sensu moli-
nistioo facultatem non constituit virtuosiorem, sed intac-
tam prorsus relinquit cum cadat in solum effectum. Ergo
gratia illa est vere insufficiens. Probatur min. Facultas qua;
nihil omnino in seipsa recipit nunquam fiet actualior vel
virtuosior. Atqui per gratiam sufficientem sensu molinis-
I ico facultas nihil omnino in seipsa recipit, nam consursus
ille attingit solum effectum, nec ipsam facultatem immu-
tat. Ergo facultas non fit actualior et virtuosior.

— Reponunt : Facultas roboratur per assistentiam
extrinsccam Spiritus Sancti, eo fere modo quo magister
manu confortat puerum scribendi nescium. .

— Resp. : Si virtus Spiritus Sancti extrinseee tantum
assistat, remanet, somper extra facultatem nec auxilium
uberius, nec novam realitatem in ipsa possit ; quare facultas
remanet iners et incapax sicut prius.

2° Sicut jam est magna actualitas et perfectio transitus
d„ potentia ad actum, ita maxima omnium actualitas est
transitus ad actum liberum et supernaturalem. At, si
gratia est versatilis ex se vel nonnisi motum indeliberatum
efficit, transitus ad actum liberum supernaturalem libero
arbitrio proprie adseribilur et Deo subtrahitur. Ergo
maxima ct perfectissima actualitas divinam praiterfugit
causalitatem. — Sed de hoc argumento iterum infra*.

III. Gratia sufficiens in alia theoria, praesertim tho-

1. Cl'. Gard. Mazzella, n. 136 ct 658 ss. ; Hurter, ii. 124 ss. ;
Tepe. n. 165 ss.

2. Contra theoriam molinisticam arguit P. Guillermin, O. P.,
Revue Thomiste, 1902, p. 60 Ss.

198

TRACT. DE GRATIA. Q. IV.

mistica. — Theoria opposita tuetur gratiam sufficientem
a gratia efficaci essentialiter differre : in hoc conveniunt
omnes extra scholam Molinistarum vel congruistarum, sed
modi plures sunt explicandi efficaciam, ut mox exponetur.
Theoria autem apud Thomistas communior sic resumi
potest 1 :

Gratia sufficiens dat posse operari ac veram potentiam
proximam confert, sed transitus de potentia ad actum non
fiet reapse nisi ah ulteriori et uberiori motione, quas est
gratia efficax. Deus quippe eo modo in ordine supcrnaturali
providet quo in ordine naturali. Atqui in ordine naturali
duo sunt essentialiter distincta : potentia agendi et motio
quas largitur ipsum agere. Ergo duo quoque in ordine super-
naturali concurrunt essentialiter distincta : gratia qua; con-
fert posse, seu sufficiens, et gratia quae dat ipsum agere,
seu efficax.

In ordine naturali potentia, quantumvis perfecta pona-
tur, nunquam transit in actum nisi divinae motionis efii-
eacia. Ergo pari pure gratia quae dat posse in ordine supcr-
naturali, quamvis suflicientissima in se existat, nunquam
tamen in actum prorumpet. Sicut potentia naturalis
sufficiens ‘et utilissima reputatur, etsi aliud expostulet
quo fiat ipse actus, ita gratia sufficiens censenda est utilis
et pretiosa, tametsi alia requiratur qua eliciatur operatio.

Quo plenius innotescat gratia; sufficientis utilitas 2 ,
recolendum est ipsam non esse in aliquo indivisibili repo-
nendam, secl multa involvere : auxilia nempe externa multi-
plicis generis, ut est revelatio divina, praedicatio fidei, etc. ;
auxilia interna, quae sunt vel permanentia, ut habitus in-

1. Cf. S. Thom., III Coni. Geni., c. lxxxix ; Ai.va.rez, De Auxilii»

divinas gratias, lib. VIII-X, prassertim disp. lxxxiii ; Thom. de
Lemos, Panoplia gratias, t. IV, tract. III, c. vi; Goudin, q. v,
a. 4; Billuart, disseri. 5, a 2-6 ; Balmant., disp. VII ; Gonet,
Manuale, tract. VII, cap. x. De mente autem S. Thom*, cf. P.
Dummermuth, O. P., S. T hornas et Doctrina prsemolionis physicas,
Paris, 1886; Defensio doctrinas S. Thomas de prusmolione physica,
Lovanii, 1896. ’

2. De his cf. P. Guillermin, O. P., Revue Thomiste, 1902.

p. 399 ss. '

ART. II. DE NAT. GRAT. SUFF. ET D1ST. AB EFFICACI 199

lusi, vel transeuntia, ut motiones supernaturales quEe in
nobis actus indeliberatos excitant.

Ultimo quidem effectu caret et hac ratione est mere
sufficiens ; sed aliquam veram efficaciam in suo ordine
exserit : facultates quippe nostras intrinsece nobilitat,
illasque ad ordinem supernaturalem evehit, virtuosiores
in seipsis reddit et ultimate complet in ordine potentiae :
hinc actum mediate confert quatenus reddit facultatem
proxime dispositam viamque hoc modo parat ad gratiam
efficacem, per quam fit utilissima. Quum vero peccat homo,
non remanet gratia sufficiens simpliciter sterilis, nam hoc
etiam casu inclinationem ad malum temperat ac minuit,

I ciitationemque attenuat, adeo ut ipsa absente majus
luisset peccatum ac profundior natura; ruina et corruptio.
Votio ergo sufficientiae ulteriorem applicationem non
excludit. Sic passio Christi ex se suflicientissima est, quam-
vis effectum ultimum non sortiatur nisi per sacramenta,

; 1 1 1 1 missae sacrificium, vel hominis cooperationem appli-
cetur. Similiter gratia dici potest vere sufficiens, tametsi
uberiori auxilio indigeat quo fiat applicatio.

Imo repugnat ut sufficientior concipiatur. Si enim dicere-
l ur sufficiens quatenus per seipsam conferret actum secun-
dum, jam eliminaretur essentiale discrimen inter Deum
et creaturam. In hoc quippe reponitur illa fundamentalis
distinctio quod Deus sit actus purus et motor immobilis,
creatura vero, quantumvis completa et perfecta in ordine
virtutis, indigeat semper moveri ad operationem nec
unquam possit sibi tribuere tansitum de potentia ad actum.
1 ’orro, si gratia suffii iens uberiori auxilio non indigeret
sed a nobis fieret effrax, jam sibi largiretur creatura transi-
tum de potentia ad actum et Deo sequipararetur.

Nec merito possunt Molinisfcse gratiam nostram suffici-
entem spernere ; nam illa quam adstruunt minus homini
I ribuit : non dat actum secundum deliberatum, siquidem
ille a sola voluntate, juxta illos, pro- edit; in ordine au-
lem potentias minus confert, quippe quas non recipitur
ni fa- ultate nec ipsam elevat, aut virtuosiorem reddit, sed,
ut vidimus, inta- tam relinquit, et effc" tum respi- it.

Itaque juxta communem Thomistarum expositionem,

200

TRACT. DE GRATIA. Q. IV.

definiri potest gratia sufficiens : motio transiens quas facul-
tati ultimum complementum confert in ordine potentias
illamque reddit adaequate proportionatam actui salutari
eliciendo. Quse definitio intelligitur dc gratia sufficiente
actuali.

Positio tamen actus salutaris procedit a nova et locu-
pletiori motione, quae esi praedeterminatio physica super-
naturalis, seu gratia efficax 1 .

De illa efficacia est amplior sermo habeudus.

IV. Prima conclusio : Grati» efficacia nequit ab ex-
trinseco repeti. — Ratio jam assignata id evincit, sed
propter rei momentum, probatur explicite.

Arg. I um . Ex Scriptura et Patribus constat dari gratiam
quie facit ut faciamus, quae operatur in nobis velle et per-
ficere, modo quodam insuperabili et immutabili. « Faciam
ut in praeceptis meis ambuletis 2 . » — « Deus est qui ope-
ratur in nobis velle et perficere 3 . » — « Certum est nos velle
cum volumus, sed Deus facit ut velimus, certum esi nos
facere cum facimus, sed Deus facit ut faciamus 4 5 6 . » — « Ut
indeclinabiliter et insuperabiliter ageretur humana vo-
luntas 8 . » — « Deus movet voluntatem immutabiliter
propter efficaciam virtutis moventis qua? deficere non
potest 8 . # Porro haec perperam dicuntur si efficacia ab
extrinscco repetitur. Tunc, enim gratia non facit ut facia-
mus, sed solum ut possimus facere, quum ultimus effectus,
nempe consensus, sit a voluntate.

Verba tum Augustini, indeclinabiliter et insuperabiliter,
tum D. Thomse, immutabiliter, e regione opponuntur
gratiae versatili, quam adstruunt Molinistae.

Arg. II Um . Constat iterum ex Scriptura et Patribus et
conciliis nihil nos habere boni quod a Deo non proveniat
et in quo possit gloriari homo. Atqui, si gratia est efficax

1. Cf. P. Guillermin, O. P., Reuue Thomisle, 1902, p. 392.

2. Ezechiel, cap. xxxvi.

3. Philipp., ii, 13.

4. S. Augustin., De Gralia el Libero Arbitrio, cap. xvi, 32;
P. L., xliv, 900.

5. Idem, De Correpi, et Gralia, c. xii ; P. L., xliv, 939.

6. S. Tiiom., De Malo, q. vi, a. 1 ad 3.

ART. II. DE NAT. GRAT. SUFF. ET DIST. AB EFFICACI 201

: ib extrinscco, homo multum habet quod non provenit a
Deo et in quo potest jure merito gloriari. Ergo. — Decla-
ratur major. Ex Apostolo : « Quis enim te discernit ? Quid
autem habes quod non accepisti '? Si autem accepisti, quid
gloriaris quasi non acceperis 1 ? » Ex Concilio Arausicano 1 1 :

Nemo ex eo quod videtur habere glorietur tamquam a Deo
non acceperit 2 ... Nulla facit homo bona quae non praestat
Deus ut faciat homo 3 ... Nemo habet de suo nisi peccatum
ei mendacium 4 . » — Probatur min. Usus gratia; est id
quo gratia fit efficax. Quare si gratiae efficacia provenit ex
voluntatis consensu, homo jam habet maximum bonum
a Deo non acceptum, scilicet gratiae usum, et ita quidem
ut ille qui convertitur non accipiat majus’ quam alter qui
in peccato remanet. Revera, si eadem entitative gralia
sufficiens et elficax et si efficax nihil addit nisi consensum
voluntatis, ille qui convertitur non accepit magis a Deo ;
si unus prae altero bene utitur gratia absque novo et ube-
riori auxilio, unus ab altero se discernit per seipsum <■!
potest in si ‘i] iso gloriari, quasi a soipso acceperit bonum
gratiae usum, qui est maximum opus in toto ordine super-
naturali.

Nec reponatur Deum discernere conferendo gratiam. Col-
latio gratiae non discernit homines nec sanctos efficit, sed
solum bonus gratia; usus. Ergo iterum, si homo reddit
gratiam efficacem et sibi tribuit ipsum bonum grati»
usum, maximam excellentiam habet non acceptam a
Deo.

Haec argumenta impetunt praesertim Molinistas; nec
tamen eorum vim effugit congruismus.

Arg. IJ um . Contra Congruistas. Est congruismus quaedam
mitigata molinismi forma. Gratia fit elficax ex congruistate
. ircumstantiarum in quibus datur, quatenus gratuito
vult Deus ponere hominem in circumstantiis in quibus
illum praevidet bene gratia usurum, et sic majus est pro
eo beneficium. Unde congruismus ponit aliquid majus

1. I Cor., iv, 7.

2. Can. 16.

3. Can. 20.

4. Can. 22.

202

TRACT. DE GRATIA. Q. IV.

ex parte praescientia; divinae, quae unum hominem gratuito
ad circumstantias congruas prae alio eligit; sed ex parte
ipsius gratiae nihil majus ponit in homine 1 2 .

Quare in illa opinione, sicut in puro molinismo, usus
gratiae Deo tandem subtrahitur. Id solum quod est gra-
tuitum ex parte Dei est positio in circumstantiis congruis,
sed ultimus gratia; usus a voluntate provenit. Quocirca,’
si Deus dicitur causa gratiae quia hominem ponit in cir-
cumstantiis ubi praevidet eum bene gratia usurum, eodem
jure erit causa dissensus, in aliis quia illos ponit in circum-
stantiis contrariis ubi praevidet illos gratia abusuros. Cete-
rum, congruismus experientiae adversatur, qua compe-
rimus in iisdem adjunctis effectus prorsus oppositos evenire.
Sic duo latrones in iisdem versabantur circumstantiis,
unus que perit dum alter salvatur. Aliqui salvantur iii
circumstantiis omnino incongruis, v. g., in medio nationis
pravae ac perversae, et alii damnantur in circumstantiis
congruis, ut Judas in societate Domini.

Demum, congruismus, sicut et molinismus, scientiae
divinae derogat. Deus enim non potest aliquid de salute
hominis decernere nisi prius ope scientiae media; volun-
tatem humanam exploraverit, utrum nempe sit consen-
sura necne et sic divina scientia a rebus pendet*.

Arg. J V um . Id quod est maximum in toto ordine creato
etiam supernaturali non potest divinam praeterfugere
causalitatem, secus non esset Deus causa prima omnis
realitatis effectiva. Atqui quod est maximum in toto ordine
creato etiam supernaturali est bonus gratiae usus, seu
transitus de potentia ad actum liberum supcrnaturalem :
is quippe meritum offu it et jus confert ad vitam aeternam.
Krgo bonus gratiae usus, seu transitus de potentia ad actum
liberum supcrnaturalem, non potest divinam pr®lerfugerc
causalitatem. Sed, si gratia est efficax ab extrinseco, usus

1. Praecipui defensores congruismi sunt: Suarez, De Gratia,
lib. V ; Vasquez, disp. clxxxix ; B. Bellarminus, iib. I, c. xn.
Congruismum docendum in Societate Jesu mandavit P. Cl. Aqua-
viva, an. 1613 ; sed P. Beckx, declaravit decretum illud esse
antiquatum, ut refert. P. Lahousse, De Gratia, n. 215.

2. Recolantur quae in tractatu De Deo disseruimus contra
scientiam mediam.

ART. II. DE NAT. GRAT. SUFF. ET DIST. AB EFFICACI 203-

gratiae divinam prasterfugit causalitatem, quippe qui a
voluntate repetitur nec magis Deo adseribitur quam non
consensus vel abusus in aliis. Ergo repugnat gratiam esse
ollieacem ab extrinseco 1 .

— Reponunt : Nihil prasterfugere divinam causalitatem,
quia Deus producit actum supernaturalem indeliberatum ;
netus porro liber non est entitas nova nec novus actus,
itci I modus in actu, quem voluntas creata ponere valet.
Ilnde, licet gratia efficax non sit entitas nova, est majus
beneficium.

— At, respondetur : Libertas in actu, seu liber usus grati®
loto caelo differt ab actu indeliberato. In hoc enim reponitur
excellentia meriti, totumque discrimen inter malos et
electos, et tanta est illa actualitas ut sit ultima hominis
liberi corona. Impossibile est porro id ratione cujus sancti
a malis discriminantur, id quo habetur gloria, id quod est
ultima libertatis corona, non esse realem ac maximam
i nlitatem. Ergo, quidquid opponatur, theoria de gratia
1 'llicaei ab extrinseco maximam a Dei causalitate subtrahit
nuditatem*.

Arg. V um . Duo sunt omnino tenenda in negotio salutis :
mime bonum esse Deo tribuendum et omnem defectum ex
humana libertate repetendum. Porro h®c duo salvantur et
recte explicantur in systemate de gratia efficaci ab intrin-
hoco. Primum quidem liquet, nam gratia vi sua intrinseca
■ onsensum infert et bonum grati® usum causat. Alterum
breviter ostenditur. Ut defectus a voluntate repetatur,
luflleit ut voluntas ex se sola deficiat. Atqui voluntas, qu®
iiim potest per se solam in actum prodire, potest utique
ex se sola dficere, nempe ex sua conditione creatur®, de

1. Contra Molinistas et Congruistas strenue militat P. Del
'1’iiado, O. P., De Gratia et Libero Arbitrio, P. III, Friburgi, 1907.

. Qu® rationes valent pari jure contra sententiam Van der
Mkersch, discipuli card. Billot : « Efficacia grati® actualis collo-
canda est in libera voluntatis determinatione ad consensum (sub
Inlluxu grati® excitantis) per scientiam Dei infallibiliter pr®visa,
iilque gratuito ac benevolo decreto a Deo pr®deflnita. » Op. cit.,
n. 326. Etiam in hac sententia id quod est maximum in ordine super-
nnturali, libera nempe determinatio salutaris et meritoria, Deo
militrahitur.

20-1 TRACT. DE GRATIA. O. IV.

nihilo educt®. Bonum operatur ipsa quidem, at non sola,
sed sub motione Dei ; deficit autem ipsa et quidem sola.
Unde, si peccatur, perditio ex sola defectibilitate liberi
arbitrii repetitur; si fit meritum, bonum est libertati el
Deo adseribendum, libertati quidem ut causte proxima)
a Deo mota;, ipsi autem Deo ut causae prima; voluntatem
moventis et determinanti.

V. Diversae theoriae de efficacia gratiae ab intrinseco.

— Dummodo concedatur gratiam vi sua innata et intrin-
seca esse consensus effectricem, salvatur substantialiter
systema augustinianum et thomistieum. Diversi tamen sunl
modi explicandi, qui ad duos praecipuos reducuntur : vel
gratia inducit infaillibiliter consensum motionibus mora-
libus, vel praeter motiones morales requiritur motio qmc-
dam physica.

Theologi qui primam explicationem tuentur non sunl
omnes unius labii. Alii recurrunt ad delectationem victri-
cem. qua Deus trahit voluntatem infallibiliter, eo modo
quo quis amore allicitur et trahitur. Ita AugustinensosJ
qui aliunde excludunt delectationem victricem in sensu
janseuistico el retinent libertatem sub delectatione victrici
integram consistere 1 . Alii reponunt efficaciam in congrua
tate et attemperationc gratiae cum hominis dispositionibus*
qua) tamen congruitas confundi nequit cum congruismo
Suareziano, quia tuetur aliunde efficaciam ab intrinseco.
Alii, cum Thomassino efficaciam explicant per abundan-
tiam auxiliorum, quatenus, si possunt singula effectu carere, ■
complexus nunquam 2 .

Alii demum adstruunt simpliciter vim moralem qua; con-
sensum infallibiliter obtinet, quaecumque sit illa vis 8 .
Sed iterum quidam mediam sententiam inducunt : pro
actibus difficilius est gratia effi ax ab intrinseco, pro
actibus vero facilibus, ut esse dicunt orationem, sufficit
gratia efficax ab extrinseco. Ita, ut videtur Isambert,

1. Gf. L. Berti, De Thcol. disciplinis, 1. XIV, c.. vm; Noris,
Janseniani erroris calumnia sublata.

Cf. Thomassin, De. consensu Scholae de gratia, tract. III.

3. Cf. P. Dei. Val, Sacra Theologia dogmatica, t. II, p. 518,

524 ss. '

ART . u. DE NAT. URAT. SUFF. ET DIST. AU EFFICACI 205

I,. -incine, Tournely ; quibus partim adhaeret forte S. AI-
phonsus, non tamen simpliciter 1 .

VI. Secunda conclusio : Efficacia gratiae non est repe-
tenda ex delectatione victrici indeliberata, nec ex sua
congruitate cum dispositionibus, neque ex complexu et abun-
dantia auxiliorum, neque demum ex quacumque vi morali
tantum. — Delectatio victrix in sensu janseniano est
haeretica, quia non relinquit in homine potentiam resis-
lendi. Declaratio autem victrix quam adstruunt Augus-
I. in enses nullatenus laedit catholicam fidem nec inficiamur
Deum aliquando delectatione quadam interiori movere
hominem ; at minime satisfacit. Imprimis Scriptura con-
versionem peccatoris adseribit non proprie delectationi,
sed et timori : « Timor Domini expellit peccatum*. » —
Radix sapientiae est timere Dominum 3 . » Imo Concilium
Triden tinum enumerat timorem Dei inter dispositiones
qu;e ad justificationem concurrunt et attritionem ex
metu gehenna; conceptam esse Spiritus Sancti opus 4 .
Insuper experientia testatur justos imo et eximios sanctos
multa operari qua;, nedum delectationem aflerant, imo
Iristitiam et poenam adjunctam habent. Confitetur ipse
\ugustinus, ad quem immerito provocant, non semper
hominem sequi majorem delectationem indcliberatam :

Non faciebam quod incomparabili affectu amplius mihi
placebat 5 . »

— Quomodo ergo sit intclligendum effatum august.i-
niauum : Quod amplius nos delectat secundum id operemur
accesse est® ? — Sensus non est nos semper cedere fortiori
cupiditati, sed id accipiendum est de delectatione deli-
berata qme voluntatis electionem sequitur, id est : semper

1. Gf. Tournely, Praelectiones de Gratia Christi, q. vn, a. 4 ;
8. AlphoNsus, Coni. Haereticos pseudo rc/omal., disp. IV, apud
P. Walter, S.Alphonsi, Opera dogmatica, t. I, t. II, p. 707 ss. ;
Hermann, Institutiones Theologiae dogmaticae, V, ii, a. 1215-1229.

2. Eccle., i, 27.

3. Ibid., 25.

4. Sess. VI, cap. vi.

o. S. Augustin., Confess ,, lib. VIII, cap. vm. P . L., xxxii, 7o».
0. Cf. Billuart., dissert. V, art. 7, § 2.

206

TRACT. DE GRATIA. Q. IV.

sequimur quod post deliberationem eligimus ut magis
placens seu conveniens, quatenus, post ultimum judicium
practicum, infallibiliter id sequimur quod, omnibus perpen-
sis, existimamus magis conveniens quodque hic et nunc nobis
magis placet. Est lex psychologica, non delectatio victrix.

— Sententiae qua: recurrunt ad multitudinem auxilio-
rum vel congruitatem cum animas dispositionibus diffi-
cultatis nodum non attingunt ; nam quaeritur praecise
quomodo multitudo vel eongruitas auxiliorum inferanl
consensum, utrum physice an moraliter.

Aliunde necessitas gratiae ab intrinseco efficacis non
desumitur ex difficultate operis sed ex ratione generalis-
sima jam assignata : Nulla facultas valet de potentia ad
actum transire nisi divinae motionis efficacia. Sed haec ratio
valet pro cunctis omnino actibus, sive difficilibus sive faci-
libus, quia in omnibus transitus de potentia ad actum est
productio entis seu eximia: perfectionis quas debet primo
agenti adscribi. Est ergo lex melaphysica, quam facilitas
vel difficultas operis non mutat 1 .

Demum, efficacia gratiae explicari nequit per motionem
moralem tantum.

Gratia enim efficax est qua Deus directe et infallibiliter
movet voluntatem. Atqui per motionem mere moralem
nequit Deus voluntatem directe et infallibiliter movere.
Ergo gratia efficax nequit in motione morali tantum reponi.
Probatur min. Ut quis voluntatem directe moveat, debet
interius in ipsa voluntate operari, non vero ab extrinseco
tantum illam afficere. Porro motio moralis non attingit
voluntatem interius, sed exterius dumtaxat, nempe objec-
tive et mediante intellectu, invitando, alliciendo, sua-
dendo. Ergo per motionem moralem non movetur directe
voluntas.

Nec etiam infallibiliter. Nam in motione morali bonum
propositum non trahit infallibiliter voluntatem nisi sit
undequeque bonum. Sed in praesenti bonum non proponitur

1. Hanc legem admittunt plures discipuli S. Alphonsi, qui etiam
reponunt S. Doctorem nullatenus favere Molinismo, sed tueri
pro omnibus actibus salutaribus gratiam ab intrinseco efficacem.
Cf. J .-L. Jansen, S. Alphonsi doctrina de influxu Dei, Wittem, 1920.

ART. n . DE NAT. GRAT. SUFF. ET DIST. AB EFFICACI 207

v oluntati ut undequaque bonum, ac. propterea non semper
[acceptatur. Ergo non movetur infallibiliter voluntas per
I motionem mere moralem. Caaterum, et si proponeretur
objectum ex omni parte bonum, nondum sufficeret motio
moralis ut voluntas applicetur ad actum. Omnis quippe
applicatio ad actum est productio perfectionis cujusdam
physicas, ac subinde semper requiritur ut Deus in voluntate
[operetur ut causa physica.

Quod ut plenius intelligatur, plures adhuc sunt statuenda:
icon «lusiones.

VII. Tertia conclusio : Efficacia gratiae repetenda est
ilispositive quidem ex motione morali; proprie autem et
formaliter ex praemotione physica 1 .

Iu tantum aliquid indiget moveri in quantum est in
■potentia. Sed voluntas est dupliciter in potentia : ex parte

■ quidem objecti, ut habeat hoc vel illud ; ex parte autem
1 1 . objecti, ut de facto applicetur. Ergo duplici motione indiget

■ voluntas : una ex parte objecti, qua: dicitur moralis ; alia
I vero ex parte subjecti, qua: debet esse physica, cum im-
I puri et physicum voluntatis exercitium. Motio porro mora-
I fis se habet dispositive, quatenus ostendit bonum antequam

voluntas ad illud physice applicetur.

(loneratim movetur aliquid objective : 1° ab ipso ob-
j, ; 2° ab intellectu praesentante objectum ; 3° a causa
« xl e.riori aliquod bonum demonstrante. Multis pariter modis
„„s movet Deus moraliter : 1° ostendendo res externas ex
I q M ibus oriri possunt pia: repraesentationes ac sanctae cogita-
I Iones; 2° excitando interius motus pios, scilicet phan-
j I ; «s mata bona inimaginatione et cogitationes supernaturales
I in intellectu ; 3° ostendendo boni utilitatem et suadendo ad
| ultimum judicium practicum.

U haec omnia sunt tantum dispositiones : id quod pro-
| prie formaliterque voluntatem applicat est motio physica.

Motio quippe in eodem est ordine quo ipsum exor. itium

1. Praeter Thomistas jam citatos cf. praecipue P. Del Prado,
i « P., De Gratia et Libero Arbitrio, P. II et P. III ; P. Garri ° ou "
I I.agrange, Sainl Thomas et le N io-Molmisme, Rome, 1917, et
I Hame Thomisle, janvier 1918, p. 74 ss.

208

TRACT. DE GRATIA. Q. IV.

actus ab ipsa productum. Atqui exercitium actus pro-
ductum a motione divina est physicum, utpote entitas
ordinis physici eximia. Ergo et ipsa motio divina est phy-
sica.

Jam vero causalitas Dei physica prascedit causalilatem
voluntatis physicam, sicut generatim motio moventis
praecedi!, motum mobilis ratione et causa Sed motio
quae prflecedit motum voluntatis est praevia motio, seu
promotio. Ergo efficacia gratiae reponenda esi proprie in
promotione physica a .

S. Augustinus, philosophias platonicae addictus, meminil
frequentius motionis moralis ac delectationis qua trahi-
mur, sensu jam explicato ; at aliunde motionem physicam
ffiquivalcntsr asserit dum agnoscit gratiam qua Deus causal
in nobis, non solum bonas illuminationes, qua; per mot iones
morales explicantur, sed etiam bonas voluntates 1 2 3 , qua;
exercitium facultatis physicum ideoquo et motiones, phy si-
cas important.

Gffiterum, Pelagiani et Semi-Pelagiani non negabant
motiones morales ; ergo Augustinus, qui tofus fuit in vin-
dicanda gral ia' elficaciu contra illos negatores, aliud praeter
motiones morales certissime intendebat.

VIII. Quarta conclusio : Gratiae efficacia non importat
solum praemotionem physicam ad bonum in communi,
sed et praedeterminationem physicam ad singulos actus.

Plures recentiores, ut eard. Pecci, card. Satolli, Paquet’,
Wagner, Janssens, etc., praemotionem physicam admittunt,
sed solum impellentem ad bonum in communi, non vero
ad singulos actus prodeterminantem 4 5 .

Haec autem explicatio omnibus principiis thomisticis
adversatur, nec ullatenus dici potest Cajetano-Thomistica ,
ut ipsi contendunt 6 .

1. III Coni. Geni., cap. cxl.

2. Recolatur iterum doctrina thomistica de causa instrumentali.
Cf. Curs. Phil. Thomist., VI, p. 164-178.

3. S. Augustin., De Gratia Christi, c. xxiv. P. L., xliv, 373.

4. Quam theoriam exponit et confutat P. Dei. Prado, O. P.,
vol. 111, p. 496 ss.

5. De his dicit P. Del Prado, op. cit., p. 501 : « Errant in porta,

et discedunt a Cajetano in ipso angulo vias, videlicet, in ipsa mu-

XRT. n . DE NAT. GRAT. SUFF. ET DIST. AB EFFICACI 209

( '.ausalitatem divinam minime salvat. Id enim quod esi
maximum in ordine supernaturali non est impulsio ad
limium in communi, sed determinatio ad hunc, vel illum
m tum ; in hoc namque consistit totum meritum. Procipua
quippe creaturae liberae perfectio est electio in actu secundo,

,,| haec est ultima determinatio ultimaque aclualilas, dum
impulsio generalis ad bonum relinquit adhuc potentiali-
latcm in subjecto, nec illud constituit perfectum. Ergo,
nisi detur prodeterminatio physica ad singulos actus,
praecipua perfectio, imo quod est maximum in loto ordine
supernaturali, subtrahitur Deo.

Unde iterum instauratur argumentum saepissime alla-

lum.

Transitus de potentia ad ultimam actualitatem, cum sit
maxima perfectio, debet a prima causa procedere. Atqui
electio seu determinatio ad hunc vel illum actum, esi tran-
situs de potentia ad ultimam actualitatem. Ergo deter-
minatio ad hunc, vel illum actum a Deo determinante pra-
edii. Sed, sicut motio moventis praecedit motum mobilis
ratione et causa, ita determinatio primae causa; praecedit
determinationem causas secunda; priori! al e liat urse. Ergo
admittenda est praevia determinatio, seu prsedeler minatio
divina ad singulos actus liberos.

Omnia hucusque allata argumenta contra Molinistas
non solum pmmotitfnem generalem, sed et praidefermina-
I innem physicam evincunt. Nam id in quo vindicanda esi
praecipue causalitas divina, est praecise illa determinatio,
illa electio, ille transitus ad supremam actualitatem, m
! quibus reponitur discretio sanctorum a malis, supremaque
p, Tinctio creaturas. Si talis transitus non est a Deo praede-
liTininante, quod est maximum in toto ordine supernaturali
obtrahitur divina* causalitati.

IX. De alia expositione gratiae sufficientis et efficacis
quam tradunt plures Thomistse.

Gonzalez, quondam regens Mivervifanus, Nicolai. Regens

Itone cooperativa intrinseca propria; actioni causa; secundae. »
i a je tanus enim excludit motionem praeviam priontate temporis,
1 1 1 , i , autem praemotionem thomistieam qua; est praevia priontate
lautum naturae.

ART. II. DE NAT. GRAT. SUFF. ET DIST. AB EFFICACI 211

210 TRACT. DE GRATIA. Q. IV.

conventus S. Jaeobi Parisiensis, Bancel, Massoulie, Regi*
naldus, aliter concipiunt gratiam sufficientem et efficacem*.
Gratia sufficiens non habet solum rationem qualitatis
facultatem complentis in ordine potenti*, sed etiam ratio-
nem prasinotionis physica;, quae ex se apta est ad ponendum
ipsum actum salutarem. Proprio itaque ac stricto sensu
est sufficiens, imo ex parte Dei efficax, sed huic motioni
potest voluntas obicem ponere. Quapropter duplex, juxta
ipsos, distinguenda est praemotio physica : una qua; ad
actum secundum impellit, sed potest impediri, et haec esi
gratia sufficiens ; alLcra, qua; simul et ad actum secundum
movet et omnia impedimenta tollit, cui proinde non resis-
titur, et haec est gratia efficax. Quia vero haec, efficacia ab
ipso Deo, non a voluntate, provenit, hinc gratia efficax a
sufficienti realiter differt.

Quoad substantiam du* sententiae conveniunt, sed in
pluribus discrepant.

Recolendum est tria esse gratia munia : 1° elevare facul-
tatem simulque complere in ordine potentiae ; 2° illam a
statu potentia; educere et in actum secundum projicere ;
3° illam ad ultimum terminum, qui est actus salutaris,
infallibilter perducere, omnia impedimenta qua; posset
voluntas opponere, praecludendo et removendo. Sententia
porro communis Thomistnrum primum tantum munus
gratiae sufficienti adseribit ; opinio autem specialis primum
et secundum munus gratiae sufficienti ; tertium vero gratias
efficaci attribuit.

Quocirca utraque sententia gratiam specialem ac locu-
pletiorem requirit ad effectum ultimum infallibiliter et
inimpedibiliter ponendum ; sed sententia specialis ambi-
tum gratiae sufficientis ampliat, iliique virtutem quamdam
adseribendit in ordine ad actum secundum.

Hanc explicationem multipliciter suadent : 1° quia, ea

1. Gf. P. Guillermin., O. P., Iieuue Thomisle, janvier et imus
1903, ubi theoria, cum opportunis auctorum testimoniis lato
exponitur. Citantur praisertim : Joan. Gonzai.ez de Albeda,
in 1 P., disp. LVIII, sect. II, t. II, p. 86 ss. ; Nicolai, in I nm IP",
q. exi, a. 3; Bancel, Brevis Univ. Theol. Curs., tracl. III, q. in, a.
l. I, p. ICI ; Massouli£, Divus Thonias sui interpres, disp. III,
q. vi ; Reginaldus, De mente cone, frixi., I P., cap. xlii.

admissa, liquidius constat gratiam esse vere sufficientem ;
2 ° facilius explicatur imputatio hominis ad culpam cui
«livina motio denegatur; 3° melius intelligitur qua ratione
homo gratia; resistere dicatur : resistit enim non simplici
potentiae, nec gratia; efficaci, qua; est infallibilis, sed grati*
prout est praedeterminatio physica impedibilis.

Confirmare nituntur auctoritate D. Thom*. Gratia
sufficiens est de genere grati* actualis. Atqui perpetuo
docet Angelicus gratiam actualem esse, non aliquid po-
Icntiale, sed motionem actualem qua movet Deus crea-
I uram rationalem ad bonum superna turale*. Ergo gratia
actualis non se tonet tantum ex parte potenti*, sed etiam
movet ad actum secundum.

X. Critica. — Magni esse faciendam illam expositionem
tenet P. Guillermin, O. P., quippe qu* facilior est aptasque
pr*bet responsiones contra objectiones a Molinistis fieri
solitas.

Ipsa tamen multis difficultatibus subjacet nec est in
», -holis tho misti cis recipienda. Non concipitur quid sit
motio ista, imo praedeterminatio, qu* est ad actum secun-
dum nec tamen effectum sortitur ; nec qua ratione fiat ut
motio divina sit dcfectibilis.

Reponunt motionem subjecto accommodari, et, quia
subjectum est dcfectibile, fieri quoque motionem defec-
libilem, quamvis sit ex se potentissima.

Verum non valere responsionem ex eo apparet quod
gratia efficax recipiatur etiam in subjecto defectibili et sit
tamen infallibilis et inimpedibilis. Insuper, in ordine
naturali non invenitur medium inter potentiam proxime
completam et transitum ad actum secundum de facto
ponendum, nec intelligitur actus secundus qui effectu
c areat. Ergo nec est medium in ordine supcrnaturali ; ac
proinde, si gratia est vera motio ad actum secundum,
habet rationem ultimi, nec aliud post ipsam exspectatur.

Quod vero additur de modo loquendi S. Thom*, nempe
gratiam sufficientem esse motionem, etiam in prima sen-

1. Cf. ll a II a ® q. cx, a. 2; IV Seni., dist. 17, q. i, a. 1 ; eom. in
I 'liiessal., v. 19, lect. III.

212

TRACT. DE GRATIA. O. IV.

tentia commode explicatur. Esi utique gratia sufficiens
quiedam motio et producit quemdam effectum, qui est
elevatio facultatis ad ordinem supernaturalem ac ultima
illius completio in ordine potentia;. Motio enim transiens
plura munia praestare valet : vel elevare et complere poten-
tiam, vel etiam actum secundum praastarc . Motio quidem
efficax secundum munus largitur, motio vero sufficiens
primum tantum.

Nec incongrue complementum in ordine potenti» dici
potest motio actualis, cum nequaquam sit quid permanens,
sicut gratia sanctificans et habitus supernaturales. sed
ultima perfectio per modum transeuntis.

Licet itaque secunda expositio essentiale discrimen I nea-
tur inter gratiam sufficientem et efficacem, prima tamen
et communis Thomistarum sententia est omnino tenenda :
sola enim cohaeret cum generalibus principiis jam expositis,
quae spectant potentiam et actum, quatenus omnis transi-
tus de potentia ad actum, ultimaque actualitas, H omnis
electio in singulari, sit a Deo physice movente ac pnedeter-
mi nante.

X. Pro solutione difficultatum. — Recolenda; sunt
quaedam regulae. IVima. A priori tenendum esi difficultates
non esse fundatas contra systema in quo principia sunt
omnino certa et conclusiones omnino connexae et logice
cum principiis concatenat®. Atqui hujusmodi est syslefffa
thomisticum : 1° ut principia sint omnino certa, scilicet,
independentia divina in cognoscendo et operando, causa-
litasque voluntatis divina?, quam nihil potest prader-
fugere, absoluta ve necessitas seu lex metaphysiea ut omnis
transitus de potentia ad actum fiat sub immediata et
actuali motionis divin® efficacia ; 2° ut conclusiones sim,
rigorose connexa;, ut constat ex nostris argumentis. Duo
sunt qua? firmissime tenent T lio mi st® : logica et myste-
rium. Nos ubique circumdat mysterium, sed ad illud logica
ducit : ergo certum esi. in mysterio latere veritatem !

Secunda regula. Tenendum omnino est Deum esse rau-
sam non solum entis, sed et omnium differentiarum mitis.
Atqui libertas nostra in actu est quasdam differentia entis".
Ergo voluntas Dei est causa libertatis nostra? etiam in

ART . — DE NAT. GRAT. SUFF. ET DIST. AB EFFICACI 213

actu secundo. Quia itaque Deus vult actus nostros esse
liberos, non desinunt esse liberi, sed eo contra sunt -liber
uia vult Deus esse liberos. Sed in Deo velle est face, e.
L» facit Deus ut actus nostri sint liberi. Ad rem Bossue-
tS ■ “ Ainsi Di eu veul des Peternite tout lexercco fu u
de la liberte huma, ne, en tout ce. qu’,1 a de bon ct de ree.

oui descend k tout ce detaiD. » . .

Tertia regula. Pramiotio, gratia efficax, prtede terminatio
pkW^Tsuntnisi id quo o rausa prima rausas a,,, ■undas
applicat Porro applicatio caus® pnm® vim et actionem
secund», non eliminat sed potius eausat. E 'g° F
morio dia efficax, pra?determinatio physica, nedum
Sei nostra; voluntatis evacuent aut impediant, uno

'""Smrta^egffia. Ad solutionem pra?cipuarum difficultatum
in speciali, adhibend® sunt distinctiones : de re, de dicto
necSit as consequenti® et necessitas consequentis sensus

.•ompositus et sensus divisui, potentia antecedens I
Sa consequens : Deum premovere et actum vo untatis
fieri 'est necessarium de dicto, non de re, nempe ^tumseu
consequentia esi necessaria, quamvis res ipsa necessaua

insus vero divisus simultatem potent». Pr. emotus nd

i LblXT potentiam standi, liret, dr farto, nun-

j sxi: 5S.

TRACT. DE GRATIA. Q. IV.

quam uniri queat actus standi cum promotione ad seden
dum ; sicut nec actus standi cum actu sedendi componitur,
quamvis potentia standi sit simul cum potentia sedendi el
cum actu sessionis.

Potentia anlccedens est potentia vera, quo ex suppo
sitione nunquam reducetur ad actum ; potentia vero con
sequens est potentia cum actu conjuncta. Prodetcrminatus
ad amandum potuit non amare potentia antecedente, non
autem potentia consequente ; quemadmodum qui nunc
sedet habuit potentiam antecedentem nunc standi, sed ex
suppositione hoc potentia nunquam reducetur ad actum
nec erit consequens.

Notanda sunt pulchra verba S. Ephrom Syri, Ecclesia
Doctoris, quo jam sententiam nostram exprimunt et vin
dicant : « Ouod esi perversum el disloHum provenit, ex liber
tale, quod ordinatum rectumque a gratia 1 ».

XII. Concludamus verbis Benedicti XIII, laudantis

et commendantis sententias « de gratia per se et ab intrin-
seco efficaci, ac de gratuita prodestinatione ad gloriam
sine ulla provisione meritorum* quas laudabiliter hactenus
docuistis, et quas ab ipsis SS. Ductoribus Augustino et
Thoma se hausisse, et verbo Dei, summorumque Ponti-
ficum et Conciliorum decretis, et Patrum dictis consonas
esse Schola vestra commendabili studio gloriatur 2 . »

XIII. Advertendum tandem pro veris Thomistis non
valere discrimen quod quidam theologi invexerunt, de actu
jaciti. Nam etiam in actu facili est transitus de potentia
ad ultimam actualitatem, quo est maxima perfectio,
talisque transitus non fit nisi per gratiam efficacem infal-
libilem. Iloc est, ut diximus, lex metaphysica, quam faci-
litas non mutat. Nec minor requiritur actualitas ad con-
tinuandum actum etiam facilem quam ad inchoandum.
Quare, si requiritur gratia infallibiliter efficax ad inchoan-
dos actus qui dicuntur faciles, eodem jure, imo a for-
tiori, requiritur gratia infallibiliter efficax ad eosdem actus
continuandos, propter illam metaphysicam legem.

1. S. Ephh/em Syri, Htjmn. de Virg., edit. Rahmani, p. 120.

2. Benedictus Xlll, Brev. Demissas preces, 6 novemb. 1724.
Bullor. Ord. Prsed., t. VI, p. 545-546.

QUA3STIO QUINTA
De Causa Gratiae

AD Q. CXII S. THOMffl

Cognito an sit et quid sit gratio, inquirendum venit a
ipio sit gratia, seu de ejus causa. Licet agatur specialiter
de causa efficiente, propter connexionem tamen objecti,
sermo fit de causis quodammodo praeparantibus, seu dejiis-
positionibus, ac de causa materiali, seu subjecto, et hinc
quaeritur utrum sit aequalis gratia in omnibus subjectis,
et utrum subjectum scire possit se habere gratiam.

ARTICULUS PRIMUS
DE CAUSA GRATI /E EFFICIENTE

AD ART. 1 S. TIIOM/E

I. Gratia secundum quatuor genera causarum inspicitur.

- Causa finalis gratia; est gloria Dei et Christi ac vita
aitcrna : finis quidem ultimus est gloria Dei, finis vero
intermedius gloria Christi, finis autem proximus est beati-
l.udo ac gloria hominis.

Causa exemplaris primaria est natura divina, cujus gratia
est imitatio et participatio ; causa exemplaris secundaria
est Christus, qui habet plenitudinem gratia;, cujus instar
est gratia nostra, qui est primus praedestinatus et cujus
imagini conformes debemus fieri, juxta illud Apostoli :
ii Praedestinavit conformes fieii imaginis Filii sui 1 .»

Causa materialis in qua recipitur est essentia animae,
causa autem ex qua educitur est potentia obedientialis

i. Rom., vm, 29.

216

THAC.T. DE GRATIA. O. V.

aniiu», licet proprie non habeat causam ex qua ; causa
tandem dispositiva est congrua hominis praeparatio.

Causa efficiens principalis est misericors Deus, qui gra-
tuito abluit et sanctificat. Causa vero efficiens inslrumen-
iatis est duplex : humanitas Christi ut instrumentum
conjunctum, et sacramenta ut instrumenta separata. Causa
demum ministerialis potest esse angelus instruendo, homo
vero sacrcmanta ministrando et tanquam instrumentum
concurrendo ad gratia; productionem. Causa meritoria uni-
versalis principalis de condigno est Christus Dominus, causa
vero universalis secundaria de congruo est B. Virgo, nam
teste Pio X, « Ad diem illum», Muria de congruo meruil quod
Christus de condigno'.

Difficultas circa causam principalem efficientem ver-
satur. Nullus refertur theologus qui asseruerit puram crea-
turam esse posse causam gratiae efficientem principalem ;
quidam tamen, ut Mcdina “, id censent de humanitate
Christi Verbo unita. Sententia autem communis et tenenda
si'- exprimitur :

II. Conclusio : Nulla creatura, quantumvis perfecta,
ne Christi quidem humanitas, potest esse causa principalis
efficiens gratiee. — Iu Scripturis justificatio, seu infusio
gratia-, exhibetur ut opus Dei proprium : « Ego sum, ego
sum qui deleo iniquitatem 3 ... » Unus est Deus qui justifi-
cat 4 5 * * . » Juxta Paulum infusio chari tatis est propria Spiri-
tui Sancto : « Charitas Dei diffusa est in cordibus vestris
per Spiritum Sanctum, qui datus est vobis 8 . » Porro infusio
gralia; est sicut productio charitatis. Ergo productio gratia-
«st Spiritui Sancto propria. SS. Patres diversimode dogma
illud vindicant. Probant Spiritum S. esse Deum eo quod
sit causa gratiae. Ita arguit S. Athanasius : Spiritus S; pro-
ducendo gratiam hominem deificat. Sed qui deificat esi
Deus. Ergo Spiritus Sanctus est 2 Deus 1 ’.

1. Pius X, Encyc-1. Ad diem illum, 2 februari, 1904.

2. Mbdina, In ili P., a. xm.

3. 1 S AI . , XLII.

I. Rom., viii, 33.

5. Rom., v, s.

ij. S. Athanas.. Episl. I ad Serapion., n. 24 : G., xxvi. ;>8;>,

387.

ART. I. DE CAUSA GRATI/E EFFICIENTE 217

— Pariter S. Basilius : Qui deificat est Deus per naturam,
sicut, illud quod calefacit est calidum per naturam. Sed
Spiritus S. deificat. Ergo est Deus per naturam 1 . Probatur
ratione theologica. 1° Causa efficiens principalis semper
dignitate superat effectum. Atqui gratia sanctificans digni-
I ate superat omne agens creatum, cum ipsa sit participatio
physica naturae divinas, quod nulli enti creato conpetit.
Ergo causa efficiens principalis gratia; non potest esse
agens creatum.

2° Causa gratia; efficiens principalis ille solus esse potest
qui potest homines deificare, in filios Dei adoptare, jusque
ad haereditatem Dei conferre ac peccata remittere, et Spiri-
tum Sanctum dare. Atqui deificare et in filium Dei adop-
I ire, ad illum pertinet qui Deus est per essentiam ; peccata
dimittere ille solus potest contra quem fit offensa, scilicet
Deus ; Spiritum Sanctum dare nulli competit creaturae,
nec etiam Christo ut homini, sed solum ut Deo. Ergo.

3° Gratiam producere est vel illam creare, vel de po-
I entia obedientiali creaturae educere. Atqui creare est solius
Dei; pariter potentia obedientialis soli Deo subjacet,
nam intelligitur haec potentia in ordine ad agens primum et
supernaturale, quod est causa totius entis.

III. Quomodo producatur gratia. — Non una fuit in

1 holis solutio. Magistri Parisienses tempore S. Thomae,
pariterque Alexander Ilalensis, S. Bonaventura, imo forte
i -apreolus, existimant gratiam creari ; Ferrariensis et Soto
dicunt concreari ; caeteri autem Thomistae communiter
docent gratiam educi de potentia obedientiali animae».

IV. Gratia non creatur. — Id clare docet S. Thomas.
Inquirens enim utrum justificatio impii, seu infusio vel
productio gratiae sit maximum opus Dei, respondet ex
parte rei factae justificationem esse quid creatione majus,
quia fit forma supernaturalis ccelo et terra perfectior ; ex
parte autem modi faciendi, maximum esse opus creationis,
in quo ex nihilo fit aliquid 3 . Qui discursus liquido

1. S. Basil., Coni. Eunorn., lib. V; P. G., xxix, 772.

2. Cf. Commentatores in h. 1., praesertim Gonet, disp. IV, art. 2.

3. 1“ II ae , q. cxiii, a. 9.

HUGON. — TRACTATUS DOGMATICI, II.

218

TRACT. DE GRATIA. Q. V.

evincit justificationem, seu productionem grati®, non esse
creationem sensu proprio. Alibi docet Angelicus dari
instrumenta in productione grati® 1 , non vero instru-
menta in creatione* ; quod manifeste arguit gratiam non
fieri per creationem. Ratione theologica. Creari est lien
per se. Atqui gratia, cum sit accidens, non fit per se. Crgo
non creatur. Prob. major. Id fit per se quod subsistit, seu
quod proprie habet esse. Atqui accidens non subsistit,
non est id quod habet esse, id quod est sed solum id quo
aliquid est. Unde sicut est in alio, ita fit in alio et cum alio .

V Nec concreatur gratia. — Id solum concreatur quod
fit ad creationem sui subjecti vi ejusdem actionis qua Iit
subjectum tamquam passio propria subjecti, seu proprietas
subjecto necessaria et debita. Atqui gratia non fit eadem
actione qua producitur subjectum ; licet enim possit fieri
simul, sicut in angelis, in Adamo, in Christo et B. Virgine,
non fit tamen ut proprietas subjecto necessaria, seu natum
debita, sed remanet seinper donum gratuitum. Rigo gra-
tia non dicitur concreari.

VI Sed educitur de potentia obedientiali animee.

Probatur 1° auctoritate S. Thonue. «In anima est aliquid
in potentia, quod natum est reduci in actum ab agente
naturali, et hoc modo sunt in potentia in ipsa virtutes
acquisitae. Alio modo aliquid est in potentia m anima quod
non est natum educi in actum nisi per virtutem divinam ;
et sic. sunt in potentia in anima virtutes infusae .

Asserit ergo S. Doctor virtutes infusas fieri per edue-
tionem ex potentia obedientiali animae. Atqui eadem
viget ratio pro gratia sanctificante ; nam virtutes, utpotc
proprietates grati®, fiunt eadem actione qua fit gratia,
tanquam necessaria ejus sequela. Ergo juxta Angelicum
gratia debet fieri per eductionem de potentia obe-
dientiali.

1. III P., q. exii, a. 1.

3. Proprium accidentis est esse in alio inhmsive. Cf. Curs. Philon.
Thomisl., VI, p. 10 ss.

4 . qq , Dispp. q. unie. De Virtutibus., a. 10 ad ld.

ART. i.

DE CAUSA GRATI® EFFICIENTE

219

Ratione theologica. Id de potentia subjecti educitur
quod fit dependentor a subjecto. Atqui gratia, sicut quod-
libet accidens, cum nequeat existere independenter a sub-
jecto, nec etiam fieri potest nisi dependenter a subjecto.
ISrgo educitur de potentia sui subjecti, scilicet animae.
Sed non de potentia naturali, cum excedat ordinem totius
natur® creat®. Ergo de potentia obedientiali, qu® est
rapacitas passiva ut creatura perduci possit ad omnes
offectus quos voluerit agens primum et infinitum inducere.

ARTICULUS SECUNDUS

DE CAUSIS GRATI M PROUT SUNT EX PARTE HOMINIS
SCILICET DE DISPOSITIONIBUS
ET DE INAEQUALITATE GRATIAE

AD ART. 2-5 S. TBOAMB

I. Duplex error quem excludit doctrina art. 2. — Exclu-
ditur error eorum qui negant praeparationem ad gratiam
sanctificantem vel volunt unicam dispositionem esse fidem,
sicut contendunt Potestantes ; et error eorum qui admit-
tunt praeparationem naturalem ad primam gratiam actua-
lem, sicut Polagiani et Semi-Pelagiani 1 2 . Contra primum
errorem valent praesertim declarationes concilii fridentini
dc necessitate praeparationis ad justificationem in adultis :

« Eidem gratia; libere assenliendo et cooperando disponantur »;
et de modo praeparationis». De his iterum redibit sermo
quaestione sequenti, art. 3 et ss.

Ratio quam hic recolit S. Doctor est pervia, quia secun-
dum communem Dei providentiam non introducitur forma
nisi subjectum sit jam praevia dispositione praeparatum.
Potest tamen Deus hominem subito et statim praeparare et
subito infundere gratiam, ut contingit in conversione
Pauli et aliis conversionibus quas fiunt miraculose (ad 2)J
Contra alterum errorem valent omnia documenta jam allata
quibus ostensum est omne initium fidei et salutis esse a
Dei gratia desumendum 3 .

Ratio S. Thomae optime evincit praeparationem illam
esse a Deo supernaturaliter movente. Ubi dispositio est
ab auxilio divino, non datur nec dari potest praeparatio

1. Cone. Trident., se9s. VI, cap. v.

2. Ibid., cap. vi.

3. Cone. Arausic. II, can. 5 et ss. ; Trident. sess. VI, can. a.

ART. II. DE CAUSIS GRATIJE EX PARTE HOMINIS 221

praeveniens divinum auxilium. Porro omnis dispositio
od actum vel finem supernaturalem est ab auctore super-
n. -durali, seu a divino auxilio. Ergo omnis praeparatio est
principaliter a Deo movente supernaturaliter liberum
arbitrium.

Quaedam praeparatio supernaturalis est simul cum infu-
sione gratiae et a gratia sanctificante procedit, et est meri-
toria gloriae de condigno; alia est a gratia actuali, ante
Infusionem grati* sanctificantis, et est meritoria tan-
tum dc congruo, cum omne meritum de condigno a gratia
sanctificante procedat (ad 1).

II. De connexione preeparationis cum infusione gratiae

(a. 3). Quia constat ex art. 2 requiri praeparationem quan-
dain, quaeritur hic quae sit connexio illius cum ipsa justi-
ficatione. Responsio S. Docturis confirmat sententiam
nuperius expositam 1 . Si consideratur prasparatio prout
[procedit a viribus naturis, nullam habet connexionem, seu
molius dicendum est. nullam esse praeparationem; at, si
consideratur prout fit viribus grati* actualis, jam viget
necessitas infallibilitatis, quia ordinatio divina non potest
deficere : unde facientes quod in se est viribus gratiae actua-
li infallibiliter consequantur gratiam sanctificantem.

Decolantur documenta jam allata q. 109, a. 6, et expli-
i ntiones effati : Facienti quod in se est.

III. Hinc intelligitur dictum S. Scripturae : « Perditio
tua, Israel, lanium modo in me auxilium tuum »» (ad 3). —
ihna enim liberum arbitrium, potest ex sese deficere, ut-
pole ex nihilo productum, defecti? et perditio ex solo libero
mintrio provenit; sed quia omnis praeparatio ad gratiam
ind a Deo, ipsi Deo nostra salus est adseribenda.

IV. De inaequalitate gratiae (ad a. 4). — Errores.

I Mures philosophi veteres cum Stoicis sentiebant habitus,
■|vh vitia sive virtutes, esse in omnibus aequales. Quam sen-
Icnliam secutus, Jovinianus, saeculo iv, contendebat gra-

I I. Q. cix, a. 6.

I V. OSEE, XIII, 9.

222

TRACT. DE GRATIA. O. V.

tiam sirut charitatem, non suscipere gradus in diversis 1 .
Eundem errorem, sed ex alio molivo, profitentur Nova-
tores saeculi xvi. Juxta ipsos justitia qua justificamur est ,
ipsa justitia Christi per fidem apprehensa nobisque extnn
seco imputata ; cum autem justitia Christi sit immutabilis,
hinc concluditur gratiam et in eodem subjecto immutatam
persistere et in diversis esse prorsus Eequalem. « Omnes
Christiani aeque magni sumus «ifcut Mater Dei et aeque sand i
sicut ipsa*. »

V De fide est gratiam in eodem posse augeri et in diversis
inaequalem esse, majorem in uno quam in alio ; non est qui-
dem ex parte finis ad quem ordinatur, sed ex parte subjec-
torum in quibus recipitur. .

Multi sunt Scripturae textus qui hoc dogma invicto asse-
runt 1° Textus qui enuntiant gratiam augeri et perfici :
o Justorum semita quasi lux splendens procedit et crescit us-
que ad perfectam diem 8 . ’’ Quaj quidem via non tantum
in modo se exterius habendi, sed in justitia interna pruiscr-
tim consistit. « Crescite vero in gratia et in cognitione Do
mini nostri et Salvatoris Jcsu Christi 4 . » — « Qui justbs
est justificetur adhuc et sanctus sanctificetur adhuc . »
2° Textus qui recolunt dona ct charismata supernaturulm
esse inaequalia. Huc facit parabola de talentis, quas innui l
etiam rationem inaequalitatis ex subjectis depromi, uni-
cuique secundum propriam virtutem 8 . 3° Textus qui al "
.nant esse gradus in rharitate. « Cui autem minus dumi 1 .1 m
minus diligit’. » — « Diligis me plus bis 8 ? » Gratia pono
charitati commensuratur ; unde, quia sunt gradus in i li.m
tate, et in gratia esse oportet gradus. — 4° Textus qui dicunt
diversa esse in caelo praemia. « ln domo Patris mei mansione

1. Contra quem scripsit S. Hieronymus, cf. Lib. II In JovinUm.
et speciatim cap. xm. P- I— xxui, 281 *s.

2. LuthER., Senii, de Naliu. Virg.

3. Pron., iv, 18.

4. 11 Pet., m, 18.

5. Apoc., xxii, 11.

6. Mattii., xxv, 11 ss.

7. Lue., vii, 47.

8. J o an . , xxi, 15.

ART. II. DE CAUSIS GRATI® l£x PARTE HOMINIS 223

multae sunt 1 . » — « Stella enim a stella differt in clari-
I ii I c. ; sii; et resurrectio mortuorum 2 . » Diversitas porro
gloriae et meriti respondet diversitati gratia;.

Doctrina fidei a concilio Tridentino vindicatur : « Jus-
titiam in nobis suscipientes unusquisque secundum mensu-
ram quam Spiritus Sanctus partitur singulis prout vult el
Hn-undum propriam cujusquam dispositionem et coope-
rationem. ln ipsa justitia... crescunl atque magis justi-
ficantur... » — « Si quis dixerit justitiam acceptam non con-
servari atque etiam augeri coram Deo per bona opera...

Ia. s. 5 »

S. Thomas, sive in corp. articuli sive in resp. ad objecta,
q meationem adaequate solvit, adhibita distinctione ex
parte finis vel objecti et ex parte subjecti seu recipientis.

Non potest esse inaequalitas ex parte finis, quando id
n.l quod virtus aliqua ordinatur est summum bonum.
Sed id ad quod gratia ordinatur est ipsum summum bonum,
♦«•ilieot Deus, cui secundum sui rationem nos conjungit.

Ex parte autem subjectorum potest esse inaequalitas
Ln anulum quod magis vel minus intense homines praepa-
rantur ad gratiam. Atqui homines magis vei minus intense
mi gratiam praeparantur, secundum quod magis vel minus
ml ense moventur a Deo, qui dona sua diversimode dis-
pensat, ut cx hac diversitate resultet pulchritudo Ecclesia).
Iline prima et suprema ratio inaequalitatis est voluntas
[divina.

Unde, licet sit una Dei cura secundum actum divinum,
niiijora tamen vel minora esse possunt dona quae providet

I (ml 1), et, licet sit idem bonum ad quod gratia ordinat, po-

I I esi gratia magis vel minus ordinare ad idem bonum magis
■ vel minus participandum (ad 2). Gratia quippe est qualitas
lucc identalis, quae potest semper magis intendi ; dum vita
llinl nralis est forma substantialis, qua; non suscipit magis
I el minus (ad 3).

Yi. De certitudine fidei (ad art. 5). — Errores. Lutherani

, I. JOAN., XIV, 2.

‘ I Cor., xv, 41-42.

[ 3. Sess. VI, cap. vul, x, can. 24.

224

TRACT. DE GRATIA. Q. V.

contendunt hominem posse certa et indubitata fide scire
se esse in gratia Dei, imo teneri hoc credere et hac fiducia
absoluta justificari. Ambrosius Catharinus opinatur homi-
nem scire se gratiam esse consecutum, non certitudine
quidem fidei, sed certitudine conclusionis theologica-,
Quam opinionem nostris diebus novo apparatu instaura
P. Gaucher 1 2 . Alii vero theologi putant statum gratia
nobis constare certitudine physica, ut est certitudo exi»-
tentise nostra*, vel saltem certitudine morali, ut tenemn
aliquod factum historicum*. Sententia tamen quam tradi
hic S. Thomas est communis.

VII. Doctrina fidei. — Concilium Tridentinum illan
sic exponit : « Cum nullus scire valeal certitudine fidei, cn
non potest subesse falsum, se gratiam Dei esse consedi
tum 3 . » — « Si quis dixerit omni homini ad remissione u
peccatorum assequendam necessarium esse ut credat certj
et absque ulla haesitatione propriae infirmitatis et disposi
tionis peccata sibi esse remissa. A. S. 4 . » Et mox definit
hominem non justificari illa fide 5 .

Unde tria docet concilium : 1° hominem non teneri ad
credendum se esse in statu gratiae seu justitiae ; 2° non
justificari illa fide seu fiducia qua credit se remissionem
peccatorum esse adeptum; 3° neminem absque speciali
revelatione scire posse certitudine fidei se gratiam I 'ci
esse consecutum.

VIII. Doctrina communis est non posse hominem cer
titudine quavis absoluta scire se in statu gratiae versari
Ratio S. Thomae est efficax. Potest sic evolvi : Gertitiub
illa absoluta gratiae non potest haberi a priori, ex cogm
tione principii, seu causae, quia praesentia Dei producente
gratiam non est homini manifesta, cum sit essentia divini
nobis naturaliter impervia.

1. P. Gaucher, Le signe infaillible de 16'lal de gr&ce, 1907.

2. Ita Andreas Vec.a, lib. IX, in concil. Tridenl., cap. xuvi.

3. Sess. VI, cap. ix.

4. Gan. 13.

5. Can. 14.

ART. II. DE CAUSIS GRATI® EX PARTE HOMINIS 225

\'cc a posteriori, ex effectibus; nam effectus illi possunt
.se fallibiles, et saepius cor nostrum seipsum seducit,
pparentiam pro re ipsa acceptando. Caeterum, quis potest
f lectum proprie supernaturalem cerlo dignoscere ? Effec-
tus quippe ex sensibilibus cognoscimus, quaj conceptum
ivi intrinsece supernaturalis non ingerunt.

Nec demum ex doctrina illa qua scimus sacramenta
uratiam infallibiliter conferre non ponentibus obicem ; nam
intentio ministri non infallibiliter nobis innotescit, et ali-
Imde dispositio nostra potest esse fallax, cum nullus seip-
ii m plene intueatur.

Unde merito sunt recolenda verba S. Augustini : « Quan-
I ulibet enim justitia sit praeditus homo, cogitare debet
lic aliquid in illo, quod ipse non videt, inveniatur esse cul-
pandum 1 . »

IX. Potest tamen conjici certitudine quasi morali*. —

ligna illa qute in nobis gignunt certitudinem quandam
moralem lato sensu acceptam, quae sufficit ad animum in
lun o firmandum, sunt sequentia : 1° delectatio in rebus
divinis; 2° contemptus mundanorum ; 3° experientia pro-
hria qua quis non deprehendit in vita sua lapsum gravem;
I" prompta voluntas servandi mandata et vitandi quae
I >oo displicent. Haec enim omnia, si de facto existant, ne-
queunt cum statu peccati mortalis componi, sed ostendunt
mimam cui placet Deus placere Deo per gratiam gratum
Incientem.

I S. Augustin., De perfeci, jusi., c. xv, n. 33 ; P. L., xliv, 309.
v. Ita communiter recentiores. Cf. Van der Meersch, n. 199.

ARTICULUS TERTIUS

l>E DI STRUCTIONE GRATUE 1

I Breve totius doctrinae compendium. — Ad comple

mentum quaestionis dc causa gratiae, quaedam sunt sui»
jungenda de ipsa gratiae dispensatione, seu distributione
lo D e fide est Christum esse mortuum pro priedestmal m
iUisque grat as meruisse et praeparasse. 2° De fide ■
Christum non esse mortuum pro sohs praedestinatis^ s. <l
omnibus justis gratias sufficientes conferre. 3» D»n etuun
potest de fide Christum esse mortuum pro cunctis lideh »m»
illisque gratias meruisse; quia omnes tenentur creder
verba symboli : Propter nos el propter nostram salutem , et( ,
40 Est certum, imo fidei proximum, Christum mortium
esse pro communibus peccatoribus illisque gratias suili'
cientes praeparasse. 5° Est doctrina hodie tenenda ommbi
hominibus, etiam peccatoribus obstinatis et infidelibus,
conferri pro loco et tempore- gratias sufficientes ad saln

De primo asserto nunquam fuit ambigendi locus; caden
ergo breviter expendamus.

II Justis omnibus urgente praecepto confertur grata
proxime vel remote sufficiens qua valeant peccata vitaro
et praecepta servare. — De fide contra Protestautes, -*
concilio Tri dentino 2 * ; et contra Jansemstas, nam damnatu
ut haeretica, prima Janscnii propositio : « Aliqua !>-■
praecepta hominibus justis volentibus et conantibus, m.
eundum praesentes, quas habent vires, sunt impossibilia
deesl quoque illis gratia qua possibilia fiant ■ . »

1 Praeter commentaores S. Thoms in q. exi et cxm consul
possunt : Alvabez, disp. CXII ; Suarez, lib IV c. vii-x»J

Ripalda, disp. CXI ; Salmant., disp. VI, dub. 2-3; et recenti 01 »1
theologi, Ma7.zet.ca, Palmieri, Van der Meersch, r anqueiii.Y

Billot, Janssens, IlEnvfe, De. Gratia.

2. Sess. VI, cap. xi et can. 18.

3. Denzinger, 1092.

ART. III. DE DISTRIBUTIONE GRATI7E 227

Sacra Scriptura hoc dogma saepius inculcat : « Jugum
im um suave est et onus meum leve. — Mandata ejus gravia
\ non sunt. Non patietur nos tentari supra id quod potestis 1 . »
l Alqui mandata essent intolerabilia tentarenturque justi

I i-upra vires, si deesset gratia sufficiens quum urget praecep-

I I ii in vel premit tentatio.

HI. Peccatoribus omnibus, etiam obcsecatis et obdu-

■ rutis, dantur pro loco et tempore gratiae proxime vel remote
[ sufficientes, quibus possint tum a peccatis commissis resi-
I piscere tum nova peccata praecavere. — Prima pars, de
| pr- catoribus communibus, est certa ; altera vero de ob-
I , .neatis el obduratis, licet fuerit controversa, est hodie
I communis et tenenda. Peccatores porro obdurati sunt illi
I -pii, rejectis divinae gratiae auxiliis, jam habent voluntatem
I quasi in malo firmatam ; obaerati autem dicuntur quatenus
K habent intellectum obtenebratum cin a res divinas*.

Additur « pro loco el tempore », quia gratia actualis non

■ i nnl.inuo et jugiter adest, sed quando instat tentatio aut
B urget praeceptum ; « proxime vel remote », quia saltem datur
K |-ralia ad orationem salutarem fundendam, qua poterit
I peccator ad alias gratias se disponere.

In Scripturis Deus ad poenitentiam omnes hortatur,
I nulla inter communes et induratos pen atores supposita
| disl inctione : « Convertimini unusquisque a via sua pessi -
I ma :i ... » « Nolens aliquos perire, sed omnes ad poenitentiam
I reverti 4 . » Imo de induratis et obcsecatis expresse loqui-
I I ur Scriptura : « Expandi tota die manus meas ad populum
I Iu- rnlulum,... qui ad iracundiam provocat me. » « Quia
I voravi ct renuistis... Despexistis omne' consilium meum 5 . »
Ecclesia docet nullum excludi a poenitentia : « Si post
I susceptionem baptismi, ait concilium Later. IV, quis-
I quam prolapsus fierit in peccatum, per veram poenitentiam

1. Matth., xi, 30 ; I Joan., v, 3; / Cor., x, 13.

2. Cf. S. Thom., I a Il ac , q- lxxix, a. 3 ; et QQ. Dispp ., De
I \ <rit., q. xxvii, a. 11.

3. Jerem., xxxv, 15.
t. II Pet., iii, 9.

>. Isai., XLV, 2, 3.

228

TRACT. DE GRATIA. Q. V.

potest semper reparari 1 . » — Si sernper, ergo nullus peccator
a gratia sufficienti excluditur.

Ratio generalis est quia nequit Deus misericors auxilia
subtrahere aut denegare illis quos strictissime obligat ad
peccata vitanda et praecepta servanda. Porro Deus etiam
induratos peccatores strictissimo obligat. Ergo nemini
denegat auxilia sufficientia quibus valeat et a peccatis
resipiscere et mandata servare.

IV. Infidelibus omnibus etiam negativis dantur pro
tempore et loco gratiae proxime vel remote sufficientes.

Licet multi olim theologi contradixerint, conclusio illa
est hodie fere communis. Dicuntur porro infideles positivi,
quibus fides fuit sufficienter pnedicata quique illi obsti-
terunt; negativi autem, qui de fide vel nihil vel insuffi
cienter audierunt. De infidelibus positivis valent quae do
peccatoribus obstinatis dicta sunt. Scriptura autem tes-
tatur Deum infidelibus negativis, etiam scelestissimis, viam
salutis sternere ; nam etiam /Egypl.ios et Chanameos moribus
perditissimos vocabat ad poenitentiam : « M iscreris omnium,
et dissimulas peccata... hominum propter poenitentiam
Parcis autem omnibus, quoniam tua sunt, Domine, qui
amas animas... Sed et bis tamquam hominibus pepercisti... i
partibus judicans dabas locum pcenileniize 1 . » — Christus
dicitur « propitiatio pro peccatis nostris, non pro nostris
autem tantum, sed etiam pro totius mundi 2 . » — « Omnes
homines (Deus) vult salvos fieri et ad agnitionem veritatis
venire 3 . » Non autejn vellet voluntate vera infideles ad
agnitionem veritatis venire, si gratias sufficientes ipsis
denegaret. — Dicitur quoque Salvator omnium hominum,
maxime fidelium 4 5 . — Licet itaque fidelibus maxime pro-
videat, non tamen denegat auxilia infidelibus, quorum
est etiam Salvator.

Ecclesia docet infidelibus concedi ante fidem gratias su-

1. Prov., i, 20.

2. Cap. Firmiler; Denzinger, 430.

3. Sap., xi, 24, 27 ; xn, 8, 10.

4. I Joan., ii, 2; I Tim., ii, 4.

5. I Tim., iv, 10.

ART. III. DE DISTRIBUTIONE GRATI/E 229

pornaturales, seu influxum a Christo derivatum. Ita Alex-
.1 udor VIII (1690 1 ). Pius IX asserit infideles posse divinse
luris el gratias operante virtute feternam consequi vitam 2 .

.Vlodus porro quo fit infidelibus salus possibilis expli-
- dus est superius 3 . Infideles interdum recipiunt gratias
n luales, illuminationis et inspirationis, quibus si bene
utantur, alias recipient; et ita cooperando ulterius addu-
ciintur, ut ad fidem perveniant, sive ope missionarii,
:.ive per illuminationem a Deo immediate acceptam, sive
alio medio 4 . Unde etiam pagani facientes quod in se est
viribus gratia; actualis consequuntur tandem gratiam sane-
li lirantem et auxilia ipsi annexa.

V. Etiam infantibus Deus quantum est ex se sufficientia
praeparavit media ad salutem. — Ita communiter hodierni
l hcologi, licet plures olim, praesertim Vasquez, contenderint
Deum non velle voluntate antecedente vera parvulorum
salutem. Illi enim parvuli sunt etiam ad ordinem super-
naturalem vocati, ac subinde auctor ordinis supernaturalis,
i '.hristus, pro ipsis mortuus est. Sunt veri homines, et
idcirco qui est Salvator omnium hominum B , est Salvator
quoque parvulorum.

Media sufficientia ipsis providit instituendo baptisma,
quod potest facillime applicare, praeceptumque imponendo
parentibus natos quam primum baptizandi. Quia vero
1 1 u jus modi remedium applicari debet ministerio causarum
secundarum, servatoque ordinario natura; cursu, non
I ciietur Deus miraculum introducere ut talis in individuo
parvulus prmter ordinem institutum salvetur.

Aliunde sors infantium qui absque baptismo decedunt
non est miserrima, nam de Deo « gaudere poterunt naturali
cognitione el dilectione 6 ».

1. Denzinger, 1295.

2. Id., 1677.

3. Cf. qute dicta sunt, q. cix, a. 2, 6.

4. Cf. opus nostrum : « Hors de V&glise point de salut », I P., c. iv.

5. 1 Tim., iv, 10.

6. S. Thom., Supplem., q. cxxi, a. 2 ad 5.

QU/ESTIO SEXTA
De gratiae effectu, qui est justificatio

AD Q. CXIII S. THOMffi

Jam plures effectus grati® formales elucidavimus, ut
esse filium Dei adoptivum, etc. ; nunc vero habendus est
sermo de duobus praecipuis effectibus, qui nondum fuerunt
expositi, scilicet de justificatione et de merito.

Dicitur autem justificatio effectus grati® operantis,
ei meritum effectus grati® cooperanlis, quia initium salutis
procedit a Deo praeveniente et in nobis sine nobis operante,
dum meritum absque nostra cooperatione non concipitur.
Attamen ultima et definitiva in justificatione phasis
liberi arbitrii usum et cooperationem et idcirco gratiam
coopcrantem requirit.

In prajsenti autem quaestione versantur ea qua? veram
justificationis naturam et indolem spectant, tum in se
(aa. 1 et 2), tum ex parte hominis, qui motus quosdam
liberi arbitrii elicere debet (aa. 3 et. ss.), tum ex parte Dei
justificantis (aa. 9 et 10).

ARTICULUS PRIMUS

DE VERA JUSTIFICATIONIS NOTIONE ET INDOLE

AD ART. 1 S. TI10MH5

I. Diversae acceptiones. — Cum justitiae proprium sit
rectitudinem instituere (ad 1), potest sensu communi dici
justitia recta dispositio totius hominis, erga Deum, ac
seipsum et proximum, ita quidem ut inferiora hominis
subdantur superioribus. Sensu autem speciali est virtus
qu® inclinat ad reddendum unicuique suum. Justificatio

ART. I. DE VERA JUSTIFICATIONIS INDOLE

231

I torro activa est ipsa Dei actio qua hominem justum facit ;
justificatio vero passiva est transitus ad justitiam, et fieri
potest dupliciter : vel privative tantum, nempe a non justitia
ad justitiam, ut fuerunt justificati angeli et Adamus ; vel
contrarie, scilicet de peccato ad justitiam, per veram trans-
mutationem, ut fit in praesenti conditione.

In Scripturis justificatio tripliciter sumitur : 1° pro adep-
tione jusliti® : « Sed abluti estis, sed justificati estis 1 . »
qe p r0 augmento justitiae : « Qui justus est justificetur ad-
huc 2 . » 3° Pro declaratione justitiae, seu pro actu quo
judex declarat justum hominem qui de peccato non con-
vincitur : « Qui justificat impium » et qui condemnat jus-
lum uterque abominabilis apud Deum 3 . ». Novatores
tertiam tantum acceptionem retinent : unde, juxta ipsos,
justificatio est extrinseca declaratio qua Deus pronuntiat
hominem esse justum quin intercedat intrinseca mutatio.
Sensu autem catholico, justificare est justum efficere et
constituere, interius immutando 4 .

II. Vera notio prout ex hoc articulo colligitur. — Ca-
tholicam doctrinam optime resumit et vindicat S. Doctor.
Justificatio simpliciter dicta non est remissio peccati, cum
sil solum de privatione ad formam, scilicet de non gratia
ad gratiam, sed justificatio impii est remissio peccati. Cum
enim non possit induci forma, nisi sublato contrario, nequit
introduci justitia nisi expulso peccato quod ci opponitur.
Unde, quia justificatio est adeptio justitiae, eo ipso est ex-
pulsio peccati. Magis tamen proprie dicitur justificatio
i, U am remissio, sicut generatim motus denominatur non
a termino a quo, sed a termino ad quem.

III. Corollarium contra Novatores : vera deletio pec-
catorum. — Ex illo principio quod tradit Angelicus, nempe
justificationem esse transmutationem quamdam do statu
injustitiae ad statum justitiae, repellitur novatorum theoria,

1. I Cor., vi, 11.

2. Apoc., xxii, 11.

3. Prov., xvn, 15.

4. De notione justificationis apud S. Paulum, cf. Tobac el
Phat, op. cit., P. Lagrange, O. P., VEpilre aux Romains.

232

TRACT. DE GRATIA. Q. V.

qua? contendit in justificatione tegi tantum, vel non im-
putari peccata, quin reapse deleantur. Scriptura autem
invicte ostendit peccata vere ac proprie deleri. Sunt 1° tex-
tus qui dicunt peccata deleri, tolli, deponi : « Ego sum qui
deleo iniquitates tuas propter me 1 2 . Ecce qui lollit peccatum
mundi*. — Deponet iniquitates nostras 3 . » Quod autem
deletur, aufertur, deponitur, non amplius remanet. 2° Tex-
tus qui exhibent peccatum ut maculam et justificationem
ut lavacrum quo homo abluitur et mundatur. « Super mvem
dealbabor 4 . — « Effundam super vos aquam mundam et
mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris 5 . » —

« Sanguis Christi Filii ejus emundat nos ab omni peccato 6 . »
— « Sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed justificati
estis 7 . » 3° Imo textus qui objiciuntur : « Quorum tecta
sunt peccata ; cui nen imputavit Dominus peccatum 8 9 »,
sensu nostro intelliguntur ; nam Deus, utpote verus et
optimus medicus, peccata tegit per medicinam delendo,
eo modo quo medicus vulnera tegit curando, quemad-
modum explicat S. Augustinus : « Sub tegmine medici
sanatur vulnus 0 . » <

Concilium Tridentinum definit : « Si quis per J. C. D. N.
gratiam qua? in baptismate confertur reatum originalis
peccati remitti negat, aut etiam asserit non tolli totum id
quod veram et propriam peccati rationem habet, sed illud
dicit tantum radi aut non imputari, A. S. In renatis enim
nihil odit Deus 10 11 . » — Quod autem dicit concilium de pec-
cato originali, valet pari jure de peccato actuali, et quod
de baptismo, etiam de ea?tcris sacramentis dici debet.
Insuper concilium Tridentinum 1 * definit justificationem

1. Isai ., xliii, 25.

2. Joan., i, 29.

3. Mich., vii, 19.

4. Ps. L.

5. Ezech., xxvi, 25.

6. I Joan., i, 7.

7. I Cor., vi, 11.

8. Ps. xxxi.

9. S. Augustin., Enarrat. 11 in Ps. xxxi, n. 12 ; P. L., xxxvi,.
266.

10. Sess. V, can. 5.

11. Sess VI, can. 11.

ART. I. DE VERA JUSTIFICATIONIS INDOLE 233

1 1 * »11 consistere in mera imputatione justitias Christi vel
Invore extrinseco, sed fieri per donum inhterens anima?,
u I plenius explicabitur art. sequenti.

IV. Notetur vis argumenti S. Thomee : Justificatio est
transitus de injustitia ad justitiam. Atqui transitus ad
justitiam est abolitio injustitia?, sicut adeptio termini
mi quem est remotio termini a quo. Ergo justificatio est

, vera ac propria peccati deletio et anima? abluLio. Quam
doctrinam refert concilium Tridentinum. Nam ita describit
justificationem ut hase sit « translatio ab eo statu in quo
lio mo nascitur filius primi Ad* in statum gratia? et adop-
tionis filiorum Dei per secundum Adarn Jesurn Christum
Salvatorem nostrum 1 ... Qua? non est sola remissio pec-
catorum, sed et sanctificatio et renovatio interioris homi-
nis*. »

V. Cur remissio peccati denominetur a justitia potius
quam a fide vel charitate. — Rationem optimam tradit
Angelicus in resp. ad 2. Transmutatio qua? in remissione
peccati peragitur terminatur ad novitatem totius vita?

■ nostra? dicitque rectitudinem universalem, seu totam recti-
tudinem ordinis. Quapropter denominanda est a justitia,
i|iue illam universalem totius ordinis rectitudinem im-
portat, non autem a fide vel charitate, qua? dicunt ordinem
specialem mentis humana; ad Deum sfecundum intellectum
vel affectum 3 .

1 . Sess. VI, cap. iv.

2. Gap. vn.

3. De dogmate Justificationis contra Novatores, praasertim
contra Centuriatores, optime disserit S. Canisius, doctor Ecclesia?
recens constitutus, in suo libro De venerando Christi Domini
Pnecursore Joanne Baptista.

articulus secundus

DE MODO QUO FIT JUSTIFICATIO,

SCILICET DEU INFUSIONEM GRATI/E

AD AUT. 2 s. THOM/E

I Errores Novatorum. - Tradita vera notione justi-
ficationis jam de modo quo flat inquiritur utrum nempe
ad remissionem peccati, qu® est justificatio, requiratuT

< " ,r Agttur ' 1 itaque de Causa formali justificationis. Duplex
qualtio versatur : una dogmatica contra protestantes.
Utrum de facto justificatio fiat absque infusione gratia. ,
altera scholastica, utrum sola gratia forma htci } l«>^ ;

Protestantes 1 generati m negant justificationem iei
per formam supernaturalem creatam mtrmsece just.fican-
l,.ni • sed in re explieanda multum discrepant. Aliqui
volunt justificationem consistere m mera non nnputationo
peccati ; alii cum Luthero in sola fide, id est fiducia qu.
credimus peccata esse nobis remissa; aln communius u
imputatione justiti® Christi ; alii demum tondr

formam justificationis esse dicunt justitiam substantialem

'"Quidam^hodierni protestantes concedunt justificationem
saltem ex mente Apostoli importare remissionem peccat»
ct infusionem sanctitatis interna; 2 ; vel etiam dicunt just -
ficationem osse veram ei. intrinsecam anima; rcnovationcn ,
qu® tamen progressive peragitur, absque infusione divmai

qualitatis 3 . I

1. De his erroribus cf. Calvinus, Instil., ,ib - J II - c ' "- § p J J
22; Lichtenberg, Encyclopddie des Sciences rehgieuses, Pan*.

1877-1882; art. Juslilicalion.

2 Cf. Liddon, Analysis o/ Romans, p. 1/ ss.

3 . cl. Sanday, Inlern. Crilic. Comm. on Romans, p. 36.

ART. II. DE MODO QUO FIT JUSTIFICATIO 2S,)

11. Conclusio : Justificatio impii non fit per solam Dei
,iut Christi justitiae imputationem, nec per solam remissio-
nem seu non imputationem peccatorum, sed per verum
■Ionum intrinsecum et animae infusum, scilicet gratiam
sanctificantem, qua homo justus formaliter constituitur.

1’rob. 1° ex concilio Tridontino ; « Si quis dixerit homines
justificari vel sola imputatione justitia; Christi vel sola re-
missione peccatorum absque gratia et charitate qua; in
cordibus eorum per Spiritum Sanctum diffundatur atque
illis inhsereat, A. S . 1

Diserte explicat in quo sit reponenda justificatio. Non
sl sola remissio peccatorum, sed importat voluntariam
susceptionem grati® et donorum renovationemque simul ac
sanctificationem hominis. Unde concludit : « Unica for-
malis causa est justitia Dei, non qua ipse justus est, sed
■ pia nos justos facit, qua videlicet ab eo donati, rcnovamui
spiritu mentis nostr® ct non modo reputamur, sed vere
justi nominamur et sumus 2 . »

lix Scriptura. Teste Apostolo, per justitiam Christi
. .. modo justi efficimur et constituimur quo per Ad® per-
atum constituimur peccatores : h®c est enim vis anti-
l hc.sis quam evolvit S. Paulus 3 . Atqui pcT peccatum Ad®
e instituimur peccatores, non extrinsere et imputative
dumtaxat, sed vere et intrinsece. Ergo per justitiam Christi
.instituimur justi, non extrinsece et imputative, sed vere.
I proprie et intrinsece. Iterum, per Christum nobis res-
tituitur quod in Adamo amiseramus. Atqui amiseramus
justitiam intrinsecam. Ergo et intrinsecam justitiam
recuperamus.

Quod autem addit Osiandcr implicat. Forma justifica-
tionis est forma vivendi in ordine supernaturali , seu est
forma vit® nov® in qua debemus ambulare. Sed Deus,
qui potest efficienter vivificare, nequit tamen esse intrinseca
forma vivendi, neque in ordine naturali neque in ordine
supernaturali 4 .

1. Sess. VI, can. 11.

2. Gap. vii.

3. Rom., v, 15 ss.

4 . Cf. quas disseruimus supra de forma filiationis nostr® adop-
liv®, q. m, art. 3.

236 TRACT. DE GRATIA. Q. V.

3° Ex ipsa notione justificationis. In justificatione quip-
pe Deus declarat hominem justum. Atqui Deus nequit
declarare justum nisi constituat intrinsece justum, secus
esset judicium Dei falsum et fallax ; quia declarare est,
asserere, et hinc Deus assereret esse quod reapse non eSt.
Ergo in justificatione Deus hominem efficit justum intrin-
sece, nec tantum imputative. Eodem jure colligitur justi-
ficationem non esse meram remissionem, seu non imputa-
tionem peccatorum. Nam justificatio vocatur regeneratio
renovatio, nova creatio : « Per lavacrum regenerationis et
renovationis K » — « Renovamini spiritu mentis vesti* . »
— « Renali non ex semine corruptibili, sed incorruptibili .

_ « Nova creatura *. »> Atqui regeneratio et recreatio im-
portant donum intrinsecum, seu communicationem ali-
cuius naturai ; ac pariter renovatio dicit communicationem
novi esse. Ergo justificatio innuit ac dicit donum intrin-
secum quo anima intrinsece immutatur et renovatui .

40 Ex ratione S. Thom». In justificatione Deus fit
homini pacatus et homo ex injusto fit justus, ex mimico
fit amicus, gratus et acceptus, ita ut Deus vere incipiat
diligere quem antea oderat. Sed, quando Deus fit paca-
tus et incipit aliquem diligere, intervenit aliqua mutabo
realis, non quidem ex parte Dei, sed ex parte hominis. • g
in justificatione fit ex parte hominis vera et lntnnsec^
mutatio in bonum. Dilectio quippe Dei ‘n undit bomtatem
in rebus, scilicet ipsum bonum quod diligit. Quia lgitm
Deus de novo diligit hominem m ordine supei natui ali,
infundit ipsi bonum supernaturale quo fiat homo Deo
intrinsece gratus et amabilis ; quod quidem bonum est
gratia sanctificans 8 .

III. Qua fuerit evolutio doctrina catholica de justifi-
catione in Traditionis decursu. — Recolendum est m Scrip-
tura et Traditione eamdem prorsus esse doctrinam de

1. TU., III, 5.

2. Eplies., iv, 23.

3. I Pet., i, 23.

5 ’. Recolantur superius dicta, q. m, De essentia gratae.

ART. II.

DE MODO QUO FIT JUSTIFICATIO

237

gratia sanctificante et de justificatione. Unde justificatio-
nem describunt formulis ac similitudinibus qua} evincunt
ipsam fieri per realitatem quamdam supernaturalem
nobis intrinsecam, creatam ac permanentem, qua ex integro
renovamur ac divini efficimur. Jam Patres Aposlolici tra-
dunt remissionem peccatorum fieri per formam intrinse-
cam, instar novas animes 1 . Citandus est celebratus ille textus
epistolae Barnabae : « Ubi igitur nos renovavit per remissio-
nem peccatorum, efficit ut aliam formam haberemus,
animam nempe puerorum instar, utpote qui nos renova-
vit 2 . » Patres apologelse, cum Justino, confutant errorem
Judaeorum, quem instaurant Novatores, 'videlicet remis-
sionem peccatorum consistere in mera non imputatione,
quin homines desinant esse peccatores : « Si peccatorum
(Oim pceniteat, peccatorum a Deo recipit remissionem,
sed non sicut vosmeiipsos decipitis et alii quidam in lioc vobis
similes, qui dicunt, etsi peccatores sint, modo Deum noverint,
non imputare illis Dominum peccatum 3 . » Patres autem
saeculi iv clarissime testantur justificationem esse muta-
l ionem integram, qua nos recipimus divinam similitudinem
el supremee substantive effigiem 4 ; vel in qua Spiritus Sal-
vatoris nostri Christi est quasi forma ejus, divinam figu-
rationem in nobis imprimens quodam modo per seipsum 5 . »
Disertius adhuc S. Augustinus explicat in justificatione
deleri peccatum « sicut sub tegmine medici sanatur vul-
nus" » ; peccatum auferri, non radi 7 ; justificationemque
esse veram dciflcationem : « Qui autem justificat ipse
deificat; quia justificando filios Dei facit 8 . » Deinde theo-
logi ex ipsa notione rei ostendunt justificationem fieri per

1. Cf. supra, q. in, art. 1.

2. Epist. Barnab., vi, 11 ; P. G., 11, 741.

3. S. Justin, Dial. cum Tryph., 141 ; P. G., vi, 797.

4. Ita S. Greg. Nyss., Homil. I in verba : « Faciamus liornineni,
etc. » ; P. G., xliv, 273.

5. Ita S. Cyrill. Alexandr., Homil. pasclial. X, 2 ; P. G.,
lxxvii, 617.

6. S. Augustin., Enarrat, in Ps. xxxi ; P. L., xxxvi, 266.

7. Coni, cluas epist. Pelag., lib. I, c. xrii, n. 26; P. L., xliv,

562.

8. Enarrat, in Ps. xlix, 2; P. L., xxxvi. 566.

238

TRACT. DE GRATIA. Q. V.

donum divinitus infusum. Concilium Viennense tradil.
doctrinam de gratia informante 1 ac demum concilium
Tridentinum totam rem definit 2 .

IV Quaestio scholastica : utrum sola gratia sanctificans
formaliter justificet. — Occurrit sententia Vasquez, qui
actibus chari tatis et contritionis tribuit vim sanctifi-
candi formaliter 4 5 . Qua; sententia communiter rejicitur.
Formalis enim causa justificationis est forma vivendi
spiritualiter, et idcirco qualitas permanens. Atqui actus
contritionis 'et charitatis non sunt forma vivendi, sed
dispositio ad formam. Ergo non justificant formaliter. sed
dispositive tantum 4 .

V Utrum de potentia Dei absoluta fieri possit justifi-
catio per solum favorem Dei extrinsecum, vel per solos
actus charitatis et contritionis, absque gratia sanctiti-

Ca Qu;esfio institui potest aut de homine in statu natur®

puras aut de homine elevato.

Hominem purum posse, absolute loquendo, reconciliari
Deo per favorem Dei extrinsecum absque gratia super-
naturali docent communius Thomist® cum Scoto et bua-
re/.io 6 , negant tamen plures cum Medma et Joanne a b. 1 ho-
rna. Sententia affirmanti adhaerendum suadetur. Quum
enim in illo statu peccatum non sit privatio gratia, justi-
ficatio seu remissio peccati non debet esse infusio gratia,
secus mutatur hypotliesis vel impossibilis omnino redditur
conversio, homine remanente in prafato statu, hsset
tamen quadam mutatio intrinseca, qua homo interius
recti ficaretur et fieret Deo gratus in ordine naturali.

At pro sententia negante militat hac ratio : In omni
statu peccatum mortale est macula anima permanens.
At deletio macula habitualis debet fieri per habitum

1. Denzinger, 483.

2. Sess. VI, cap. m ss., ean. 9 ss.

3. Cf. Vasquez, disp. CCI1, cap. m ss.

4. Cf. Gonet, De Justificatione, disput. 1, art. 3.

5. Cf. Gonet, ibid., a. 4.

ART. II. DE MODO QUO FIT JUSTIFICATIO

239

oppositum, qui est gratia sanctificans. — Reponitur
maculam in illo statu deleri per immutationem permanentem
ordinis naturalis.

Justificationem autem perfectam hominis elevati non
posse absolute fieri absque dono supernaturali intrinseco,
seu gratia sanctificante, tenent unanimiter Themista 1 ,
dum negat Suarez cum Scoto et aliis 1 . — Efficax affertur
ratio pro sententia Thomistarum. Justificatio perfecta et
proprie dicta non est tantum poenae remissio, sed et culpa;
deletio, maculae ablutio, et recuperatio amicitiae divina;.
Atqui ablutio culpae et maculae fieri nequit per favorem
extrinsecum, quia hoc modo culpa tegeretur tantum, non
deleretur ; ac pariter recuperatio amicitiae importat veram
ac radica lem mutationem, qua tollitur aversio a Deo et
ponitur in anima bonum permanens el supernaturale, quod
sit objectum dilectionis divinae.

Justificationem vero imperfectam, id est remissionem
poenae absque ablutione culpae, fieri posse per favorem Dei
extrinsecum tenent cum Suarez Philippus a Trinitate alii-
que plures 2 ; negant vero communius theologi cum Thomis-
tis. Et merito .Nequit enim Deus vere ac simpliciter alicui
remittere poenam, nisi fiat ipsi pacatus ; quia, si remanet
offensus, non condonatur simpliciter poma. At Deus non
potest fieri pacatus homini peccatori nisi reddendo ipsum
sibi- gratum, per mutationem intrinsecam, qua ex inimico
fiat acceptus et amicus. Quocirca neganda est hypotliesis
quae fingitur, scilicet remitti poenam et non ablui culpam.
Tenendum est igitur nullam contingere justificationem
absque mutatione hominis intrinseca et absque dono super-
naturaliter infuso.

Nonnulli porro theologi cum Aravio 3 existimant muta-
tionem illam intrinsecam ac subinde causam justificationis
formalem posse, de potentia Dei absoluta, reponi in actibus
contritionis et charitatis, absque gratia sanctificante. Com-
munius tamen theologi et praesertim Thomistae 4 tenent

1. Cf. Suarez, De Gratia, lib. VII, c. xcn-xx.

2. Cr. Philipp. a Trinit., De Gratia, disp. VI, dub. 4.

3. Cf. Aravius, in h. 1., dub. 3, conci. 2.

4. Cf. Gonet, loc. cit., § 4.

TRACT. DE GRATIA. Q. V.

240

justificationem in homine elevato nunquam fieri posse
absquein fusione grati®.

Qu® sententia est tenenda. Justificatio enim est slatus
anima; ad Deum conversa; ; actus autem charitatis et con-
tritionis non sunt status, et idcirco non possunt formaliter
justificare. Insuper, formalis causa justificationis est
forma permanens vivendi spiritualiter. Sed actus, licet
sint vitales, non tamen possunt, etiam de potentia Dei
absoluta, esse forma permanens aut forni® permanentis
vices gerere,. sed remanent tantum dispositio ad formam.
Demum, peccatum est macula, seu privatio pulchritudinis
supernaturalis. At privatio non nisi per formam oppositam
tollitur. Ergo nequit tolli aut deleri peccatum nisi per oppo-
sitam formam, qua; est gratia sanctificans.

VI. Utrum tandem peccatum mortale et gratia habi-
tualis possint, de potentia Dei absoluta, in eodem subjecto
simul consistere'. — Affirmant simpliciter Scotist® et
Suarez 1 2 3 ; negant simpliciter Thomist® et communius
theologi, saltem hodierni* ; pauci olim distinguebant, ne-
gando scilicet de peccato habituali, concedendo autem de
peccato actuali.

Tenenda est omnino sententia communis. Scriptura quip-
pe peccatum et gratiam opponit sicut mortem et vitam,
tenebras et lucem : « Nos scimus quoniam translati sumus
de morte ad vitam 4 . » — « Qua; est enim participatio, jus-
titia; cum iniquitate ? Aut qu® societas luci ad tenebras ?
Qu® autem conventio Christi ad Belial 5 ? » Atqui oppositio
hujusmodi est absoluta, qu® nullatenus tolli potest. Ergo.

Hinc ratio theologica : Qu® privative seu contradictorie
opponuntur nunquam possunt, etiam de potentia Dei
absoluta, esse simul. Atqui peccatum sive habituale sive
actuale opponitur grati® privative et contradictorie. Ergo.
Prob. min. Peccatum habituale et etiam actuale est aversio

1. Cf. Gonet, loc. cit., art. 5.

2. Suarez, lib. VII, c. xx.

3. Cf. Mazzella, n. 973 ss ; Pesch, n. 331 ss. ; Schiffini,
n. 178 ; Van der Meersch, n. 135 ; Tanquerey, n. 163.

4. I J o an ., m, 14.

5. II Cor., vi, 14-15.

ART. II. DE MODO QUO FIT JUSTIFICATIO 241

a Deo, gratia autem est conversio ; peccatum etiam actuale
est inimicitia cum Deo, gratia autem est amicitia perfecta ;
peccatum etiam actuale est privatio similitudinis cum Deo
importatque reatum damnationis ®tern®, gratia autem
est participatio natur® divin® cum jure ad divinam h®re-
ditatem. Atqui aversio et conversio, amicitia et inimicitia,
privatio similitudinis et participatio natur®, obligatio ad
®ternam pcenam et jus ad ®ternam h®reditatem, opponun-
tur privative et contradictorie. Ergo nulla concipitur com-
patibilitas grati® cum peccato, sicut nec ullus esse potest
consensus templo Dei cum idolis.

ARTICULUS TERTIUS

1)E DISPOSITIUS IIU S \D .1 USTI I' ICATIOSEM RliQLlSn IS
Al> A FIT. 3-8 S. THOM/F.

I. Ordo materiae. — Quia constat ex superioribus jus-
tificationem importare motum seu transmutationem a
statu injustitiae ad statum justitiae, qvncritur jam utrum
ille motus sit mere passivus, a solo Deo inductus, an etiam
activus et a libero nostro arbitrio procedens ; et. hoc os-
tenso, quaeritur in sequentibus quinam sint illi mot us uberi,
nempe motus fidei, motus detestationis peccati, etc. Hmc,
per diversos articulos tota catholica doctrina vindicatur
et excluduntur errores, quos postea suscitarunt, protes-
tantes.

II. De multiplici Novatorum errore. — Triplex praei-
imus fuit in hac materia error novatorum : 1 ° circa natu-
ram justificationis, illam nempe consistere in favore exlnn-
seco seu imputatione justitia? Christi , ct h*c lueresis
confutata remanet ex art. 1 et 2 et ex. <[.110 de essentia
«ratiffi. 2 ° Circa dispositiones ad justificationem, quatenus
vel necant requiri ex parte hominis dispositiones, vel per-
neram explicant, reponendo sufficere fidem illamque fidem
esse fiduciam qua credimus peccata esse nolns remissa.
30 Circa proprietates justificationis, nempe illam esse cer-
tam et in omnibus requalcm ; quod jam ex qusstione
i>r secedenti, de causa grati*, confutatum est ; ac demum
esse inamissibilem, quod etiam confutatum remanet ex q.
109 a . 10 , ubi probatum est perseverantiam esse donum
singulare, distinctum non solum a gratia justificationis,
sed etiam a communibus auxiliis quas justis conferuntur.

Restat ergo hic disserendum de dispositionibus ad justi-
ficationem requisitis.

A RT. III. — DE DISPOSIT. AL) JUSTIFIC. REQUISITIS 243

III. Necessitas dispositionum (a. 3 ). — Agitur de
adultis, attenta suavi Dei providentia. De potentia enim
absoluta posset fieri adulti justificatio absque ullo liberi
arbitrii motu ; cum valeat agens infinitae virtutes inducere
formam absque ulla subjecti dispositione. Gratia autem
sir infusa subito et vi sui recti ficaret animam et revocaret
affectum a peccato. At, quia Deus unumquemque movet
secundum ejus modum, oportet ut homo liber ad Deum
motu libero, sub influxu divini auxilii, se convertat.

Hanc doctrinam inculcat concilium I ridontinum : « Ad
suam ipsorum justificationem eidem grati* libere assen-
liendo ei cooperando disponuntur 1 . » Et paulo post descri-
buntur ili* dispositiones : motus nempe fidei, spei, amoris
initialis, poenitentiae, cum proposito servandi mandata*. »
Imo definii concilium motum liberi arbitrii, sub influxu Dei,
non esse mere passivum, sed veram cooperationem impor-
tare, qua homo se disponit ad justificationis gratiam : « Si
ffU i s dixerit liberum hominis arbitrium a Deo motum et
excitatum nihil cooperari assentiendo Deo excitanti atque
vocanti, quo ad obtinendam justificationis gratiam se
disponat atque praeparet, neque posse dissentire, si velit,
sed velut inanime quoddam nihil omnino agere, mereque
passive se habere, A. S. 3 . »

IV. De vera indole fidei ad justificationem requisitae (a. 4 ).

( a . 4). — Textus Scripturae quos hic allegat S. Docto r et
ratio quam affert perspicue ostendunt requiri fidem, tam-
quam primum motum quo acceditur ad Deum. In resp.
ad 1 asserit requiri etiam timorem, et in resp. ad 3 recolit
objectum illius fidei esse Deum justificatorem hominum
per mysterium Christi. Mine statuuntur principia ad con-
futandos Novatorum errores.

Scriptura manifeste asserit fidem quae ad justificationem
requiritur non esse fiduciam illam qua credimus peccata
nobis esse remissa, sed assensum quo veritatibus super-
naturalibus adhaeremus. « Praedicate evangelium omni

1. Sess. VI, eap. v.

2. Ibid., cap. vi.

3. C-an. 4.

244

TRACT. DE GRATIA. O. VI.

creatur® : qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit, qui
veru non crediderit condemnabitur 1 .» Hic indicatur objec-
tum fidei esse evangelium, seu veritates revelatas et praedi-
catas. — Pariter S. Paulus explicat objectum fulci, nempe
Deum auctorem supernaturalem et remuneratorem. « Cre-
dere enim oportet accedentem ad Deum quia est et inqui-
rentibus se remunerator sit 2 . »

Hinc definitio concilii Tridentini : « Si quis dixerit
fidem justificantem nihil aliud esse quam fiduciam divinae
misericordi® peccata remittentis propter Christum, vel
eam fiduciam solam esse qua justificamur, A. S. 3 . »

Ratio theologica sat liquet. Nequit esse fidei objectum
id quod nullo modo est lide divina credendum. At non
debemus credere fide divina esse, nobis peccata remissa,
ut explicatum est qufflst. praeced. a. 5. Ergo illa fiducia non
est objectum fidei justificantis.

V. Sola fides non sufficit ad justificationem sed aliae
requiruntur dispositiones. — S. Paulus praedicat fidem
etiam excellentem qua?, montes transfert non justificare :

« Si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam,
charitatem autem non habuero, nihil sum 4 . » Et alibi
requirit fidem « quae per charitatem operatur 5 . — Cui con-
sonat S. Jacobus : « Ex operibus justificatur homo, ei non
ex fide lanium 6 .

Definit concilium Tridentinum : « Si quis dixerit sola
fide impium justificari, ita ut intelligat nihil aliud requiri
quod ad justificationis gratiam consequendam eoopere-
tur, et nulla ex parte necesse esse eum su® voluntatis
motu pr®parari atque disponi, A. S. 7 . » — Ali® disposi-
tiones praeter fidem requisit® sunt : limor, spes, amor ini-
tialis, poenitentia cum proposito servandi mandata. Has
enumerat concilium Tridentinum 8 . Scriptura singulas

1. Marc., xvi, 15.

2. liebr., xi, 6.

3. Sess. VI, can. 12.

4. I Cor., xiii, 1.

5. Gal., v, 6.

6. Jac., ii, 24.

7. Sess. VI, can. 9.

8. Cap. vi.

ART. III. DE D1SPOS1T. AD .1USTIFIC. REQUISITIS 245'

recolit : « Timor Domini expellit peccatum, nam qui sine
Umore est non poterit justificari 1 . » — « Qui sperat in
Domino sanabitur*. » — « Poenitemini et convertimini ut
deleantur peccata vestra 3 . » — « Qui non diligi I manet
in morte 4 . » — « Remittuntur ei peccata multa, quoniam
detexit multum 5 . »

VI. Vera conversionis psychologia. — Fides autem
ostendit Deum ut finem ultimum et etiam ut judicem qui
minatur peccatori poenam, hinc oritur timor. At simul appa-
ret misericordia qu® veniam offert, ex quo exsurgit spes :
timor et spes sunt duo pedes Domini, ut explicat Bernar-
dus, quos debet peccator osculari : timor nempe ne adsit
pr®sumptio, spes autem ne adsit desperatio". Dum vero
pedes illos deosculatur peccator, videt tantam Dei boni-
tatem et inde incipit diligere Deum, saltem inchoate. At
qui amat vult vitare malum dilecto ; hinc detestatio peccati,
seu poenitentia, qua? quidem vera non esset nisi includeret
propositum declinandi a peccato.

Haec est igitur vera conversionis psgchologia : Postquam
peccator concepit fidem, videt poenam, et timet ; videt
misericordiam et sperat, videt bonitatem, et amat ; videt
malum quod infert peccatum et sibi et Deo offenso, et
pcenilet; ac simul elicit propositum vitandi in posterum
i minia peccata.

Sex ergo sunt actus qui disponunt ad justificationem :
fides, limor, spes, amor initialis, poenitentia, propositum 1 .

VII. Utrum vero debeant omnes illi actus explicite et
distincte elici ? — Aliquis motus fidei semper explicite
requiritur ; at sufficere videtur spes virtualis, qu® in actu
superiori includitur. Regularis etiam processus esi. ut fiat.

1. Eccli., i, 27, 28.

2. Prov., xxviii, 25.

3. Ad., m, 19.

4. Jac., iii, 14.

5. Luc., vii, 47.

6. Cf. S. Bernard., Serm. VI, in Caniic., n lB 0-9 ; P. L., clxxxii,.
805, 806.

7. Cf. qu® disseruimus in op. Eludes sodales el psydiologiques.

TRACT. DE GRATIA. Q. VI.

246

actus formalis poenitentia; cum proposito ; requirit enim |
justitia no parcatur offendenti nisi doleat expresse ; et hoc
es t pro praxi suadendum. Attamen per accidens, si homo
peccati praeteriti non recordetur, poterit poenitentia por
actum amoris suppleri. Quoad amorem vero, quidam theo-
logi putant sufficere virtualem, qui in contritione inclu-
ditur ; alii communius requirunt explicitum, quia est I
ultima dispositio, quae in alia non continetur 1 ; et hoc
etiam est in praxi ut tutius eligendum.

Notetur etiam actum poenitentia; in sacramento esso
.debere explicitum, cum sit materia sacramenti.

VIII. De detestatione peccati (a. 5). — Complet Ange-
licus in art. 5 doctrinam de dispositionibus ad justifica-
tionem requisitis. Jam probavit requiri fidem et timorem ;
hic vero speciatim ostendit requiri detestationem peccati,
seu poenitentiam, cum quodam desiderio, quod quidem
includit tum spem tum amorem initialem. Ratio est brevis
et efficax : In justificatione requiritur voluntarius recessu#
a peccato et accessus ad justitiam. Atqui recessus volun-
tarius a peccato esi poenitentia, sicut accessus ad justitiam
est. desiderium. Ergo ad justificationem requiritur tum
detestatio peccati tum desiderum, quo tenditur in Dei jus-
Utiam. Porro tendentia hujusmodi includit spem et amorem
quemdam quo Deus tanquam justitiis fontem diligere
incipimus. Quapropter insinuat hic S. Thomas totam doc-
trinam quam egregie evolvit cone. Trid. : « Dum pecca-
tores se esse mtelligentes, a divina; justitia; Umore, quo
utiliter concutiuntur, ad considerandam Dei misericor-
diam se convertendo, in spem eriguntur, fidentes Deum
sibi propter Christum propitium fore, iliumque tamquam
omnis justitia; fontem diligere incipiunt, ac propterea
moventur adversus peccata per odium aliquod et delesla*
lionem , hoc est per poenitentiam, quam ante baptismum
agi oportet ; denique dum proponunt suscipere baptismum,
inchoare novam vitam et servare divina mandata*. »

1. Cf. comment., S. Thom., in. h. 1.
-2. Sess. VI, eap. vi.

ART. III. DE DISPOSIT. AD JUSTIFIC. REQUISITIS 247

IX. De remissione peccati (a. 6). — Instituit S. Thomas
imvam justificationis analysim, in qua distinguuntur qui-
dem motio mobilis, scu infusio gratia;, recessusque a peccato
I inquam a termino a quo, accessus autem ad Deum tan-
quam ad terminum ad quem, consummatio denique motus,

1 1 1 1 : ■ • est peccatorum remissio. Unde hsec debet inter ea
qua* requiruntur ad justificationem impii numerari tam-
quam definitivus terminus. Remissio quidem, si sumatur
limium negative, ut est expulsio peccati, non est consum-
matio motus, sed potius initium, utpote recessus a termino
e quo ; at sumpta adaequate prout est reconciliatio cum
Reo, est vera consummatio. Iloc quippe modo est obtentio
linis ; ici enim quod Deus in justificatione intendit est ut

culor fiat ipsi reconciliatus, seu gratus et acceptus, et

Inue instituitur vera inter Deum et justificatum amicitia.

\. An justificatio fiat in instanti (a. 7). — Recolendum
• sl justificationem considerari posse in seipsa formaliler
prout dicit gratiae infusionem et peccati remissionem ; vel
diam complexive, prout importat dispositiones seu actus
prievios, quos jam inspeximus. Ilinc dubii solutio duplici
conclusione traditur.

XI. Prima conclusio : Justificatio secundum se, prout
dicit gratiae infusionem et peccati remissionem, fit in ins-
tanti. — Ratio est quia nulla est dispositio quam non faciat
Heus, cujus virtus est infinita et potest subito inducere
formam. S. Doctor alibi rem ita ostendit : Quando inter
duos terminos alicujuS mutationis vel motus, non datur

l incilium, quia illi sunt sicut negatio et affirmatio, privatio
I d forma, tunc transitus de uno extremo ad aliud non est
successivus in tempore, sed fit in instanti. Atqui inter duos
Icrminos justificationis, scilicet peccatum et justitiam,
I non datur medium, cum se habeant ad invicem sicut privatio
| ul forma. Ergo in justificatione transitus de peccato ad
justitiam fit in instanti 1 .

XII. Secunda conclusio : Justificatio prout importat

I. Cf. S. Thom., q. xxix, De Verit., a. 9.

'248

TRACT. DE GRATIA. Q. VI.

dispositiones quae in adultis requiruntur, fit odinarie suc-
cessive ; potest tamen fieri in instanti. — Utraque pars est.
D. Thoma:. Prob. I a pars : Admittit S. Doctor quamdam
pra;parationem quae praecedit gratiam 1 2 , nam debent fieri
quidam motus, qui successionem important. « In tempori»
praecedente justificationem oportet quod homo singula
peccata qu;c commisit detestetur, quorum memoriam
habet ; et ex tali consideratione praecedente subsequitur
in anima quidam motus detestantis universaliter omnia
peccata commissa*. »

Pariter concilium Tridentinum enumerat plures motus,
nempe fidei, timoris, spei, amoris initialis, poenitentur,
propositi, qui successive communiter fiunt 3 . Ratio ex
ipsa conversionis psychologia desumitur : actus quippe illi
sunt ani nue motus quorum alii aliis praesupponuntur
nec idcirco absque successione communiter fieri possunt.

Prob. Il a pars. Potest Deus praeviam dispositionem sup-
plere, seu eodem instanti dare totam dispositionem et
gratiam infundere. « Sed quandoque statim perfecte movet,
hominem ab aliquid bonum, et subito gratiam homo acci-
pit, secundum illud Joan., vi, 45 : Omnis qui audivit a
Patre et didicit, venit ad me. Et ita contigit Paulo, quia
subito, cum esset in progressu peccati, perfecte motum
est cor ejus a Deo, audiendo, addiscendo, et veniendo ; et
ideo subito est gratiam consecutus 4 5 . »

XIII. De naturali ordine eorum quse ad justificatio-
nem concurunt (art. 8). — Ordine naturae quatuor sunt,
qua; in justificatione concurrunt et quas sic disponenda
videntur : primum est gratia; infusio ; secundum est motus
liberi arbitrii in Deum ; tertium est. motus liberi arbitrii
in peccatum ; quartum vero est remissio culpas.

S. Doctor, sive in corpore sive in responsis ad objecta,
rem plene elucidat et omnes quaestiones utiles sufficienter
solvit. Hujus tamen occasione quaerunt commentatores*

1 . Supra, q. exii, a. 2 ad 1 et 2.

2. Hic, q. cxiii, a. 5 ad. 3.

3. Sess. VI, cap. vi. — Cf. quse diximus supra, a. 4.

4. Supra, q. exii, a. 2 ad 2.

5. Cf. praecipui commentatores in h. 1.

ART. III. DE DISPOSIT. AD JUSTIFIC. REQUISITIS 249

utrum actus contritionis et charitatis qui ad gratiam habi-
tualem ultimo disponunt ab ea effective procedant an ab
I auxilio actuali per modum transeuntis communicato ?
Scinduntur discipuli S. Thoma; : ultimum tenent Joannes
a S. Thoma, Aravius, cum Suarezio, Bellarmino, etc. ;
primum autem Gonetus cum pluribus Thomistis 1 . Haec
sententia videtur esse S. Do doris in resp. ad 2. Si motus
liberi arbitrii sequitur gratiae infusionem, ergo a gratia
infusa procedit. Recolendum est tamen vigere in causis
mutuam quandam prioritatem et posterioritatem in diverso
causalitatis genere. « Gratia habitualis ut est in infundi ei
ut habet rationem auxilii moventis, sub qua ratione effec-
tive causat (radicaliter) actus contritionis et charitatis, sim-
pliciter et omnibus modis illos praecedit et nullo modo est
1 illis posterior ; secundum vero aliam formalitatem quam
habet, nempe ut est forma afficiens subjectum et consti-
tuens illud gratum, filium Dei adoptivum, etc., est prior
et posterior illis actibus, in diverso genere causae : eos
| enim praecedit in genere causae formalis, et subsequitur in
| geitre causae materialis dispositivae*. »

1. Cf. Gonet, De Justificatione, disp. I, a. 7.

2. Gonet, ibidem, n. 199.

HUGON. — TRACTATUS DOGMATICI, II. — 9

ARTICULUS TERTIUS

JUSTIFICATIO EX PARTE DEI CONSIDERATA
AD ART. 9 ET 10 S. THOM/E

I. Ex parte modi agendi creatio est majus opus Dei
quam justificatio. — Nam creatio fit simpliciter ex nihilo
nec ullam dispositionem praesupponit ; justificatio autem
non fit ex nihilo et. requirit ex parte subjecti dispositiones
quae ad ipsam quodam modo praeparant.

Hinc confirmatur doctrina quam supra statuimus (ml
art. 1 q. 112), videlicet gratiam non creari, sed educi de
potentia obedientiali animae.

II. Ex parte ejus quod fit majus opus est justificatio
impii quam resurrectio mortui vel creatio caeli et terrae.

In justificatione res quae fit est supernaturalis quoad essen-j
tiam, scilicet gratia sanctificans, qua; est participatio forma-
lis et physica nat ura; et vitae divinae ; in resurrectione autem
id quod fit est iterata unio animae cum corpore, seu resti-
tutio vitae, quae in se est ordinis naturalis dumtaxat ; in
creatione vero coeli et terrae terminus est bonum nat une
mutabilis.

III. Menti sunt alte infigenda aurea verba S. Doctoris
(ad 2) : « Bonum gratiae unius majus est quam bonum
naturae totius universi. » — Qua; verba sic effert, Caje-
tanus : « Tene ante oculos tuos semper die nocteque, quod
bonum gratia; unius est melius quam bonum naturae uni-
versi, ut continue videas damnationem imminentem non
existimanti tantum bonum oblatum 1 . »

IV. Secundum quantitatem absolutam glorificatio jus-

1. Cajetan, in h. 1.

ART. iv.

JUSTIFICATIO EX PARTE DEI

251

torum est majus opus quam justificatio impiorum ; quan-
titate autem proportionis majus est donum gratiae justifi-
cantis impium quam donum gloriae beatificantis justum.

— Liquet I a pars, quia donum gloriae habet rationem
lermini et est immutabile, donum autem gratiae habet
rationem viae et est amissibile.

Ratio autem II ae partis est quia plus excedit donum
gratiae dignitatem impii, qui erat dignus pcena, quam do-
num gloriae dignitatem justi, qui, ex hoc ipso quod est justi-
ficatus, est dignus gloria.

V. Justificatio licet semper mirabilis sit, prout tamen
fit communiter, non est miraculosa (a. 10). — Miraculum

proprie dictum requirit non solum ut a solo Deo fiat, sed
ul a solo Deo fiat praeter communem Providentiae ordinem.
Porro justificatio ut communiter fit non est praeter com-
munem Providentiae supernaturalis ordinem, quia fit
procedendo de imperfecto ad perfectum et praeparando
subjectum per dispositiones praevias. Non est ergo mira-
culosa nisi praeter hunc ordinem contingat, ut in conversione
Pauli. Ecclesia id videtur insinuare, quia, ut animadvertit
Porrecta, alias conversiones non celebrat « et illam Pauli
celebrat, ut patet die 25 januarii ; acutis scholasticis relin-
quit intclligendum, quod ordinarie loquendo justificatio
impii non est miraculosa 1 . »

VI. Quomodo sit intelligendum assertum S. Doctoris :

Quia NATURALITER anima est gratiae capax. » — Ca-
pacitas seu potentia anima; respectu gratia; est tantum
ohcdientialis ; at sensu lato dici potest naturalis, quatenus
imima, utpote ad imaginem Dei facta, habet naturalem
iil>liludinem ut ad ordinem supernaturalem elevetur. Cum
enim gratia sit participatio viise Dei, qua; in cognitione
cl amore consistit, datur quasdam naturalis aptitudo in
• reatura qua; est intellectu et voluntate prasdita, dum
manifeste deest aptitudo in creaturis cognitione intellec-
tiva «arentibus.

I. Capponi a Porrecta, in h. 1.

252

TRACT. DE GRATIA. Q. VI.

VII. Concludendum cum S. Bemardo : « Quid est homo
quia magnificas eum ? Subdit enim « quid ? » Sine dubio
vanitati similis laetus est homo, ad nihilum redactus esi.
homo. Quomodo tamen penitus nihil est, quem magnificat
Deus ? Respiremus, fratres, et, si nihil simus m cordibus
nostris, forte in corde Dei potest aliud latere de nobis. 0
Pater misericordiarum, o Pater miserorum, quid apponis
erga eos cor tuum ? Scio, scio : ubi est thesaurus tuus, ibi
est cor tuum. Quomodo ergo nihil sumus, si thesaurus
tuus sumus 1 ? »

1. S. Bernard., Serm. V, in Dedic. Ecclesias, n. 4; P. !
clxxxii, 531.

QUAESTIO SEPTIMA
De altero gratiae effectu, qui est meritum

AD Q. CIXV S. TJIOM/E

Jam explicatum (q. praeced) cur meritum dicatur effectus
gratiae cooperantis, quia nempe in merito magis apparet
necessitas nostrae cooperationis quam in justificatione, quas
est a Deo praeveniente, licet etiam in justificatione concur-
rat liberum arbitrium.

Exponenda nobis sunt quae spectant existentiam, condi-
tiones, principium, objectum ac extensionem meriti 1 .

ARTICULUS PRIMUS

DE EXISTESTIA ET COXDITIOMHIS MEIWJ I
AD ART. 1-3 S. TUOM/n:

I. Triplex valor in operibus justi. Eruitur ex dictis.

Cum homo per gratiam sanctificantem fiat naturae
divinae particeps et filius Dei constituatur, ejus operatio
divinas quasdam proprietates consequitur : quia enim
limno est divinus in suo esse, operari est aliqualiter propor-
lionatum ut a Deo praemietur; item ut aliqualiter Deo
>alisfaciat pro effensa, et ut Deum deprecando ab ipso
eviuidiatur. Hinc in operibus justi valor triplex : meritum
chI, proprietas qua valet opus justi quatenus divinum con-
sequi a Deo vitam aeternam, augmentumque gratia; et
gloriae ; satisfactio est proprietas qua valet opus justi qua-
*•

I. Consulantur commentatores S. Thointe in h. 1. ; Soto, de Na-
lura e.l Gratia, recentioresque scriptores De Oralia ut M azzella,
Ijlli UTER, SCHIFFINI, PESCH, VAN NOORT, VaN DER MEERSCH,
llii.i.or, Lepicier, Junmann, Del Prado, i anquerey, Janssens,

III UVE.

254

TRACT. DF. GRATIA. Q. VII.

tenus divinum aliqualiter reparare offensam Deo illatam |
vel Deum nobis propitium reddere ; impelraiio est proprie-
tas qua valet opus justi quatenus divinum bona ad salu-
tem spectantia per orationem obtinere.

Meritum est quasi radix et fundamentum casterorum ;
imo diei posset satisfactionem et impetrationem esse quam-
dam speciem meriti, quatenus opus justi dignum est seu
meretur ut a Deo acceptetur in reparationem et oratio
in statu gratias fusa digna est seu meretur ut a Deo exau-
diatur. ... .. . .

At, si sensu stricto haec accipiantur, reahter discriminan-
tur. Meritum quippe dicit jus ad mercedem, quai est vita
a? terna, et augmentum gratiae et gloriae ; satisfactio autem
respicit reparationem offensa ; impetratio demum mnmf
efficaciam orationis in ordine ad bona salutis.

Meritum est quid proprium et personale quod nequeat
aliis communicari, nisi aliquis sit institutus a Deo aliorum
caput. Satisfactio vero potest aliis cedi ; lmpretatm
autem latius patet quam meritum, nam potest obtinere (
aliqualiter perseverantiam finalem, quas sub merito nulla-
tenus cadit.

In satisfactione porro triplex est respectus : quatenus t
enim opus Deum placat et reddit propitium, dicitur valor
stricte propitialorius ; quatenus autem movet ad deletio
nem culpae, dicitur valor expiatorius ; quatenus denique
solvit poenam peccato debitam, est proprie satisfactorum.

Unde propitiatio consideratur ut praevia remissioni
peccati, quia videlicet placat Deum ne sit ultor in iram ;
et hie valor non est de condigno, cum nondum sit. opus
justificati ; expiatio vero respicit interiorem anime ab u
tionem per infusionem gratiae sanctificantis ; satisfactu}!
autem sensu proprio est justificatione posterior respicit
que debiti solutionem 1 .

Iu praesenti de merito tantum agitur.

II. Definitio meriti. — In genere, meritum est quaedam
actuum humanorum proprietas qua digni sunt, aliqua retri-4

1 1 'ncle sacrificium missae csl pro pili alor i um pro peccatoribus

in ime vita lalisfactorium autem pro defunctis m purgatorio
cxistenlibus.

ART. I.

DE EXITS. ET CONDIT. MERITI

255

luitione, sive, praemio si sint boni, sive poena si sint mali ;
qua acceptatione indifferenter se habet ad bonum et malum,
d sic- dicitur aliquis mereri supplicia 1 . At usus invaluit
ut proprietas operis mali diceretur demeritum et meriti
nomen operi bono reservaretur.

Potest autem meritum considerari in abstracto, et tunc,
est jus quoddam ad praemium, seu valor operis retribu-
I ione digni ; vel in concerto, et jam est ipsum opus mercede
dignum.

Quocirca S. Ductor (a. 1) meriti notionem ex ipsa mercedis
notione desumit et vindicat.

Dicitur porro meritum de condigno, quando est vere
dignum, seu adaequatum praemio, ita videlicet ut praemium
ex justitia debeatur. Meritum autem dc congruo dicitur
i ui deest talis aequalitas, cui proinde merces convenit
non ex justitia, sed ex decentia, vel ex benevolentia prae-
miantis; vocatur etiam jus amicabile ad praemium.

Meritum de condigno iterum subdividitur : aliud enim
esse potest de rigore absoluto justitiae, quando aliquis
cx suo habet id ex quo meretur nec accipit a praemiante
ipsum principium merendi. Hac ratione Christus meruit
dc toto rigore justitiae. Aliud est de eondignitate tantum,
quod est quidem praemio dignum, sed eo tamen pacto ut
id quod ex justi tia debetur in aliquo gratuito fundetur, quan-
do videlicet merens accipit a praemiante ipsum merendi
principium. Sic operibus nostris ex gratia elicitis debetur
gloria, sed Deus gratuito infundit gratiam, quae est princi-
pium merendi.

III. Conditiones meriti ex parte operis. • — Attenditur
meritum ex parte operis, ex parte personae operantis, cx
parte personae praemiantis.

Cx parte operis requiritur l°ut actus sit liber tum a eoac-
limie tum a necessitate, ut constat cx damnatione terti®
propositionis /*in Jansenio 2 . Meritum quippe et praemium

I. Hebr., x, 29.

’. « Ad merendum vel demerendum in statu naturae lapsse
ii**ii requiritur in liomine libertas a necessitate ; sed sufficit liber-
ti* ■* a coactione. » Denzinger, 1094.

25G

TRACT. DE GRATIA. Q. VII.

innuunt sanctionem actuum humanorum. Sed sanctio
supponit actum esse in dominio operantis, nec juste punitur
aut praemiatur nisi liber. Ergo meritum absque libertate
non concipitur. 2° Ut actus sit bonus simpliciter, scihecl
ex fine, objecto et circumstantiis, seu honestus : malo
enim debetur poma, indifferenti autem nihil debetur, ne.'
poena nec praimium. 3° Ut sit supernaluralis . Mentum
enim habet rationem medii ad finem supernaturalem. Sed |
medium est ejusdem ordinis cum fine. Ergo meritum esse
debet actus supcrnaturalis, qua; quidem supernaturahtas
importat etiam imperium charitatis, ut infra exponetur.
4° Ut fiat in obsequium praemiantis, nam nemo aliquid
proprie retribuit, nisi id quod ad ipsum ordinatur, quatenus
fit vel in ejus utilitatem vel saltem in ejus honorem.

IV Conditiones meriti ex parte operantis. Requiritur
1° Status vise. — Non quidem ex natura rei absolute, ita
ut repugnet aliter esse, sed ex lege Dei positiva. Id aperte
asserit Christus : « Me oportet operar, opera ejus qui mis.i
rne donor dies est ; venit nox quando nemo potest opc-
rar ji. „ _ Ubi dies manifeste indicat vitam prffisentem et.
nox mortem. Ilaic esi communis interpretatio 1’atrum,
v g Origenis, Chrysostomi, Augustini 1 . Ratio m pomptu

est, quia meritum est motus ad terminum. Atqui motus
ad terminum est motus vise. Ergo mentum est motus
vite ac proinde debet cum ipsa via desinere.

I-Iinc Ecclesia credit et praedicat animas post mortem
mox in ccelo praemiari vel in purgatorio expiari vel m inferno

1 Ha* rationes valent quidem pro beatitudine essentiali,
quae est terminus simpliciter quaeque, quia aeternitate
participata mensuratur, est penitus immutabilis et mva-
invariabilis. At aliunde non repugnat intrinsece ut animic

o' 'origen!, Horni! . III in Ps. xxxvi ; P. G., xii, 1346; S. Chry-
sostom , Homil. LVI in Joan. ; P. G., u* , 309 ; 8. Aucusim.,
tract. XLIV in Joan., 5-6; P. L., xxxv, nio-^16.

3. Profess. Michjelis Paubologi ... cone. Lugd. II, Denz ng,, .
464; Consi .it. Bened. XII, 29 jan. 1330, Denzinger, 530-531,
Cone. Florent., Decret. pro Graecis, Denzinger, 6J3.

ART. I. DE EXIST. ET CONDIT. MERITI 257

purgantes vel beati aliquid mereantur quantum ad beati-
ludinem accidentalem, quae capax est augmenti.

Ratio tamen congrua affertur cur omne meritum etiam
accidentale cum vita praesenti claudatur. Meritum est
acquisitio perfectionis pro homine. Atqui connaturale
l.omini est ut perfectionem acquirat per corpus ; haec est
enim ratio unionis animae cum corpore. Ergo congruit ut
meritum fiat mediante corpore et quamdiu durat status
unionis.

Confirmatur. Id quod proprie meretur est persona. Sed
anima separata non est persona. Ergo anima separata
non amplius meretur.

Hinc S. Paulus rationem meriti vel demeriti adseribit
operibus tantum qua; gessit homo dum viveret in corpore :

VI referat unusquisque propria corporis prout gessit, sive
bonum sive malum \ »

Hujus occasione quaerunt theologi utrum Enoch et Elias
sint in statu merendi et de facto mereantur. Affirmant
Salmanticenses, negant pra;sertim Vasquez et Suare. 7 . 2 .

V. Requiritur 2° Status gratiae. — Scriptura id etiam
clare affirmat : « Sicut palmes non potest ferre fructum
a semetipso nisi manserit in vite, sic nec vos nisi in me
manseritis 3 . » Ex quo eruitur efficax argumentum : Nemo
potest fructus supernaturales facere nisi manserit in Christo.
\ l qui mereri est facere eximios fructus supernaturales.

I ego nemo potest mereri nisi manserit in Christo. Sed
manere in Christo est ipse status gratiae. Ergo nemo potest
mereri nisi sit in statu gratia;. Nec minus expresse asserit
Apostolus : « Si caritatem non habuero, nihil. sum... nihil
n lilii prodest 4 . »

Coni ilium Tridentinum definit hominem justificatum vere
mereri 5 . Hinc sequitur hominem non justificatum non
I mereri.

Ratione thcokgn a. Meritum intelligitur valor quem

1. II Cor., v, 10. Cf. Corn&ly, in h. 1.

2. e qua controversia, cf. Salmant., De Merit., disp. I, dub. 5.

3. Joan., xv, 4.

I. I Cor., xin, 1-3.

I ti. Sess. VI, can. 32.

TRACT. DE GRATIA. Q. VII.

258

habet opus hominis quatenus divinum. Sed opus vel esse j
hominis non est divinum nisi per gratiam sanctificantem.
Ergo non datur meritum nisi in eo qui gratia sanctificante
ornatur. Insuper, cum praemium sit ipsa Increditas divina,
meritum praemio condignum attribui tantum potest per-
sonae quae est intrinsece digna haereditate. Sed persona
intrinsece «ligna luereditato est filius. Ergo meritum de-
condigno competit tantum personae quae est filius Dei ;
qua; filiatio per solam gratiam sanctificantem praestatur.

VI Ratio qua S. Thomas probat requiri gratiam ad
merendum (a. 2). — Eandem quaestionem bis tractat
S. Ductor sed sub diverso respectu et diversa ratione : I
q. 109, a. fi, ut esset integer tractatus de necessitate gratiae, j
e t hic 'iterum, ut in teger sit tractatus de merito, quod csb
secundus effectus gratiae, et ut assignetur fundamentalis
conditio meriti. Argumentum S. Thomas est perspicuum el
efficax. In omni statu, etiam naturae integrae, vita aeterna
est bonum excedens proportionem naturae creata;, et cogni-
tionem ac desiderium. Porro ex institutione divina; provi-
dentia: est ut nihil agat ultra suam virtutem. Ergo non
potest natura esse principium actus meritorii quo attin-
gitur vita aeterna. In statu autem naturae lapsie, homo m
peccato existens meretur mortem aeternam, nedum vitam

aeternam mereri possit. .

Notetur insuper gratiam quae ad merendum requiritur
esse tum gratiam habitualem per modum principii radi-
culis, et naturae nova;, tum gratiam actualem entitatiyc
supernaturalem per modum principii proximi, cum omnis
transitus ad actum essentialiter supernaturalem fieri debeat
sub motione essentialiter supernaturali *.

VII. Conditiones ex parte praemiantis. — Requiritur

divina ordinatio ad praemium, seu promissio mercedis.
Multiplex tamen habetur hac de re in scholis sententia 2 .
Juxta Vasquez nulla requiritur promissio, sed opera

I. Ct. quse dicta sunt .sup. q. cix, a. 9.

4. Cf. GOnet, disp. ll,De MerU., art. 3; Salmant., disp. 1.

dub. 6 ; Billuart, dissert.g, art. i; ex recenlioribus Van Noort,
n. 202 ; Van der Meersch, n. 360.

art. i.

DE EXIST. ET CONDIT. MERITI

259

justorum sunt vi sui meritoria de condigno ; e regione, juxla
Scotum et Nominales, tota ratio meriti provenit ex pacto
« xtrinseco, seu promissione Dei ; juxta Suarez, promissio,
.1 si non sit tota ratio, est tamen conditio sine qua non.
Thomistae requirint cum Angelico Praeceptore divinam
ordinationem, sed tenent plures cum Goneto non requiri
novam promissionem distinctam a voluntate conferendi
gratiam.

Requiri in genere promissionem quamdam divinam
luculenter constat cx Scriptura : « Conventione facta ex
denario diurno 1 . » Constat ergo vitam aeternam nobis
conferri ex con ventione. Sed quod ex conventione datur
eo ipso ex promissione confertur. Hinc Scriptura diserte
meminit repromissionis : « Accipiet coronam quam repro-
misit Deus diligentibus se 2 . »

Concilium Tridentinum hanc conditionem expresse
recolit : « Atque ideo bene operantibus usque in finem et
iu Deo sperantibus proponenda est vita aeterna et Lanquam
gratia liliis Dei per Christum Jesum misericorditer pro-
missa et lanquam merces ex ipsius Dei promissione, bonis
ipsorum operibus et meritis fideliter reddenda 3 . »

Datio theologica liquet. Ubi est meritum condignum,
praunium confertur ex justitia. Atqui justitia hominis
mi Deum esse non potest nisi secundum pra;suppositionem
divinae ordinationis. Ergo meritum divinam ordinationem
praisupponit.

Contra Scotum et Nominales haec animadvertantur :
Nequit tota ratio meriti a pacto extrinseco provenire,
quum opus habet dignitatem intrinsecam et propter gra-
liiim, qua; est forma divina, et propter personam, qua;
esi. filius Dei adoptivus, et propter Spiritum Sanctum, qui
e it motor divinus.

Sufficere autem ordinationem qua; includitur in ipsa
voluntate conferendi gratiam, eodem jure probatur.
Di utia est semen gloria;. JJrgo conferendo libere gratiam,
promittit ipso facto Deus conferre gloriam iis qui bene

I. Matth., xx, 2.

I 2. Jac., i, 12.

I». Sess. VI, cap. xvi.

260

TRACT. DE GRATIA. Q. VII.

usuri sunt gratia. Galerum, qui confert media ad fmem
.... : m0 se obligat ad conferendum finem ns qui medus rec o
utuntur « ita 8 scilicet ut id homo consequatur a Deo per

praemium boni usus gratiae.

V 1 II Errores de merito. — Pelagiam contendunt posse

“ ; ;r j; 1 vpj %

unthematica Hinc practice omne mentum ehmmant.1
Hodie ni Protestantes, licet necessitatem bonorum operum
profiteantur et concedant opera Jus °rmn z ^ <ior =
negant tamen realitatem meriti et contendunt salute

l Errorem' £Sf ^ K— ■ * OrJ

Chisli el de Libero arbitrio, p. .83 ss.

3. Prop. 42, Denzinger, 10«.

4 Prop. 3; Denzinger, 1094.

ART. I. DE EXIST. ET CONDIT. MERITI

261

esse prorsus gratuitam et meritis Christi unice adseriben-
dam 1 .

Molinos dogma illud impetit dum dicit : « Non debet
anima cogitare nec de praemio nec de punitione, nec de
paradiso, nec de inferno, nec de morte, nec de aeternitate...
Non convenit animabus hujus viaj internae quod faciant
operationes etiam virtuosas ex propria electione et acti-
vitate 2 . » Kantius meritum excludit dum statuit morali -
latem actus consistere in conformitate cum dictamine
rationis aulonomse, seu independentis ab omni lege seu ordi-
natione extrinsecus proposita, ita ut felicitas possit esse
virtutis sequela, non tamen intendi ut finis 3 . — Item
re. ditiores, ((ui contendunt indignum esse homine ut agat
propter praemium.

JX. Doctrina catholica. — Ilis paucis exhibetur : 1° jus-
tos vere et proprie mereri ; 2° virtutem merendi miseri-
cordia divina et gratia Christi inniti ; 3° merita nostra
esse, dona Dei, ita tamen ut adsit ex parte nostra jus verum
nd praemium. Quocirca Deus bona opera retribuit quia
nobis aliquod onus imposuit; ac proinde, quando nos
onus et conditioneqi adimplevimus, Deus ex quadam jus-
titia prajmiatur. Quaj sit autem illa justitia Ecclesia non
definit, diversimode explicant theologi : juxta Vasquez,
\ravium, ete., est tantum fidelitas ; juxta Suarez et alios,
.1 justitia communtativa, juxta Thomistas et multos
. \1raneos est justitia distributiva, modum tamen habens
justitia commutativae 4 . t ,

X. Conclusio : Potest homo per opera quee ex gratia fiunt
vere et proprie a Deo mereri, ita ut merces conferatur
titulo justitiae distributivae, quae tamen modum habet
justitiae commutativee.

1. Cf. Hodge, p. 244.

■!. Prop. 7 et 35, Denzinger, 1227, 1255.

3. Ct. Clodius Piat, La Morale du bonheur, Paris, 1910, p. 150 s.

4. Cf. Vasquez, disp. CCXV ; Aravius, in h. 1., conci. III;
M VHEZ, De Gratia, lib. XII, c. xxx ; Gonet, disp. II, art. 4.

•262

TRACT. DE GRATJA. Q. VII.

Prima pars est de fide ; altera pars est explicatio tliomis
tica.

Prob. I a pars. Cone. Arausic. II : « Debetur merces boni»
operibus si fiant ; sed gratia quas non debetur praecedit
ut fiant 1 2 . »

Hic indicatur esse meritum verum, quia merces debetur,
meritum tamen quod fundatur in liberalitatc praemiantis,
quia praecedit gratia ut fiant.

Concilium Tridentinum : « Si quis dixerit hominis justi
ficati bona opera ita esse dona Dei ut. non sint etiam bona
ipsius justificati merita ; aut ipsum justificatum bonis
operibus quae ab eo per Dei gratiam et Jesu Christi meritum,
cujus vivum membrum est, fiunt, non vere mereri augmen-
tum gratiae, vitam aeternam et ipsius vitae aeternae, si tamen
in gratia decesserit, consecutionem atque etiam glori®
augmentum : A. S.*. » Definit itaque concilium et exi-
stentiam meriti veri et meriti objectum i quod est vita
aeterna, augmentumque grati® ac augmentum glori®.

Ex Scriptura. Arg. I um . In Scriptura dicitur Deus retri-
buere justis mercedem, remunerationem, coronam jus-
titi®. Atqui retributio, merces, remunerat io, corona juslilite,
important meritum proprie dictum. Ej-go Scriptura exis-, J
tentiam veri meriti vindicat. Declaratur major. « Merces
vestra copiosa est in coelis 3 . » — « Jtetribuelur tibi in re- ^
surrectione justorum 4 5 6 . » — « Unusquisque propriam mer-
cedem accipiet secundum suum laborem 8 . » — «A Domino
recipietis retributionem haereditatis 8 . » — “ Nolite amit-
tere confidentiam vestram, qu® magnam habet rernunera-
tionem 7 . » — « In reliquo reposita est mihi corona justitia;*. »

Arg. II Um . Ex comparatione et antithesi quam insti-
tuit Christus inter pcenam malorum et mercedem justo-
rum 9 , Judex supremus justis confert regnum sternum

1. Can. 18.

2. Sess. VI, can. 32.

3. Mattii., v, 12.

4. Luc., xiv, 14.

5. I Cor., iii, 6.

6. Colos., iii, 23.

7. Hebr., x, 35.

8. II Tim., iv, 8.

9. Matth., xxv, 34.

ART. i.

DE EXIST. ET CONDIT. MERITI

263

propter merita sicut malis infligitur ignis stemus propter
it merita. Sed mali poena infligitur titulo justiti®. Ergo
el justis confertur merces titulo ver® justitia, non autem
lihilo fidelitatis tantum.

Probatur ratione theologica. Creatura rationalis, cum
in m sit suus finis, debet finem suum consequi per suam
operationem. Atqui operatio dupliciter potest finem attin-
gere, vel illum efficiendo, si sit in facultate creatur», vel
illum merendo si finis sit supra facultatem. Ergo creatura
rationalis debet finem ultimum consequi operatione, vel
Illum efficiendo vel illum merendo. Sed non efficiendo, cum
mI supra ordinem totius natur®. Ergo merendo.

Hinc apparet quam irrationabilis sit illorum recentio-
1 1 1 1 1 1 theoria qu® contendit indignum esse homine ut agat
intuit u pr®mii obtinendi vel poen® vitand® 1 : meritum
. ni m vel demeritum necessario habetur in creatura ratio-
nali, qu® non est suus finis, ut necessaria operis sanctio.

Prob. Il a pars. Justitia commuta tiva est inter duos
icquales in quantum mutuo sibi dant et mutuo ab invicem
i u cipiunt, unde fit mutua collatio, ita ut unus det quod
m >n est jam alterius. Atqui inter hominem et Deum non
potest esse li®c mutua acceptio, nec potest dare homo Deo
aliquid quod jam non sit Dei. Ergo hominem inter et Deum
na nequit justitia commuta tiva proprie dicta.

Justitia autem distributiva dicitur qu® retribuit juxta
uliii ia, munia merita, servataque proportione personarum.
AI qui merces divina confertur juxta personarum officia,

I iiiuiiia, merita et proportionem. Ergo merces divina
confertur titulo justiti® distributiv®.

I Servatur tamen modus justiti® commutativ®. Modus
quippe justiti® commutativ® est ut merces respondeat
operi per quamdam «qualitatem, ita videlicet ut melius

I laboranti potius conferatur, pr®mium. Atqui in coelo
llierccs respondet operibus juxta «qualitatem, ita ut melius
laborantes potius habeant pr®mium. Ergo servatur modus
1 1 1 1 1 i ti ® comiti utativ® .

I 1. De illa theoria ejusque confutatione, -cf. Piat, La morale du
muihmr, p. 191, 237.

264 TRACT. DE GRATIA. Q. VII.

XI. Hinc explicatur diversitas meritorum et primio-
rum 1 . — Praemium proportionatur operi tripliciter: 1° lix
parte charitatis. Est enim charitas principium fundamen-
tale merendi, cui respondet praemium essentiale. Unde qui
majorem habet charitatem seu qui melius laborat secundum
charitatem majus praemium essentiale reportabit. '2° Ex
specie operis, seu ex ejus nobilitate. Sicut in humanis
architecto debetur majus praemium quam manuali, licet
manualis plus laboret corporaliter, ita in Ecclesia qui
nobilioribus operibus vacant, ut episcopi, ductores, majus
habebunt praemium, si aliunde charitas non sit inferior.
3° Ex quantitate operis. Contingere autem potest arduitas
operis vel ex defectu voluntatis, quae refugit ab opere, vel
ex ipso opere quod secundum se magis est arduum. Id
porro quod auget meritum non est defectus voluntatis,
sed solum difficultas operis. Haec ratio tamen est secundum
quid, et respicit praemium accidentale, nam essentiale
respondet semper charitati. Unde si in duobus justis
charitas sit eadem et in uno opus difficilius, praemium
essentiale erit idem, sed majus erit praemium accidentale
in eo qui difficiliori operi vacavit.

XII. Meritum hominis justi est de condigno (a. 3). —

Scotus, Durandus et Nominales contendunt justum non
mereri de condigno nisi improprie sumpto, quatenus tota
ratione merendi provenit ex ordinatione Dei extrinseca
Doctrina communis et hodie theologice certa est nos mereri
de condigno proprie sumpto, quatenus opera justi habent
valorem intrinsecum mercedi proportionatum. De fide
est ex concilio Tridentino hominem justum vere mereri 3 .
Meritum autem verum est meritum de condigno ; undo

1. De illa meritorum intensitate consuli possunt : S. Thomak
in diversis locis, v. g. II Sent., dist. 29, q. i, a. 4, Quodlib. vi, a. 1 1 ,
Commenl. in I Cor., c. in, lect. 2, Thomistae communiter, De Merito
aut etiam De Augmento habituum ; ex reccntioribus : Schiffini,
n. 385 ss ; Van der Meersch, n. 269 ss ; Terrien, La grdee el la
gloire, t. II, p. 63 ss.

2. Cf. Scor., / Seni., dist. 17, q. i, art. 1 ; Durand., II Seni.,
dist. 27, q. n.

3. Soss. V, can. 32.

ART. I. DE EXIST. ET CONDIT. MERITI

26 &

concilium attribuit meritum verum solis justis, nec pro
merito vero reputat opus salutare et meritorium de
congruo quod sub influxu gratia; actualis elicitur a
peccatore et ad justificationem vere disponit.

Non est tamen de fide justum mereri de condigno, sed
doctrina theologice certa, quam valida; rationes stabi-
liunt,.

Arg. I um ex Scriptura. Illi merentur de condigno qui
sunt digni vita aeterna. Atqui Scriptura declarat justos
dignos vita aeterna. Ergo. Proh. min. « Illi qui digni habe-
buntur saeculo illo 1 . » — « Ut digni habeamini regno Dei
pro quo et patimini 2 . »

Arg. II um . Quod redditur justo judicio et titulo justitiae
est praemium de condigno, non vero merum liberelitatis
donum. Atqui constat ex praecedenti conclusione praemium
conferri bonis justo judicio et titulo justitia;. Ergo est de
condigno et non ex liberalitate tantum.

Arg. 1 1 I um seu ratio S. Thomae in hoc art. 3. Ad meritum
de condigno de condignitate tantum requiritur et sufficit
quaedam aequalitas proportionis et virtutis inter opus et
mercedem. Atqui in operibus justorum prout ex gratia et
charitate procedunt est quaedam aequalitas, non quidem
absoluta ut justitiam rigorosam inducat, sed virtutis et
proportionis cum vita aeterna. Ergo possunt illa opera

rori de condigno vitam aeternam. Majoris ratio innotescit

ex differentia inter meritum de condignitate tantum et
meritum de rigore justitiae absoluto, n. ii. Probatur min.
Si consideratur opus in se, secundum substantiam, et
prout procedit ex libero arbitrio, non habet condignita-
I cin, sed solum congruitatem, quatenus congruit ut homini
operanti secundum suam virtutem Deus reeompenset
secundum excellentiam suae virtutis. Si autem consideretur
prout fit ex gratia Spiritus sancti, jam opus est propor-
tionatum. Opera quippe quae procedunt a motore divino
. I a forma divina habent aequalitatem proportionis cum
praemio divino. Atqui opera justorum procedunt a motore
ilivino, scilicet a virtute Spiritus Sancti moventis nos in

I . Luc., xx, 35.

II Thessal., i, 5.

266

TRACT. DE GRATIA. Q. VII.

Vitam asternam, et a forma divina, scilicet gratia, quas
est physica formalis participatio naturas divina;. Ergo opera
justorum habent «qualitatem proportionis cum pr®mio.
divino.

Confirmatur 1°. Pignus tantum valet proportione quan-
tum illud pro quo offertur. Atqui gratia est pignus gloria;.
Ergo tantum valet proportione quantum gloria ; ac subinde
vera est condignitas inter gratiam et gloriam, ita ut qui
est in gratia sit condignus gloria.

Confirmatur 2°. Qui est vere filius est intrinsece dignus
hiereditate, seu jus habet ad hereditatem titulo do con-
digno. Sed justus per gratiam constituitur vere et intrinsece
filius Dei adoptivus. Ergo jus habet titulo de condigno
ad hereditatem divinam.

ARTICULUS SECUNDUS

DE PRINCIPIO MERITI

AD ART. 4 S. THOMfE

I. Gratia est principium meriti per charitatem magis quam
per alias virtutes, ita tamen ut actus aliarum virtutum
sint etiam meritorii ex imperio charitatis.

Conclusio prout hic exprimitur non potest in dubium
verti ; difficultas solum versatur de modo quo charitas
inlluere debeat in actus aliarum virtutum, ut mox expone*
tur.

Supponit conclusio doctrinam jam stabilitam : gratiam
nempe a virtutibus distingui, sicut essentiam a potentiis,
gratiamque esse, principium merendi radicale et remotum.

Charitatem vero esse principium meriti proximum et
i mmediatum prae eae teris virtutibus clare insinuat Scriptura :

Et si habuero omnem fidem..., et si distribuero in cibos
pauperum omnes facultates meas, et si tradidero corpus
meum ita ut ardeam, caritatem autem non habuero, nihil
mihi prodest 1 2 . » Hic asserit Apostolus meritum in actibus
aliarum virtutum, v. g. in fide, in misericordia, in actu
martyrii, a charitate derivari. — Hinc alibi meritum
tribuit fidei quatenus per charitatem, id est, sub influxu
charitatis, operatur : « Nam in Christo Jesu neque cir-
cumcisio aliquid valet neque prseputium, sed fides, quae
/ter chcirilalern operatur 8 . »

Quapropter charitas vocatur a theologis forma virtutum,
non quidem intrinsece et constitutive, sed effective, qua-
Icnus actus aliarum virtutum in finem supernaturalem
ordinat.

Probatur I a pars ratione S. Thomae. Actus humanus ex

1. I Cor., xn, 2-3.

2. Gal., v, 6.

268

TRACT. DE GRATIA. Q. VII.

duplici potissimum capite fit meritorius : 1° ex hoc quod
ordinatur in Deum finem supernaturalcm, et in ejus obse-
quium cedit ; 2° ex hoc quod est voluntarius. Atqui ad
charitatem prte e ai teris virtutibus pertinet ordinare actus
nostros in Deum finem supernaturalem ac in ejus obse-
quium et facere actum maxime voluntarium. Ergo ad
charitatem prae caeteris virtutibus pertinet meritum.

Declaratur min. Habitus ad quem pertinet finis imperat
habitibus ad quos spectant finis et qua; sunt ad finem
illosque in finem ordinat et dirigit. Atqui charitas habet pro
objecto Deum finem ultimum. Ergo alios habitus eorumquc
actus ordinat et dirigit in finem ultimum. — Pariter
charitas efficit actum maxime voluntarium, nam quod ex
amore facimus maxime voluntarie facimus.

Prob. ll a pars, scilicet actus aliarum virtutum esse quo-
que meritorios. Ex danin. propos. in Quesnel : « Deus non
coronat nisi caritatem : qui currit ex alio impulsu ct ex aho
motivo in vanum currit. — Deus non remunerat nisi cari-
tatem : quoniam caritas sola Deum honorat 1 . »

Ergo impulsus et motivum aliarum virtutum non sunt
aliquid vani, sed et alias virtutes Deus coronat et remu-
nerat. .. ... 1

Ratione theologica. Ad rationem actus meritorii duo ■
requiruntur et sufficiunt, nempe ut sit liber et ordinatus
in Deum finem supernaturalem. Atqui actus aliarum ,
virtutum possunt esse liberi et ordinari per imperium Hiari- ■

tatis in Deum finem supernaturalem, sicut etiam ali se facul-
tates possunt in actum applicari per voluntatem, qu® |
caeteras movet. Ergo actibus aliarum virtutum ratio ;
meriti convenire potest.

II. Utrum actus aliarum virtutum possint esse meritorii
vitae aeternae absque charitatis imperio seu influxu saltem

virtuali. .... .

Triplex refertur sententia. Aliqui theologi tenent suffi-
cere influxum habitualem, qui est sola • on- omitantia
charitatis cum cseteris virtutibus, unde omnes virtutes
sive infusae sive aquisitas merentur eo ipso quod . ocxistant

1. Prop. 55 et 56; Denzinger, 1405, 1406.

ART. II.

DE PRINCIPIO MERITI

269

i um charitate. Ita praesertim. Vasquez 1 . Alii requirunt
influxum virtualem pro virtutibus acquisitis, dicunt vero
sufficere habitualem pro virtutibus infusis. Ita prmsertim
Suareziani 2 . Tertia sententia docet requiri influxuin saltem
\ irtualem charitatis ad omnem actum meritorium sive
infusarum sive acquisitarum virtutum.

Ita Thomista;, quibus consentiunt S. Bonaventura,
Ii. Bellarminus, etc. 3 .

III. Conclusio : Ad omnem actum meritorium requi-
ritur charitatis influxus saltem virtualis, qui nempe importat
actum praecedentem virtute perseverantem.

Est certissime D. Thomae sententia. In hoc art. 4 meritum
virtutibus c asteris tribuit quatenus imperantur a charitate.
Atqui imperium importat inlluxum saltem virtualem qui
supponit actum virtute durantem ; nam imperium non
csl habitus, sed est actus et supponit actum 4 . Ergo. Pari-
I er actus fidei non est meritorius nisi per dilectionem
operetur, nec actus patientias et fortitudinis nisi aliquis ex
charitate operetur , in resp. ad 3. Sed operari per dilectionem
\’ * • 1 ex charitate importat verum inlluxum saltem virtua-
Irin, qui ipsam operationem charitatis supponit. Adhuc
. larius alibi : « Unde ad hoc quod aliquis actus sit per se
meritorius, oportet quod sit actus voluntatis vel imperantis
\-< ■ 1 elicientis, et iterum quod sit charitate informatus 6 . »
Tum autem informatio fiat, effective, importat actum vir-
I militer perseverantem.

Ex aliis locis quoque Angelici 6 constat non requiri ad

I. Cf. Vasquez, disp. CXXV1I, CCXVII.

Cf. Suarez, De Gratia, XII, c. vm, ix, x. Cf. Mazzei.la, De
\ irlulibus infusis, n. 1341.

3. S. Bonavent., II Seni., dist. 4; Bellarmin., De Justificat.,
Ca I». xv ; Laur. Janssens, t. IX.

1. Hinc colligitur quid sit sentiendum de illis recentioribus qui
ilie.unt : « Secundum S. Thomam, virtualis relatio non supponit
aliquem actum charitatis praecedentem ». Van der Meersch,
|, ;i69 ; TiiHRiEN, t. II, p. 47, not. 2. Dicit expresse Angelicus :

s«i oportet quod prius fuerit cogitatio de fine, qui est charitas, et
t/uod ratio actiones sequentes in finem ordinaverit. » II Seni., dist. 38,
q. i, a. 1 ad 4.

5 . De Veril., q. xxvi, a. 6.

G. Cf. II Seni., dist. 40, q. i, a. 5, p. 241 ss.

270

TRACT. DE GRATIA. Q. VII.

meritum influxum actualem, nec sufficere habitualem, sed
requiri virtualem, ut homo videlicet ordinet actus in Deum
et hanc ordinationem interdum renovet 1 .

Probatur ex Scriptura. Promittitur vita aeterna bonis
operibus factis in nomine Christi, vel propter gloriam Dei,
vel a diligentibus Deum : « Quisquis enim potum dederit
vobis calicem aequae in nomine meo , quia Christi estis, amen
dico vobis, non perdet mercedem suam 3 . — « Sive bibitis,
sive aliud... facitis: omnia in gloriam Dei facile 3 . » —

« Accipiet coronam vita:, quam repromisit Deus dili-
gentibus se 4 , i)

Atqui operaii in nomine Christi et propter gloriam Dei,
sicut diligere Deum, importat charitatis influxum saltem
virtualem. Ergo. Pariter Paulus meritum virtutum supcr-
naturalium, v. g. fidei, qua: montes transfert, attribuit
charitati, qua: est activa et qua: idcirco fidem imperat,
seu qua dat fidei ut operetur 5 ; quod sane innuit influxum
virtualem seu actum virtute perseverantem.

Ratione theologica. Ut actus sit meritorius, debet esse
superna turalis, dirigique in Deum finem ultimum, ac fieri
in ejus obsequium. Atqui actus aliarum virtutum non
posssunt haec omnia simul habere nisi ex imperio seu in-
fluxu saltem virtuali charitatis. Ergo actus aliarum virtu-
tum non possunt mereri nisi ex imperio et sub influxu chari-
tatis saltem virtuali.

Probatur miri. Actus virtutum acquisitarum non sunt
supernaturales quoad substantiam. Ergo modum et finem
supernaturalem accipere debent a virtute quae omnia in
finem supernaturalem ordinat, scilicet charitate. Actus
virtutum infusarum sunt quidem supernaturales, sed non-
nisi a charitate habent quod sint in obsequium Dei. Illa
enim sola virtus omnia in finem supernaturalem et in
obsequium Dei dirigit quos sola pro objecto habet finem
supernaturalem et obsequium Dei per se quaerit. Atqui

1 . « Sufficit quod aliquando aclualiter omnes illi fines in finem
ultimum referantur. » Ibid., ad 6.

2. Marc., ix, 40.

3. I Cor., x, 31 ; cf. Colos., m, 17.

4. Jac., i, 12.

5. I Cor., xiii, 1-3, et Gal., v, 6.

art. ii.

DE PRINCIPIO MERITI

271

solius charitatis est habere pro objecto finem superna -
I uralem, sicut solius voluntatis est alias movere potentias ;

, i pariter sola charitas per se quaerit obsequium Dei, cum
i haritatis sit omnia agere propter Deum summe dilectum.
Ergo solius charitatis est omnia in finem supernaturalem
, i in finem Dei dirigere. At directio facultatis moventis
non consistit in mero habitu, quia nemo agit ex hoc quod
in habitu existat», sed importat quemdam actum virtua-
liler permanentem. Ergo ut actus caeterarum virtutum
m finem supernaturalem et in obsequium Dei tendant, re-
quiritur virtualis saltem influxus charitatis.

IV. De facto omnia opera bona in justis imperantur
a charitate, et actus qui non imperantur deficiunt a recto :
hinc habentibus charitatem omnis actus est meritorius
vel demeritorius. — Haec est doctrina Angelici 2 , qua:
i-atione obvia demonstratur. Cum charitas sit activa, in-
fallibiliter prorumpit in actum. Sed actus charitatis est
h.'um diligere et caetcras facultates illarumque actus in
Deum dirigere. Ergo contingere non potest ut actus bonus
aliarum facultatum non sit directus in Deum; ergo omnis
artus bonus erit de facto meritorius.

Si quis actus in concreto non est meritorius, indicium
r.D. a fine defecisse, ideoque esse demeritorium, seu pecca-
tum veniale. In peccatoribus, qui non habent Deum ut
linum ultimum, dantur opera qua: non sunt peccata venialia
..e,- actus salutares, sed actus ethice boni, ut colere pa-
rentes, solvere debita, qua: interpretative saltem refe-
runtur in Deum 3 ; sed in justis non est medium : omnis

1 u Non sufficit omnino habitualis ordinatio actus in Deum,
quia ex hoc quod est in habitu, nullus meretur, sed ex hoc quod
■u lu operatur nec tamen oportet quod intentio actualis ordinans
m finem ultimum sit semper conjuncta cuilibet actioni quae
dirigitur in aliquem finem proximum ; sed sufficit quod aliquando
aclualiter omnes illi fines in finem ultimum referantur. » S. 'i iiom.,

II Seni., dist. 40, art. 5 ad 6. .

•> Cf S. Thom., II Seni., dist. 40, q. i, a. 5 : « In illo qui gratiam
Ini, et oportet actum vel meritorium vel demeritorium esse », et
, j ,, De Mato, a. 5 : « Habentibus charitatem omnis actus est meri-
torius vel demeritorius. »

■j. cf. quse disseruimus ad art. 2, qufest. cix.

272

TRACT. DE GRATIA. Q. VII.

quippe actus deliberatus vel de facto dirigitur in finem
supernaturalem et jam est meritorius, vel a fine deficit, el.
jam est demeritorius, seu venialiter malus.

V. Conclusio practica pro vita spirituali.

Ouae doctrina efiicacissima est ad excutiendam socordiam
ut justi a venialibus abstineant, et ad spem erigendam cl
consolationem in anima ingerendam, quia crescit singulis
actibus bonis meritorum summa. Hffic est ergo vera vi I
ascetica veraque spiritualis progressus norma, frequentius
renovare charitatis actus, ut omnia nostra opera in finem
tendant, et majora ac intensiora fiant merita.

Recolatur iterum meritum et praemium majus esse posse
ex triplici capite : ex parte charitatis, ex specie operi
ex quantitate operis, art. praeced. n. xi.

VI. Difficultas de imperfectione. Objicitur : Si vera esi
hasc nostra doctrina, non possunt explicari imperfectioni
quai contingunt in justis.

Eesp. Imperfectionem dupliciter accipi posse :

Primo, pro opere bono, sed remisso, qui censetur imper
fectio, quia potuisset in gradu superiori haberi. Eo ipso
quod sit actus bonus, est quoque meritorius, nec erit pec-
catum veniale nisi ex adjunctis adsit resistentia gratiie
praecipienti et obliganti.

Secundo, pro actu indeliherato, qui nec meritorius nec
demeritorius est. Dici potest imperfectio, quia non fuit
in Christo nec in B. Virgine, et nos eo sanctiores evadi-
mus quo efficacius summam actuum indeliberatorum
minuimus.

Doctrina thomistica intelligitur de actibus deliberatis,
ita ut omnis actus proprie deliberatus sit vel meritorius
vel demeritorius.

ARTICULUS TERTIUS

DE OBJECTO ET EXTEXSIOKE MERITI

AD ART. 5-10 S. TIIOM/K

I. An detur meritum respectu primae gratiae (a. 5). —

Prima gratia duplex distinguitur : prima nempe gratia
in itialis, qua Deus movet primo peccatorem, et prima gratia
habitualis, qua! in prima justificatione infunditur.

Prima porro gratia actualis ita gratuita est ut neque
de condigno neque de congruo emereri possit. Allata sunt
■ epius, contra Semi-Pelagianos 1 documenta ecclesiastica,
quie omnia in istis verbis concilio Tridentini resumum-
l.iir : « Nullis eorum existenlibus meritis vocantur 2 . » De
illa prima gratia valet ratio S. Thomse : nec actus qui prae-
c.-dunt valent mereri, quia nullam habent proportionem ;
nec actus qui subsequuntur, quia gratia est principium
et meritum terminus. Hinc axioma : « Principium rnerili
mm cadil sub merilo. »

Prima autem gratia habitualis non potest emereri nec
do condigno nec de congruo proprie dicto ; bene tamen de
congruo late sumpto. — De condigno, non emereri liquet
c\ dictis. Meritum autem de congruo proprie dicto est jus
quoddam amicabile ad prasmium. Sed homo ante primam
gratiam habitualem nondum est Dei amicus, licet ad illam
amicitiam disponatur. Ergo nequit homo ante gratiam
habitualem aliquid de congruo proprie dicto mereri. Me-
nium autem de congruo late sumpto est quaedam exigi-
bilitas convenientiae, sicut materia sufficienter disposita
congrue appellat formam. Porro actus salutares qui jus-
tificationem praecedunt jam vere disponunt subjectum ad

I. Cf. quae disseruimus supra ad art. ‘2 et fi, q. cix.

Sess. VI, cap. v.

274

TRACT. DE GRATIA. Q. VII.

formam quae est gratia. Ergo congruenter postulant ut
Deus gratiam infundat 1 .

II. De merito unius hominis respectu aliorum (a. 6). —

Nullum hominem posse de facto mereri aliis gratiam merito
condigni est dogma fundamentale in praesenti ceconomia,
vi cujus Christus solus est caput hominum ad merendum
et satisfaciendum : « Nec est aliiul nomen sub ccelo datum
hominibus in quo oporteat nos salvos fieri 2 . »

Absolute tamen potuisset Deus instituere aliquem purum
hominem caput aliorum in ordine supernaturali, et jam
posset ille pro ipsis mereri gratiam de condigno, et gratiam
alligare sacramentis, ut exponetur in III P. Summae 3 , non
tamen satisfacere de condigno, ut probatur 1 1 1 P-, <[• I • a -

Ratio S. Thomae in hoc articulo intelligitur de praesenti
oeconomia, in qua gratia et motio puro homini collata non est,
ordinata a Deo nisi ad propriam hominis sanctificationem
et praemium personale. Nec amplius se extendit meritum.

Mereri autem posse hominem purum alteri gratiam vel
conversionem merito congrui est doctrina communis,
quam optime probat ratio S. Thunne quamque exempla
confirmant : sic pio creditur obtinuisse Stephanum Sanlo
conversionem et Monicam Augustino 4 . Quantum esi ex
parte orantis, qui est Deo gratus, oratio potest obtinere
effectum a Deo, sed fallibilitas provenit ex parte alterius,
qui potest impedimentum infusioni gratiae opponere. i

Speciatam autem recolenda est doctrina quie in Mafio-
logia stabilitur, B. Virginem, quia est in omnibus «.hrisli
socia, meruisse pro nobis de congruo sicut Christus de con-

1 . Hac distinctione conciliantur diversa; theologorum sententia) •,
nam qui negant intelligere videntur meritum de congrue proprio
dicto; qui autem affirmant intendere non possunt nisi congruum
late sumptum.

Consuli possunt commentatores S. Thomse in h. 1., pnescrlim
Sylvius, Gonet, art. 6.

2. ^4cf., iv, 11-12.

3. Quaestionem versabimus, ad art. 4, q. lxiv.

4. ct. P. Del Prado, O. P., in h. 1. Pulchra omnino sunt verba

Div. Thomse in praesenti :« Quia enim homo in gratia constitutus

implet Dei voluntatem, congruum est secundum amicitiae propor-

tionem ut Deus impleat hominis voluntatem in salvatione alterius, i».

art. iii.

DE OBJECTO ET EXTENSIONE MERITI 275

digno. Hinc axioma quod jam sancivit Pius X : « De
congruo, ut aiunt, promeruit nobis (Maria) quse Christus
de condigno promeruit 1 . »

III. Utrum homo possit sibi mereri reparationem post
lapsum (a. 7). — Sensus quaesiti est utrum justus, dum est
in gratia, mereri possit ut, si cadat, reparetur a Deo.

Non posse mereri de condigno est de fide, tum propter
evidentia Scripturae testimonia, praesertim verba quae
allegat Angelicus : Non recordabuntur 2 ; porro Deus non
potest oblivisci meriti de condigno, juxta illud :« Non enim
injustus est Deus ut obliviscatur operis vestri 3 >> ; tum
propter declarationes Ecclesia: saipius citatas qua: asserunt
hominem justificari gratis 11 quod verum non erit si homo
per meritum condigni ejus habet ad futuram reparationem
ei justificationem. S. Doctor hic iterum insistit in principio
theologico jam stabilito ; Tantum se extendit meritum de
' ondigno quantum se extendit motio divina. Porro illa
molio non se extendi! ad reparationem post lapsum, sed
interrumpitur per peccatum. Ergo nequit meritum de
condigno ad futuram reparationem se extendere.

Nec mereri posse de congruo est doctrina omnino fundata
quam asserit hic S. Doctor et sequuntur communius
theologi, pluribus aliter sentientibus cum B. Bellarmino 5 * .
Concors porro fieri posset omnium sententia ope distine-
lionis. Non potest reparatio post lapsum cadere sub merito
congrui proprie dicti, quod jus est amicabile ad praemium ;
quia per peccatum amittitur amicitia. Potest tamen ali-
qualiter cadere sub- merito congrui late sumpti. Hoc enim
esi quaedam impetratio quae nititur, non justitia, sed mise-
ricordia et bonitate divina (notetur hic resp. ad 1). Id
autem importare videntur misericordia ei bonitas divina
a! aliqualiter exaudiat justum deprecantem ut, si cadat,

1. Pius X, Encyc. Ad diem illum, 2 februar. 1904. - Cf. opus
uostrum : Mere de Gr&ce, II P., P. L£picier, Tractatus de Bea-
tissima Virgine Maria Matre Dei, edit. IV, p. 534 ss.

2. Ezechiel, xviii, 24.

3. Hebr., vi, 10.

I. Cf. qua) dicta sunt ad art. 2 et 6 q. cix.

a. i ,f. Bei.larmin., De Gratia, V. Citatur etiarn S.Bonaventura,
1 1 Seni., dist. 28, dub. 2.

276

TRACT. DE GRATIA. Q. VII.

dignetur Deus, intuitu praecedentium meritorum, veniam
praestare 1 .

IV. Augmentum gratiee et charitatis cadit sub merito
de condigno (a. 8). — Conclusio pertinet ad fidem. Definii
enim concilium Tridentinum : « Si quis dixerit hominem
justificatum bonis operibus quae ab eo per Dei gratiam
ct Jesu Christi meritum, cujus vivum membrum est, fiunt,
non vere mereri augmentum gratiae, vitam aeternam el
ipsius vitae aeterna;, si tamen in gratia decesserit, consecu- 1
tionem, atque etiam gloriae augmentum, A. S. 2 . » Ilie
assignatur adaequatum meriti objectum : non potest esse
prima gratia, ut vidimus, sed est gratias augmentum, vita
ielerna, consecutio vitae aeternae, glorias augmentum. HI.
in cap. 1° concilium exponit rationem et fundamenta
scriptu ristiea illius dogmatis de incremento justificationis.

Textus Scripturae sunt qui indicant hominem posse per
suos actus crescere in justitia et sanctitate : « Qui justus est
justificetur adhuc 3 ». Aliunde constat incrementum sanc-
titatis seu gratia; non fieri actibus nostris per modum effi-
cientiae, quasi actus producerent ipsam gratiam, quae a
solo Deo infunditur. Remanet ergo ut incrementum sanc-
titatis, seu gratiae et charitatis, fiat actibus nostris per
modum meriti.

Ratio congruentiae quam evolvil S. Doctor est omnino
perspicua. Illud sub merito de condigno cadit ad quod se
extendit motio moventis. Atqui motio Dei moventis se
extendit non solum ad terminum, qui est vita aeterna, sed
ad progressum in motu qui est augmentum gratia;. Ergo
et vita aeterna et augmentum gratiae cadit sub merito
condigno.

In resp. ad 3 Angelicus doctrinam complet, asserendo
quolibet actu meritorio justum mereri augmentum gratia;.
Constat porro ex dictis art. 4 in justo omnes actus qui non

1. cr. S. Tiiom., Comment. Epist. ad Hebr., vi, lect. 1 ; Gonet,
De Merito; Salmant., disp. VI, n. 71 ss ; Suarez, lib. XII,
c. xxxvin ; Mazzella, n. 1205.

2. Sess. VI, can. 32.

3. Apoc., xxii, 11.

ART. III. DE OBJECTO ET EXTENSIONE MERITI 277

sunt peccata veniala esse meritorios. Ilinc sequitur sin-
gulis actibus qui non sunt peccata venialia justos mereri
gratiae augmentum.

Concilium Tridentinum docet, can. citato, meriti aug-
mentum competere bonis operibus quas per Dei gratiam
fiunt : unde simul indicatur et requiri gratiam et toties
actus mereri augmentum quoties per gratiam fiunt. Cum
autem gloria proportionetur grati», quas est ejus semen
el cujus ipsa est consummatio, meritum quod auget gra-
tiam confert jus ad augmentum gloria; in eodem gradu.

Similiter, quia dona Spiritus Sancti comitantur gratiam
sanctificantem, possumus mereri augmentum donorum in
eodem gradu quo meremur augmentum gratia;.

Utrum vero possimus mereri inspirationes divinas quffi
gradibus eminentioribus donorum respondent quaique ad
contemplationem disponunt? Multi tenent illas cadere sub
merito congrui, quia congruit ut Deus illas concedat justis
(ionantibus et perfectioni anhelantibus 1 .

V. De momento quo augmentum gratiee confertur. — ( Hara
ct firma omnimo est S. Doctoris sententia, hic ad 3 : « Nec
gratia statam augetur, sed suo tempore, cum scilicet aliquis
sufficienter fuerit dispositus ad gratia; augmentum. »

Suarez, e regione, contendit omnes grati» gradus, quos
diam per actus remissos meremur, statim nobis conferri 2

Sententia D. Thom», qu® est communior, nititur theoria;
generali quam exponit alibi Angelicus de augmento habi-
tuum. Gratia, utpote habitus supernaturalis, eo modo a
Ileo augetur quo habitus acquisiti augentur per actus natu-
rales. Atqui habitus acquisiti non augentur per aci us quos-
cumque, sed per actus habitu prteexis tente intensiores, qui
idcirco illum excedentes valent illum intendere. Ergo gratia

1. d. Valgornera, O. I’., Mystica Theologia D. Thomee, t. I,
n. 445; Philippus a S. Trinitate, Theologia Mystica, edit. Brussel.
1874, t. II, p. 311 ; Antonius a Spiritu Sancto, Direcl. Mgstic.,
edit. Venel. 1732, p. 101 ; P. Meynard, O. P., La vie spirituellc,
i. II., p. 7, 128 ; P. Garrigou-Lagrange, O. P., Conlemplalion...

2. Cf. Suarez, lib. IX, cap. in, n. 232; Becan., III P., tract. I ,
c. xxii, q. III ; Tepe, n. 514.

278

TRACT. DE GRATIA. Q. VII.

vel charitas non augentur a Deo nisi eum fir actus intensior
seu fervidior 1 .

VI. De merito respectu primse glori®. — Constat ex
dictis augmentum gloriffi cadere sub merito ; utrum idem
sit « esendum de prima gloria, seu de primo glori® gradu ?
Negant plures, sicut Lugo et Riplada, qui contendunt
primam gloriam respondere prim® grati® habituali, qua 1 3
non cadit sub merito de condigno. Communius tamen
affirmant theologi. Cum enim prima gloria, ut observat
Conetus, non sit principium merendi, sicut prima gratia,
sed potius terminus meriti, nilril obstat quominus homo per
actus contritionis et eharitatis in instanti justificationis
elicitos, primam gloriam, prim® grati® respondentem, de
condigno mereatur quamvis talem gratiam per illos actus
de condigno mereri nequeat. Hinc S. I hornas concludit : 1
« Et talis operatio est quidem meritoria, sed non grati®,
quae jam habetur, sed glori® qu® modum habetur». »

VII. Quid respectu perseveranti® finalis (a. 9). — Ex

dictis supra (q. 109, a. 10), constat requiri ad perseve-
rantiam speciale ac singulare donum, non solum a gratia
habituali, distinctum, sed etiam a communibus auxiliis
grati® justificationis annexis; hir vero qu®ritur utrum
illud specialissimum beneficium possit esse merces operum
justi el, cadere sub merito. De fide est non cadere sub me-
rito de condigno. Scriptura indicat neminem habere jus
ad perseverantiam finalem, sed quemlibet posse semper
cadere : « Qui se existimat stare videat ne cadat* . » Haberet
autem jus quilibet justus vi meriti de condigno. Traditionem
patristieam resumit S. Augustinus, qui librum specialem
hac de re scripsit, De Dono Perseverant ise, ubi ostendit mul-
torum argumentorum vi, perseverantiam non reddi meritis
lanquam debitum prffimium, sed solum supplicibus preci -

1. Cf. Salmant., disp. VI, n. 81 ss. ; Billuart, De Charil.,
•dissert. II, a. 3.

2. S. Thom., q. cxn, a, 2 ad 1. — Cf. Gonet, n. 192; Luco,
De Ineam., disp. VI, sect. III ; Ripalda, disp. LXXXIX.

3. 1 Cor., x, 12.

0

ART. III. DE OBJECTO ET EXTENSIONE MERITI 279 -

lms obstineri posse 1 . Concilium Arausicanum II docet
implorandum esse semper Dei auxilium ut justus perseveret,
quod sane minime requireretur si perseverantia esset nobis
debita ut meritorum merces : «Adjutorium Dei etiam rena-
lis ac sanctis semper est implorandum, ut ad finem bonum
pervenire vel in bono possint opere perdurare*. »

Concilium Tridentinum, postquam exposuerit neminem
esse de sua perverantia finali securum, sed posse semper
qui stat cadere 8 , definit : « Si quis magnum illud usque in
linem perseveranti® donum se certo habiturum, absoluta,
et infallibili certitudine dixerit, nisi hoc ex speciali reve-
latione didicerit 4 , A. S.. » Esset porro justus omnino certus
si donum illud tamquam merces operibus meritoriis
adseriberetur.

Ratio pr®cipua I). Thom® ad hoc reducitur : Principium
meriti non cadit sub merito. Atqui perseverantia esi prin-
cipium meriti. Ergo. Explicatur et probatur min. Perseve-
rantia, cum sit continuatio prim® productionis grati®,
pendet semper ex motione divina conservativa grati®
primum dat®. Sed conservatio grati® est entitative eadem
cum ipsa productione grati®, sicut generatim actio Dei
conservativa est realiter eodem cum actione productiva
Ergo perseverantia est eadem entitative cum productione
scu infusione prim® grati®, et idcirco est principium me-
rili, sicut ipsa gratia.

\ III. Utrum saltem sub merito congrui cadat perseve-
rantia. — Non est apud theologos unus loquendi modus :

• ilii affirmant, ut Suarez, Bcllarminus, Valentia ; alii multi
negant; alii cum Goneto distinguunt : non potest justus
perseverantiam mereri de, congruo proprie dicto, sed tamen
potest de congrue improprie dicto, precibus impetrando®.

Qu® ultima sententia est eligenda.

Quod enim cadit sub merito de congruo proprio dicto-

1. Cf. prassertim cap. v, n. 10; P. L., xlv, 999.

2. Cone. Araus. II, can. 10.

3. Sess. VI, cap. xm.

4. Can. 16.

5. Cf. Gonet, disp. II, ari. 9.

TRAC.T. DE GRATIA. Q. VII.

280

non est Simpliciter gratuitum, nec magnum et insigne
donum. Atqui perseverantia dicitur magnum Dei donu ,
simpliciter gratuitum. Ergo non cadit sub merito congrui
proprie dicti. - Insuper, quod debetur ex merito congrui
communiter datur. Porro non datur communiter peisc-

A AttammT potest 8 perseverantia cadere sub merito de,
congruo late sumpto, quod est quasdam impetratio, seu,
ui exponit S. Augustinus supplicibus precibus emereri .
Christus enim promisit se infallibilitcr largiturum ea qua-.
P nfnent ad bonum vite adornas si petitio debitis s,t
peracta conditionibus : « Omnia quacumque peticrite m
oratione credentes, accipietis*... quodeumque pctetite
Patrem in nomine meo, hoc, faciam. ... q l 1
Patrem in nomine meo dabit vobis 3 . » Atqui P^severa^a
a d bonum vita; alterna; maxime pertinet. Ergo illam impe
trare potest oratio si debito modo nat.

\d lmnc impetrationi» modum referenda videtu magna
illa promissio S. Margarita; Mariae facta a SS. Corde. Vi
detur potius admittenda ratio impelrahoms : quod conso-
ii at verbis Christi dicentis s- ex excessica nusermoid ;
Cordis sui el. ex mero amore se daturum esse persevei antian
finalem his qui per novem continuos menses, fena VI
prima, s. communionem acceperint. ■ »

IX Quod bona temporalia (a. 10). - Tota doctrina
qua; ad hunc articulum refertur potest sequentibus pio-

positionibus resumi. . , ,

io Bona temporalia ut sunt necessaria et uil ^ at ® al
♦ em cadunt simpliciter sub merito de condigno, sicut ipsum
augmlXm grato ; quia 5 ub hoc MBpertu aunl aimpliatcr
bona et habent rationem medii ad finem. 2° Bona tempo-

1. S. Augustin ., De Dono Persever, cap. v, n. 10 ; P. L., xlv, 909.
•>. Matth., xxi, 22.

3. Joan., xiv, 13, XM, '3. insi autem pro-

rnissioiieT et" de alH^expUcaUonibi^ con p^ j

devolion au Sacre Cceur, Tournai, 1908.

ART. III. DE OBJECTO ET EXTENSIONE MERITI 281

ralia secundum se considerata, non cadunt sub merito
proprie dicto ; quia sic non sunt simpliciter bona.

3° Justus potest illa mereri merito secundum quid,
sicut sunt secundum quid bona ; congruit enim ut Deus
laciat aliqualiter voluntatem amici qui a se recta intentione
bona illa petit. 4° Peccatores per opera ethice bona seu
honesta non merentur merito congrui veri, quod est effec-
tus gratia; et jus aifticabile ad praemium, bona temporalia
cum sint potius Deo inimici ; attamen mereri possunt
I i I ulo quodam convenientias, quatenus decet ut Deus bonis
opeiibus ordinis naturalis aliquam mercedem ejusdem
ordinis conferat : sic docent Sancti Doctores obtinuisse
Komanos mundi imperium propter naturales quasdam
v irtutes, licet aliunde imperfectas 1 .

X. De gratiis actualibus. — Dubium non est justum
inorori gratias sufficientes. De fide enim est justos posse ser-
vare Dei praecepta. At non possunt sine gratia sufficienti,
frgo jus habent ad gratiam sufficientem, seu merentur
cratiam sufficientem, qua praecepta possibilia fiunt.

Eonstat iterum non posse justum mereri gratiam effi-
"ic.em, cum haec importet motionem Dei propriam, quas
im » n cadit sub merito.-

Beterum, si justus haberet per viam meriti jus ari pri-
mam gratiam efficacem, hac habita jus quoque haberet
ml ulteriorem, et ita porro, cum eadem vigeat ratio, ac
laudem ad ultimam gratiam efficacem, in qua reponitur
Biroprie, pro adultis, perseverantia finalis, ut vidimus
♦mperius.

fhiapropter de fide est saltem ultimam gratiam efii-
i iirem non cadere sub merito, sicut nec ipsam perseve-
rantiam finalem.

Habita jam pleniore gratia; notione, sit vita nostra
In laudem gloriae gratiae Dei !

Maria, Mater gratiae,

Ora pro nobis

1 l 1 3. S. Augustin., De Civit. Dei, lib. V, c. xn ; P. L., xli, 154-
■ > cf. etiam opus De Regimine principum, lib. III, c. iv-vi.

HUGON.

TRACTATUS DOGMATICI, II. — 10

TRACTATUS DE VERBO INCARNATO

ET HOMINUM REDEMPTORE

QU/ESTIO PRIMA
De Convenientia Incarnationis

AU f>. 1 S. THOMffi

Id quod toti tractatui praesupponitur est ipsa conve-
ientia Incarnationis, tum absolute, in se ipsa et indepen-
enter a qualibet circumstantia vel hypothesi, a. 1 ; tum
Ia live, attenta hypothesi lapsus et in ordine ad hominem
•parandum, aa. 2-3 ; et demum investigatur quo tempore
mivcniens fuerit Incarnatio, aa. 4-6.

Ornentur imprimis utrum convenientia illa sit adeo
lanifesta ut ratio humana suis viribus relicta possit illam
• monstrare. Quaedam ergo sunt praemittenda de cognos-
ibililate Incarnationis.

I irrores non pauci hac de re orti sunt. Claudianus Ma-
nius saeculo v, Abaelardus medio arvo, nostris diebus
lionalistae, contendunt mysteria Trinitatis et Incarna-
jjonis non esse rationi impervia, imo fuisse a gentilibus,
icscrtim a Platone, agnita.

Nostra aetate, Hermes, Guenther, Frohschammer, Ros-
uii. volunt Incarnationem, supposito revelationis facto,
se rationibus intrinsecis apodictice demonstrari.

Alii porro excessus fuerunt de Incarnationis necessitate ;
ul etiam exortae sunt opiniones de Incarnationis motivo.

284 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. I.

ARTICULUS PRIMUS
DE IPSA INCARNATIONIS CONVENIENTIA

AD ART. 1 S. TIIOM/E

1 De vero Incarnationis conceptu veraque definitior»

Illa duarum naturarum in unica Verbi persona nnrabi

unio diversis vocabulis insignitur.

Quum inspicitur unio secundum seipsam, dicitu Jnc,
nalio Incorporalia , I. Iu manatio ; quum vero attendi
actio Verbi divini naturam humanam ad se evehent
dicitur Assumptio, ut innuantur m

Rei sapientia et provida administratio, que m opere .
maxime elucent, vocatur (Economia , Dispensatio , quo
lius innotescat Christi humilitas et immensa erga
miseratio, dicitur Exinanitio, denique, quia

eximia missio ac manifestatio persona; divinae,- dici
Theophania, Epiphan ia.

De singulis pauca. . .

Incarnatio, sipx.ocn;, licet non expresse, aequivalen
tamen in Scriptura continetur, ulpote derivata ex to>
Io annis : Verbum caro factum est, «x* P S sv^to. Usu an
quissimo sacrata est, siquidem usurpat S. Iren ®^’
verba jam usitata, incarnationem et incarnatum . **P*“J
«oxMma* ; prffiterea in conciliis Nicamo et Constan
nopolitano I sollemniter consecratur*.

Vox quidem aliquatenus deficit, quia caro vi sui alu
genericum et incompletum exhibet; hinc inferebat Apo
naris Verbum carnem tantum, id est corpus absque spiri
assumpsisse. Verum ex usu Scriptura; liquido cons
carnem per synecdochen frequentissime pro universa nat
humana usurpari : « Omnis caro corruperat viam j
omnis caro ad te veniet; videbit omnis caro salui-
Dei 3 . » Ceterum aptissima est dictio, qua vividius i

1 . S. Iren., III Conlr. Hseres., c. xxx ; P. 0., vn, 939.

•i. Denzinger, 54, 86.

3. Gen., vr, 13 ; Ps. i.xiv, 2; Ime., m, <>.

ART. T.

DE IPSA INCARN. CONVENIENTIA

m ulis ponitur descensus Verbi divini, partem etiam homi-
ni:. infimam sibi unientis, ita quidem ut dicatur non solum
linino factum, sed et caro factum 1 * ,
liadem acceptione usurpatur Incorporatio a Latinis,
'T(.> ( uaTti)si; a Graecis *. At, quia vox nullum conceptum no-
nni addit, et aliunde rem minus acute exprimit, paula-
i n i e theologia exsulavit 8 .

Ulhibita fuit a SS. Patribus, praesertim a S. Epiphanio,
ox kvavOpwwYiai?, humanalio, inhumanatio, quo efficacius
necaveretur error Apollinaris, carnem tantum absque
fnlionali anima in Christo fingentis, et aptius exprime-
I ur Verbum assumpsisse humanitatem veram atque
ilegram 4 . At hic etiam subrepere posset error Ncstorii,
lilclicet ipsum hominem subsistentem fuisse Verbo con-
jinctum. Quapropter vox est jam obsoleta.

I ssumplio usurpatur communius pro ipso assumendi
c l n 6 ; at etiam interdum in concreto, pro natura as-
iimpta ; et hinc vocant humanitatem Christi assumptionem
regiam, unctione divinitatis perfusam 6 .

Vox oeconomia, a S. Ignatio Antiocheno primum adlii-
il n 7 , postea vero a Tatiano, Clemente Alexandrino ac
cinde communiter a Patribus Graecis, significat providam
ivime Sapientiae administrationem, qua; mirabili processu
I salutem hominum disponit et omnia regit qua; Deum-
lo minem spectant.

Keviik'.?, exinanitio, a Paulo derivatur 8 ; et a multis

1

I r.f. S. Athan., De Incarn., 3; Conlr. Apollin., lil». 111, 1:8
i ii., xxvi, 989, 1164 ; S. AugusTin., De Cio. Dei., I i I >. XIV, c. n ;
{, xlii, 889.

V Tertull., De Carne Christi, c. cvi ; l‘. I... 809: « Si nunqUam
i modi fuit causa angelorum corporandorum. » S. Basil., Homil.
Ps. xxix ; P. G., xxix, 305. » tvaojprroxTiv toO Oeou Adfou. »
i Sacra liturgia (sequent. Lielabundus) vocem illam adhuc reli-
Verbum ens Altissimi corporari passum est, carne surnpla. »
I s. ISpiphan., liceres., 30, n. xxvn ; P. G., xi.i, 452.

... S. Gregor. Nyssen., Serm. anlirrhel., X' 1 1 ss. ; P. G., xi.\,
(16 ss.

6 S. Gregor. Nazianz., Ora/., xi.v, n. ix ; P. G., xxxvi, 633.

7 S. 1 gn at., Ephes., xvii, 2.

M Philipp., n, 7.

286 TRACT. DE VE RUO XNCARN. ET REDEMPTORE. O. I. I

Patribus, praesertim a S. Ioanne Damasceno 1 , laudatu
innuit Verbum divinum per unionem hypostaticam adi
gradum quasi infimum descendisse. Al iterum cavendum
est ab errore Protcstantium illorum, qui Kenohci didi
sunt, quique contendunt Verbum sese incarnando formam
suam divinam exuisse.

Epiphania denique atque Theophcinia saeculo prajscM
lim iv adhibentur* ; sed conceptus ipse a S. Paulo ingentur 9
« Appara i I gratia, apparui! benignitas Salvatoris nostri
Dei 3 », et a S. Ioanne : «Annuntiamus vobis Vitam leternam,
quae erat apud Patrem et apparui! nobis 4 . »

Ex his omnibus colligitur Incarnationem esse vocem
usitatissimam et aptissimam.

Definiri potest Incarnatio : « Singularis ac mirabili»
naturarum, divinas et humante, in unica Verbi persona ujilOI
ex qua resultat Christus lesus ».

Dicitur singularis, quia nullum aliud in toto ordine
sive naturae sive gratiue rcperil ur exemplum ; mirabili» ,
utpote miraculum primi generis, in quo habetur superna»
turale substantiale. In verbis duarum naturarum in unim
persona mysterium proprie reponitur, quod dua; naturi.-
integra;, absque ulla sui immutatione, in unica subsistam
persona, ; ita videlicet ut unio sit personalis, quin sit «M
Ha! is. In omni quippe unione substantiali creata «1«J
resultat una persona, quia una est essentia ; in mystof*
autem Incarnationis una viget persona, licet dum remM
neant natura; e aeque integrae, completa;.

Vi porro illius unionis, Verbum divinum quadruplici
titulo cum natura assumpta conjungitur. Primo Litid..
creatoris ad producendum et conservandum ; qua ratiort.
est praesens quidem per substantiam, at non unitur p«>
substantiam. Secundo titulo agenhs super nalurahs ,.n
producenda et conservanda gratiam et dona supematuralm ,
qua; unio est mere accidentalis.

1 . or. S. Ioan. Damasc., De Fid. Orlhod., 1. III, c. i ; P. G.,xc i\,

98 -i. b Ct. S. Gregor. Nazianz., Orat., xxxvm ; P. O., xxxvj
313 ss.

3. Tit., ii, 11; r«, 4.

4. Episl. 1 o an ., i, 2.

ART. I.

DE IPSA INCARN. CONVENIENTIA

287

Tertio titulo habitationis, eo nempe speciali modo, quo
SS. Trinitas mentem inhabitat, justorum ; et haec est prae-
sentia quidem substantialis, nam tres persona; sunt secun-
dum substantiam in anima praesentes, at non est unio
m distanti alis.

Tres illi modi sunt toti Trinitati communes.

Quartus ergo titulus est modus unionis hypostatica;, soli
Verbo proprius, qui nec Patri nec Spiritui Sancto possit
ullatenus adseribi. Natura humana cum Verbo divino
i-iilcnus conjungitur, ut omnes illius naturae proprietates
el actiones ipsi Verbo attribuantur, et de ipso dicantur
qiuecumque in natura humana fiunt, ut nasci, pati, mori.
Huic dici potest : /Eternus nascitur, immortalis moritur;
|lu ut hic reddatur sensus : Ille idem qui est aeternus et
Immortalis secundum naturam divinam nascitur et moritur
L-cundum naturam assumptam.

Itaque ex illa unione resultat Christus lesus. Nam Chris-
lus esi proprie illa persona unica, qua; subsistit in natura
[divina et natura humana substantialiter et indissolubiliter
unitis. Hinc scite el. pulchre animadvertit d. Laurentius
Junssens : « Si enim B. V. Maria nuper de se dixit ; Je suis
I Inimaculee Conception, a fortiori Christus vocari potest
Ipsa Incarnatio 1 .»

Quam igitur bonum et jucundum erit in hac tractatu
h siim meditari, lesum ipsam Incarnationem, Iesum ipsam
■V i I am, quae apparuit nobis, ipsam Gratiam et Pulchritu-
nlmciii Dei nobis exhibitam*, in via Gaudium, in patria

I I 'licinium 8 .

1 1 . Prima condusio : Existentia, convenientia, possi-
liiitas Incarnationis, non possunt solo rationis lumine
npodictice demonstrari.

Gregorius XVI, 15 augusti 1832 scribit : « Superbi seu
lolius insipientis hominis est fidei mysteria, qua; exsu-

I De Deo homine, i, 18.

a C’est 1’apparition de Ia grace, de la lieaul.6, .lesus, en un
in-l, est 1’ ama bili t6 de Dieu, Je charme de Dieu mis a la portCe des

nes. » Ed. Hugon, Le Mystere de l ' Incarnalion, p. 10.

.'I Cf. Petavius, Dc Incani., 1. 111, e. i; Legrand, Curs. Tlieol.,
|md Migne, t. IX ; I„ Janssens, Ed. IIugon, op. cit.

288 TRACT. D13 VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. [.

i

percuil omnem sensum humanis examinare ponderibus'
Pius IX. 12 dec. 1862 addi) : « Mysteria quas non solm
humanam philosophiam, verum etiam angelicam naturalem
inlelligenliam transcendunt*. » Idem error proscribitur m
Syllabo Pii IX 3 . Concilium Vaticanum definit : « Si quis
dixerit in revelatione divina nulla vera et proprie dici
mysteria contineri, sed universa fidei dogmata posse po
rationem rite excultam e naturalibus principiis intcllig
et demonstrari, A. SA » Jamvero inter illa mysteria
dogmata eminet Incarnatio. In divinis Litteris Incarnalii
dicitur mysterium quod juil absconditum a saeculis et gene
rationibus 5 : « Sapientia in mysterio, quae abscondita est.
quam nemo principium hujus sfflculi cognovit... Nobirf
autem revelavit Deus per Spiritum suum. Spiritus
enim omnia scrutatur, etiam profunda Dei 8 . » Ex quo
luculentum eruitur argumentum : Ea qua; sunt profunda
Dei quasque solus Spiritus Dei scrutatur non possunt ah
intellectu creato demonstrari. Atqui Incarnatio recense
tur inter illa profunda Dei qme solus Spiritus Dei scruj
t.atur. Ergo.

Ut demonstretur apodictice et intrinsece exisl entia
convenientia vel possibilitas Incarnationis, deberet
trinseee et evidenter nobis innotescere persona divina qun
naturam creatam assumit. Atqui persona divina sicut ol
essentia divina, ut constat ex dictis in I P., q. xu, non esi
nobis intrinsece et intuitive nota, sed solum conceptu
imperfecto et analogico. Ergo.

III. Secunda conclusio : Nec supposita revelatione po-
test Incarnatio positive et apodictice probari, demonstra-
tione quae evidentiam intrinsecam pariat.

De fide. Iisdem documentis. Pius IX, loc. eit. : « Qua-
que, etiamsi divina revelatione innotuerint el ipsa fidin
fuerint suscepta, tamen sacro adhuc ipsius fidei velo

1. Denzinger, 1816.

2. /(/., 1673.

3. Propos. 9; Denzincer, 1709.

». Id., 1816.

3. Col., i, 26.

0. I Cor., ii, 7-10.

ART. I. DE IPSA INCARN. CONVENIENTIA 289

h ' ta ct obscura caligine involuta permanent, quamdiu
111 hac Vlta peregrinamur a Domino. » Item et expressius
jm Syllabo, prop. 9. Concilium Vaticanum, canone citato,
I H . ap, 4 De Fide el Ratione : « Divina enim mysteria suapte
Inatura intellectum creatum sic excedunt ut etiam revela-
lli.me tradita et fide suscepta ipsius tamen fidei velamine
Icon tecta ct quadam quasi caligine obvoluta maneant,
'|uamdiu in hac mortali vita peregrinamur a Domino : per
I IDlem enim ambulamus et non per speciem (II Cor v
Ifiss.) 1 . »

Ratione theologica. Omnis demonstratio fit a priori vel
fti posteriori. Sed neutro modo demonstrari potest Incar-
| ,i| li° etiam supposita revelatione. Ergo. Probatur min
fc'cr partes.

Demonstratio a priori fit per causam formalem, vel effi-
i iciilem vel finalem. Atqui etiam supposita revelatione
II m amatio non innotescit evidenter per causam formalem
M ,,f ficicntem vel finalem. Ergo. — Causam formalem
Ilion attingimus evidenter nisi essentia ipsa nobis intrinsece
Innotescat. Porro essentiam Incarnationis non attingimus
P" *' ai ’ v '' a > cum persona divina quie naturam assumit
["•"reptu tantum analogico a nobis cognoscatur.

I <al,sa autem efficiens et causa finalis non plene innotes-
I"" 1 quamdiu causa formalis et essentia non videtur pro-
prie, sicuti est.

I I " Velatio quidem asserit factum, nempe unionem na-
[■'" 1 ‘ divinse el, humana; in unica Verbi persona ; at ex hoc
iicdio, nedum habeatur demonstratio apodictica, imo
Ixsurgunt graves difficultates : nam ubicumque duas na-
f" as «ompletas deprehendimus, duas quoque confitemur
personas.

[ \cc a posteriori, seu ex effectibus. Non ex effectibus qui-
[•"" naturalibus, cum nulla ibi vigeat et proportio, neque
effectibus supernaturalibus, scilicet miraculis Christi ;
Ima, quamvis constet Christum patrare miracula, non inde
IlilmiuS intrinseca evidentia Christum esse Deum, sed
illum concludimus Christum mereri cui credatur, et h®e
il evidentia tantum extrinseca, qum non excludit fidem.

I l I Ienzinger, 1796. Cf. propos. damn. in Rosmini, d. 14 dec
■l'V ; Denzinger, 1915.

O 90 TRA.CT. DE VERBO JNCARN. ET REDEMPTORE. Q. t.

, . . A( > factum quod attinet, certum
IV. Tertia conclusio : Ad tactum q re ligionom

est Incarnationis mysterium non fuisse ex t
revelatam a p h i los °P h > s C0 S erLim prinji

Contendebant apud religioni

parte saiculi xix, < ' 1 , ie illa syS tcmata a scienti-

Orientalium mvonm, sed ii( . iun 'tur. Nam illae incai

ficis etiam ^t‘°nahstis pe L ^ dogma te nostr-j

naliones quas ipsi obii u personalitatem a mumloi

commune exhibent , Dc I U univer80 immergi tm ^

distinctam non reUnet, • 1 ^ ^ panthe j smll

* H

mundi qua: magno [ Al(jn nullam ideam inge

0» • *«•“* <tim apud Philonem est I».

"i

So Salvatore et ^^^'jII^on^diviniE qu« naturi

:;:S

ritur.

. revelatio Incarnationis no

Quibusnam vero ta< ta ™ent . . ■ nt p l ure s SS. Patm

potest absolute determmarn.E . A1 x J ndri nus, S. « ■'<

nempe S. Epephanms, “nt. electie, ut Ahrtld

g „rin»MAeome = taBe^De ^ „ propl

ac duabus Christus Dominus : « AI

messianieis. Id ,, it ut videret diem meum ; vid

ham> pater vesl ^ ^ et reges cupierunt vide

qu^vos" videtis A , Gadium illud et desidena dia ve

5 “' ; s °"1

M.. In Ezeehiel., 2 , 4, iu , i • < -

3. .1 o an vin, 56.

4. Luc., x, 24. V

ART. 1. DE IPSA INCARN. CONVENIENTIA

291

luentia cognitionem supcrnaturalem eximiam supponunt.

Piures theologi existimant revelationem hujusmodi fac-
iam fuisse Melchisedech, qui est insignis typus Christi
■arerdotis 1 ; et Job, qui est typus Christi patientis; imo
•■'iam Balaam, qui vidit stellam orientem ex Jaeob*. Et
lia >' est sententia Angelici : « Dicendum quod multis gen-
I ilium facta est revelatio de Christo 3 . »

\dam est Eva post lapsum cognitionem quamdam
Imbuerunt de Messia, qui erat lapsum reparaturus et ser-
pentis caput contriturus. Imo dicit S. Thomas : « Ante
Hlalum peccati homo habuit explicitam fidem Incarnatio-
ni.., secundum quod ordinabatur ad consummationem glo-
ti«\ non autem secundum quod ordinabatur ad libera-
iNiuein a peccato per passionem et resurrectionem, quia

I io non fuit praescius pecati futuri 4 . »

Ad angelos vero quod attinet, mens est S. Augustini
liiysterium Verbi Incarnati non fuisse totaliter ignotum
Imgelis 5 . S. Thomas expressius asserit : « Mysterium regni
p'ci quod impletum est per Christum omnes quidem angeli
ii principio aliquo modo cognoverunt, sed maxime ex
pi"" beatifieati sunt visione Verbi, quam daemones min-
ii nam habuerunt 6 . » Alibi tribuit omnibus angelis ab initio
aliquam generalem Incarnationis cognitionem ; quae tamen
ia m fuit perfecta nisi quum fuerit consummmatum sacra-
mentum Dei inter homines 7 .

\ Quarta conclusio : Humana ratio, suppositis revela-
tione et factis supernaturalibus, potest probare Incarna-
tionem esse evidenter credibilem ; rem ipsam aliquatenus
■x analogiis suadere ; et difficultates congruenter solvere.

i I" Concilium Vaticanum definit revelationem divinam
pl eruis signis credibilem fieri posse 8 . Porro inter revelata

I l Cenes., xiv ; Ps. cix ; Ilebr., v, 10-11; vn.

■ " Num., xxiv, 17.

I 1 . I» Il“«, q. ii, a. 7 ad 3.

Ii Und.

I S- Augustin., Dc Genesi ad lillerarh, lib. V, c. xix ; P. L.,
Ixm \ . 334. — Cr. qua: diximus in tractatu De Angelis.

■ II I P., q. lxiv, a. 1 ad 4.

■7 Comm. Episi. Ephes., m, lect. in.

■H De Fide, can. 3.

292 TRACT. DF. VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. I.

„ t m-fEcipue mysterium Incarnationis. Ergo potest ratio
poC CinSioMm esse evidenter eved.b.lem, per

“demonstratio sie generatim conficitur : Ex sigj

«S confirma tionein
, ..e, ai Olli liquet omnino miraculis non con

flrmari <! posse falsum testimonium. Ergo tesUmonmn
Sti se prontentis Deum-Homincm est omnino adimi
Suium - ac subinde evidens est mysterium Incarnationi» i
esse credendum. H#c est suinma probationum qu® m

^^a^^umVerium quibusdam M

SU ^' r^ie^^iritodf^penitus sit verbum^nentale, 1 quando

™"dmSu!i™ S P^rt" hH, Christo dure simj
natura, consistuni-. unaquiequo operat, <mw s,br propnd
et ambte in uno conjunguntur supposito.

C Tertia alogia, quam affert Symbolum Athanas.anum
esi unio animi cum corpore. Deficit quidem excmpl
quatenus anima ei. corpus sunt natur® uicomp lo t® , ■

. irio ulla in uno supposito suggerere potest < onu.pt
unionis duarum naturarum completarum m una personi
Quarta est analogia summi boni. Convemt^summo^ m
ut summo modo se communicet; nl autem fit. per in i
ttiZm, sicut locupletius explicabitur m sequenti con

‘'"oT Potest ratio objectiones congruenter solvere, thff
cidtas pricipua contra Incarnationem ex eo desumitu,-
quod Verbum non possit supplere subsistentiam creatam ,
'ia h»c est quasdam causa formalis, cujus vices gu eri
2equit Deus, e!, quia, si Verbum supplet, jam mutatur, j

it

I

Cf. S. AUOUBT1N., serm. 28, n. 5 ; P. L., xxxvm, 184-lt

ART. I. DE IPSA INCARN. CONVENIENTIA

293

Ratio porro congruenter explicat subsistentiam esse
m l um terminantem et Verbum, licet non possit esse forma,
posse terminare, quod est perficere; pariter ratio evincit
in >m fieri in Verbo mutationem intrinsecam, sed contin-
gr.re solum mutationem exlrinsecam, qu® imperfectionem
I non involvit. De his sermo plenior q. 2.

Ilis ergo expositis de Incarnationis cognoscibilitate, jam
nliquabenus apparet qua ratione Incarnatio sit conveniens.

; Thomas in hoc articulo 1 ostendit convenientiam abso-
lutam, quia Incarnatio maxime Deo et attributis divinis
convenit ; in articulo 2, convenientiam relativam, quia est
optimum medium ad lapsum hominis reparandum.

VI. Quinta conclusio : Convenientissimum fuit Deum
i incarnari.

Arg. l um . Quum opera Dei ordinentur ad manifestanda
Ijn visibilia Dei, illud opus est summe Deo conveniens Dcum-
i que omnino decet in quo manifestantur invisibiles Dei
proprietates et perfectiones. Sed in Incarnatione invisibiles
Dei perfectiones maxime manifestantur. Ergo. Prob. min.
Innotescit bonitas, quoniam non despexit proprii plas-
metis infirmitatem ; et cum bonitate misericordia. Potest
quidem Deus miseriam sublevare, at nequit miseria affici;
nl vero nobis compateretur, voluit in Incarnatione mise-
imin nostram experiri, naturam passibilem assumendo. —
Justitia pariter, quia rigorosam exhibuit Christus, imo
[c.l superexcedentem pro peccatis omnibus satisfactionem.

Sapientia quoque; nam invenit difficillimi pretii de-
mit, issimam solutionem, conciliando simul misericordiam
I H justitiam. Insuper, sapientis est ordinare et diversa
Inpera in unum redigere. Atqui Deus in Incarnatione omnia
Invationis elementa, visibilia et invisibilia, corporalia ei
spiritualia, imo divina et humana in uno Christi supposito
Inui jungit. Potentia quoque relucet. Nam potenti® est
liii.igna facere. Porro nihil est majus Incarnatione ; quid
Inum majus est quam extrema infinite distantia ita con-
| ungere ut de eodem supposito contraria pr®dicentur ct
I ut vocetur Incarnatio coacervatio impossibilium (non qui-
lilnn metaphysice, sed physice impossibilium) ?

\rg. II ura . Illud quo Deus summo modo se communicat

294 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. I.

ad extra est Deo maxime conveniens. Atqui per Incarna-
tionem Deus summo modo se communicat ad extra,
Ergo Incarnatio est Deo maxime conveniens. Declaratur
major. Deus se communicat quidem ad intra summo modo
per processiones aeternas ; at non libere, sed necessario d
naturaliter. Congruit porro ut etiam libere et atl extra
summo modo se diffundat. Etenim illud quod compelit
Deo secundum rationem propriae naturae est ei maximo
conveniens. Atqui summo modo se communicare etiam nd
extra competit Deo secundum rationem propriae naturajJ
Ratio quippe divinae naturas est ut sit bonitas essentialis,
seu summum bonum. Sed summo bono convenit summo
modo se communicare ad extra ; cum enim omne bonum
sit difTusivum sui extra se, in alios sese diffundendo, sum-
mo bono convenit se communicare extra se summo modo.
Ergo se communicare summo modo ad extra competii
Deo secundum rationem propriae naturae. In ordine quidem
naturae se communicat Deus solum ut est Creator et per
modum causae efficientis ;in ordine vero gratia; communicat
esse proprium et individuum vitamque suam intimam, u|
modo accidentali et per dona creata ; in ordine tandem
hypostatico, seu per Incarnationem, se communicat secun-
dum esse proprium substantiale et personale, ideoquo
summo modo, quia communicatio personalitatis infinita;
est summum donum.

VII. Solvuntur difficultates. — Obj. 1° Cum Deus sil,
essentia bonitatis ab asterno, maxime convenit ut Deus
remaneat semper sicut fuit ab asterno. Atqui ab aeterno
fuit sine carne. Ergo maxime convenit ut semper remaa
neat absque carne, ac proinde non convenit ipsum in-
carnari.

— Besp. : Dist. maj. : Convenit ut Deus remaneat sem-
per sinit fuit ab aeterno, quatenus Deus non mutetur in
se et in suo statu, concedo ; quatenus creatura non mutetur
in ordine ad Deum, seu novo modo se habeat respectu
Dei, nego. Concedo min. et neg. conclus. — Incarnatio
quippe non ponit mutationem in Deo, sed solum in crea-
tura, quas novo modo se habet ad Deum. Argumentum,
si valeret, eodem jure ostenderet Deum non debuisse

ART. I. DE IPSA INCARN. CONVENIENTIA

295

i reare. Sed contra, sicut creatura incepit esse, cum prius
non esset, ita convenienter, cum prius non esset unita Deo
iu persona, postmodum ei fuit unita.

Obj. 2°. Qua; sunt infinite distantia vel disproportionata
inconvenienter conjunguntur, sicut cervix equina humano
i apiti. Sed Deus et caro infinite distant. Ergo inconve-
nienter conjunguntur, ac proinde non decet Deum incar-
nari.

— Besp. : Dist. maj. : Inconveniens est ut infinite dis-
tantia vel disproportionata conjungantur, tamquam duae
partes ex quibus resultaret unum totum monstruosum,
concedo ; ut conjungantur in unico supposito in quo duo
extrema remanent absque confusione, subdist : si atten-
ditur sola conditio naturae assumptibilis, concedo; si atten-
ditur bonitas personae assumentis, nego ; quia convenit
uL summum bonum infinitum creaturae finitae se commu-
nicet.

Distinguo pariter conclus : Non convenit ut Deus et
, aro conjungantur, tamquam duae partes ex quibus resul-
taret unum totum, seu una natura nova, concedo; ut
i (injungantur in unitate suppositi, in quo Deus et caro
remanent absque confusione, subdist. : si attenditur sola
conditio carnis, concedo ; si attenditur bonitas personae
assumentis, nego, nam convenientissimum fuit Deo « se-
cundum infinitam excellentiam bonitatis ejus ut sibi
carnem uniret pro salute humana. »

Obj. 3°. Non magis distat malitia a summa bonitate,
quam corpus a summo spiritu. Sed summa bonitas non
potest assumere malitiam. Ergo nec summus spiritus
potest assumere corpus.

— Besp. : Neg. maj. Nam inter corpus et suminum
piritumest proportio quaedam et analogia; inter malitiam
vi ro et summam bonitatem nulla est proportio, sed dis-
convenientia absoluta, cum malitia sit recessus ab ordine
divinae sapientiae et ab ordine divinae bonitatis.

Obj. 4°. Inconveniens est ut qui continet magna con-
I meatur a minimo et qui curat onmia de uno tantum occu-
petur. Atqui per Incarnationem Deus qui excedit omnia
, outinetur in minimo corpusculo et cura totius mundi ad

296 TRACT. DE VERBO 1NCARN. ET REDEMPTORE. Q. I.

imum corpusculum transfertur. Ergo inconveniens esi
Incarnatio.

— Besp. : Dist. maj. : Inconveniens est ut continens
magna in minimo contineatur, ut ab illo perficiatur el
ad illum totaliter restringatur, et pariter ut cura univer-
salis pro uno deseratur, concedo ; ut continens magna
contineatur in minimo non quidem circumscriptive vel
definitive, sed illud perficiendo et in immensum exce-
dendo, et pariter ut cura Dei, a remanendo universalis et
ad singula se perfecte extendendo, unum tamen specialis-
sime attendat, nego. Contradis!., min. et neg. conelus.

ARTICULUS SECUNDUS

DE INCARNATIONIS NECESSITATE
AD ART. 2 S. TI10M/E

1. Errores de necessitate absoluta. — Sicut monuimus
de convenientia, potest necessitas Incarnationis attendi
absolute et secundum se, seu antecedenter ad hominis
paccatum, vel hypothetice e!, consequenter ad peccatum.

Absolutam necessitatem tuentur 1° illi quotquot negant
Dei libertatem in operationibus ad extra, cujusmodi fuerunt
plores fatalistae saeculis xiv et xv, et nostris temporibus.
De fide est, omnino, Incarnationem esse opus Dei absolute
| liberum. Supponit quippe creationem, quaj est essentialiter
i libera. Joannes XXII damnat propositionem Eckardi asse-
cutis Deum producere mundum sicut generat Filium 1 * 3 .

Concilium Constantiense damnat propositionem Wic-
b Ili : « Omnia de necessitate absoluta eveniunt". » Conci-
I liurn Vaticanum definit Deum liberrimo consilio mundum
condidisse 8 .

2° Optimistae, cum Malebranchio, quorum haec sunt
placita : Deus libere quidem se manifestat ; at, semel ad-
i misso decreto sese ad extra manifestandi, debet perfectis-
simum gloriae gradum intendere, quod mundum omnium
oplimum et etiam Incarnationem importat. His conc ini t
I cibnitzius vi principii rationis sufficientis : Deus nequit
absque ratione sufficienti operari. Sed ratio sufficiens pro
I >ro infinito et summo bono est ut infinito et summo modo
»r communicet, quod Incarnationem requirit.

Quae theoriae sunt penitus rejiciendae. Licet enim optimis-
Iiiiis non sit haeresis expresse reprobata ,est certissime error,
«pii divinae liberati gravissime officit. Si deberet Deus id

I, Denzinger., 503.

I V. Idem, 607.

3. Idem, 1783, 1805.

208 TRACT. DE VERBO 1NCARN. ET REDEMPTORE. Q. I.

quod perfectius est eligere et. existentia donare, sequere-
tur non posse existerc ordinem natur* absque ordine gra-
ti* (rui perfectior est ; nec ordinem grati* absque ordine
hypostatico, qui est adhuc perfectior, ct hinc evertitur
gratuitas ordinis supernaturalis.

Artifex autem perfectissimus non tenetur artem suam
tali modo manifestare, sed prout ipse determinaverit.
Ut enim habeat rationem agendi sufficientem, non tenetur
opus infinitum producere vel infinito modo se communi-
care.:, satis est ut potentiam infinitam ex modo agendi
ostendat. Porro in creatione cujuslibet entis, etiam infimi
et minimi, elucet infinita potentia, ex modo agendi, qua-
tenus productio ex nihilo, seu transitus de non esse sim-
pliciter ad esse simpliciter, importat distantiam infinitam,
qu* nonnisi a potentia infinita transiri potest 1 2 .

II. Errores de necessitate hypothetica.

Ponit Guenther Deum, supposito lapsu, teneri hominem
reparare : eo ipso enim quod statuerit Deus oeconomiam
transfusionis justitias vel peccati originalis in posteros,
tenetur reparationis ordinem institiuere. Doctrina autem
certa et catholica est nullam fuisse in Deo necessitatem
reparandi hominem.

Non absolute, quia non reparavit angelum ; nec suppo-
sita ceconomia peccati originalis, quia justa est conditio
ut, si primum hominum caput in justitia perseveret, tra-
ducat naturam gratia ornatam, ct,si a justitia decidat, tra-
ducat naturam gratia privatam : sicut m humanis justa
est lex hereditatis ut, si decidat vir nobilis a fortuna, pa-
tiantur filii in vitam sustentando serumnas quas non patitur
pauper ex naturali conditione. Hinc S. Thomas con< ludit :
« Quocumque modo fiat reparatio generis humani, est
semper actus misericordia:*. »

III. Etiamsi velit Deus hominem reparare, non est
simpliciter necessaria Incarnatio.

Poterat quippe Deus innumeros modos reparandi no-

1. Cf. S. Thom., I P., q. xlv, a. 5 ad 3. — Cajet an., in h. 1.

2. III P., q. xlvi, a 1 ad 3.

ART. ri.

DE INCARNATIONIS NECESSITATE

299

minem invenire : sive simpliciter condonando sive satis-
factionem, etsi inad*quatam, creaturarum acceptando.
Primus itaque modus est simpliciter condonare. Licet
mim judex qui est tantum custos ordinis non possit con-
donare, id tamen pr*stare valet qui non tantum custos
ordinis, sed etiam est ipsemet ordo. Ad rem Angelicus :
« Ille judex non potest salva justitia culpam sine poena
dimittere, quia habet punire culpam in alium commis-
sam, puta vel in alium hominem vel in totam rempublicam
sive in superiorem principem. Sed Deus non habet alium
superiorem, sed ipse est supremum et commune bonum
totius universi. Et ideo, si dimittat peccat um quod habet
rationem culp* ex eo quod contra ipsum committitur, nulli
facit injuriam : sicut quicumque homo remittit offensam
in se commissam absque satisfactione misericorditer et non
injuste agit 1 . »

Secundus modus esset acceptare creatur* satisfactionem.
Posset quippe condere Deus creaturam perfectissimam,
maximis ornatam gratiis, qu* gratiam consummatam
omnium sanctorum et angelorum, et etiam B. Virginis,
superaret, creaturam nempe non solum immortalem,
sed qu* insuper capax foret semper ct absque termino,
per totam *ternitatem, merendi et satisfaciendi.

Supponatur Deus non unam tantum, sed innumeras H
semper hujus modi creaturas, condere. Possent in immen-
sum vim suam piacularem augere et satisfactiones offerre
Deo, non quidem pro seipsis, quia supponuntur omnes
■ ulp* expertes et innoccntissim*, sed pro homine lapso.
Esset ergo aptus modus reparandi hominem, non tamen
satisfactio condigna et adaequata.

IV. In hypothesi qua voluerit Deus condignam pro
peccato mortali satisfactionem exigere, necesse omnino
est ut Deus naturam rationalem creatam assumat.

Ita S. Thomas et Tliomist*, et communiter recentiores
I heologi, contra Richardum a S. Victore, Durandum,
Scotum, Paludanum et alios plures scholasticos 8 .

Angelicus duplici argumento assertum probat.

1. S. Thom., III P., q- xlvi, a. ‘2 ad 3.

2. Cf. Commentatores, in h. 1.

300 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. I.

V. Prima demonstratio. — Ad haec reducitur 1 . Per
peccatum mortale tota natura humana est corrupta.
Atqui actio unius hominis puri non potest totam naturam
corruptam reparare. Ergo actio hominis puri nequit pecca-
tum mortale reparare totaliter et perfecte.

Major supponitur nota ex tractatu de peccatis, ubi
ostenditur totam naturam peccato mortali infici et cor-
rumpi. Cffiterum, ex tota traditione constat originale
peccatum esse universalem totius natur® humanae ruinam.

Proh. rain. Natura quae habet infinitatem quamdam
reparari nequit per actionem cujus efficacia est finita. Atqui
natura humana habet infinitatem quamdam, quia in illa
possunt supposita in infinitum multiplicari et, exadverso
actio hominis puri est limitata nec exerere valet efficaciam
eodem jure infinitam. Ergo nequit actio puri hominis totam
reparare naturam.

Est utique demonstrativum hoc argumentum attento
pnesenti ordine, quem de facto speculatur S. Thomas et
in quo meritum creaturae non durat indefinite, sed ter-
mino vi® clauditur.

At efficacia careret ratio in hypothesi prius inducta, qua
supponuntur existerc creatur® innocentissim® ct capaces
merendi et satisfaciendi pro aliis in perpetuum.

Supposita quidem humana absque fine multiplicantur,
at possent etiam creatur® ill® pariter multiplicari, et
semper absque termino multiplicarentur actus meritorii
et satisf actori i. Quare non videtur impossibile ut summa
satisfactionum semper aucta semperque augenda possit
omnia supposita semper multiplicanda reparare.

Objicitur : Natura humana est oirlualiler infinita, non
autem operatio creaturarum illarum do quibus fit sermo.

Besp. : Deus posset instituere creaturam hujusmodi
perfectissimam caput hominum in ordine ad merendum et
satisfaciendum, ct hinc vi hujus instit utionis esset in ipsa
et in ejus operatione virtus qu®dam universalis absque
termino, qu® idcirco virtualitatem natur® ad»quaret vel
superaret.

1. S. Thom., III Seni., dist. 20, q. i, a. 2; et hic ad 2.

ART. II. DE INCARNATIONIS NECESSITATE 301

At, quia illa hypothesis est chimerica, stat inconcussum
D. Thom® argumentum pro nostra pr®scnti ceeonomia.

VI. Secunda ratio, quae pro omni oeconomia omnique
hypothesi valet. — Ubi peccatum infinitam importat
offensam et satisfactio valorem finitum dumtaxat liabat,
non est condigna et ad®quata satisfactio. Atqui mortale
peccatum offensam infinitam importat et satisfactio cujus-
vis creatur» nonnisi finiti esse potest valoris. Ergo nulla
creatura potest condignam et ad®quatam pro peccato
mortali satisfactionem exhibere.

Prob. min. quoad l ara partem. Gravitas offens® attendi
debet non unice ex parte offendentis, sed prroeipue ex parte
majestatis l®s® : dum enim honor esi in honorante, injuria,
ex adverso, est in injuriato; quapropter, si injuriatus sit
infinit® majestatis, offensa quamdam infinitatem induit,
Atqui persona mortali peccato injuriata est majestatis
infinit». Ergo peccatum mortale infinitam inducit offen-
sam.

. Declaratur effactum : Honor ex parte principii, injuria
ex parte termini desumitur. Exemplis axioma elucet. Idem
potest esse honoratus ct major reputari honor si plures ac
digniores sint honorantes. Plobcius homo et rex colunt
Summum Pontificem : idem honoratus, major tamen honor
in secunda hypothesi, quia dignior est honorans. Ergo
liquet, non ex termino, sed ex principio, id est persona
honorante, desumi honorem. E regione, injuria proprie
(ix termino pensatur. Sit exemplum quo utuntur Solman-
ticonses 1 . Uno eodemquo actu tres diversi valoris picturas
destruo : idem injurians, diversa tamen injuria propter
termini injuriati valorem. Quapropter, si destruerem infi-
niti valoris picturam, inducerem injuriam seu injustitiam
infinitam. Pariter, idem homo eodem actu percutit ac
verberat famulum et Summum Pontificem; injuria
longe atrocior in ultimo casu propter majestatem offensi.
Non provenit ergo injuria proprie ex parte hedentis vel
offendentis, sed pr®cipue ex parte offensi, cujus altior est

1. Salmant., De Incani., disp. 1, dub. iv, n. 42.

302 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. I.

dignitas. Quare, si majestas laesa est infinita, erit pariter
infinita offensa.

Hinc rectissime Angelicus : « Peccatum contra Deum
commissum quamdam infinilalem habet ex infinitate di-
vinae majestatis 1 . »

Nonnulli perperam intelligunt verbum Angelici « infi-
nitatem quamdam », quasi diceret secundum quid, non
vero simpliciter et proprie. Verum sensus hic est : peccatum
dicitur habere infinitatem quamdam, quia ex multiplici
capite remanet quid finitum : ex parte facultatum, in qui-
bus recipitur, quaeque sunt finitae ; ex parte conversionis
ad bonum commutabile, quod est finitum.

Agitur itaque de infinitate in esse morali, non in esse
physico. Quia ergo actus peccaminosus est in esse physico
et cx parte subjecti quid finitum, suscipit gradus, et "hinc
intclligitur cur peccata sint alia aliis graviora ; at, quia
laedit majestatem infinitam, habet in esse morali veram
infinitatem, seu importat offensam vere infinitam.

Probatur altera pars minoris, scilicet, creaturae cujusvis
satisfactionem esse finiti valoris etiam in esse morali.

Sicut honor ex parte honorantis pensatur, ita satisfactio
cx parte personas satisfacientis attenditur. Quocirca satis-
factio remanet finiti valoris quoties persona est finita;
dignitatis. Jamvero omnis persona creata vel creabilis
erit semper linita; dignitatis. Ergo omnis satisfactio crea-
tura; nonnisi finiti eat valoris.

VII. Solvitur difficultas. — Objicitur : Habetur adae-
quata satisfactio quum redditur totum quod fuit ablatum.
Atqui per charitatem cujusvis justi redditur totum quod
fuit per culpam mortalem ablatum : erat quippe ablata
conversio ad Deum et amicitia cum Deo, charitas autem
efficit conversionem perfectam simulque veram cum Deo
amicitiam constituit. Ergo per charitatem justi exhiberi
potest satisfactio peccato mortali ada;quata 2 . Ita Scotistae.

1. S. Thom., III P., q. I, a. 2 ad 2. — Idem asserit III Seni.,
dist. 20, q. i a. 2 ; QQ. Di.spp. De Verit., p. 28, a. 2.

2. Ad hoc reducitur etiam theoria A. Sabatier : « II n’y a dans

le monde moral et devant le Dieu de rEvangile d’autre expiation

ART. II. DE INCARNATIONIS NECESSITATE

Hesp. : Dist. maj. : Habetur satisfactio adaequata quum
redditur totum quod fuit ablatum sive ex parte boni ablati,
sive ex parte injuriae, concedo ; ex parte boni ablati tan-
Contradis!, min. : Per charitatem redditur totum quod
fuit ablatum, ex parte boni ablati, transeat; ex parte in-
juria;, nego. Et nego conclusionem.

E-tiam in humanis satisfactio plura importat quam sim-
plex restitutio : ei enim qui a principe vel a rege centum
nummos furatus est non sufficit nummos restituere sed
alia muli, a imponuntur. Ita in prascnti charitas restituit
quidem amicitiam, sed non reparat injuriam. Adaequata
quippe reparatio non fit nisi honor redditus offensam
ada;quet. Sed honor personae finitae nunquam valebit
adaequare offensam contra majestatem infinitae digni-
tatis. Ergo.

VIII. De aliis modis proponendi argumentum. Ha;c
est probatio fundamentalis ad quam Thomistec provocant
quajque ca;teras cmnes complectitur. Quidam theologi
aliter proponunt. Satisfactio, ut sit adaequata, debet esse
in eodem ordine cum offenso, debetque satisfaciens m eodem
dignitatis gradu cum offenso existere. Atqui satisfactio
creatura; nunquam erit in eodem ordine m quo est Deus

offensus. Ergo 1 . , ,

Valet quidem probatio dummodo ad praecedentem

reducatur. Cur enim offensa in alio et superiori sit ordine
nisi quia infinitatem habet ? Si finita ponitur, cur non
possit tandem adaequari per satisfactiones creaturarum illa-
rum eximiarum, qua; absolute loquendo possent per totam

aeternitatem mereri et satisfacere 2 ? .

— Alii demum ita arguunt : Ut fiat satisfactio condigna,
debet esse «qualitas inter satisfacientem ct offensum. At

que la rcpenlance, c’est-a-dire ce drame inleneur dc conscience
,!„ l’ homine meurt au peche et renalt a la vie de la justice. » La
doclrine de V expiat ion el son evoluhon lustorique, I’; 7 '

1. Cf. Suarez, De Incanuit., disp. 4, sect. i , Caid. Billot, De

Verbo Ineam., q. i, Ihes. II, n. Oonet

o. Cf. Salmant., De Incani., disp. I, dub. iv, n 01 ss. , Gone ,

disp. IV, n ls 4 ss.

304 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. I.

creatura satisfaciens nequit unquam offenso Deo aequalis
fieri. Ergo nequit creatura condigne satisfacere 1 .

— Efficax erit argumentatis solum si ad nostram proba-
tionem reducitur. In se quippe considerata nimis probat ;
ergo nihil. Sequeretur inde creaturam ne pro veniali quidem
peccato posse satisfacere ; nam etiam, in casu peccati venia-
lis, remanet inaequalitas inter hominem satisfacientem et
Deum. Porro doctrina sat communis est posse creaturam
gratia ornatam etiam de condigno satisfacere pro culpa
veniali, in qua non est offensa infinita, eo quod homo non
avertatur proprie a Deo fine ultimo nec Deum creaturae
postponat 2 .

Remanet ergo ut ratio vera, propria, fundamentalis,
pro peccato mortali ea ipsa sit quam Thomistse assignant :
impossibilem esse satisfactionem condignam ex parte crea-
turae, quia infinita est offensa propter infinitam majestatem
qua; laeditur.

IX. Aliunde nequit Deus in propria natura satisfacere ;
sed solum si naturam rationalem creatam assumat. —

Homo quidem purus nequit satisfacere nec condonare,
Deus vero purus potest utique condonare, sed nullatenus
satisfacere. Satisfactio quippe, reparatio, honor, tribuuntur
superiori. At Deus in se. remanens nullum potest respicere
superiorem. Ergo nequit Deus in se remanens satisfacere.

Ut igitur fiat tandem reparatio de condigno, requiritur
ex una parte natura inferior crcula, ratione cujus possit
satisfactio offerri superiori, ct ex alia parte persona infi-
nilse. dignitatis, seu persona divina, ut satisfactio sit infiniti
valoris. Cum enim actiones sint suppositorum, erit satis-
factio infinita in esse moris seu infiniti valoris, qua; sup-
posito divino tribuitur. Ergo requirit satisfactio adasquata
ut persona divina assumat naturam creatam qua; sil capax
meriti et satisfactionis. Jam vero meritum et satisfactio

1. Gf. Hurter, n. 484; Tanqubrey, 1118.

2. Satisfactio pro peccato veniali erit condigna quidem, non
tamen ad strictos apices juris, quia creatura non habet a se, sed
recipit gratuito principium merendi et satisfaciendi. Cf. Salmant.,
n ,s 129 ss.

ART. II. DE INCARNATIONIS NECESSITATE 305

sunt actus essentialiter liberi intellectum et voluntatem
prserequirunt.

X. Quaenam natura possit a Deo assumi in ordine ad
satisfactionem.

Omnis natura pradifa intellectu et voluntate, eo quod
capax sii. actuum moralium, potest a Deo assumi ad satis-
faciendum pro nobis, sive natura humana sive natura an-
gelica. Ergo potuisset absolute loquendo Verbum angeli-
catum satisfacere.

Objicies : Satisfactio importat actus pcenosos. Sed actus
poenosi nequeunt natum angelica; adscribi. Ergo natura;
angelica; non convenit satisfactio.

ftesp. : Dist. maj. : Satisfactio importat actus operosos
ex consequenti et ex convenienti concedo ; essentialiter
et absolute nego. Dist. min. ; Natum angelicas non conve-
niunt actus operosi et penales, hoc sensu quod secundum
se. actus angelici non sint operosi, concedo, ; hoc sensu
quod non possit angelus ex ordinatione divina aliquid pati,
nego, el. nego conchis.

Poena satisfactioni adjungitur ex consequenti et conve-
nienti, quatenus convenit ut creatura, qua; indebitam
delectationem in bono commutabili qufesivit, poenam in
satisfaciendo experiatur ; at id non est ex absoluta neces-
sitate. Quod enim est in satisfactione essentiale est repa-
rare offensam, ita quidem ut reparatio offensam adaequet.
Porro quolibet actus, etiam jucundus, personae infinitae
adaequat imo exsuperat infinitam offensam. Ergo est satis-
factorius de condigno, licet non sit pcenosus.

Caeterum, posset angelus absolute ex parte voluntatis
pati contrarietates qua; haberent rationem pcenosi et
afflicti vi.

Quocirca non implicat absolute Verbum angelicatum
posse pro homine lapso satisfacere.

XJ. At, si de possibilitate metaphysica ad ordinem
realem fiat gressus, liquet necessariam esse assumptionem
humanae naturae ad hominis reparationem.

1° Quia convenit maxime tu Redemptor et redempti

306 TRACT. Dii VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. I.

sini ejusdem natur*, juxta illud : Qui enim sanctificat d
qui sanctificantur ex uno omnes A

2° Ouia Redemptor debet esse noster piedagogus nobis-
que praebere exemplum. Atqui exemplum non praebet m
Sura invisibili, sad Wnm in nat ura sensibtb ct, humana
Hinc concludit S. Augustinus : « Deus sequendus eiat,
qui videri non poterat ; homo sequendus non erat, qui
videri poterat. Ut ergo exhiberetur homim et qm ab
homine videretur et quem homo sequeretur, Deus factus esi,

3« Quo plenior habeatur de hoste victoria, oportet ut
natura quae in Adamo peccaverat assumatur ad satis-
factionem Deo exhibendam.

XII. Doctrina Patrum de necessitate Incarnationis ad
hominem reparandum.

I icet Patres questiones metaphysieas de satisfactione
non intendant versare, agnoscunt tamen
esse unicum medium ad peccatum expiandum et hominem
reparandum. Sic Origenes : « Unus est agnus qui totius
mundi potuit auferre peccatum 3 . »> S. Rasilius demonsliat
illum solum redimere posse qui naturam humanam lians
cendit et est simul Deus et homo 4 . - S. Cyri Ilus Alexan-
drinus concludit : «Si Christus non est nisi homo redomp 10
non erit mquivalens ; si est Deus ct homo, erit redemptio
copiosa et superabundansA »> S. Ambrosius : « Nullus homi-
num esse potuit qui totius peccata tolleret mnndi . »_

S Augustinus : « Non liberatetur humanum genus msi
Sermo Dei dignaretur esse humanus 7 . » S. Gregonus expo-
nit Verbum, ut nos redimat, assumere debere ipsam natu-
ram quae est redimenda : « Hoc procul dubio fieri debuit

i' " e AuGusrIm, Serm. CCCLXXX ; P. L., xxxix, 1676.

3 Origen., In Nutri; Homil. XXIV, n. 1 -,P. G., xu, mo-/69^

4. Cf. S. Basii.., In Psalm. xmi, 3 4 ; P. <’■, xxix , 4 • ^

5. S. Cyrill., Alexandrinus, P. G., lxx\i, 1-08, 1-d-, 1. ,.

' clxxiv: r-i »«,, «#. i

ART. 11.

DE INCARNATIONIS NECESSITATE

307

quod redemit 1 . » S. Anselmus doctrinam de satisfactione
scienti fice perpolivit in suo libro Cur Deus Homo*. Excedit
forte in modo loquendi ; nam videtur docere satisfactionem
esse absolute necessariam, sed aliunde optime demonstrat
principium fundamentale : « Secundum mensuram peccati
oportet satisfactionem esso. » Subdit hominum satisfac-
tionem esse non posse secundum mensuram peccati. Unde
concludit : « Necesse est ut eam faciat Deus Homo 3 . »

S. Thomas et deinde fere communiter theologi rem ita
resolvunt : Non fuit absolute necessaria Incarnatio, quia
Deus alios modos salvandi habebat, sed « oportuit ad con-
dignam satisfactionem ut actus satisfacientis haberet
efficaciam infinitam, utpotc Dei et hominis existens 4 . »

Illa doctrina est adeo in catholicis scholis recepta ut
concilium Golonicnse, an. 1860, a S. Sede approbatum,
illam expresse fidelibus proposuerit : « Si vero, integram
exigens satisfactionem, justitiam non minus quam miseri-
cordiam manifestando, reparare volebat, nemo poterat
satisfacere nisi qui Deus simul esset el homo A »

XIII. Corollarium pietatis ex S. Ephraem. — Conclu-
damus cum S. Ephraem Syro, Ecclesia? Doctore : « Uni-
versus mundus, sicut corpus, aegrotus factus est... Non
autem sufficere poterant medici cum medicamentis suis.
Vidit hoc medicus, qui omnibus sufficit, et miseratione
ductus abscidit a corpore suo, superposuit vulneri ejus, et.
sanavit dolorem nostrum carne et sanguine suo ct, inco-

1. S. Gregor. M., Moral., lib. III, c. xiv, n. 26 ; P. /.., «sxv,

61 .

2. C.f. S. Anselm., Cur. Deus Homo ; P. L., Clviii, 361-430.

3. Ibid., 392, 393.

4. S. Thom., hic ad 2.

5. Conc. Colon., 1860, I P., c. xvm. — Cat.ochisM.us Cone.
T rident, similia tradit : « Cum igitur ex altissimo digrnlntis gradu
concidisset nostrum genus, sublevari inde et iu pristinum locum
restitui nullo modo poterat hominum aut angelorum viribus :
quare reliquum erat illud ruinae et malorum subsidium ut Dei Filii
infinita virtus, assumpta carnis nostrae imbecillitate, infinitam
tolleret peccati vim et nos reconciliaret Deo in sanguine suo. »
1>. I, ari. 2, n. 2.

308 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. I.

lumem reddidit plagam nostram. Jesus est medicus noster
et. ita sanati sumus per eum, ac si scmper in eum fuissemus.
Cum enim Deus, sit, novit naturam et morbum animje,
quia ipse est creator et restaurator ejus, medicus et medi-
camentum. Laudetur iile, qui creavit illud, quod non erat,
et rursus erexit illud post peccatum et lapsum 1 2 . »

XIV. Confirmatur ex declaratione Pii P. XI. — Sum-
mus Pontifex, die 28 decembris 1925, quo claudebantur
festa solennia pro anno steculari concilii Nicaeni indicta,
recolit nonnisi per Incarnationem, in qua Filius Patri
consubstantialis, Omoousios, unitur naturae humanae, haberi
purificationem, remissionem, redemptionem. « Poiclie 6
unicamente perch6 V Omoousios di Nicea si 6 fatto carne, si
e incarnato in Gesii Christo Signor nostro, c unicamente
per questo che azione e passione in Oesu Crjsto prende-
vano valore de infinito merito. E solo cosi, che la Chiosa
aveva ed avrebbe sempre avuto a suo disposizione quelli
infiniti tesori ili remissione, di perdono di redcnzione, di
grazia, di purificazione, <li santificazione che sono carate-
ristico distintivo di ogni Anno Santo, di ogni Giubeleo*. »•

1. S. Ephraem Syri, Carmina Nisibena, xxxiv, q. xiv : edit.
Bickei.i,, Lipsise, 1806, p. 140-141.

2. Cf. Civilia Caltolica, 1926, p. 182.

ARTICULUS TERTIUS

DE INCARNATIONIS MOTIVO
AD ART. 3 s. THOM/E

I. Status quaestionis. — Demonstrato Incarnationem
esse in se convenientissimam, imo aliquatenus necessariam
ad hominem reparandum, ulterius inquiritur utrum tanta
sit illa convenientia, ut Deus in quavis hypothesi, etiam
liomine non peccante, Incarnationem decrevisse! .

Recolenda sunt quaedam principia, in quibus omnes con-
venire debent theologi.

1° Deus, ex sese liberrimo consilio, non vero aliqua
ratione exrebus creatis desumpta, statuit Incarnationem ali-
quando futuram. Ratio quippe volendi in Deo, non ab
extra hauritur, sed in ipso Deo tota constat. Quo sensu,
neque Ad as peccatum neque aliud quidpiam fuit ratio
decernendi Incarnationem, sed solum Dei beneplacitum.

2° Deus liberrime et pro suo placito incarnationem
decernendo, interdii, tamen perfectiones suas manifestare,
seu gloriam suam extrinsecam.

3° Decernendo manifestationem perfectionum per Incar-
nationem obtinendam, poluil intendere ut Incarnatio divi-
nas perfectiones ostenderet per seipsam independenter a
quavis hypothesi et statu, vel dependenter ab aliqua hypo-
ihcsi in qua valeret misericordiam simul et justitiam mani-
festare, scilicet hypothesi lapsus et reparationis.

Utrumque vel alterultrum potuisse a Deo intendi, omnino
liquet, nec lis ulla esse potest inter theologos. At quid de
facio intenderit vi praesentis decreti ? Hasc est ipsa qmestio
solvenda. De aliis decretis qute potuisset condere Deus
non est nostrum sciscitari : « Quis enim hominum poterit
scire consilium Dei ? Aut quis poterit cogitare quid velit
Deus 1 ? » Prjesens autem decretum, revelatione, ideoque

1. Sap., ix, 13.

ART. III.

DE INCARNATIONIS MOTIVO

311

310 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. I.

Scriptura et Traditione, nobis innotescere debet. Quid igi-
tur sit intentum vi praesentis decreti, prout ex fontibus
revelationis innotescit ?

II. Sententiae. — Patres principia quidem vera solu-
tionis tradunt, sed controversia nonnisi post exordia
Scholasticae ex professo versatur. Jam saeculo xn, Rupertus
Abbas quaestionem solvit : « Quaerere libet utrum iste Filius
Dei, de quo hic sermo est, etiamsi peccatum propter
quod omnes morimur non intercessisset, homo fieret an
non. » Respondet : « Quid de isto et rege capite omnium
electorum et angelorum erit sentiendum, nisi quod et ipse
maxime causam necessariam non habuerit ipsum peccatum
ut homo fieret ex hominibus, delicias suae caritatis habi-
turus cum filiis hominum ? » Explicat demum quomodo,
intercedente peccato, voluerit, propter nos usque ad mor-
tem nostram descendere 1 .

Honorius Augustodunensis (1152) similia tradit : « Pec-
catum primi hominis non fuit causa Christi Incarnationis,
sed potius fuit causa mortis et damnationis. Causa autem
Christi Incarnationis fuit praedestinatio humanas deifiea-
lionis... Si ergo Christus in primo statu venisset, nec ipse
nec homo unquam moreretur, sed jam deificatus completo
numero ordinis decem angelis associaretur 2 . »

Ili ergo auctores jam hypothesim adstruuift Incarnatio-
nis in carne impassibili.

B. Albertus bis adhaeret, sed opinando : « In hac quaes-
tione solutio incerta est ; sed, quantum possum opinari.
credo quod Filius Dei factus fuisset homo etiamsi nunquam
fuisset peccatum ; nec tamen factus fuisset angelus, quia
Angelus non est unibilis ex natura, sicut homo, ut supra
ostensum esi. Tamen nihil de hoc asserendo dico, sed credo
hoc quod dixi magis concordare pietati fidei 3 . »

Alexander Ilalensis id solum evincit Incarnationem,
etiam secluso motivo redemptionis, esse adhuc eonvenien-

1. Rupertus, De Gloria el Honore Filii Hominis, super Malth.,
liti. XIII ; P. G., CLViii, 1628.

2. Honor. Augustodun., Libell. Odo Quaesi., c. ii ; P. L.,
•CI.XXII, 1187-1188.

3. B. Ai.bert., III Seni., dist. 20, a. 4.

I issimam ut Deus summum bonum se maxime diffundat
et totam humanam, partem nempe et intellectivam et
sensitivam, beatificet 1 .

Scotus illam sententiam defendit, remisse tamen : Sine
praejudicio dici potest 2 . Theologi ord. S. Francisci generatim
diam ex animo amplexantur et propugnant 3 ; illamque
eloquenter proponunt et poetice exornant S. Franciscus
Salesius 4 . P. Faber, DD. Gay, DD. Bougaud, etc, Qua?
theoria in his paucis compendiari potest : Verbum, facta
quacumque hypotliesi, incarnatum fuisset, sed in carne
impassibili, ad operis Dei consummationem; at deinde,
praviso Adami peccato, decrevit Deus Verbum in carne
passibili venturum propter hominis reparationem. Quo-
circa hominis lapsus et reparatio non fuit nisi motivum nli-
cujus circumstantiae, scilicet possibilitatis in Christo.

Sententia opposita, quam tuentur S. Thomas, S. Bona-
ventura, fuit semper communior et hodie fere communis.

S. Thomas non inficiatur possibilitatem alterius hypo-

I liesis : « Potuisset enim etiam peccato non existente Deus
incarnari ».

Alia sane potuissent condi decreta ; sed, attenta pra-
eoli oeconomia, seu vi praesentis decreti, quod sola Scrip-
tura innotescit, non fuisset Incarnatio. «Unde, cum in sacra
Scriptura ubique Incarnationis ratio ex peccato primi
hominis assignetur, convenientius dicitur Incarnationis

I I p lis ordinatum esse a Deo in remedium contra peccatum,
Ita quod, peccato non existente, Incarnatio non fuisset. 8 . »

S. Bonaventura, postquam sententiam utramque per-
pendit, demum concludit : « Quis etiam horum alteri
praponendus sit difficile est videre, pro eo quod uterque
modus catholicus est et a viris catholicis sustinetur.
Uterque enim modus excitat animam ad devotionem se-
cundum diversas considerationes. Videtur auLem primus

I. Alexandr. IIalens,, Sum. Theol., dist. 3, q. m, mem. 13.

Scor., III Seni., dist. 7, q. in, n 11 3-4.

3. Cf. V. Chrysostom., O. M., Christus Alpho el Omega, Desclee,
l 'il 0 : I.e vrai moli/ de I' Incarnalion, Tournai, 1911; Encore le
nui moli / de I' Incarnalion, Orleans, 1911 et opus editum 1925.

I. S. Franq. Sai.es, Traile de Vamour de Dieu, liv. II, c. iv.
... S. Thosi., hic in corp.

312 THACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. I.

modus magis consonare judicio rationis, secundus tamen
ut apparet, plus consonat pietati fidei : primo quidem, quia
auctoritatibus sanctorum et sacras Scripturas magis concor-
dat. Nam tam Vetus quam Novum Testamentum, ubi
de Filii Dei descensu loquuntur, humani generis liberationis
rationem reddunt, quod patet per singula discurrendo.
Sancti etiam hoc dicunt, sicut patet in auctoritatibus supra
positis. Et ideo, si divina eloquia nobilissimam et praei-'
puam Incarnationis rationem assignant, nihil etiam a nobis
dicendum est praeter quae nobis ex sacris eloquiis claruerunt :
magis videtur pietati fidei consonum quod praecipua
Incarnationis ratio sit liberatio humani generis quam
aliter sentire 1 2 . »

Paulatim sententia ista scholas possidet, dum primam
opinionem aliqui theologi parvipendunt. Scribit Toletus :

« Imo puto quod, si ductores antiqui scholastici vidissent
tot et Lantorum Sanctorum testimonia in contrarium, quic
ego modo adducam, nullam ei probabilitatem concederent.

I nde apud me. salva pace, nihil probabilitatis, nihil
veritatis, nihil ingenii continet’. » Petavius existimat non
posse theologum prudenter a sententia I). Thomae rece-
dere : « Quod eo sensu defendimus uti nullam significatio-
nem nec ullum documentum capi dicamus, sive ex Litteris
sacris sive ex aliis theologicorum decretorum regulis unde
aliud affirmare prudenter liceat. Nam ignotis de rebus et in
o-culta Dei potestate ac voluntate latentibus.... vaticinari
non est considerati hominis, nedum perfecti sapientis, qua-
lem esse, studio saltem et conatu, theologum oportet 3 . «

Suarez, quem nonnulli, etiam ex recentioribus, sequun-
tur, mediam viam invenire conatur, motivum nempe
Incarnationis quoad substantiam esse tum excellentiam
operis, tum hominis liberationem. Unde, etiamsi homo,
sua? libertati relictus non esset peccaturus, nihilominus
propositum Dei de Incarnatione facienda consistere posset
d habere effectum. At, supposito lapsu, vi alterius decreti,
reparatio fuit etiam motivum Incarnationis sufficiens".

1. S. Bonav., III Seni., dist. 1, a. ‘2, q. ii.

2. Tolet., in III P., q. i, a. 3.

3. Petav., Theol. Dogm., De Ineam., lib. II, c. xvn.

4. Suarez, disp. V, sect. 2. — Cf. sect. 3.

ART. III.

DE INCARNATIONIS MOT1VO

313

Quocirca duplex admittur motivum adaequatum. Docet
consequenter Suarez gratiam et. gloriam angelorum et Ada-
m i innocentis ab ipso Christo provenire 1 .

A sententia Suarczii totaliter differt explicatio quorum-
dam Thomistarum, ut Cajetani’, Goneti 3 , Salmanticen-
Miim 4 , etc. Docent quippe omnes strenue redemptionem
liominis esse unicum Incarnationis motivum adaequatum
gratiamque et gloriam angelorum essentialem, sicut etiam
gratiam Adami innocentis, a Deo, non a Christo, derivari ;
sed aliunde volunt etiam in hae theoria Christum diei
posse centrum ac. finem creationis et primogenitum pra-
destinatorum. « Hunc inter divina decreta ordinem esse
| constituendum, quod scilicet in genere causae finalis prius
fuit in ordine intentionis decretum Incarnationis decreto
Ineationis, glorificationis, justificationis et permissionis
peccati, cum posterioritate in genere causae materialis ; in
ordine tamen exeeutjonis decretum creationis fuit prius,

1 postea decretum justificationis, deinde decretum repara-
tionis a peccato, tandem decretum glorificationis*. » Unde,
une peccato non fuisset Christus ; at praeviso peccato et
volita Incarnatione propter peccati reparationem, omnia
lumen ordinantur ad Christum, qui a Deo instituitur rex
| omnium, et sic, quamvis homo reparandus sit finis cui
Incarnatio tantum reportat bonum, Christus nihilominus
esi finis qui, seu cujus gralia omnes res ordinis naturalis et
mipernaturalis ordinantur.

III. Conclusio : Vi praesentis decreti Incarnatio est a
i Deo ad humani generis reparationem ita ordinata, ut,
homine non peccante, Verbum Dei non fuisset incarnatum.

Probatio fundamentalis in hoc reponitur : Quae ex libera
I I ici voluntate pendent non licet, prudenter affirmare nisi
ex revelationis fontibus, Scriptura nempe et Traditione
nobis innotescant. Atqui in Scriptura et Traditione unicum

I. Cf. disp. XLI1.

In III P., q. i, a. 3.

i Gonet, disp. V, a. 4, a. 1, § 1, 3, 6.

I. Salmant., disp. XVI, dub. iv, n. 50; dub. v; disp. XXVIII,
InIiiIi. \, n. 119: disp. II, dub. i, n. 19.

I i. Gonet, disp. V, a. 11, n. lxi.

RUGON.

TRACTATUS DOGMATICI, II. — II

314 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. I.

Incarnationis motivum exhibetur humani generis redemp- i
tio. Ergo unicum Incarnationis motivum quod prudenter
affirmare licet est hominum redemptio ergo simpliciter
dicendum est, homine non peccante, non fuisse Incarna-
tionem.

Major est regula omnino tenenda, quam tradunt, ut
vidimus, S. Thomas, et S. Bonaventura ; nam in his qua;
a libertate Dei pendenl argumenta convenientiae et con-
gruentia? a priori, nonnisi possibilitatem vel probabilita-
tem speculativam suadent, sed nihil certi quoad factum
evincunt. Quapropter omnis methodus qua? ab illo prin- j
cipio recedit est prorsus inepta. Hinc S. Bonaventura con-
siderando convenientias a priori, invenit primam senten-
tiam magis arridere, rationi, sed deinde, animadvertendo
regulam fundamentalem, nihil esse dicendum prajtor
qute ex sacris eloquiis claruerunt, concludit alterum mo-
dum magis esse pietati fidei consonum.

Probatur minor : tum negative, ostendendo loca qua'
adversarii ex Scripturis adducunt, nihil evincere ; tum
positive, aperiendo fundamenta scripturistica sententia?
thomisticce.

IV. Expenduntur textus qui ab adversariis afferuntur.

— 1° Textus in quo argumentum palmare fundatur, est
iste : « Dominus possedit me in initio viarum suarum ante-
quam quidquam faceret a principio. » Hinc objiciunt : Sa-
pientia incarnata, Christus, est principium operum, seu
primum operum, seu primitia: operum Domini ad extra.

At, si Christus est primum opus, primitia?. operum Dei.
est intentus independcntei a lapsu hominis, ac proinde
incarnata fuisset sapientia divina etiamsi homo non
pfeccasset.

Resp. : 1° Probandum esset imprimis Sapientiam in his
locis non esse sapientiam in genere, prout abstrahit, a creat a
et increata, sed Sapientiam divinam; 2° Sapientiam divi-
nam non esse tantum attributum divinum, sed hypostasim
divinam, id est secundam personam Trinitatis, Verbum.
Admisso tamen, Sapientiam esse ipsum Verbum, ut pro-

ART. III.

DE INCARNATIONIS MOTIVO

315

filentur multi ex SS. Patribus 1 , probandum esset, 3°, hic
alludi ad Incarnationem tamquam opus Dei primarium
ante omnia intentum. Exegesis , textualis evincit sensum
integrum sic reddi posse : Sapientia considerata ut hypos-
tasis divina est genita a Deo ante omnia, Deoque assistit
tamquam creationis artifex; est initium seu principium
a clivum operum Dei ad extra, quatenus Deus creat omnia
per Sapientiam, seu per Verbum. Nullatenus ergo ad Incar-
nationem, hic alluditur, sed solum asseritur omnia esse
per Sapientiam condita, quod clarius enuntiabit Joan-
hes : Omnia per ipsum jacta sunt,

2° Objicitur : textus Pauli : « Qui est imago Dei invisi-
bilis primogenitus omnis creatura?. Quoniam in ipso con-
ilila sunt universa in coelis et in terra, visibilia et invisi-
bilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive
potestates : omnia per ipsum et in ipso creata sunt. Et ipse
esi ante omnes et omnia in ipso constant. Et ipse est caput
corporis Ecclesia?, qui est principium, primogenitus ex
mortuis : ut sit in omnibus ipse primatum tenens*. »

Itesp. .- 1° In hoc loco qusedam dici de Christo ratione
naturas divina?, v. g. ut sit conditor omnium ; quaedam
\cro ratione naturae humana?, nempe ut sit caput corporis
Kcclesia?, primogenitus ex mortuis. Sophisma porro est
applicare Verbo ut incarnato qua; competunt Verbo ut
I 'eo. Asserit solum Paulus Verbum ut. Deum esse creatorem
■ i Unem omnium rerum, nullatenus vero Christum et
\ ci bum incarnatum esse a Deo intentum ante omnia ut
iialcpendenter ab hominis lapsu et reparatione.

Itesp. 2° etiam in sententia thomistica prout a Gonet et
- ilnianticensibus proponitur Christum ut hominem dici
posse caput, centrum ac finem totius creationis. Nam, etsi
l»cus decreverit Incarnationem tamquam medium repa-
randi hominem, ulterius tamen prospiciebat, ulteriusque

I. Patres gencralim, saltem a sa?culo m, Sapientiam volunt esse
\. ilium, exceptis Theophilo Antiocheno, Ad Aulolyc ., ii, 15;

I vi, 1077, et S. Irenieo, P . G ., vii, 1032, qui existimant Sa-
Oilcntiam esse Spiritum Sanctum.

Colos ., i, 15-18.

316 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. I.

intendebat ut omnia in Christum propter nos incarnandum
ordinarentur et ut ipse foret omnium terminus. Absque,
hominis lapsu non esset Christus, sed semel statuto Chris-
tum esse homine peceante, jam debet esse Christus omnium
caput : homo enim est tantum finis cui, Christus vero est
finis qui , seu cujus gratia omnia ordinantur. Quo sensu
Christus est primus in ordine intentionis, initiumque via
rum Domini, Alpha et Omega.

Huic explicationi etiam adhaeret Card. Billot : « 1 rimo
et semel ferebatur decretum supra totum ordinem qui nunc
de facto est : in quo foret peccatum, et Christus ad repa-
randum peccatum, et subjectio omnium ad ipsum, quan-
tumvis non existentem nisi in suppositione peccati, ccelrs-
t.ium scilicet, terrestrium et infernorum 1 . »

V. Fundamenta scripturistica sententiae thomisticae.

Vetus Testamentum non aliud agnoscit in Messia venturo
nisi munus Redemptoris. Prima Incarnationis promissio,
statim post lapsum, annuntiat Salvatorem qui conteret
serpentis caput, quod evidenter supponit hominis lapsum .

Prophetae Messiam praedicant qui erit vulneratus propter

iniquitates nostras 3 , qui finem imponet peccato 4 , auferet
iniquitates terrae et populum cum Deo conciliabit. . Novum
Testamentum adhuc clarius id muneris inculcat. Angelus
B. Virgini annuntians Incarnationem monet Christum lore
Salvatorem : « Vocabis nomen ejus Jesum 4 . » Josepli
cogitanti apparet angelus dicens : « Vocabis nomen ejus
Jesum, ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis
eorum 7 . » — Natum Puerum angelus pastoribus praedlC»
esse Salvatorem : « Natus est vobis hodie Salvator, qui est
Christus Dominus in civitate David 8 9 . » — Joannes Baptista
confitetur Jesum esse Agnum qui tollit peccatum mundi .

1. Card. Billot, De Verbo Incarnato, edit. 5, p. 44, not.

2. Genes., iii, 15. i j

3. Is ai., lii et LIII.

4. Daniel, ix, 25.

5. Zachar., iii, 9; Midi., v, 5; Agg., ii, 1.

6. Luc., i, 31.

7. Mattii., i, 21.

8. Luc., n, 10-11.

9. Joan., i, 20.

art. iii.

DE INCARNATIONIS MOTIVO

317

Ipse Christus se exhibet ut medicum et Salvatorem :

Non egent, qui sani sunt medico, sed qui male habent.
Non veni vocare justos, sed peccatores 1 . — Non misit
Deus Filium suum in mundum ut judicet mundum sed
ii L salvetur mundus per ipsum 2 . » — Apostoli idem pra>
<1 icant : « Ille apparuit ut peccata nostra tolleret, ; et pecca-
lum in eo non est 3 . » — S. Paulus illud dogma reponit tan-
ipiam fundamentum : « Fidelis sermo et omni acceptione
dignus, quod Christus venit in hunc mundum peccatores
salvos facere 4 . »

Unicum ergo motivum in Scripturis assignatum est
Immani generis redemptio.

Nec opponatur argumentum esse more negativum; nam
m robus supernaturalibus quae a sola Dei voluntate pen-
Klcnt et sola revelatione innotescunt, non assignare alia
motiva est illa sequivalenter excludere. Unica quippe ratio
affirmandi est revelatio ; ergo ubi revelatio silet, non licet
nobis aliquid prudentes asserere.

Confirmatur. Nomen ab ipso Deo impositum debet ipsam
Hjiiidditatem significare et exprimere. Atqui nomen a Deo
vi prajsefitis decreti impositum Christo est Jesus, Salvator.
Krgo vi praesentis decreti quidditas Christi est ut sit Sal-
ivator. Ergo quidditas intenta vi praesentis decreti est
Incarnatio ut est salus et redemptio, ac proinde, nisi esset
| redemptio, non esset Incarnatio vi praesentis decreti 5 6 .

VI. Doctrina SS. Patrum. — Symbola et concilia non
nliam agnoscunt. Incarnationi- causam : Propter nos homines
et propter nostram salutem descendit dc ccelis.

Si quando Patres dicunt Christum esse initium, primitias
\ inrum Domini, finem creationis, id intelligunt vel de Christo
[ratione naturae divinae; vel de primatu excellentiae; vel
demum eo sensu quo non etiam dicimus Christum esse
| llie in cujus gratia omnia ordinantur (supra). Nullibi innui-

I. Luc., v, 31-32.

.1 0 AN., III, 17.

3. I Episl. Joan., iii, 5.

I. I Tim., i, 15.

I Cf. S. Thom., 111 P. q. xxxvn, a. 2.

318 TRACT. DE VERRO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. I.

tur Incarnationem esse a Deo intentam ut primi! Uas ope -
rum, ita quidem, ut etiamsi homo non peccasset, Verbum

in< S^d ‘ «^dvw»,' sunt textus qui alia motiva expresse
excludunt. Juxta S. Irenam.n Verbum D- nunquam
■issumnsisset carnem, nisi salvanda fuisset taro . b. Atlu
nasius « Sine hominum necessitate, carnem immme
induisset Verbum*. » - S. CyriUus Alexandrinus : « Si ju» .
pe. casse.nus, neque factus esset nobis »mih -Eduis . D u •
a \ugustinus : « Si homo non peccasset, Filius hominis
non Sei h »-« Non aliam ob causam in carne venisse...
nisi ut hac dispensatione misericordissime grati® omm s
quibus tamquam membris in suo corpore
est ad capessendum regnum cadorum, vivificaret, sal

faceret, liberaret, redimeret 5 »

— Nec responderi potest Ius formulis excludi, non a«l

ventum in carne impassibili, sed solum adventum m carne
passibili. - Nam 1° gratis obtruditur iste Christi adv«il j
in carne immortali et impassibili, de quo Scriptura ■
TradTuo penitus siloni. 2° Allata Patrum testimonia on.
nem aliam hypothesim aperte excludunt, q u, PP e d u * eI
liant Christum non solum esse passum propto nos, sel
venisse propter nos, carnem induisse propter nos. 3 l-
Sate laborarent illa, formuhe, si admitterent Patres "d-
ventum Christi in carae impassibili et nihilominus abs
lute et nulla adhibita distinctione asseverarent . nurnquam
venisset Christus, nisi homo peccasset.

VII. Ratio theologica. — Vi prasentis decreti volml
Deus efficaciter Verbum incarnari m carne Passibdi. A
decretum Incarnationis in carne passibili non est ms
suppositione lapsus et reparationis. Ergo ‘'ecretum efficax
Incarnationis lapsum et reparationem supponit, . und ,
homine non peccante, non fuisset Verbum incarnatum

i- ' m - 1

i t sarsi 4 *

i; s. Ai-OUSTIN,, De Peccator, inerit, et remiss., lib, 1, c. xnm
P. L., XL1V, 131.

ART. III.

DE INCARNATIONIS MOT1VO

319

priesentis decreti 1 . Minor etiam ab adversariis conceditur,

• ■onsequentia liquet : probanda est ergo maior, in qua est
difficultas.

Praisens decretum nonnisi tria potuit intendere : vel
Incarnationem in communi abstrahendo a carne passibili

• l impassibili ; vel Incarnationem in carne impassibili ;
vel demum Incarnationem in carne passibili. Du® priores
liypotheses sunt prorsus excludendae. Ergo remanet ultima.

Prima quidem hypothesis non sustinetur, nam actus
divinas voluntatis efficax non intendit aliquid in communi,
•cd ad rem in particulari, omnibus suis circumstantiis
'd modis vestitam, terminatur. Cum ex intentione in abs-
tracto et in communi nullus sequatur effectus, intendere
Incarnationem in communi non est intendere efficaciter.
Nec altera hypothesis stare potest. Quod enim efficaciter
intenditur a Deo reapse consequitur. Si ergo non fuit con-
secuta Incarnatio in carne impossibili, nec fuit efficaciter
intenta.

Dices : Deum intendisse primo Incarnationem in carne
impassibili et deinde, praeviso peccato, voluisse ut Incar-
natio fieret in carne passibili.

liesp. 1° : Mutare hoc modo consilia arguit imperfec-
1 innem in cognitione et mutabilitatem in volitione, quod
Deo glorioso repugnat.

Rcsp. 2° : Dato, per impossibile, Deum mutasse decre-
1 u "i de Incarnatione in carne immortali in aliud decretum
de carne passibili, hinc concluditur primum decretum
non fuisse verum et. efficax decretum, sed inquisitionem
■ i deliberationem quamdam, de qua nihil potest asseri
nisi divinando. Unicum ergo decretum quod fuit verum et

• llioax et consequens est illud quod intendit Incarnatio-
num in carne passibili.

VIII. De sententia Suareziana. — Docet Suaroz duplex
ruisse motivum Incarnationis adaequatum : prastantiam
i( ,s ius operis ac vi posterioris decreti reparationem hominis.

— Sed 1° hic dicendi modus non salvat veritatem locu-
I Ionum quibus Scriptura et Patres motivum Incarnationis

I. Ita generatim Thomist» cum Billuart.

320 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. 1.

enuntiant : si enim jam fleret Incarnatio homine non pec-
cante. fallax est revelatio, quae de facto non adducit aliam
Incarnationis causam nisi hominum salutem.

2° Sicut repugnat dari duplicem causam totalem ejus-
dem effectus, sic. implicat esse duplex motivum adaequatum
3° Hffic opinio imperfectionem et mutabilitatem Deo
adseribit. Ideo quippe contingit aliquem aliquid mtendre
propter unum motivum totale et postea idem intendere |
propter aliud motivum de novo menti oblatum, quia potest
primam volitionem mutare et incipere velle novum mo- ,
tivum ; at ille qui cognitionem habet immutabilem non
incipit habere de novo motivum suae volitioms, sed m
motivo semel electo immobiliter persistit. Ergo duplex esse
nequit motivum divinae voluntatis absolute immutabilis.

4° In sententia Suarezii assignari nequit congruum
primi decreti objectum. Non Incarnatio in communi et in
abstracto neque Incarnatio in carne impassibili, quia, ul
vidimus, neutro modo erit decretum efficax. Neque Incar-
natio in carne passibili, quin motivum patiendi non es .
absolute bonum, sed solum supposito peccato, pro quo est

satisfaciendum. ,

Remanet igitur ul. Eueni unicum decretum, quod suppo-
nebat hominis lapsum.

IX. Solvuntur difficultates. — Pnecipuas objectiones

fieri solitas jam in decursu tractationis praeoccupavimus.
Remanent tamen nonnulla breviter elucidanda.

Objicitur 1°. Si facta fuit Incarnatio propter peccatum
reparandum, dicenda est bonum occcisionalum. Sed re-
pugnat opus adeo excellens dici bonum occasionatum.

Ergo. . ,

f) cS p • Dist maj. : Est bonum occasionatum quod acci-
dit praeter intentionem agentis, nego ; bonum occasio-
natum. quod non fit nisi sumpta occasione, sed tamen c\
intentione agentis, concedo. Contradis!, imn.. et nego
conci Dupliciter dicitur bonum occasionatum : propic
quidem, quod contingit praeter intentionem agentis, «t
hoc sensu repugnat Incarnationem esse bonum occa Mi-
natum. sicut implicat aliquid creatum evenire praelc
intentionem Dei; improprie autem, quod intenditur qp

ART. III.

DE INCARNATIONIS MOTIVO

321

dem ab agente, sed solum supposita aliqua occasione, et
lioc motio minime implicat Incarnationem non volitam
fuisse nisi sumpta occasione peccali : quia agens sapien-
lissimus, sicut novit ex malo elicere bonum, ita valet,
sumpta occasione, etiam minima, opus maximum et prae-
ni antissimum producere.

Ceterum objectio nimis probat. Sequeretur enim non
potuisse Deum intendere Incarnationem eo sensu quo illam
propugnat Angelicus Ddctor, et hinc, maxime coarctaretur
divina libertas .

Obj. 2° : Non est sapientis ordinare majus bonum ad
minus. Sed, si fit Incarnatio in remedium peccati, ordina-
tur majus bonum ad minus. Ergo non est sapientis ordi-
nare Incarnationem in remedium peccati.

Itesp. : Dist. maj. : Non est sapientis ordinare majus
bonum ad minus, tamquam ad finem qui vel cujus gratia,
concedo ; tamquam finem cui, nego. Constradist. min. et
nego. Exemplis distinctio patescit. Nam Angeli in Scrip-
tura dicuntur producti et missi in ministerium hominum,
d salus rustici dicitur finis cui providentiae regiae, quia
bonum rustici resultat ex providentia regis. Sic ex Incar-
natione resultat bonum hominis, sed Christus remanet
linis cujus gratia omnia ordinantur 1 .

X. Concludimus demum in sententia Thomistica Chris-
tum dici proprie Deum ac Dominum nostrum, quia propter
nos et in nostrum bonum descendit de coelis et incarnatus
■ st, nosque dilexit usque ad mortem, mortem autem crucis.
Hinc, maxime excitatur pietas et devotio, ut animadvertit
S. Bonaventura. « Plus excitat devotionem animaj fidelis
quoti Deus sit incarnatus ad delenda scelera nostra quam
propter consummanda inchoata opera sua 2 . »

Hinc etiam intelligitur cur B. Virgo dicatur redempta.
Sic ergo argui potest : Quum B. Virgo, juxta bullam Pii
I X lnej jubilis, sit proprie redempta, non esset B. Virgo
independenter a redemptione. Sed incarnatio vi pra;scntis
decreti non est independenter a B. Virgine. Ergo incar-

I. Ita Gonet, Billuart, etc.

'i. S. Bonavent., 111 Sent., dist. 1, a. 3, q. ii.

322 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. I.

natio vi praesentis decreti non est inclependenter a redemp-
tione.

XI. Fide certum est venisse Christum ad delendum
omnia peccata ; principalius tamen venit ad delendum
originale (a. 4).

Prima pars in Scripturis evidenter praedicatur : « ban-
guis Christi emundat nos ab omni peccato 1 . Ipse est pro-
pitiatio pro peccatis nostris, non pro nostris autem tan-
tum, sed etiam pro totius mundi 2 . »

Proh, ergo II 11 pars. Christus principalius venit ad de-
lendum peccatum quod est principalius et magis nocivum.
Atqui peccatum originale est principalius et magis nocivum
quam actuale. Ergo. Proh. min. Actuale peccatum est qui
dem originali majus inlensive quatenus est magis volunta-
rium ; sed originale est majus extensive magisque nocivum.
Peccatum quippe originale est infectio lotius naturae et
nocivum toti generi humano, peccatum autem actuale est
proprium singularis personae. Atqui sicut bonum gentis
divinius et eminentius est quam bonum unius, ita quod
inficit totum humanum genus est magis nocivum quam
infectio singularis.

XII. Existente solo peccato originali, sme actuali,
fuisset Incarnatio vi praesentis decreti. — Ita communiter

theologi, contra Cabreram et Nazarium 3 .

Probatur breviter. Praesens decretum intendit principa-
liter reparationem generis humani. Atqui reparatio generis
humani est destructio peccati originalis : cum enim istud
sit ruina Lotius naturae, reparare naturam est peccatum
originale tollere. Ergo quod praiscns decretum intendit,
principaliter est deletio peccati originalis ; ac proinde,
actuali peccato non existente, adhuc persistit motivum
I n carnationis praecip u um.

XIII. Existente solo actuali peccato sine originali,
non fieret Incarnatio vi praesentis decreti. — Ita commu-

1. I Episl. Joan., i, 7.

2. Ibidi., n, 2. . , ,

3. Ct. Commentatores S. Thomae m h. l.

ART. III. DE INCARNATIONIS MOTIVO

323

nius Thomistas, praesertim Gonet 1 , Salmanticenses 2 ; dum
Mcdina, Valentia, Suarez, existimant Verbum incarnatum
fuisse, saltem in hypothesi qua peccata mortalia actualia
non essent unius hominis tantum, sed multorum, vel unius
gentis aut unius stirpis.

Probatur conclusio ex D. Tboma. Assignat Angelicus
lationem Incarnationis ex peccato primi hominis : « Cum
m sacra Scriptura ubique Incarnationis ratio ex peccato
primi hominis assignetur 3 . » Unde, si non esset peccatum
primi hominis, non esset ratio Incarnationis, et idcirco
non fieret Incarnatio.

Probatur ratione theologica. Cessante line primario ali-
! cujus operationis, cessat ipsa operatio ; laederetur quippe
evidenter principium fmalitatis, si fieret effectus etiam
deliciente fine primario. Atqui finis primarius Incarnatio-
nis, ut mox probavimus, esi reparatio originalis peccati.
Ergo deficiente reparatione originalis peccati, non fleret
Incarnatio vi praecedentis decreti.

XIV. Queenam ergo fuisset oeconomia salutis in illa
hypothesi. — Nequit theologus determinare. Potuisset
l>iuis vel alia condere decreta, vel condonare simpliciter,
vi I acceptare satisfactionem, etsi inadaiquatam, alicujus
creaturae, etc. Quamvis ergo consilium Domini nos lateat,
opinari tamen licet Deum modis sibi visis quaesiturum
luisse ovem quae erraverat, ita ut in illa etiam hypothesi
luisset misericordia Domini super omnia opera ejus.

XV. Corollaria pietatis. — Licet peccatum originale
luerit motivum Incarnationis praecipuum, remanet tamen
Incarnatio beneficium pro singulis personale. Nam repa-
rando malum quod singula individua afficit immensum

llionum singulis affert. Hinc concludit Tolctus : « Quilibet
debet beneficium hoc reputare ac si pro ipso solo factum
i v, et ; nam tantam habet obligationem 4 . »

| I. Gonet., disp. V, a. 2, conci. 2.

| ’. Sai.mant., in. h. 1.

I 3. S. Thom., III P., q. i, a. 3.

I 4. Toi.et., in III P., q. I, a. 4. — Cf. L. Janssens, t. IV, p. 58.

324 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. I.

XVI. Conveniens non fuit Christum venire in principio
temporis, sed tantum in plenitudine temporis (a. 5). -

Quia motivum Incarnationis est. reparatio nostra, quaeritur
quandonam debuerit fieri. Angelicus pulchras congruentias
exponit quibus suadetur conclusio.

Primo, quia homo superbia peccaverat, conveniebat,
ad illam sanandam, ut Incarnatio tunc solum fieret quum
homo experientia sua; infirmitatis edoctus jam cognovisse!
se Salvatore indigere elsic inccepisset ad medicum clamare.

Secundo propter ordinem promotionis in bonum. Con-
gruum erat ut homo de imperfectis ad perfecta perveniret,
transeundo de statu legis natur* ad statum legis mosaica-.
ac demum ad statum legis evangelic*.

Tertio, decebat ut multis praiconiis, praevnsque pro-
pheticis et figuris, humanum genus preepararetur ad Christi
adventum, sicut homines ad adventum magni regis se

disrionunt. ...... . .

Quarto, ne fidei fervor temporis prolixitate tepesceret .
si venit Christus ab initio, conditio hominum est ut faci
lius a fervore deficiant; si autem per eventus figuratur
ac per patriarcharum et prophetarum desideria et orationes
pr*paratur, fides magis excitatur et intenditur.

XVII Incarnatio non debuit differri usque ad finem
mundi (a 6). — Id convenit primo ex unione natur*
humante et divinte. In his qu* perficiuntur proceditur de
imperfectis ad pefecta. Ergo natura, qu* erat -per Incarna-
tionem perficienda, non debuit statim reparari, et, ex alter;,
parte, natura divina, qu* est causa efficiens nostr* per
fectionis, non debuit illam reparationem usque ad finem

mundi retardare. . • j

Secundo, cx effectu hurrian* salutis, ut nempe Christus
veniret quum fides nondum esset penitus extin. ta, .4
ut fides, qu* nutabat, consolidaretur ; ne etiam videretur
Deus oblivisci promissionum et prophetarum desideri;.

despicere. ... . , , . , .

Tertio, « ad manifestationem divm* virtutis, qu* pluri-
bus modis homines salvavit, non solum per fidem futuri,
sed etiam per fidem pr*scntis et pr*teriti. »

QU/ESTIO SECUNDA

De Modo Unionis Verbi Incarnati

AD Q. 1 1 S. THOM/E

Totus mysterii .'ardo in hoc vertitur, quomodo videlicet
.Iu* natur* complet* in una conjungantur persona. Hic
ergo versanda sunt diversa problemata de ipsa unione
hypostatica, aa. 1-6 ; de formali constitutivo illius unionis ;
ac de effiteris qu* unionem et modum unionis spectant, aa.
4-10; necnon de causis, aa. 11-12.

ARTICULUS PHIMUS
DE IPSA UNIONE HYPOSTATICA

AD ART. 1-0 S. THOM/E

I. Diversi errores de Incarnatione. — Doctor Angeli—

. as 1 ad tres classes pr*cipuas reducit errores omnes de
Incarnatione.

Prima classis est errantium circa divinitatem, qui error
duplicem formam induit : modalismum et subordinalianis-
nium.

Modalist* distinctionem tantum nominalem admittunt
Patrem inter et Filium, adeo ut eadem persona sub diversis
nominibus dicatur et Pater, et Filius, et incarnata et passa.
II a, quoad substantiam, licet diversimode proponant, Si-
mon Magus, Praxeas, Sabellius, Waldenses, Soeiniani non-
1 1 . i llique protestantes rationalist*.

Subordinationismi praecones realem distinctionem per-

1. S. Thom., Cotnm. in Malth., cap. i. — Cf. Tixeront, His-
Inire des Dogmes, t. I.

326 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. II.

sonarum confitentur, sed consubstantialitatem negant.
Hinc Christus non est Deus per essentiam, sed Deo ut
excellentissima creatura subordinatur. Ita Esseniani, Ebio-
nitae, Gnostici, Theodotiani, Ariani, Cathari, modernistie
et rationalistae.

Secunda classis errantium circa humanitatem, qui
finxerunt corpus Christi esse phantasticum, ut. Docetfe,
Marcionitae, vel Christum attulisse corpus de coelo, ut
Yalentinus ; vel Christum non assumpsisse mentem huma-
nam, sed Verbum fuisse loco animae, ut Lucianus, Arius,
Eunomius, Apollinaris ; vel demum non fuisse in Christo
voluntatem humanam, ut Monotheletae *.

Tertia classis errantium circa unionem utriusque na-
turae, vel quatenus unio non esset facta in persona, sed
duo remanerent in Christo supposita distincta, ut diversi-
mode propugnarunt Paulus Samosatenus, Diodorus Tar-
sensis, Theodorus Mopsuestenus, Ncstorius et ejus sequaces;
vel quatenus unio esset facta non solum in persona, sed
etiam in natura, ita quidem ut post unionem sit unica
dumtaxat in Christo natura, ut multipliciter exponunt
monophysitae.

Addi potest quartus error, nempe circa cultum Christo
debitum, quem negaverunt Iconcclastae, et. Iconomachi,
sive veteres sive recentiores,

II. Quaestio hic solvenda. — Errores de divinitate
Christi refelluntur sive in propaedeutiea sive in tractatu
de Trinitate ; errores de humanitate, infra, q. iv et seq.
Est ergo hic proprie refellenda secunda errorum classis et
stabilienda catholica doctrina de unione naturae humanae et
divinae in Christo Domino.

Quod ut recte et ex ordine fiat, probandum est : 1° unio-
nem in Incarnatione esse substantialem : quia hoc, est fun-
damentale dogma ; 2 e unionem substantialem non esse
essentialem, seu monophysieam, sed personalem ; 3° unio-
nem illam personalem esse singularis omnino rationis,
nempe hypostaticam.

Quibus statutis, subsequetur consideratio de constitu-
tivo formali unionis hypostaticae.

I. Cf. Diclion. Iheol. calhol., v. Apollinaire, Gnoslicisme, etc.

ART. I.

DE IPSA UNIONE HYPOSTATICA

327

III. Notio unionis substantialis'. — Generatim unio
iiibslanlialis dicitur quae opponitur accidentali. Jam vero
e cidentalis unio est ex qua non resultat unus per se ter-
minus, scilicet nec nova natura nec unum principium quod
i ssendi et operandi, sed compositum unum per accidens

aritum. Quae unio tripliciter fieri potest : vel inter duas
substantias completas, quas integrae remanent, vel inter duo
in cidentia, vel inter substantiam et accidens. Unio vero
I substantialis duo requirit : 1° ut partes quae coeunt sint
substantiales ; 2° ut ex eorum conjunctione resultet unum

I per sc ; unde et extrema quae conjunguntur sunt substan-

II ia lia et terminus est substantialis, nempe substantialiter
I rt per se unus.

Porro substantia dupliciter dicitur : uno modo essentia,
«mi natura ; alio modo suppositum sive hypostasis vel per-
«ena. Hinc unio substantialis duplex : personalis et essen-
I liatis.

Personalis, quum ex duabus substantiis resultat unum
« appositum seu persona, adeo ut actiones utriusque sub-
«I aiitia;adscribantur unieidemque principio quod. Essentialis
vero quum duae substantiae habent unum esse essentiae,
imumque dumtaxat efTormant essentiam, unamve naturam
«|iecificam. Dicitur etiam monophysica, p.ovo;, epeor;, cum
mmm sit compositum physicum, una tantum natura.

IV. De unione personali et unione hypostatica.

Persona quidem et hypostasis quoad rem sunt idem, cum
■ " discrimine quod persona addat dignitatem quamdam
' l innuat hypostasim rationalis naturae. Hinc repugnat ut
unio in persona detur quae non sit unio in hypostasi 2 .
Nurum confundi non debet unio hypostatica sensu ecde-
jmistico accepta cum unione personali communi.

Duplex igitur unio personalis est distinguenda : perso-
nalis simplex et personalis hypostatica. Id commune utraque
habet, quod terminus unionis sit unum principium quod
lu.sr.ndi et operandi, penitus incommunicabile. Sed aliunde,
duplex est differentia maxime attendenda : 1° In unione

i Ex Curs. Philos. Tliomist., t. III, p. 129 ss.

I S, Tiiom., hic., a. 3.

328 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. II.

personali simplici naturas quae conjunguntur sunt substan
lite incompletae ; in unione vero proprie hypostatica dm>
naturae sunt completae et perfectae. 2° In unione personui i
simplici persona unioni non prasxistit nec est superstes ; snd
ex ipsa unione resultat; in unione autem hypostatica per
sona, nedum sit unionis effectus, ipsi praeexistit et est per
fecte£nte unionem constituta, nec in se mutaretur etiamsi
desineret unio.

Unio animae cum corpore est substantialis, essentialis
personalis, sed non hypostatica : est substantialis quidem
tum quia duo extrema, corpus et anima, sunt substantialia
tum quia terminus est substantialis, nempe homo ; essentia
lis vero, seu monophysica, quia resultat una tantum natura
seu species completa, scilicet compositum humanam ; per
sonalis domum, quia resultat unum principium quod
essendi et operandi, cui tribuuntur et operationes corporis
propriae, ut nutriri, sentire, et propriae operationes anima-
ut intelligero et velle. Non est tamen hypostatica, cum d.
sint ambae conditiones prius assignatae. Partes quae uni
untur sunt quidem substantiales, sed non sunt substanti®
completae ; persona humana non praeexistit unioni, sed ex
ipsa resultat ; nec est superstes unioni, nam corpus mor-
tuum non est persona, nec anima separata est persona, cum
sit incompleta in ratione speciei.

Unicum unionis proprie hypostaticae exemplum habetur
in venerabili Incarnationis mysterio, de quo nunc proprie
agitur.

Demum, advertendum est aliquid posse uniri in per-
sona vel hypostasi et uniri secundum personam vel secundum
lujposlasim. Omne enim quod inest alicui personae, sive
pertineat ad naturam ejus sive non, unitur in persona (a. 2) ;
unde et substantia humana et accidentia ejus uniuntur in
persona, in hypostasi ; sed uniri secundum personam vel
secundum hypostasim est uniri substantialiter. Problema
ergo solvendum est quomodo sit unio substantialis ner
tamen essentialis.

V. Error qui unionem substantialem impetit. — Jam

Paulus Samosatenus docuerat Verbum in Christo habita» r
ut in templo : hinc duo supposita unione morali dumtaxat

ART. i.

DE IPSA UNIONE HYPOSTATICA

329' 1

conjuncta. Diodorus Tarsensis 1 distinguit in Christo filium
Dei et Filium David : Verbum porro habitat in Filio David.
qui ea propter dicitur Filius Dei non natura, sed gratia. Qua;
asserta important dualitatem personarum eL unionem mere
accidentalem. Theodorus autem Mopsuestenus unionem
Incarnationis reponit in quadam habitatione Verbi cum
Christo et in unitate morali affectuum et voluntatum,
auctoritatis, potestatis, dignitatis, etc. Unitatem quidem
persona; asserit interdum Theodorus, sed ex contextu liquet
asse unionem moralem et accidentalem, qua homo in Christo
non est filius Dei natura, sed solum gratia. Hinc docet
B. Virginem dici non posse Deiparam, Oeoxoxov, nisi late
et improprie*.

Nestorius duas admittit naturas completas integre post
unionem remanentes, quarum tamen unio est accidentalis,
eo quod terminus non sit substantialiter unus.

Inventum est recentissime opus a Nestorio in exilio
conscriptum, sub titulo : Liber Iieraclidis Damasceni.
Non exstat textus primigenius, sed versio syriaca sa;rulo
sexto completa. Opus in lucem edidit P. Bedjan, an. 1910,
et iri linguam gallicam vertit F. Nau, professor in Instituto
( '.a tholico Parisiensi 3 .

Vehementer impugnat liber ille S. Gyrillum Alexandri-
num et mentem Nestorii exponit ac defendit. Licet forte
in pluribus errorem attenuet, reapse tamen docet unionem
-.sso moralem dumtaxat, ideoque accidentalem.

Contendit prosopon, seu personam, Verbi, et prosopon,
seu personam, hominis, unum tantum constituere prosopon ;
sed ex toto contextu et processu nestoriano evincitur
prosopon illud quod ponitur unicum esse mere artificiale
d oeconomicum : alterum quippe prosopon remanet ab
altero i ndependens cuin propria existentia. Quapropter
vult Nestorius actiones et passiones hominis non posse pro-
prie de Verbo praedicari ; unde dici nequit proprie Verbum

1. Cf. Diodor., Contra synousiastas ; P. G., xxxm, 1559, 1560,

2. Cf. Theodor. MopBUEst., De Ineam.-, P . G., lxvi, 96-998.

3. F. Nau, Le Livre d' Heraclide de Damas, Paris, 1910. — C1'.
I i. Jugie, Nestorius et la Controverse neslorienne, Paris, 1912;

Tixeront, Hisloire des Dogmes, 111.

•330 TRACT. r>E VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. II.

esse pa3sum vel mortuum, sed solum Christum esse patisui n
et mortuum, et pariter B. Virginem non esse matrem Dei,
sed matrem Christi (^purroroxo?, vel fleoSoyo;, receptaculum
Dei, s<;d non Geotoxo?).

Quidquid contendant nonnulli recentiores nimium Nes*
torio faventes, non erraverunt hucusque theologi in expo-
nenda haeresi nestoriana, sicut nec erravit concilium Ephe-
sinum. Admissa etiam defensione prout in libro Heraclidi
Damasceni traditur, adhuc liquido constat unionem in
Incarnatione remanere moralem et accidentalem, quatenus
prosopon Verbi et prosopon hominis sunt tantum unun
artificiale, oeconomicum, morale, ideoque unum per acci*.
dens 1 .

Quocirca concilium Constantinopolitatum II, 553, ana-
themate plectit quicumque inculpat primam Ephesinan
synodum tanquam sine examinatione et quaestione Nesto-,
riurn condemnasset*.

Unionem substantialem, nostris temporibus, impetunt
licet forte inconscie, Guenther et Baltzcr, qui unionem
esse dicunt dynamicam , quatenus humana conscientia in
Christo perfectissime subjicitur ei. obedit conscientia? Verbi,
ita quidem ut conscientia utraque adamussim et harmo-
nice operetur.

— Error manifestus, nam quaslibet unio qua? secundum
cognitionem, conscientiam, vel operationem, peragitur, esi
moralis dumtaxat et accidentalis.

Quapropter fuit illa theoria a Pio IX damnata®. Rosmim
in eumdem impegit errorem, sic explicando unionem :
« Humana voluntas fuit ita rapta a Spiritu Sancto ad adha?-
rendum esse objectivo, id est Verbo, ut illa Ipsi integri
tradiderit regimen hominis et Verbum illud personalitei
assumpserit, ita sibi uniens naturam humanam. »

Reponimus : Omnis unio qua? fit secundum voluntatem

1. Cf. P. Jugie, op. cil. ;J. Tixeront, Hisloire des Dogmes, III
28-34.

2. Denzinger, 227. — Cf. II efki.i':, Hisloire des Concites, edil
Leclkrcq, t. III, liv. XIV, c. ri, p. 130.

3. Denzinger, 1655. — Cf. I- Janssens, t. IV, p. 172 ss. ; D

errore guntheriano.

art. i.

de ipsa unione hypostatica

331

vel affectum, vel regimen, est moralis ac proinde acciden-
talis. Quapropter fuit illa propositio a S. Officio proscripta 1 .

VI. De fide est unionem naturae divinae cum natura
humana esse substantialem (a. 6). — Jam Patres Graeci,
mite exortam controversiam nestorianam, apertissime
asseruerunt unionem esse substantialem, praesertim S. Gre-
gmius Nazianzenus 2 3 . Concilium Ephesinum, approbando
linalhematismos S. Cyrilli, definit unionem esse secundum
subsistentiam, umitrsaviv, ac deinde concludit unitatem
in Christo esse physicam, «pumxijv, non quod sit una natura,

I quod sit unus terminus physice et substantialiter unus 8 ,

ii I excludatur unio moralis.

Concilium Later. I, sub. Martino I, 649, asserit, natu-
rarum substantialem unitionem, et confitetur Dominum
,1. C. ex duabus et in duabus naturis substantialiter unitis 4 .

Idem ex symbolo Athanasiano eruitur : Non duo tamen ,
nnt unus est Christus, scilicet terminus unionis esse unum
Iulum substantiale, cui actiones utriusque natura? adseri-
liimtur.

Rationes theologica;. Arg. I um . Doctrina fidei est in In-
carnatione unionem eam esse qua Deus dicitur homo et hic
hinno dicitur Deus, ita ut promiscue usurpentur formulse :
llrus Homo et Homo Deus Christus Jesus. Atqui, si unio
imi accidentalis dumtaxat, Deus dici nequit homo neque
hir homo dici potest Deus. Ergo unio in Incarnatione non
esi accidentalis, sed substantialis.

Declaratur min. Substantia? qua? accidentaliter con-
junguntur non praedicantur de se invidem : sic, homo, ex
au quod vesti vel corona? conjungatur accidentaliter, non
hiopterea dicitur vestis vel corona, sed tantum vestitus
\ . 1 coronatus, nec proprietates vestis vel corona? adseri-
buntur homini : nullatenus quippe dicitur homo cadere si
Vcslis cadit, aut corona. Sed, e regione, in mysterio Verbi
Incarnati, dicitur pati et mori Deus cum patitur et moritur
homo.

I I. Denzinger, 1917.

", S. Gregor. Nazianz., Episl. ad Cledon. ; I ‘. Q., xxxvi, 179.

3. Denzinger, 114-115. — Eodem sensu loquitur auctor trac-
o i iis Coni. Apollin., lib. I, n. 12; P. G., xxvi, 1113.

4. Denzinger, 259.

332 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. II.

Arg. II um . Unio substantialis est in qua duo extremi,
sunt substantiae et terminus est substantialiter unus. Atqui
duo extrema quae conjungit Incarnatio sunt substantiae, na
tura sunt divina et natura humana ; terminus est subsl.au •
tialiter unus, nam uni et eidem Christo sacra Scriptum
tribuit et proprietates naturae humanae, nasci ex Virgin,
pati in cruce, et operationes natura divina;, scire cogita-
tiones cordium, suscitare mortuos, creare \omnia per ipsum
jacio suni. Ergo in Incarnatione unio est substantialis.

VII. Solvuntur difficultates (ad art. 6).

Objicitur 1° : Humanitas comparatur ad Verbum, sicut
vestimentum ad hominem : Ilabilu inventus ut liomo'
Atqui vestimentum unitur homini accidentaliter. Ergo <■(/
humanitas Verbo. . !

Resp. : Dist. maj. : Comparatur ut vestimentum rationi
manifestationis extern x, quatenus manifestatur Verbum
per humanitatem, sicut homo per vestimentum, concedo
ratione ipsius unionis, quatenus uniatur humanitas Verbi
sic, ut vestis homini, nego. Conced. min., et neg. conclus,
Obj. 2° : Quod advenit post esse completum unitui
accidentaliter. Atqui humanitas advenit Verbo post esso
completum ; nam advenit ex tempore Filio Dei habenti
esse completum ab aeterno. Ergo accidentaliter unitur, j
licsp. : Dist. maj. : Quod advenit post esse completum
nec trahitur in communionem ipsius esse completi, acci
dentaliter unitur, concedo ; quod adyenit post esse copi
pletum, ita tamen ut trahatur ad communionem esso
completi, accidentaliter unitur, nego ; quia communio
esse completi et substantialis importat unionem substan-
tialem ; sicut in resurrectione corpus advenit anima; praf
existenti et tamen substantialiter unitur, quia ad idem esse
assumitur. — Contradis!., min. : Humanitas advenit Verbi
post esse completum, ita tamen ut trahatur ad communio
nem ipsius esse substantialis, et assumatur ad esse ejusdem
personas, concedo ; advenit post esse completum, nec assu-j
mitur ad illud esse, nego. Et nego conclus.

Obj. 3°. Quod non pertinet ad substantiam non potcsl

1. Phili pp., II, 7.

art. i.

DE IPSA UNIONE HYPOSTATICA

333

uniri substantialiter. Atqui humanitas non pertinet ad
substantiam Verbi. Ergo non potest uniri Verbo substan-
tialiter.

Resp. : Dist. maj. : Quod non pertinet ad substantiam
neque prout substantia est essentia neque prout substantia
est persona, non unitur substantialiter, concedo ; quod non
pertinet ad substantiam prout est essentia, sed pertinet
„d substantiam prout est persona, non unitur substantia-
liter, subdistinguo : unione substantiali essentiali, concedo,
unione substantiali personali, nego. Contradist.. min. et
ilisting. conclus. : non unitur Verbo unione substantiali
essentiali, concedo ; unione substantiali personali, nego.
Solutio liquet ex dictis, n lB m et ss., et iterum ex dicendis

infra patebit. ,

Obj. 4° Quod unitur ut instrumentum unitur accidenta-
liter. Atqui natura humana unitur Verbo ut instrumentum.
Krgo unitur accidentaliter.

Resp. Dist. maj. : Quod unitur ut instrumentum se-
paratum, unitur accidentaliter, concedo ; quod unitur ut
instrumentum conjunctum, unitur accidentaliter, nego,
quia tunc pertinet necessario ad unitatem hypostasis. C.on-
1 radist. min. : Humanitas unitur Verbo ut instrumentum
conjunctum, vel, ut dicunt Damascenus et S. Thomas 1 ,

sicut, instrumentum ad unitatem hypostasis pertinens »,
concedo; ut instrumentum separatum, nego. Et nego
conclusionem, quia quod pertinet ad unitatem hypostasis
conjungitur unione substantiali.

VIII. Alter fidei articulus est unionem substantialem
in Christo non esse monophysicam. — Errores. — Mono-
physita; generarim propugnabant Christum esse duarum
naturarum ante unionem, sed unam remanere naturam
unione peracta*. Induit error ille formas innumeras, qua;
lumen ad septem reducuntur. Recensenda est 1° theoria
absorptionis, quasi fuisset humanitas a divinitate absorpta
vel consumpta, ut videtur docuisse Eutyches.

2° Theoria exinanitionis, quatenus Verbum sese reahter

1. Cf. S. Tiiom., hic. a. 6 ad 4.

2. Cf. Mansi, Collecl. Cone., VI, 741-744.

334 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. II.

exinanisset, seu in humanitate evanuisset. 3° Theoria mcla-
morphoseos , quatenus Verbum fuisset in carnem realiter
vel apparenter transmutatum. 4° Theoria mixlionis, quasi
Verbum et humanitas in unum totum mixtum coaluissent.
5° Theoria compositionis in aliquod totum naturale, eo
modo quo anima et corpus conjunguntur. 6° Theoria incor-
ruptibilitatis, quasi caro per unionem cum Verbo fuisset
conditionibus humanis subtracta veramque incorruptibili-
tatem induisset : quam theoriam propugnabant Julianus
Halicarnassensis et Gaianos, qui aphthartodocetas, seu
incorruplicotve, vocati sunt, dum adversarii dicebantur
phtharlodoecehc'. 7° Theoria Kenolismi, vi cujus proles-
tantes nonnulli Incarnationem Verbi tanquam veram
exinanitionem exhibent, ita ut Verbum divinum sese in-
carnando formam divinitatis exuerit*.

Late diffundebatur olim monophysismus, hodiedum
etiam persistit in /Egypto, in /Et Inopia, dum Nestoriani
Mesopotamiam prassertim incolunt.

IX. Duae sunt in Christo naturae, quae etiam post unio-
nem remanent integrae et perfectae.

Documenta ecclesiastica. 1° Epistola S. Leonis I ad Fla-
vianum Constantinopolitanum : « Salva utriusque natura:
proprietate et substantia: in unam coeunte personam...
In integra ergo veri hominis perfeclaque natura verus natus
est Deus, lotus in suis, lotus in nostris 8 . »

2° Definitio concilii Chalcedonensis : « Unum eumdem-
que Christum Filium Dominum Unigenitum in duabus
naturis inconfuse, immutabiliter, indivise, inseparabiliter*. »

3° Concilium Later. I, 649 : « Ex duabus et in duabus
naturis substantialiter unitis inconfuse et indivise unum

1. Cf. P. Jugie, Diclion. tlieol. calliol., fasc. XXXVIII. coi.'
1602-1609.

2. Cf. L. de Grandmaisom, Diclion. Apologet., art. « Jesus-\
Chrisl », coi. 1391 ss.

3. Denzinger, 143. — Cf. P. L., liv, 767. — S. Epiiriem Syrus
idem docet : « Ulraque in terris peregit., nempe quie Dei sunt et
QV/e sunt hominis. » Serm. I in Hebclom. Sarit., ed. Lamy, t. 1,
p. 354.

4. Denzinger, 148.

art. i.

DE IPSA UNIONE HYPOSTATICA

335

rumdemque esse Dominum et Deum Jesum Christum 1 2 . »

4° Symbolum Athanasianum : « Perfectus Deus, perfectus
homo ex anima rationali et humana carne subsistens. »

Rationes theologica:. Arg. l um . Impossibile est unionem
factam osse in natura ubi remanent duas natura? integrae
c um propriis actionibus post unionem. Atqui testatur
Sc riptura remanere in Christo etiam post unionem duas
naturas integras cum proprietatibus et actionibus. Ergo.
Declaratur min. Scriptura tribuit eidem Christo naturam
humanam, qua: etiam post unionem retinet integra omnia
quae sunt natura: humanae, nam esurit Christus*, fatigatur
c \ itinere 3 , lacrymatur 4 , tristatur in horto ct moritur in
c ruce 5 ; ct integra omnia qua: sunt naturae divinae, scilicet
i sse unum cum Patre : « Ego et Pater unum sumus" » ; esse
c reatorem cum Patre : « Omnia per ipsum facta sunt. »

Arg. II um ex D. Thoma (a. 1). Tripliciter unio in natura
concipi potest : 1° ox duobus perfectis et integris romanen-
lihus ; 2° ex duobus perfectis, sed transmutatis, sive quia
imum convertitur in aliud, sive quia utrumque amittit
esse proprium ut novum compositum resultet; 3° ex duobus
imperfectis qua: se habent ut potentia substantialis et
ac tus substantialis, materia et forma, corpus et anima.
Atqui nullo ex his modis explicari potest unio Verbi cum
nostra humanitate. Ergo impossibile est unionem illam
factam esse in natura.

Prob. min. per partes. Primus modus est insufficiens.
Nam duffi substantia: qua: integra: remanent non efficiunt
unum per se et simpliciter, sed unum per accidens, sicut
homo et vestis, vel unum artificiale, sicut partes in axli-
lieio ordinat®; ex quo sequeretur unionem in Incarnatione
mm esse substantialem.

Secundus modus implicat. Imprimis Verbum non potest
in hominem converti, quod importaret corruptionem
Verbi ; neque homo in Verbum, quia inde sequeretur mu-

1. Idem., 259.

2. Matth., iv, 2.

3. J O AN . , IV, 6.

I. Joan., xi, 35. *

5. Matth., xxvi, 37 ss., 50.

(i. Joan., x, 30.

336 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. II.

latio et naturae humanae, quae convertitur, et ipsius Verbi,
in quod iit conversio. A fortiori repugnat ut utrumque
amittat proprium esse. Tunc quippe resultaret novum
compositum, quod nec Deus esset nec homo. Cum enim
mixtum differat ab utroque miscibilium, Christus differret,
tum a natura divina tum a natura humana, ac proinde
nec Deus esset proprie nec homo. Tandem, quae in immen-
sum distant non miscentur, sed unum solvitur per excessum .
alterius. Atqui natura divina in immensum excedit natu-
ram humanam. Ergo fieri nequit mixtio utriusque.

Nec possibilis est tertia hypothesis. Nam qua: uniuntur
per modum potentiae substantialis et actus substantialis'
sunt substantiae partiales et incompletae, quod neque «Io
natura divina neque de natura humana dici potest. Aliunde a
ex unione materiae et formae resultat novum compositum,,
quod neque materia est neque forma, sed natura specifica ^
hinc iterum fieret Christum nec Deum esse nec hominem!
Demum, compositum ex materia et forma est communicaJ
bilis pluribus et ita essent pluros Christi.

X. Argumentatione S. Thomse excluduntur omnes
diversae formae monophysismi. — Theori* quidem absorp-
tionis, exinanitionis, metamorphoseos, Kenotismi, mutatio-,
nem et evolutionem intrinsecam, adseribunt Verbo ; tlieoj
rite autem mixtionis 1 vel compositionis in totum naturale
idem absurdum adstruunt, et insuper important quo.l
Christus ex mixtione vel compositione ortus sit novum en»-,
specifice distinctum et a Deo et ab homine.

XI. Solutio ergo catholica est unionem esse personalem.

0 (! f 1( i e est unionem in Incarnatione esse substantialem ;

iterumque de fide est unionem illam substantialem non
esse monophysicam seu essentialem. Ergo, cum non sit alia
unio substantialis praeter personalem, restat ut sil. persql
nalis.

1. Syri quia nondum erat eorum lingua verbis aptis ditata,
interdum’ dicunt : commixta natura, pro unita natura, et ita lo-
quitur quandoque S. Ephraem ; sed sensus non est dubius, et eS
aliis locis clarissime constat S. Eplmem Syrum unionem hyposta-
ticam docere, ut videbitur infra, n. xiv. — Cf. Assemanus, li\-
hli olli. Orienl t. 1, p. 81.

ART. T.

DE IPSA UNIONE HYPOSTATICA

337

Probatur directe. Unio est personalis quum uni eidemque
principio quod tribuuntur ea qua: sunt utriusque natura:.
Atqui uni eidemque principio quod Scriptura tribuit et ea
quas sunt natura: divinae : esse Deum, esse apud Patrem,
esse creatorem : « In principio erat Verbum et Verbum erat
apud Deum et Deus erat Verbum... Omnia per ipsum
facta sunt » ; et ea quae sunt naturae humanae : « Et Verbum
raro factum est et habitavit in nobis. » Quocirca ille prolo-
gus Jo annis loeulentissimc asserit unitatem personalem,
quatenus idem qui est Verbum simul esi. homo ct humana
operatur.

Paulus frequentissime inculcat Christum esse unum
suppositum, cui et omnia divina et omnia humana com-
petunt : « Proprio Filio suo non pepercit Deus, sed pro
nobis omnibus Iradidil illum 1 . » Unde ille idem qui est
filius Dei secundum naturam divinam traditur morti
pro nobis secundum naturam humanam. — Idem eruitur
ex doctrina Media loris unius a Paulo praedicata : « Unus
Mediator Dei et hominum Christus Jcsus*. »> Ut enim sit
mediator inter duo extrema adeo distantia, debet Christus
habere et naturam divinam et naturam humanam, et
utramque in eodem supposito conjungere.

Sed textus praecipue classicus et apodicticus pro unione
hypostatica est. celeberrimus ille locus Philipp., n, 5-11 :

Hoc enim sentite in vobis quod in Christo Jesu, qui, cum
in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se
sequalem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi
in cipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu
inventus ut homo. Humiliavit semetipsum, factus obediens
usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod
I »e.us exaltavit illum... » Idem ergo qui est in natura divina,
seu in forma Dei, habet quoque naturam humanam, seu
furinam servi, et in illa natura assumpta operatur omnia
quae sunt propria hominis, nempe fit obediens et moritur.

Ceterum, tota doctrina catholica dogmate unionis per-
sonalis nititur 3 . Si non est eadem persona qua: est essen-

I. Rom., viii, 32.

'2. II Tim., ii, 5.

3. Illud dogma strenue vindicant SS. Patres, et praesertim
S. Cyrillus. in suis scriptis : quod unus sit Christus ; De Ineam.

338 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. II.

tialiter Deus et, essentialiter homo, dici nequit : Deus fartus
est homo, Verbum caro factum est ; hinc Christus non esi
filius Dei natura, sed gratia ; hinc, impossibilis fit redemptio.
Nam requirit redemptio proprie dicta ut ille qui satisfacit
de condigno pro peccato mortali sit idem suppositum ha-
bens naturam humanam ratione cujus possit Deo tamquam
superiori offerre honorem et reparationem, et simul ha-
bens naturam divinam ratione cujus sit infinitae dignitatis 1 .

XII. In Incarnatione unio substantialis personalis est
proprie hypostatica.

Vox illa hypostatica est proprie ecclesiastica et ex S. Cy-
ri Ho et ex concilio Ephesino praesertim <1 erivatur : xoG'Git6s-
Tamv, quas formula adhibetur frequenter a conciliis,
signanter Ephesino et Gonstantinopolitano II 2 .

Ad unionem stricte hypostaticam duo requiruntur eti
sufficiunt : 1° ut extrema quae coeunt sint substanti® com-
plet®, 2° ut persona non resultet ex unione sed unioni
et praeexistat et sit superstes, si forte dissolvatur unio.
Atqui in Incarnatione dua.‘ substanti® sunt omnino com-
plet® et, persona Verbi pruicxislit unioni nec ex unione
mutatur, nec etiam mutaretur in hypothesi qua per mira-*
culum unio penitus desineret. Ergo unio in Incarnatione
non est personalis simplex, sed dici debet substantialis ,
personalis, hypostatica.

XIII. Solvuntur difficultates. — 1° Ut unio sit hyposta-
tica, debet Verbum subsistentiam humanam supplere.
Sed nequit Verbum supplere subsistentiam humanam. Ergo
nequit unio cum natura humana esse hypostatica,

Proh. min. : Verbum gerere nequit vices caus® formalis. J

Uniy. ; Adv. Nestor., quod sancta Virgo deipara sit ; E pisi. nxxix,
xi. iv, Analhem . ; Denzinger, 113 ss.

1. Vide supra. Cf. argumenta qu® evolvit Boetius, De Dua-
bus Naturis et Una Persona, c. iv ; P. L., i.xiv, 1345-1347.

•2. Gf. S. Cyrill. Alexandr., Epist. ad Nestor. ; P. O., exxvu,
156; Denzinger, 114, 216, 219. Illam doctrinam jam docuerat
iu lingua syriaca S. Ephraem Syrus, m. an. 373. « In divinitati»
,;l humanitate, qu® hypostatice unitee fuerunt.* Edit. Lamy. I. I.
p. 476-477.

ART. I. DE IPSA UNIONE HYPOSTATICA 339

\tqui subsistentia habet rationem caus® formalis. Ergo
Verbum supplere nequit subsistentiam humanam.

Resp. : Ad probationem min. dist. maj. : Verbum gerere
m quit vices caus® formalis quatenus h®r. est actus infor-
mans, concedo ; quatenus h®c. est actus terminans, nego.
Uontradist. min. : Substantia habet rationem caus®
formalis, quatenus est actus informans, concedo ; quatenus
est actus terminans nego. Et neg. conclus.

Duplex est in causa formali respectus : informare et
terminare. Informare quidem arguit imperfectionem ; nam
id quod informat subjectum ipsi commensuratur, in ipso
recipitur et ab ipso limitatur. Qua ratione Verbum gerere
nequit vices caus® informantis. Sed terminare est tantum
actuare ct. perficere, quod vi sui nullam imperfectionem
involvit. Jamvero subsistentia est proprie actus terminans
idque muneras habet reddendi naturam perfecte completam
i • l ultimate terminatam, quod ex se nonnisi perfectionem
• indit. Verbum autem divinum, sicut potest gerere vices
caus® perficientis, ita exercere valet munus actus termi-
nantis. Sicut in visione beatifica Deus supplet speciem
iutclligibiltm per modum actus terminantis, ita potest
in Incarnatione supplere, per modum actu> terminantis
c I perficientis, subsistentiam humanam.

Quod ut melius inti lligatur recolendum est triplex
esse genus form® : physica ?, tnelaphysicse, inlelliqibilis.
1’onna physica se habet per modum partis, pendet que
ct ab alia crmparte et a toto composito, et ideo est, essen-
tialiter imperfecta. Forma autem raetaphysica ex se dicit
I nutum actualitatem ultimam, quia se habet per modum
termini perficientis : hujusmodi est subsistentia . Forma de-
mum intelligibilis habet munus repr®sentandi objectum
el determinandi ac perficiendi intellectum, quod arguit
maximam actualitatem et ideo perfectionem. Deus supplere
nequit formam physicam, sed gerere utique valel munus
form® tum metaphysic® tum intclligiblis 1 .

2° Inst. Non potest gerere vices actus terminantis.
Ergo stat difficultas.

I. Cf. Curs. Pliitos. Thomisl., t. V,pp. 264-265; l. VI, pp. 126-

340 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. II.

Prob. antecedens. Non potest esse actus terminans, si
inde mutetur. Atqui, si Verbum esset actus terminans,
mutaretur. Ergo esse nequit actus terminans.

Resp. : Ad probationem, dist. maj. : Nequit esse actus
terminans si inde mutetur mutatione intrinseca, concedo ;
mutatione mere exlrinseca, nego. Contradist. rain. : Verbum
inde mutaretur mutatione tantum extrinseea, concedo ;
mutatione intrinseca, nego. Et nego com ius.

Explicatur. Mutatio intrinseca ea est qua res aliter se
habet per propriam sui ipsius mutationem, ut quum
lignum fit cinis ; mutatio autem extrinseea dicitur in qua res
aliter se habet relate ad aliud, non per propriam, sed per
alterius mutationem, ut quum turris, quae erat mihi dextra
fit sinistra. Quare mutatio extrinseea supponit ex partu
alterius termini intrinsecam mutationem ; nec enim turris
qua; erat dextra fieret 'mihi sinistra nisi ergo mutatione
intrinseca afficerer secundum locum 1 . Mutatio intrinseca
imperfectionem quamdam involvit, cum subjectum aliquid
amittat et aliud acquirat ; sed mutatio extrinseea non oppo-
nitur perfectioni. Porro terminare non est acquirere vel
amittere, sed solum aetuare, largiri actum, communicare
perfectionem. Ergo potest Verbum esse actus terminans.. 1

3° Atqui Incarnatio importat mutationem intrinsecam.
Ergo stat difficultas.

Prob. antecedens. Illud intrinsece mutatur quod pro-
ducit aliquid physicum et intrinsecam. Atqui Verbum
supplendo subsistentiam producit aliquid physicum cl
intrinsecum. Ergo intrinsece mutatur.

Resp. 1° Argumentum nihil evincere, quia nimis proba-
ret, nempe Deum intrinsece mutari in productione eujus-
libet effectus, quia tunc aliquid physicum et intrinsecum
producit.

Resp. 2° : Dist. maj. : Illud intrinsece mutatur quod pro-
ducit aliquid physicum et intrinsecum in semelipso, coii
cedo ; illud intrinsece mutatur quod producti aliquid
physicum et intrinsecum in alio , nego. Contradist. min. :
Verbum producit aliquid physicum et intrinsecum in alio,
scilicet in natura assumpta, concedo; in seipso, nego. FI
nego conclus. Solutio patebit exemplo trito apud scholns-

1. Cf. nostr. Curs. Philos. Thomisl., vol. V, p. 129 ss.

art. i.

DE IPSA UNIONE HYPOSTATICA

341

Ii' os. Objectum scibile, v. g. turris, producit in facultate
nostra immutationem physicam, quin ullatenus afficiatur

10 seipsa. Ita fit in actione divina, sive qua Deus creat
mundum, sive qua Verbum naturam humanam assumit.

I urris prius me latebat, nunc turrim novi : tota mutatio
> ' parte intellectus mei se tenet, turris vero non afficitur
Intrinsece, sed solum extrinsece, quatenus ipsi respondet
m lio mea realis, quae prius non erat. Similiter in Incarna-
lione mutatio se tenet ex parte naturae assumptae, quae
iwcra actuatur et perficitur; Verbum autem non afficitur
nisi extrinsece, quatenus ipsi respondet in tempore aliquis
effectus qui non respondebat ab asterno, scilicet illa natura
quae prius non erat et quae nunc actual ur et terminatur a
Verbo.

XIV. Textus S. Ephreem Syri, quibus tota Incarnationis
mconomia plenissime et pulcherrime describitur. — « Ne-
que enim spiritus attrectari potest, neque ignis potesl
vinculis constringi absque corpore apprehensibili, neque
unima videri aut morte communi mori nisi in corpore mor-
tali, nec humanas pati passiones nisi in natura corporali...
1’ati nequit divinitas, nec mori et vivere potest. Deus qui
i.empiterna est vita et inscrutabilis. In assumpto autem
corpore Christus unicum Dei Verbum venit ad nativitatem

1 1 incrementum, formam visibilem et nutrimentum acce-
pit, atque submissus fuit per generationem temporibus et
numeris. In divinitate et humanitate, quae hypostatice uni Ice
luerunt, in humanitate, qua usus est divinitus et humanitus
m dominatione et subjectione, in re. et actione Filius Dei ;
qui homo factus est, unus ipse est absque divisione 1 . »

Tota doctrina hic strenue vindicatur : Christus esi verus
Deus, cum sit unicum Dei Verbum et habeat naturam divi-
nem, secundum quam est impassibilis ; et est verus lionm,
vero constans corpore veraque anima, integra que natura
humana, secundum quam patitur, flagellatur et moritur;
unica est persona, siquidem duas natura; hypostatice uniun-
tur, et idem ac unus est qui secundum naturam divinam
eid impassibilis et dominatione potitur, et secundum
noturam humanam est subjectus, passibilis ac mortalis.

I. S. Ephr/em, Serm. L1 in hebd. sanet . ; edit. Lamy, t. I, p. 476-

I

ARTICULUS SECUNDUS

DE FORMALI CONSTITUTIVO UNIONIS HYPOSTATICJR

I. Preesupposita. — Solutio de formali constitutivo!
unionis hypostaticas dependet a praevia quaestione de r.on-
stituvo formali personas.

Ut ergo res plene innotescat, recolenda sunt plura du
notione tum historica, tum philosophica personae 1 2 .

II. De notione historica personae. — Vocabula illa,
quae hodie fixum et determinatum in catholica terminologia
sensum pras se ferunt, non unam eamdemque susceperunt
significationem. Aristoteles adhibet quidem vocem TtpoTwncm
at non philosophico sensu, sed communi et vulgari ;
tcwh vero apud ipsum «lesigjiat realitatem permanentem
prout phaenomeno transeunti opponitur. Vocabula qua-
frequentius usurpat sunt otima, quam Latini vertere modo
essentiam, modo substantiam, et ®ii<ns, quae est ipsa essen-
tia, seu substantia, prout est principium operationum quos
ultro elicit*.

Tandem vox mrouTcm; a Graecis usurpata est pro ro
individua subsistente.

Apud Patres voces illae theologicam significationem mo|x
obtinuere. Jam enim Tertullianus opponit substantiam
personae et agnoscit in Deo unam substantiam et tres perso-
nas et in Christo duas substantias et unam personam",

Hypostasis ambiguitatem quamdam sat diu retinuit i
hinc quandoque dicunt Patres non esse in Deo tres hypos-
tases, id est tres substantia 4 , et in Christo esse duas hypon

1. Ex nostro Curs. Philos. Tliomisl., t. V, pp. 223-272.

2. Cf. Aristot., Categor., c. i, 5 ; Metaphys., iv, v, vi, vn, x
Phys., II, c. i. — Boet., De Duabus Naturis, c. m; P. L., lxu
1343-1344.

3. Cf. Tertull., Adu. Praxeam, ii, vn, viu, xn, xin, xxn, clJ

4. Ita S. Dionys. Papa ; cf. S. Athan., De Decretis Nicatnnt
Synodi, 29; P. G., xxv, 461.

ART. II. DE FORMALI CONSTITUTIVO UNION. HYPOST. 345

Inses 1 , id est duas substantias ; sed etiam ante concilium
|Nic, senum hypostasis sumitur communius pro persona, et
- : sc in Deo tres hypostases est formula antiquissima, jam
" temporibus Noeti et Sabelii usitata*.

Sajculis iv et v Patres Cappadociae conceptum magis
philosophicum attendunt. S. Rasilius hypostasim seu per-

opponit naturae, sicut proprium communi, indivi-

duumve speciei. S. Gregorius Nyssenus exhibet personam
I n inquam realitatem seu essentiam totalem, independentem
Jd intelligentem. At Apollinaris, non concipiens quomodo
ini illa totalitas in essentia intelligente ubi adsunt duae
®nturae, aliquid subtrahit a natura humana Christi, scilicet
intellectum, ne cogeretur adstruere duas in Christo per-

imis. Hinc exoritur quaestio quomodo possint esse in
« hristo duae essentiae completas in una persona. Nestoriani,
ipua vident esse in Christo duas naturas, ideo volunt esse
duas personas ; Eutyehiani ex adverso, credentes unam
i :.sc personam, impie credunt unam esse naturam 3 .

Concilium Ephesinum, 431, definit unam esse personam ;
concilium Chalcedoncnse, 451, duas esse naturas in una
persona.

Distinctionem quam Ecclesia profitetur inter personam
■ i naturam exponunt et vindicant Doctores. Boetius (| 524
v d 526) ita definit personam ut sit nalurie rationalis
nulividua substantia. Vox autem individua usurpatur pro
na Ima in ultimo individualitatis gradu constituta, seu pro
ualura qua sit perfecte sui juris et alteri incommunica-
bdis. Illam porro incommunicabilitatem expressius asserit
l.cunfius Byzantinus (f 545), ponendo illud solum perso-
nam vel hypostasim esse, quod a parte sui, xaO’lat>Tov,

I liicommunicabiliter existit 4 .

Uni conceptus apud scholasticos retinetur et perfectius
adhuc perpolitur. Unde jam communiter apud ipsos defi-
ndor persona : Substantia sui juris et perfecte in communi -
' al.ilis alteri supposito.

I. S. Cyrill., Schol. De Incani., c. x ; P. G., lxxv, 1381.

I ' Cf. Garnikr, P. G., xxxii, 16 ss.

I Cf. Boet., De Duabus Naturis, c. li; P. L., lxiv, 1357.

I <.f. J. Iixeront, Renue d'hisioire et de Utteralure reliqieuses r
Mi.v. 1903.

34-1 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. II.

Philosophia recentior generatim reponit personalitatem
in substantia sui conscia, seu in conscientia et memoria
subjecti cogitantis ; qua; omnia erroribus vel aequivocafio-
nibus ansam prasbent, ut mox explicabitur.

III. De notione philosophica suppositi et personae. -4
In quibus conveniant scholastici. — Licet de formali cons-
titutivo persome sit controversia, omnes scholastici reti
nent quaedam principia inconcussa. In philosophia igitur
scholastica, suppositum duplici sensu accipitur : denomi-
native et formaliler. Dcnominative acceptum est ipsum
individuum in genere substantiae ; unde in entibus in qm
bus natura est per seipsam individua, ut in angelis, noji
differt suppositum denominati ve sumptum a natura. For -
maliter autem acceptum suppositum definitur : Substanlia
individua completa, sui juris et alteri incommunicabilis.
Ouatuor ergo requiruntur : 1° Ut sit substantia, quaproptci
ratio suppositi repugnat accidentibus. 2° Ut sit substantia
individua ; hinc substantiae secunda;, ut genus, species,
nequaquam dici possunt supposita. 3° Completa, tum iu
ratione substantialitatis, ii a ut ratio suppositi repugno l
formis a materia dependentibus ; tum in ratione speciei,
defectu cujus conditionis anima separata non est persona.
4° U1 sit penilus incommunicabilis, excludendo triplicem
communicabilitatem : universalis ad singulare, partis ad
totum, assumptionis ab alio supposito.

Persona supposito addit dignitatem natura; rationalis ;
est igitur suppositum praeditum intellectu et voluntate, cui
competunt jura vel officia.

Conveniunt etiam scholastici in altero puncto, scilicet
formale constitutivum persona; non posse reponi in con-
scientia neque esse -b Ego.

Conscientia supponit personam, non constituit, quia no!
potest facta intima testari nisi jam adsit principium quo.
omnes hujusmodi affectiones eliciat. Gaeterum, si personi
esset idem omnino cum substantia sui conscia, sequeret u
«.luas esse in Christo personas, eo quod sint dum conscien
tiie, et in Deo unam tantum personam, cum sit una tanhm
substantia sui conscia.

Iterum recolatur unionem qua; attenditur secundo i

ART. 11. DE FORMALI CONSTITUTIVO UNION. IIYPOST. 345

conscientiam, operationem, esse mere dynamicam, seu
.Hiidentalem.

Ego purum sensu Kantiano est forma a priori conscien-
I ia;, forma quidem abstracta et indeterminata.

Atqui persona est quid maxime reale, concretum et
determinatum. Ergo persona esse nequit Ego purum.

Ego autem phtenomenicum est actualis conscientia
phaenomenorum, vel phamomenorum series. Porro actualis
i .inscientia non constituit, sed supponit personam tamquam
subjectum et principium, et similiter phaenomenorum series
supponit personam tanquam principium et vinculum per-
manens quo homo in unitate perseverat, non obstante
phamomenorum varietate et successione 1 .

IV. In quo reponatur dissensio inter scholasticos. —

Controversia est de ipso actu substantiali, quo substantia
lil penitus incommunicabilis.

Ad hoc intelligendum recolatur tria posse in persona
considerari : substantiam, subsistentiam, existentiam.

Substantia est ipsa essentia, cui competit, esse in se et
non in alio ; dicitur etiam natura, prout est principium
operationum quas ultro elicit.

Subsistentia sumebatur olim in concreto pro ipsa natura
subsistente, hodie vero in abstracto et dicitur ratio illa
qua substantia individua fit perfecte subsistens, sui juris
H alteri penitus incommunicabilis.

Existentia est actus ultimus quo reS ponitur extra causas.

Quonam ergo discrimine tria illa distinguantur. Prima
m- utentia nullam distinctionem realem agnoscit sed tria
identificat, essentiam, nempe, existentiam, ac subsisten-
liam, ac proinde personalitatem in aliquo negativo
reponit.

Secunda sententia existentiam cum essentia identificat,
Mtd distinctionem realem propugnat inter existentiam et
subsistentiam .

Tertia sententia existentiam distinguit ab essentia, sed
Identificat cum subsistentia. Quarta sententia distinctio-
nem realem ponit tum inter essentiam et existentiam, tum

l. Curs. Philos. Tliomist., V, p. 250-251.

HUGON.

TRACTATUS DOGMATICI, II. — 12

346 TRACT. DE VERRO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. II.

inter subsistentiam et existentiam : ita ut subsistentia sil
actus distinctus perficiens substantiam, et existentia sil
novus actus coronans subsistentiam. Singulas opiniones
breviter expendemus 1 2 .

V. De prima sententia. — Scotus et non pauci cum eo
scholastici, sive ex veteribus sive ex recentioribus, consti-
tutivum personalitatis reponunt in aliquo modo negativo, j
nempe in negatione dependentiae ab alio, sive in negatione. 1
assumptionis ab alio supposito. Quocirca, in Incarnatione. 1
natura humana Christi non est persona, quia non fuit as- |
sumpta, sed actu habet quidquid extra unionem illam cons-
titueret suppositum a Verbo distinctum. Quare in Christo
duplex est esse naturae, duplexque esse existentia;, unum
vero esse subsistentiae.

Reponimus imprimis laborare aequivocatione Ihcoriam
illam. Potest quidem personalitas termino negativo signi-
ficari et importare tamen perfectionem positivam, sicut
independentia negative exprimitur et rem positivam audii ,

Si nihil aliud intendit illa sententia a vero nullatenus
aberrat, sed difficultatis punctum nullatenus attingit. Si
autem propugnat personalitatem esse modum negativum,
etiam quoad rem significatam, est prorsus rejicienda. Nam
ultimum complementum in linea substantia; debet esse
positivum, sicut, ipsa substantia.

Insuper, constitutivum ejus quod est perfectissimum iu
natura non potest in aliquo negativo reponi. Atqui per-
sona, ut dicit Angelicus, significat id quod est perfectissi-
mum in natura*. Ergo.

Tandem, personalitas esi id quo substantia fit sui juris

1. Consuli possunt : q. ii, iv, xvii; S. Tmom/e, III P„ ejusque
commentatores, in h. 1. : Cajet anius, Sylvius, Bannez, Joan. v
S. Thoma, Godoy, Gonet, Contenson, Salmant., Billuart,,
Gotti ; Scot., III Seni., disl. I, q. I, n 18 !>-l I ; Suarez, disp. 341
et De Ineam., disp. 11, sect. 3; Tiphanus, De Hypostasi ; Uhra-
buhu, Onl ., disp. 5, e. 2 ; Terrien, De unione hypostatica ; Fran-
zelin, thes. xxxiiii-xxxvi ; Billot, q. ii ; L. Janssens, De Deo
Homine, I, 621 ss. ; ije R£gnon, Eludes de thiologie positive sur
la Sainle Trinilt; P. del Prado, O. P., De Veritate fundamentali
Philosophias Christianae, Friburg. Ilelvet., 1911; Mingoia, O. P.,
De Unione Hypostatica.

2. S. Thom., I P., q. xxi.x, a. 3.

ART. II. DE FORMALI CONSTITUTIVO UNION. HYPOST. 3-47

et plene independens. Atqui esse sui juris et independens
arguit positivam realitatem, imo quanto magis aliquid
fit independens tanto magis ad actum purum primamque
realitatem accedit. Ergo.

Respectu vero Incarnationis sententia illa incommodis
non caret. Si enim personalitas non est quid positivum,
humanitas Christi nulla perfectione vera privatur. At, si
nulla perfectione vera caret, cur non sit persona ? Ut au-
tem unio sit realis, debent extrema in aliquo reali et posi-
tivo communicare. At, si personalitas est mera negatio,
nal ura humana et natura divina non communicant in aliqua
realitate positiva. Ergo non salvatur unio realis.

VI. De aliis formis quibus proponitur praefata theoria.

— Alio apparatu illam instaurat. Tiphanius, S. J., qui tamen
confitetur realem distinctionem inter essentiam et exis-
tentiam esse fundamentalem et obviam in doctrina S. Tho-
mae 1 . Personalitas, praeter modum negativum, includit
aliquam realitatem positivam, quas est ipsa loialilas ipsius
compositi.

— Sed frustra : nam totalitas est omnium componen-
tium resultantia, at ipsa nihil positivi addit. Ex quo sequi-
tur subsistentiam, licet respectum positivum dicat, nihil
supra naturam individuam completam adjungere. Quo-
circa, illa sententia ex hac parte non discrepa! reapse a
sententia Scoti jam improbata.

Doctrinam similem ex aliis principiis propugnant Ton-
giorgi, Franzelin, Palmieri, Lahousse, Christianus Pesch, etc.
sub nomine non assumptionis, seu non communicationis
actualis ad aliud suppositum.

Duplex porro vitium in hac opinione deprehenditur :
primum, quod personalitas, quae est perfectio maxima in
mitura, ad modum negativum tandem reducatur ; alterum
et magis fundamentale, quod negetur illa inter essentiam
.4 existentiam distinctio, quae dici potest veritas fundamen-
l ulis in philosophia christiajia *.

I. Cf. Tipiian., De Hypostasi, cap. vn.

' Cf. Del Prado, O. P., De Veritate fundamentali Philosophiae
Christianae; card. Lorenzelli, Letlre au P. Del Prado, Iievue
l'h' ■miste, janv. 1912, pp, 66 ss.

318 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. II.

VII. De secunda sententia. — Suarez duplicem admittit
realitatem in constitutione personte : 1° naturam indivi-
duam, quam identi fleat cum ipsa existentia, 2° subsisten-
tiam, seu modum substantialem ab essentia et existentia
distinctum, qui naturam complet redditgue subsistentem
et alteri incommunicabilem. Cui sententias adhseren I, rde-
tus, Vasquez et nostris diebus Urraburu.

Unde in Incarnatione natura humana Christi non est
persona, quia caret perfectione substantiali, quam excellen-
tissime supplet subsistentia Verbi. Quare in Christo duplex
est esse naturae simulque duplex esse existentiae, unum esso
subsistentiae, quatenus unica Verbi subsistentia humanam
subsistentiam supplet.

Multiplex incommodum in hac sententia incurritur.

1° Non salvatur distinctio realis inter essentiam et exis-
tentiam, quod tamen discrimen est agnoscendum ut funda-
mentale 1 2 . 2° In hac opinione subsistentia est, actus qm
existentiae supervenit seu additur. Atqui impossibile est
existentiae addi actum, nam existentia dicitur ullima acltiu-
lilas omnis fornix. Quare, si essentia est vi sui sua existent ia,
est ipso facto sua subsistentia. Modus quippe existentia)
posterior ne concipi quidem potest. 3° Nec explicatur quo-
modo unio in hac sententia sit proprie substantialis. Ut
enim unio substantialis censeatur, oportet ut natura huma-
na trahatur in communionem esse Verbi divini et secundum
esse uniatur, secus accidentaliter advenit*. Atqui in senten-
tia illa humanitas Christi non trahitur in communionem
esse Verbi nec fit unio secundum esse ; nam, cum esse sil.
ipsa natura, juxta Suarez, si peragitur unio secundum esse,
flet quoque unio in natura, quod excludit fides. Ergo nulla-
tenus explicatur quomodo unio sit proprie substantialis 3 .

1. Inter theses qute ruerunt approbatae a S. Congregatione
Studiorum, anno 1914, ut plane continentes Doc.toris Angelici
principia et pronuntiata majora, est ista : « 111. Quapropter m
absoluta ipsius esse ratione unus subsistit Deus, unus esi simpli-
cissimus ; cetera cuncta quae ipsum esse participant naturam
habent qua esse coarctatur, ac tamquam distinctis rea! iter
principiis, essentia et esse constant.» Aci. Apost. Sedis, vol. VI,
p. 383 ss.

2. S. Thom., hic. a. 6 ad. 2. 1

3. Cf. Card. Billot, De Verbo Incarnato, edit. V, p. 128 ss. 4

ART. II. DE FORMALI CONSTITUTIVO UNION. HYPOST. 349

VIII. De tertia sententia. — Duas realitates distinc-
tas, essentiam nempe et existentiam, ponit in constitutione
personae nihilque aliud agnoscit. Existentia ergo, qu;e ab
essentia realiter discriminatur, est ipsum formale consti-
tutivum personae. Unde natura individua completa ratio-
nalis, eo ipso quod existentia propria coronetur, fit incom-
municabilis et vera persona constituitur ; et sic in Incarna-
tione humana natura non est persona, quia caret existentia
propria, quam supplet existentia Verbi. In Christo itaque
duplex est esse essentiae, sed unum esse existentia), quod
est simul esse subsistentia). Ita nonnulli I homistse, ut Me-
dina, Guerinois, Mailhat; ex familia S. Benedicti, Salis-
burgenses post card. d’Aguirre, Illrn. Laurentius Janssens ;
cx Soc. Jesu, card. Billot, Terrien, Sehiffini, Matius», etc.

Id commodi habet haec sententia quod optime salvet
veritatem fundamentalem philosophiae christianae, scilicet
reale discrimen essentiam inter et existentiam, et insuper
quod congruenter explicet verba conciliorum, nempe unio-
nem esse factam secundum subsistentiam, id est, secundum
cssc Verbi substantiale, quod subsistere praestat naturae
humanae.

Aliunde contendunt vindices hujus theoriae possibilem
non esse modum substantialem ab essentia et existentia
. I istinctum .

Arguunt : 1° Ex 'pluribus actibus substantialibus non Iit
unum per se. Sed, si substantia distinguitur ab essentia
et existentia, erunt in subjecto plures actus substantiales.
Ergo subjectum non erit per se unum.

Hesp. : Dist. maj. : Ex pluribus actibus completis et ab
invicem independentibus, non fit unum per se, conc edo ;
cx pluribus actibus ita ordinatis ut unus sit terminus a 11,"-
i ms, non constituitur unum per se, nego. Tunc enim unus
ie habet ut inchoatio, alter ut complementum ; cx inchoa-
tione porro et complemento resultat utique unum simpli-
citer. Contradist. min. et neg. conseq. Substantia enim
d subsistentia et existentia ad invicem se habent sicut
actus ordinati quorum unus est terminus alterius. Ergo
constituere possunt unum simpliciter 1 . »

1. Curs. Phitos. Thomisl., L. V, pp. 258-259.

350 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. II.

Arguunt 2°. Si subsistentia est aliquis modus vel actus
substantialis ab cxistentia distinctus, humanitas Christi,
qua: caret subsistentia, e arebit eo ipso perfecta illa con-
substantialitate quam ponit fides inter Christum et nos.

Resp. : Negatur sequela. Consubstantialitas perfecta
Christum inter et nos in hoc consistit 'quod Christus habeat
naturam humanam integram, corpus et animam cum omni-
bus partibus, seu quod ipso nihil desit de intrinsecis natura 1
humanae constitutivis. Porro subsistentia non est inter
illa praedicata et constitutiva, sed munus habet reddendi
naturam incommunicabilem alteri supposito.

Consubstantialitas illa quam ponit fides non exigit sane
ut habeat natura humana in Christo quaecumque compe- 1
tunt persona: humanas !

IX. De quarta sententia. — Haec propugnat rcale dis- j
crimen inter subsistentiam, quas esi ultimus terminus in
ordine substantiae, et existentiam, quae ponit rem extra
causas, sed non ingreditur conceptum alicujus rei creatas, j

Animadvertatur subsistere in concreto esse ipsum exis-
tero, et vice versa ; nam idem est quod subsistit et quod
exislit; sed quaestio tota esi utrum actus ille quo substantia
fit subsistens et, penitus incommunicabilis distinguatur
realiter ab actu quo substantia ponitur extra causas et fit .
actualiter exislons.

Rea leni distinctionem propugnant fere communiter
Themista 1 : Cajet, anus. Ferrariensis, Bannez, Jo annes a
S. Thema. Goudin. Billuart, Zigliara, Del Prado, Salmanti-
censes, Sanseverino. eard. Mercier, card. Lorenzelli,

P. Gredt.

De Capreolo nonulli movent dubium. Affirmat quidem
subsistere esse ipsum exislere', at non asserit actum quo
substantia Iit subsistens esse eundem ipsum actum quo
fit existens 1 .

In illa ergo sententia humanitas Christ i non est persona,
quia caret simul actu subsistentia: propria: et actu existen-
tiae propriae, quem duplicem actum supplet Verbum.

Notetur oportet maximum vigere discrimcm inter illam

1. Of. Capreol., Edit. Paban et Pecces, t. V, p. 110 ss.

ART. II. — DE FORMALI CONSTITUTIVO UNION, HYPOST. 351

ultimam sententiam et opinionem Suarezii. 1° Juxta Suarcz
subsistentia suppletur a Verbo, sed non cxistentia ; juxta
Tho mistas et subsistentiam et existentiam simul supplet
Verbum incarnatum. 2° Esse existentiae, juxta Suarez, est
duplex in Christo, sicut esse essentia:, sed esse subsistentiae
est unicum ; juxta Thomistias esse essentiae in Christo est
duplex, sed esse existentiae esi unicum et parilcr esse subsis-
tentiae unicum est.

X. Eligitur ultima sententia. — Imprimis explicat
optime unitatem personae, cum sit in Christo unum esse
subsistentiae et existentiae, ot dualitatem naturarum, cum
sit duplex esse essentia:. Hinc etiam apprime salvat termino-
logiam conciliorum, scilicet unionem factato esse secundum
subsistentiam, nempe secundum esse subsistens Christi,
cum Verbum subsistentiam simul ot existentiam suppleat.

Insuper, ex hac theoria melius intelligi I ur quomodo Imma-
nitas assumpta sit verissime humanitas Verbi. Quia pra>-
«ise a Verbo completur, non solum in ordine exis tenti ic,
sed etiam in ordine subsistentia:, «pise est completiva ordinis
substantialis, ideo humanitas individuatur intuitu unionis
cum Verbo, constituitur Iukc propler Verbum, quod est
ipsius terminus ei finis. Quam ergo pulchra et perfecta
esse debet humanitas quae adeo eximium habet terminum !

Fundamentum metaphysicum hujus sententiae est dis-
crimen radicule inler id quod perlinet ad ordinem exislenlire
cl id quod perline/ ad ordinem substantise. Existentia csl
sc.mper in linea totaliter diversa a linea substantiae, etiam
realis, nec unquam poterit reputari constitutivum intrin-
secum in linea essentiae seu substantia:. Jam vero subsis-
l entia remanet semper in linea substantiae, cum sil ter-
minus intrinsecus substantiae, nempe actus substantialis
«pii substantiam in linea substantiae ultimate complet.-
Ergo cxistentia, quae ponit rem extra «-ausas, est in alio
ordine totaliter diverso 1 .

Confirmatur auctoritate D. Thomae. « Lieel ipsum esse

I. Sententiam Ihoniislieam scientifleo apparatu cl magna argu-
nn-ntoriim vi exposuit et vindicavit cl. P. Szabo, (). P., in Aca-
demia Romana S. Thomse Aquinatis, an. 1920 ; item P. Mingoia,
«i. P., De Unione Hypostatica, Catanae, 1296.

352 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. II.

non sit de ratione suppositi, pertinet tamen ad suppositum
et non est de ratione naturae 1 . » Persona includit esse, quia
id quod subsistit est etiam in concreto id quod existit,
et hoc sensu esse pertinet ad suppositum ; attamen non
est de ratione personce tamquam constitutivum, sed per-
sonam consequitur tanquam completivum. Atqui subsis-
tentia non consequitur personam, sed est de ratione per-
sonce, ut ipsius constitutivum. Ergo, ex mente Angelici,
existentia, quae non est constitutivum, distinguitur a
subsistentia, quas personam constituit.

In hac ergo sententia potest definiri subsistentia: Actus
substantialis terminans, qui reddit naturam incommunica-
bilem et ultimo ac positive terminatam 2 3 * * .

XI. Animadversio generalis. — De quatuor illis sen-
tentiis judicium ferre liberum est viro catholico ; singulae
quippe dogma sufficienter tuentur et mysterium congruenter
explicant 8 . At principiis thomisticis tertia et quarta tan-
tum satisfaciunt; cum duae priores praecipuo asserto, de
reali discrimine inter essentiam et existentiam, aperte
contradicant. Tertia et quarta quoad substantiam conve-
niunt ; neutra a thomistico tramite deflectere intendit.
Sed quarta majori rigore ac fortiori logica principium Ange-
lici evolvit, ac plenius salvat radicale discrimen inter ea
quae pertinent ad lineam subslantise et ea qua: ordinem
exislenlise respiciunt : qui sunt duo ordines totaliter dis-
tincti.

Aliunde haec ultima theoria magis extollit dignitatem
humanas naturae in Christo. Quia enim illa natura termina-
tur subsistentia Verbi, individuatur, ut diximus, intuitu
unionis cum Verbo, et subinde esse debet perfectissima
propter praestantissimum terminus ad quem ordinatur.
Hinc demum innotescit quam pretiosa fuerit in C hristo vita

1. S. ThOMAS., III P-, q. XVII. a. 2 ad l.

•>. Curs. Philos. Thomisl., t. V, p. 257.

3. Dummodo mysterium retineatur et dogma unius persona-

in duabus naturis vindicetur, l>bertas <iua:dain apologetis conce-

ditur. Cf. Dici ion. Apot.. « Jisus-Chnst », coi. ldJb-idJJ.

ART. II. DE FORMALI CONSTITUTIVO UNION. HYPOST. 353

etiam humana et corporalis, ut pulcherrime exprimit
Angelicus : « Vita autem corporalis Christi fuit tantae digni-
tatis, et praecipue propter divinitatem unitam, quod de
ejus amissione etiam ad horam magis esset dolendum quam
de amissione vitae alterius hominis per quantumeumque
tempus 1 ».

1. S. Tiiom., IIIJ?., q. xlvi, a. 6 ad 4.

ARTICULUS TERTIUS

CETERA QU/E UNIONEM ET PROPRIETATES UNIONIS

SPECTANT

AU ART. 4-10 S. THOM /E

I. Licet persona Christi sit in se simplicissima, post
Incarnationem tamen, cum in duabus naturis subsistat 1 ,
dici potest composita (a. 4).

Patres ot concilia compositionem quamdam m Christo
praedicant. Concilium Constantinopolitanum II confitetur
unionem factam osse secundum compositionem, xaxa 3 -uvOe-
3-i.v, et Christum esse in duabus naturis, cx quibus est
compositus, o-uvet^Qti » Traditio Patrum liic verbis S. J.
Damasceni resumitur : « In Domino Jcsu Christo duas
naturas agnoscimus, unam autem hypostasim ex utraque
compositum 3 . » Sensus non est Christum esse unum compo-
situm essentiale vel naturale ex duabus resultans naturis,
ut mtelligebant plures mbnophysitse ; nec intenditur per-
sonam esse effectum unionis ; sed composita dicitur qua-
tenus subsistit in duabus naturis. Unde sic arguitur : Ea
persona vere dici potest composita, qute subsistit in duabus
naturis distinctis substantialiter unitis; nam habetur vera
compositio ubi adest unio realis ex pluribus realiter
distinctis. Atqui persona vel hypostasis Christi subsistit in
duabus naturis realiter distinctis et substantialiter unitis.

1. Cf. S. Thom., non solum hic sed etiam III Seni., disl. 6, q. ii,
u. 5 ; S. Bonav., III Seni., disl. fi, a. 1, q. n ; Cajet an, Joan. a S.
Thom., Gonet, Sylvius, Salmant., in III P. ; Thomassin, De
Ineam., lib. III ; Petav., lib. III, c. xu : Franzelin, thes. xxxvi ;
L. .Ianssens, t. IV, pp. 144-153.

2. Denzinger, 216, 219.

3. S. Joan. Damasc., De Fid. Orlhod ., lib. III, c. iv ; P. G., xciv,
997. Cf. c. vii, iDid., 1008.

ART. III. CETERA QUJE UNION. ET PR0P4. SPECTANT. 355

Ergo persona Christi post Incarnationem vere dici potest
composita.

In praesenti ergo compositio non argui! terminum ex
partibus coalescentem, sed unionem rcalcm ex pluribus
qua; remanent realiter distincta. « Illa compositio perso-
na: ex naturis non dicitur esse ratione partium, sed potius
ratione numeri ; sicut omne illud in quo duo conveniunt
potest dici ex eis compositum 1 . »

Quia tamen terminologia illa posset interdum a>q invoca-
tionibus ansam praebere, utiliter additur : quatenus liomo,
nempe persona Christi est composita quatenus munus no-
vum gerit, scilicet humanitatem perficiendo et terminando.

At sine addito rectissime ilici potest Christus compositus ;
quia omnes intclligunt Christum Dominum, verum Deum
verumque hominem, importare necessario duas in una per-
sona naturas realiter distinctas substanti ali torque unii as.

II. In Christo anima fuit vere et substantialiter corpori
unita (a. 5). — Complet hic. articulus confutationem tum
Mestorianismi, qui adstruit assumptionem mere accidenta-
lem ; tum monophysismi, qui integritatem naturas huma-
na 1 inficiatur; tum Apollinarismi, qui contendit defuisse
Christo animam rationalem; tum Arianismi, qui ponit
Verbum fuisse loco animae; tum etiam docetismi, qui negat
veritatem carnis humanae in Christo ; tum denique cu-
iusvis erroris qui adstruit duas resultare personas si anima
substantialiter unitur. De fide esi porro Verbum esse
unitum substantialiter carni animata; anima rationali.
Concilium enim Constantinopolitanum II, an 553, definit
unitatem Dei Verbi ad carnem animatam anima rationali
'■/ intellectuali, secundum compositionem sive subsistentiam
laetam esse 2 . » — « Dei Verbum carni secundum subsisten-
tiam unitum esse 3 . »

Probatur ratione. Christus fuit verus et integer homo,
ejusdem speciei nobiscum existens. Atqui veritas et inte-
gritas speciei humanae requirit animam intellectivam, qua;

1. S. Thom as, hic ad 2.

2. Can. 4, Denzinger, 216.

3. Can. 5, ibid., 217.

356 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. II.

speciem constituit. Ergo habuit Christus animam intellec-
tivam.

Insuper, eum anima humana sit principium vivendi,
sentiendi, patiendi, et merendi, si Christus earuit anima,
nec passus est. nec meruit, et cum mors sit. separatio ani-
ma) et corporis, sequeretur Christum non esse pro nobis
mortuum ; et hinc negatur mysterium Redemptionis.

Objicitur : Ex unione anima; et corporis resultat persona.
Ergo, si fit unio anima; et corporis in Christo, resultat per-
sona humana in Christo, quod fidei contradicit.

Resp. : Dist. antecedens. Resultat persona quando cor-
pus et anima conjunguntur ut per se exitant, concedo ;
quando conjunguntur alteri principaliori quod subsistit
in natura ex eis composita, nego. Et nego conseq. ; quia
in Christo compositum ex anima et corpore advenit per-
sonae jam praeexistenti et trahitur in communionem illius
esse substantialis et completi. Solutio liquet ex praedictis.

« Nec. propter hoc sequitur quod sit minoris efficaci®
unio animae et corporis in Christo quam in nobis, quia ipsa
conjunctio ad nobilius non adimit virtutem aut dignitatem
sed auget 1 2 . » .

2° Quod potest esse corpori principium vitae potest sup-
plere animam. Sed Verbum potest esse corpori principium
vitee. Ergo potest supplere animam.

Resp. Dist. maj. : Qui potest esse corporis principium
vita; per modum causae formulis, potest supplere animam,
concedo ; qui potest esse corpori principium vitae per mo-
dum causa; efficientis tantum, potest supplere animam,
nego. Contradist. min. Et nego condus. — Potest quidem
Verbum vivificare efficienter, sed nullatenus formaliter,
sicut potest esse, actus terminans, sed nullatenus actus
informans *.

III. De formula « duae naturae et tres substantiae » 3 .

Substantia hodie et natura promiscue unupantur* ;

1. S. Thom. hic ad 1.

2. Cf. supra.

3. Cf. L. Janssens, De Deo Homine, t. I, pp. 156 ss.

4. Cf. Curs. P hilos. Tliomist., V, 229.

ART. III. CETERA OU/E UNION. ET PROPR. 'SPECTANT. 357

•attamen substantia potest sumi etiam pro parte substan-
tiali, seu substantia incompleta, dum natura audit substan-
tiam specifice completam. Hinc formula sat celebris et
antiqua esse, in homine duas substantias, id est duas partes
substantiales distinctas, corpus et animam. Quam termi-
nologiam sacra Liturgia retinuit. Sic in festo Epiphaniae
recolitur Christus, qui in substantia nostra: mortalitatis, in
in substantia nostra: carnis apparuit ; et in hymno Verbum
supernum prodiens (off. SS. Sacram.) : Ut duplicis substan-
tia: totum cibaret hominem, id est corpus per carnem et
animam per sanguinem, innuendo sanguiem osse symbo-
lum vitae, quia vita est in sanguine, sicut anima est princi-
pium vitae.

Si ergo duplex est in homine substantia, erunt in Christo
tres substantias, duas quatenus est. homo, una quatenus est
Deus ; sed quia homo est una tantum species completa,
erunt tantum duae naturae, humana et divina. Hinc for-
mula XI conc. Toletani, 675: « In duabus naturis, ex Iribus
stat substantiis 1 -. »

Quia vero adoptiani formula abutebantur ad inficiandam
unitatem substantialem in Christo, concilium Franeofor-
diense, 794, ab Adriano Papa I approbatum, illam excludit
et praedicat duas substantias. « Consuetudo ecclesiastica
solet iii Christo duas substantias nominare, Dei videlicet
et hominis 2 . »

Concilium, voluit solum erroneam adoptianorum inter-
pretationem eliminare, non vero formulam absolute pros-
cribere ; et idcirco terminologia illa ab insignibus medii
«vi Doctoribus usurpatur. Sic S. Bernardus comparat
unitatem trium personarum in una substantia, in Trinitate,
cum illa unitate trium substantiarum in una persona in
Christo 8 . Tres etiam substantias nominat Angelicus : « His
igitur Iribus substantiis in Christo convenientibus, scilicet

]. Denzinger, 284.

2. Idem, 312.

3. S. Bernard, De Consid., lib. V, c. vm, n. 19 ; P. L., ci.xxxn,
799-800. n Inter omnes unitates arcem tenet unitas Trinitatis,
in qua tres persona; sunt una substantia, secundo loco illa pr®-
ccllit in qua, e contrario, tres substantia; sunt una in Christo
.persona. »

358 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. II.

divinitate, anima humana et vero humano corpore 1 2 . »
Pariter asserit S. Bonaventura quod « sit in eo triplex
substantia 8 . »

Paulatim tamen formula derelinquitur. Nec immerito,
tum quia non satis directe affirmat unitatem substantialem
Christi, tum quia in eadem linea enumerat substantias
incompletas, qua: naturam humanam constituunt, et sub-
stantiam perfectissimam divinae naturae. Quapropter jam
standum est formulae meliori et usu sacratae : « In Christ o
duae substantia? seu duae natura? et una persona. »

IV. Utrum unio naturae divinae et humanae sit aliquid
creatum (a. 7).

Tripliciter sumitur unio : 1° active, pro actione unitiva ;
2° formaliler, pro ipsa unione formali ; 3° relative , pro rela-
tione quae consideratur inter divinam naturam et humanam
secundum quod conveniunt in una persona Filii Dei.

Unio activa est ipsa Dei actio increata, et sic convenit
toti Trinitati : tres nempe divinae personae uniunt active
naturam humanam cum Verbo, licet sola persona Verbi
uniatur.

Hi sumatur relative, est aliquid creatum, nempe relatio
realis ex parte natura? assumptae, dum est tantum rationis
ex parte Verbi assumentis.

Probatur breviter. Omne quod incipit in tempore est
quid creatum. Atqui relatio Verbi ad carnem incepit in
tempore . Ergo relatio illa est quid creatum. Aliunde omnis
relatio qua referuntur Deus et creatura est realis ex parte
creatura?, quae rcaliter a Deo pendet ; est rationis tantum
in Deo, qui prorsus independens remanet ac immutatus.
Atqui relatio in Incarnatione est relatio inter Deum, nempe
Verbum assumens, et creaturam, scilicet naturam assump-
tam. Ergo relatio illa est realis ex parte natura? humana:,
rationis tantum ex parte Verbi.

Objicitur : Relatio intelligitur ex suo fine vel termino.
Atqui terminus est persona divina. Ergo illa relatio est
in Deo et est increata.

1. S. Thom., Coni. Geni., lib. IV, c. xxiv.

2. S. Bonav., III Seni., dist. 2, a. 2, q. in.

AUT. III. -.CETERA 0 UJE UNION. ET PROPR. SPECTANT. 359

Mcsp. : Dist. maj. : Relatio intelligitur fine, quatenus
ratio relationis ex fine desumitur, sicut motus ex suo ter-
mino. concedo ; quatenus esse relationis sil ex suo fine,
logo, quia esse pendet ex subjecto. Concedo min. et, ncg.
I cond., quia hic subjectum relationis est natura creata.

De unione formaliter sumpta disputatur utrum sit
aliquid creatum, nempe modus substantialis quo natura
Immana formaliter conjungatur Verbo. Dari nexum hujus-
modi substantialem volunt Suarez, Vasquez, Aravius,

1 iodoy, e te. ; negant vero Cajetanus, Alvarez, Joan a
S. Thom., Gonet, et communius Themistae 1 .

Eligitur et probatur breviter haec ultima sententia.
Pum Verbum in Incarnatione habeat solum rationem actus
L 1 1 t minantis, unitur immediate per seipsum, si per seipsum
d immediate terminat naturam humanam. Atqui, sicut
« reat immediate et per seipsum, ita terminat immediate
I d per seipsum, et sicut subsistentia creata in castoris ter-
minat immediate naturam, ita subsistentia increata Verbi
lorminare debet immediate in Christo naturam assumptam.

I Ergo.

Cteterum, non apparet quomodo unio remaneret sub-
lantialis, si duae substantia; non unirentur per seipsas,
sed per medium, seu nexum substantialem ab utraque
distinctum.

V. Quomodo unio distinguatur ab assumptione (a. 8).

Unio proprio sumpta est in praedicamanto relationis,
assumptio vero in praedicamento actionis. Sed actio et
■ relatio distinguuntur tamquam genera diversa. Ergo unio
d assumptio realiter differunt.

Etiam unio causaliter sumpta, pro actione unitiva, rea-
lifcr ab assumptione discriminatur. Unio quippe activa
importat tantum conjunctionem extremorum, assumptio
\ ero includit habitudinem ad terminum ad quem : unde tota
I rinitas unit, sed solum Verbum assumit.

Unio sumpta pro relatione significat rem in facto esse,
>. propterea de utraque natura dicitur ; unde et natura
humana dicitur unita divina? et divina dicitur unita huma-

l . Cf. Gonet, disp. VI, a. 3.

360 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE, Q. II.

nae ; sed, e regione, assumptio significat rem ut in fleri, rljj I
idcirco Verbum non dicitur assumptum, sed assumens.

VI. Utrum assumptio humanae naturae ad personam
Verbi divini sit una eademque realiter actio cum creatione
animae et productione humanitatis Christi. — Ex pari e

Dei assumentis est certissime una eademque actio, cum
•Deus omnia operetur per unam eamdemque actionem for*
malitcr immanentem et virtualiter transeuntem. At etfl
parte termini, scilicet animas Christi cj usque humanitatis,
admittenda est distinctio realis, juxta communiorem
Tho mistarum sententiam .

Cum enim actiones ex terminis speci Acentur, tot suni
distinctas actiones quot sunt termini distincti. Atqui suiil
tres termini realiter distincti; terminus enim creationis
est ipsa anima e nihilo producta ; terminus autem genera-
tionis est ipsa humanitas, quas importat aliquid prastci
animam ; terminus vero assumptionis est subsistentia
Verbi communicata natura; humana;, importansque aliquid
quod non importat ipsa humanitas. Ergo creatio anima',
generatio seu productio humanitatis, assumptio humana-
naturae ad personam Verbi sunt tres actiones distincta; ‘. (

Recolatur demum terminum quo, seu totalem , assump-
tionis esse compositum quod ex actione unitiva humanitatis
eum divinitate resultat; et illud est ipsa persona compositu
ex natura divina et humana scilicet Christus Jesus, qui
etiam dici* potest ipsa Incarnatio 8 ...

VII. Unio Verbi cum natura humana, ex parte eorum
quae conjunguntur non est maxima, ex parte vero ejus in
quo conjunguntur est maxima inter uniones creatas (a. 'M

Liquet I a pars, nam extrema qua; conjunguntur maximo
distant.

Prob. II a pars. Unio est maxima quando id in quo exi rc-l
ma conjunguntur est maxime unum in se et maxime unitum

1. Ita Gonet, disp. VI, a. 4.

2. Idem, a. 4.

3. Cf. supra, q. i, art. i, n. 1.

ART. III. CETERA QUffi UNION. ET PROPR. SPECTANT. 361'

ulrique extremo. Atqui id in quo naturae conjunguntur est
maxime unum in se, scilicet persona divina, quae utpote
irrecepta et irreceptiva est magis una quam unitas nume-
ralis, quae est pars numeri, et magis una qualibet re creata
vel creabili quae remanebit semper recepta vel receptiva,
list etiam maxime unitum utrique extremo : primo quidem
natura; divinae, cui realiter identi fleatur ; secundo etiam
naturae humana;, quia ipsi largitur unum esse et unum sub-
sistere. Ergo est maxima unionum ; nec ipsi comparari
potest unio materias et formae, vel unio corporis et animae,
quae fiunt cum imperfectione partium, dum unio hypos-
tatica nonnisi perfectionem audit.

Quapropter notatu dignissima sunt pulchra verba S. Ber-
ii ardi : « Inter omnes unitates arcem tenet unitas Trinitatis,
in qua tres personae sunt una substantia ; secundo loco illa
praecellit, in qua, e contrario, tres substantiae sunt una in
Lhristo persona J . »

Mine etiam suspicari datur quanta sit vis amoris qua; in
( .hristo naturam utramque copulat. Quia in tanta dis-
I nntia erant duo extrema, ideo requirebatur ad illa unienda
umor infinitus cum infinita potentia ; et, quia natura
humana individuatur intuitu unionis cum Verbo, et unum
i sse ac subsistere cum ipso habet, amore intensissimo et
mdofectibili adhaeret persona; qua; est suus terminus et
linis.

VIII. Utrum unio duarum naturarum in Christo sit
facta per gratiam (a. 10). — Adaequata responsio diversis
n inclusionibus traditur. 1° Si gratia sumitur pro voluntate
Dei aliquid gratuito dantis, unio in Incarnatione facta
rsl per gratiam. Etenim elevatio naturae humana; ad Deum
ul. est in se fit per gratuitam Dei voluntatem. Atqui unio
hypostatica est maxima elevatio naturae humanae ad Deum
nl est in se. Ergo facta est per gratuitam Dei voluntatem.
Ratio majoris liquet. Natura humana participat quidem
vi creationis ea quae competunt Deo ut est creator, sed ele-
vatio ad Deum secundum operationem propriam esse pro-

I . S. Bernard., De Consider., lib. V, c. vm, n. 9 ; P. L. t clxxxii,
799-800.

.302 THACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. II.

prium, vitamque intimam excedit, omnes naturas exigentia
ac. proinde, si fit, gratuito fit. Declaratur min. : Elevati
ad Deum prout habetur in Incarnatione major est elev
tione gratiae vel gloria; ; nam ista est accidentalis tantu
participatio naturae divina;, dum per ordinem hypostaticu
elevatur creatura ad communionem ejusdem esse substa
tiahs et personalis cum Deo.

2° Si gratia pro dono habituali accipitur, Incarnati
non esi facta per gratiam tamquam per habitum medium
quo duas naturae copularentur.

Unio quippe in Incarnatione, in eo consistit quod natura
humana uniatur in supposito divino. Atqui unio in suppo
sito non fit mediante habitu, vel alio nexu, sed immediate

Ergo.

3° Si gratia sumitur pro quocumque dono gratis accepto,
unio Incarnationis est gratia. Quod enim Iit nullis pran -
dentibus meritis est gratia. Sed unio Incarnationis facta
est nullis praecedentibus meritis, ut mox explicabitur. Ergo
est gratia.

4° Si demum gratia sumitur pro dono increato, unio
Incarnationis est maxima et potissima gratia. Maximum
quippe donum quod possit creaturae tribui est communi-
catio personae infinita;, qua; naturam nostram maximo
ditat et nobilitat.

De gratia porro unionis sermo erit infra, ubi de gratin

Christi.

ARTICULUS QUARTUS

DE CAUSA MERITORIA INCARNATIONIS
AD AUT. 1 1 S. THOM-flE

I Quaestiones solvendae. — Tria praecipue quaeruntur :
I" utrum Christus meruerit Incarnationem vel mereri
pol mori b ; 2° utrum aliquis homo mereruerit aut mereri
■ilucrit Incarnationem ; 3° utrum saltem B. Virgo Incar-
hl innem vel maternitatem divinam meruerit.

II. Errores de merito Christi 1 . — Suhordinatiani sa-
nlo ii et m somniarunt Jcsum esse hominem purum, qui
Mu tissime vivendo meruit accipere Christum in baptis-
me tunc quippe acon Christus descendit, in Jcsum et sic
■tiislil utitus est Jcsus Christus.

■ I 'imius Samosatonus contendit Jcsum actibus suis ine-
JiiH .r potestatem patrandi miracula, honoremque divi-
Iiiiii ac nomen quod est super omne nomen, ita ut Dei
lilms dicatur. Qui errores ipsum Incarnationis conceptum
■ocii undant. Nequit enim unio esse hypostatica, si Jcsus est
mr iilcnlaliter Deus

| Juxta Arium, Verbum, quod est ante et super omnia, non
illicii Deus per essentiam, assumpsit carnem et meruit
Iv initatis gloriam ; quapropter unio cum Deo in hac theoria
Jhn est nisi accidentalis.

| Juxta Theodorum Mopsuestenum et Nestorium, pro-
hon humanitatis, quia jam ante unionem cum Verbo
liniebat, potuit, propter eminentem sanctimoniam, mereri
Bionem cum prosopo Verbi divini. — Constat jam ex
«i edentibus unionem sensu nestoriano acceptam non
jr substantialem, neque idcirco veram Incarnationem.

I III. Doctrina catholica. — De fide est Christum non

II ' I. Sciiwane et Tixeront., Hist. Dogm.

-364 TRACT. DE VERBO INGARN. ET REDEMPTORE, Q. II.

meruisse Incarnationem per opera praecedentia. Defrniu
enim concilia Ephesinum et Constantinopolitanum II
Christo non exstitisse hominem ante unionem hypostatica
nec esse instans in quo Jesus non esset Deus 1 2 .

Non potuit igitur mereri per opera praecedentia priorit
temporis ; quia, cum fuerit humanitas semper Verbo uni
omnia ejus opera subsecuta sunt Incarnationem. Nec p
opera praecedentia prioritate naturae. Nam hoc etiam mo
prius est esse quam operari. Atqui Christus est, seu co
tituitur, per unionem. Ergo non potuit, ne prioritate q
dem naturae, ante Incarnationem mereri.

IV. Controversia quaedam. — Concedunt unanimi
theologi Christum non meruisse de facto Incarnationem
opera subsequentia ; sed potius Incarnationem esso pri
cipium omnium meritorum et satisfactionum in Chris
Potuissetne tamen absolute Christus mereri Incarnation
in executione per opera subsequentia hoc sensu quod
decrevisset executioncm Incarnationis intuitu meritoru
Christi futurorum quemadmodum rex aut impera
militem nobilitat ac pnemiatur antecedenter, inLuitu fui.
facinoris in bello.

Sententiam affirmantem sustinet Suarez*; at commu
negant theologi, imprimisque Thomistae 3 .

Ratio negandi ultro se praebet. Principium meriti
cadit sub merito, sicut nec terminus est principio suo pri
Atqui in Christo Incarnatio est principium meriti ; scili
principium omnium meritorum, satisfactionumve in Ch
to, non est humanitas ut sic, sed suppositum Christi
est persona Verbi humanitati conjuncta, ratione c
merita illa sunt valoris infiniti. Ergo Incarnatio ipsa
cadit sub merito.

Objicitur : Sicut finis potest operari antequam exisf
ita meritum potest consistere antequam sit principium
quo procedit.

Besp. : Negatur paritas et sequela. Causa quippe fina

w

!

1. Denzinger, 113-124, 213-227.

2. Suarez, De Incarnal., sect. 4.

3. Cf. Gonet, disp. VII, q. m ; Salmant., disp. VII, dub.

ART. IV.

DE CAUSA MERIT. INCARNAT.

365

qnl.i movet mediante cognitione, potest operari antequam
. i d at, et, simul ut apprehenditur ejus amabilitas ab
iulcllectu, attrahere valet agentem illumque determinare:
nudi- est in executione posterior effectu. At causa efficiens,

1 1 ii i c dat effectui esse physicum, nullatenus esse potest,
i ii.mi de potentia Dei absoluta, effectu posterior. Jam
Vito meritum non agit instar causa; finalis, sed potius
Ilis lar causae efficientis; nam proprie efficit subjectum
jincmio dignum et ad praemium reapse disponit. Hinc rex
«I ii i nobilitat militem intuitu futuri facinoris agit ex libera-
lil.ile, at non coronat meritum proprie dictum.

\on est ergo possibile per actus futuros mereri quod jam
In prajsenti habetur. « Non pol est esse, ait Angelicus, quod
udiqiiis mercatur quod jam habet 1 . » Implicat ergo ut Chris-
I in., qui habet jam Incarnationem ut principium meriti,
jiussit per actus subsequentes illam mereri.

V. Quoad circumstantias Incarnationis quid meruerit

Christus. — Distinctioni locus est. Vel enim agitur de cir-
Himstantiis quae Incarnationem pnecedunt et jam non
. udunt sub merito ; aut qua; sunt ipsi ita connexae et alli-
jriila- ut unum quid cum ipsa efficiant, v. g., concipi de
Spiritu Sancto, ctc., et hac ratione sunt potius, sicut ipsa
Incarnatio, principium meriti quam objectum et terminus
I iiu ril i . Vel agitur de circumstantiis qua; sequuntur Incarna-
liuiic.m aut qua; non sunt necessario cum ipsa connexa:,
id annuntiari per angelos, manifestari per stellam, mini-
ni rari per angelos in deserto; et ista: cadere possunt sub
merito ; sicut etiam congruebat Christum mereri sui nominis
exaltationem et illam gloriam corporis, qua: tamen jure
lialivo jam ipsi erat debita. De his plenius infra.

VI. Nullius hominis opera mereri possunt Incarnationem
dc condigno. — Incarnatio in Scripturis exhibetur ubique
n i opus misericordia; et chantatis : Per viscera misericordise
I ici nostri, in quibus visitavit nos Oriens ex alto*. » Beni-

l S.Thom ,,QQ.Disp. de Veril., q. xxix, a. 6. Cf. Summ. Tlieol.,
I 11"°, q. cxiv, a. 5.

F 2. Luc., i.

•ibb THACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. II.

gnitas et humanitas apparuit Salvatoris nostri Dei, non t
operibus justiti® qu® leeimus nos, sed secundum miser
cordiam suam salvos nos fecit 1 . » Unde et redemptio
theophania illa qu® est Incarnatio excedunt omnia justiti
opera .

Probatur conclusio argumentis S. Thom®.

Arg. I um . Nullum opus attingere potest id quod tran
condit ordinem in quo continetur. Atqui Incarnatio tran
condit totum ordinem in quo opus meritorum contineto
Ergo nullum opus meritorium potest attingere Incarnatio
nem. Prob. min. Opera meritoria continentur intra ordino
grati® et ordinantur ad vitam ®ternam, seu ad unione
beat® mentis ad Deum per actum fruentis. Incarnati
autem pertinet ad ordinem totaliter diversum et superiore
qui est ordo hypostaticus, sive unio in esse personali.

Arg.' II 1 "". Principium meriti non cadit sub merito. Atqu
Incarnatio, in pnesenti oeconomia, est principium omni
grati® omnisque meriti. Ergo non cadit Incarnatio su
merito.

Arg. Ill" m . Cum Incarnatio sit reformativa et repai
tiva totius human® natur®, si quis meruisset Ineam
tionem, bonum seu meritum unius hominis esset causa bo
totius natur®. Atqui puri hominis meritum seu bon
non potest esse causa boni totius natur®. Ergo nullius p
hominis opus potest Incarnationem mereri. Declarat
min. Meritum puri hominis est semper finitum, reparati
autem totius natur® infinitam quodammodo requirit vi
tutem. Ergo.

Argumentum istud concludit attenta pr®senti ce
nomia 2 ; argumentum autem primum pro quavis hyp
thesi valet, quia nunquam erit ®qualitas inter opus m
torium, quod remanet semper in ordine accidentali grati
et Incarnationem, qu® est in ordine hypostatico substa
tiali.

VII. De congruo tamen sancti patres, nempe jusi
quibus facta fuit specialis revelatio Messiae futuri, meruo-

1. Ad Til., iii, 4-5.

2. Cf. supra, q. i, a. 2, n 1 * iv et seqq.

ART. IV. DE CAUSA MERIT. INCARNAT. 367

llint Incarnationem et quasdam ejus circumstantias. —

Ih-ulum de congruo est jus amicabile, seu magna eongru-
mli.i ut amicus exaudiat amici preces et desideria. Atqui
pini i patres erant hujusmodi, nempe amici et familiares,

S iiiImis Deus secreta commitebat. Ergo meruerunt Incarna-
uiicm desiderando et petendo. « Congruum enim eral ut
Inus exaudiret eos qui ei obediebant 1 . » Eodem jure amiea-
ib meruerunt plures circumstantias loci, temporis, stirpis,
. iv. quod de ipsorum semine nasceretur Messias, quod
lihic.viaretur tempus adventus propter vehementia desi-
wia.

[l.icc.t, in genere caus® efficientis moralis Incarnatio
ici il principium meriti sanctorum Patrum, quatenus
•ceperint, intuitu meritorum Christi venturi, gratiam
innui qua merebantur, in genere tamen caus® dispositiva;
li limationem de congruo meruerunt, quatenus illis ins-
lui ibus precibus ct. ferventissimis desideriis ad recipion-
iiiii Christum se disponebant 2 .

\ 1(1. De merito B. Virginis Mariae. — Argumenta su-
iirius allata evincunt B. Virginis opera, sicut eujusvis
liminis puri, non potuisse Incarnationem mereri, cum nulla
i )0 1 1 ®qualitas inter opera grati® etiam pr®stantissim®
I ordinem hypostaticum, qui h®c omnia absolute excedit,
i.iiucritur vero utrum B. Virgo potuerit mereri de condigno
liilcrnitatem divinam, aut meruerit saltem de congruo
Ium grati® gradum quo digna fieret ut a Deo eligeretur
linquam mater, in hypothesi qua voluerit Deus matrem
k filiabus hominum eligere. Ad primum responsio est
(guliva ; et certa dicenda, tametsi in contrarium asserat
ubrid Biel, meruisse Mariam de condigno nl fieret mater
i|l".

[Meritum quippe dc condigno, cum debeat esse prffimio
|Jn quatum, debet quoque in eodem ordine cum ipso con-
ii S. Tiiom., q. ii, a. 11.

i’ i ,1'. Gonet, disp. VII, a. 4 ; Salmant., disp. VII, n u 62 et ss. ;
ii i i , iu III P., q. ii, a. 11.

Il r.r. Garri e l Biel, disl. 4, q. i, dub. 3. — Toletus, loc. cit.,
■IMI : « Gabricl tenet quod B. Maria meruit de condigno esse
lliciu Dei, quod esi contra communem sententiam. »

368 TRACT. DE VERBO 1NCARN. ET REDEMPTORE. O. II.

sistere. Atqui meritum B. Virginis remanet in ordine sin
pKciter inferiori ; nam est in ordine gratiae, dum matern
divina ad ordinem hypostasticum refertur. Ergo ne<

B. Virgo mereri de condigno maternitatem divinami De
ratur min. Id ad ordinem hypostaticum refertur quod 1«
minatur ad Christum Deum et hominem. Atqui materni! i
divina ad Christum Deum et hominem terminatur. Er
ad ordinem hypostaticum refertur. « Maternitas B. Virg
est bonum aliquo modo infinitum pertinens ad ordini
superiorem gratia; et gloria;, nimirum ad ordinem hyp<
taticum :unde B. Virgini propter maternitatem Dei debui
excellentior cultus, quam cuilibet sancto, propter excelle
tiam gratia;, ut notavit D. Thomas 1 . Ergo merita Virgin
cum essent solum ordinis gratia;, erant improportion
respectu talis praemii, subindeque illud de condigno m<
non poterant*. »

Ad secundum respondet ipse Angelicus : « B. Vi
dicitur meruisse portare Dominum omnium, non qt
meruit ipsum incarnari, sed quia meruit ex gratia si
data illum puritatis et sanctitatis gradum ut congrue posi
esse mater Dei*. » — « B. Virgo non meruit Incarnatione
sed, supposita Incarnatione, meruit quod per eam lien
non quidem merito condigni, sed merito congrui 4 . »

Plures theologi id intelligunt do merito congrui Iu
sumpto, sicut Patres Veteria Testamenti meruerunt Inni
nationem de congruo late accepto.

Licet concedi possit meritum respectu ipsius Incani
tionis fuisse tantum de congruo lato, ut volunt plur
Thomista?. 5 , existimamus tamen meritum B. Virginis n
pectu maternitatis sensu explicato esse de congruo propi
dicto.

Opera quippe creaturae a Deo summe dilectae et nij
gratia superat gratiam angelorum et hominum consii
matam habent vim movendi Deum merito congrui v
nam creatura sic. Deo grata et accepta habet congrui l ;i

]. S. Tiiom., I" H n0 , q. em, a. 4 ad 2.

2. Gonet, loc. cit., n. cvi.

3. S. Thom., III P., q. ii, a. II ad 3.

4. II Seni., dist. 4, q. m, a. 1 ad 6.

5. Gf. Sylvius, in h. 1. ; Billuart, dissert. V, a. 3.

ART. IV. DE CAUSA MERIT. 1NCARNAT. 369

veram ad praemium. Atqui opera B. Virginis sunt hujus-
modi ; habuit enim B. Virgo ab initio gratiam superiorem
bi.ilia hominum et angelorum consummata. Ergo opera et
liinrtitas B. Virginis id de congruo vero merebantur, ut,
L I )eus incarnationem libere intenderet, illam per Mariam
illi. cret.

[ Non ita sane inteliigenda est illa sententia ut B. Virgo
Lmiscatur electionem suam ad maternitatem divinam me-
tuisse : illa quippe electio est prorsus gratuita, radixque
lamium gratiarum, ac subinde omnium meritorum in
Dl Virgine. At, vi praedestinationis vique gratiae initialis,
H. Virgo’ est creatura maxima Deo grata : quocirca Deus
Illum prae omnibus diligit, omnibusque anteponit, et idcirco,
fe| vult aliquam mulierem in matrem sumere, debet, ex vera
loi ignientia, illam praeferre quae est prae omnibus et super
Limes dilecta. Hic spectant verba Angelici jam citata :
I Supposita Incarnatione, meruit quod per eam fieret. »

ARTICULUS QUINTUS

COMPLEMENTUM DOCTIU SM DE UNIONE UY POST AT ll\

AD ART. 12 S. TIIOM/E

I. De causa physica Incarnationis. — Nullam creatura 11

esse posse rausam Incarnationis physicam prineipalcii
adeo liquet, ne minimumdubium quisquam ingerere poturi il
Causa quippe quas unit principaliter duo extrema non dobn
esse illis inferior, ac subinde habere debet virtutem ad. e
(piatam subsistentias Verbi quas humanitati conjungitiu
At nulla creatura, etiam de potentia Dei absoluta, suscipi i
valet virtutem adaequatam subsistentias Verbi, quae n*
simpliciter infinita. Ergo nulla creatura potest unire prin
cipaliter suppositam divinum et humanam naturam.

Controversia esi de causalitate instru mentali. Triple
fuit in scholis sententia 1 . Prima, quam tenent multi Thu
mista:, ut Alvarez, Joannes a S. Thouia, Contenson, n
insuper Molina, Vasquez, docet repugnare absolute ut crm
tura per modum instrumenti physici unionem hypostatica i
attingat. Altera, cum Suarezio et Recano, probabile rrpu
tat B. Virginem de facto fuisse instrumentum quo Deu
usus est ad conjungendam humanitatem cum pcrsoii
Verbi.

Tertia, qua: est Cabrerie et Goneti, distinguit : de facli
non fuisse B. Virginem physicum unionis instrumentum ; u
non repugnare absolute ut detur instrumentum physicui
unionis hypostaticae.

Tenendum est 1° B. Virginem non fuisse instru raenl m
Incarnationis. Concursus enim B. Maria: esi. illa propri

actio qua vere dici possit Dei genitrix. Atqui actio qua

lier dicitur vere mater non est instrumentalis, sed prine)

1. Cf. Contenson, dissert. 11, cap. n, specui, ni ; Gonim
disp. VII, a. I ; Billuart, disseri. V, a. I ; VasQukz, disp. \X\

1

ART. V .

COMPLEMENTUM DOCTIUN/E

371

palis in suo ordine, concurrendo nempe pincipaliter in
Illa operatione generativa qua: ad ipsum suppositum ter-
minatur.

Unde, si SS. Patres quandoque Mariam vocant Incama-
I umis instrumentum seu organum, id accipiunt non sensu
inc.taphysieo, sed late et metaphorice, innuendo B. Vir-
liincm ministrasse materiam ex qua formatum esi divinitus
• nrpus Christi.

'. ,0 Repugnare instrumentum physicum Incarnationis
proprie dictum. De ratione quippe instrumenti est ope-
rari praevie dispositive ad actionem causae principalis. At
pion videtur quomodo instrumentum creatum posset ope-
lari dispositive, etiam ex parte modi operandi, respectu
nclioriis qua: subsistentiam infinitam Verbi conjungit
naturae humanae. Insuper, causa quae physice unit duo
rxlrcma debet in utrumque agere physice. Nullatenus porro
jntclligitur t[ua ratione valeat res creata agere physice,
rliam instrumentaliter, in subsistentiam Verbi increatam.
Lrgo possibile non est instrumentum Incarnationis physi-
L' u in .

Remanet igitur utcausa efficiens physica sit tota Trinitas.
Unio quidem formalis est soli Verbo propria, sed unio
in diva, quia est opus quoddam, ad extra, est tribus per-
ennis communis, ut exponi! concilium Toletanum XI, 675:
« Incarnationem quoque tota Trinitas operasse credenda
i‘i. quia inseparabilia sunt opera Trinitatis. Solus tamen
I llius formam servi accepit in singularitate personae, non in
Hiuiluto divinae naturae, in id quod est proprium Filii, non
qimd commune Trinitati 1 . » Opus illud eximium est mira-
ndum miraculorum; et, quia in eo infinite distantia con-
junguntur, arguit infinitum amorem, cui infinita inservit
molentia, ita ut de illo mirum in modum verificenl ur verba
B Virginis : Frcil potentiam in brachio suo !

Quanta sil igitur Dei bonitas erga humanam creaturam,
III cujus commodum tam mirabilia operatus esi !

II. Hinc quaeritur de supernaturalitate unionis hypos-

Mnlicee. — Constat, jam causam Incarnationis physicam

i Denzinger, 284.

372 TRACT, DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. IT.

osse supernaturalem seu divinam ; explicandum su peresi,
an gratia unionis, et etiam gratia habitualis, sit naturali»
an supernaturalis ; et quo sensu specialissimo unio sil
supernaturalis.

III. Conclusio : Gratia sive unionis sive habitualis non
fuit in Christo naturalis quasi ex principiis naturae humanat *
exorta ; sed dici potest naturalis duplici titulo : et quin
procedit a natura divina Christi, et quia illam a nativitate
habuit. — Probatur I a pars. Utraque gratia est donum veiiol
ac proprie supernaturale. Porro donum supernaturale nulla®
tenus potest a natura humana originem ducere. Ergo neutra 1
gratia dici potest hoc sensu naturalis ; sed est simpliciter I
et absolute gratuita.

Probatur ll a pars. Quod procedit ab aliqua natura pro-|
pria Christo dici potest ipsi naturale. Atqui utraque gralia
procedit a natura divina propria Christo : gratia quippe
unionis est ipsa nalura divina substantialiter unita, gralia
vero habitualis est natura divina accidcntaliter communi
cata, seu accidentalis participatio naturae divinae. Ergo utra
que gratia, sub hoc respectu, dici potest naturalis in Christo

Proh. II I a pars. Cum natura dicatur quasi nascilura, id
vero quodam sensu dici potest naturale, quod a nativitati
seu a conceptione habetur. Sed utramque gratiam Chrisl u»
a nativitate et a conceptione habuit : in primo quippe Inc.u
nationis et conceptionis momento fuit natura humana divi
me persona; unita et anima ejus fuit munere gratiae replelaj
adeo quidem ut Christus dicatur et sit a nativitate ol
conceptione sanctus et Filius Dei : Quod nascetur ex fl
Sanctum vocabitur Filius Dei'. Ergo utraque gratia < I ii j|
potest hoc titulo naturalis.

IV. Unio Incarnationis est simpliciter et absolute ad
singulari titulo supernaturalis. — Supernaturale dicil m*j
absolute et simpliciter quod transcendit totam natura i
sive ex parte modi faciendi, sive ex parte rei qua; prodic
tur : sic in sanatione casci et in resurrectione mortui, visiti

I. Luc., i, 35.

ART. IV. COMPLEMENTUM DOCTRIN'j£ 373

n sl.ituta in oculo et vita reddita, corpori, sunt res ordinis
jniluralis, id solum quod est supernaturale est proprie causa
clllciens; in justificatione vero impii et causa justificans,
l>cus, est supernaturalis, et ipsa res, nempe gratia, est-
onlinis penitus supernaturalis. In Incarnatione porro causa
(dliciens est supernaturalis absolute, scilicet tota Trinitas,
i|ii,r conjungit active utramque naturam ; res ipsa, illud
lo rnpe donum subsistentiae divinas, illave duarum naturarum
Bino in unica Verbi persona, remanet supra totum natura;
ordinem.

Et hoc est supernaturale singularis omnino rationis. In
raderis quippe formis ordinis supernaturalis fil tantum
ucr i (leniatis participatio Dei : vel participatio transiens
virtutis et potentia; Dei, ut in causalitate instrumentali,
lipia creatura concurrit ad productionem gratia; aut mira-
lnilurum ; vel participatio permanens operationis Dei pro-
Binie, ut in visione intuitiva et amore beatifico ; vel parti-
li patio permanens ipsius naturae, ut in gratia sanctificante,
illuc est formalis et physica naturae divinae communicatio
ic 'i identalis.

At unio hypostatica est substantialis communio, qua-
ternis Verbum humana; natura; largitur suum esse et subsis-
tere. Natura sane humana nunquam fit substantialiter
divina nec divina substantialiter humana ; sed, propter
linit atem personae, qua; in duabus naturis subsistit, Deus
«I (■ ilur substantialiter homo et hic homo substantialiter
l| ices.

In hoc proprie reponitur supernaturale substantiale, nec
Uelnni supernaturale quoad substantiam. Gencratim habe-
tur supernaturale quoad substantiam quum realitas ipsa
llu" undum suam essentiam vel rationem formalem inspecta
Irimscendit omnes naturae vires et exigentias 1 . Illud porro
hudest esse vel substantiale vel accidentale. Supernaturale
■iiilnn quoad substantiam simul et subtantiale, est super-
ynd urale increatum, scilicet Deus in se aut Deus communi-
■iilus per unionem hypostaticam. Omne autem supernatu-
!hiI< quoad substantiam in creatis est accidentale, cum

ll. Cf. P. Garrigou-Lagrange, La surnaluralili de la foi, mai-
bulu 1913, Revue Thomisle.

-.374 THACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. II.

repugnet «lari, etiam de potentia Dei absoluta, substantiiml
creata m supernaturalem.

Supernaturale quoad modum dicitur res quae vires nalurlfl
excedit, sive ratione causae efficientis, ut in resurred mm
mortui ; dve ratione causae finalis, sicut actus virtutvil
naturalium per charitatem in finem supernaturuli
ordinantur.

Quia vero Deus ut esi in se, in suo esse proprio vitmpi
intima, est supernaturale absolutum et per antonomasiam
supernaturale quoad substantiam dicitur quod propm
participat Deum ut est in se, nempe aut naturam ejus,
monuimus de gratia sanctificante, aut operationem eju
ut fd in visione et amore patriae et in actibus salutari Iu
via:, quibus homo essentialiter in Deum supernaturuldl
ordinatur 1 . Participatio virtutis Dei in causalitate insim
marit ali respicit potius causam efficientem et idcirco vi h
dicit tantum supernaturale quoad modum. At poterit esi
supernaturale quoad substantiam, si ordinetur ad r«
proprie supernaturalem producendam; sic virtus insim
mentaria qua: ad productionem gratia: sanctifican
concurrit, ad supernaturale. quoad substantiam pdjiifl
pertinet, ratione termini.

I nio igitur hypostatica est, simul supernaturale quoul
substantiam et supernaturale substantiale.

V. Inde colligitur gratiam unionis esse potissimui
donum quod possit Deus creaturae largiri. — Donum qil
dem gratia:, licet prsestantissimum, remanet semper i
ordine accidentali ; donum autem Spiritus Sancti, quamv
sit in se substantiale, non est unio substantialis, nam iiub
tatio personarum divinarum in anima justi est tanlm
unio accidentalis , qualis inter templum et templi hospite i
viget. At nihil concipitur substantialius quam habere cm
Deo unum existere et subsistere, sicut etiam impossiln
est nobiliorem et ptsestantiorem habere terminum ipia
ipsum Deum in persona.

VI. Ultima unionis hypostaticae proprietas est indissu

1. Gf. Tract. De Gratia, q. I.

art. v.

COMPLEMENTUM DOCTRIN/E

lubilitas. — Fortiter inculcant SS. Patres unionem, non
luisse in triduo mortis interruptam. Sic S. Leo M. praedicat
unionem remansisse supplicio ac morte fortiorem, et
S Joannes Damascenus scribit : « Corpus et anima simul
ut initio in Verbi persona existentiam habuerunt, ac. licet
im morte divulsa sint, utrumque tamen eorum unam Verbi
lliypostasim habuit, 1 . »

Indissolubilitatem asserit Scriptura, dum testatur Chris-
tum Filium Dei et Filium Mariae, quem constituit unio
hypostatica, regnaturum absque fine : Et regni ejus non
Im/ finis 2 ; vel sempiternum habere sacerdotium 3 : quia
■ ni m sacerdotium Christi supponit unionem hypostaticam,
iihi sacerdotium est aeternum, indissolubilis quoque esse
ilcbet unio.

Concilium Chalcedonense confitetur unum Christum
filium Dei et Dominum nostrum in duabus naturis inse-
I imrabiliter, qiywpltmoc ; quae inseparabilitas sensu pleno
Iveram indissolubilitatem audit.

Id expressius docet concilium Toletanum XI (675) :

• In quo Dei Filio duas credimus esse naturas : unam divi-
|>ii tatis, alteram humanitatis, quas ita in se una Christi per-
iKina univit ut nec divinitas ab humanitate nec humanitas
n divinitate possit aliquando sejungi 4 . »

Matio theologica traditur ab Angelico 6 . Gratia unionis
I qua duae natura: conjunguntur in Christo est major gra-
tia adoptionis qua homines sanctificantur; et firmior
I m- magis permanens, quia haec ordinatui ad unionem per-
| nonalem, gratia autem adoptionis ad quamdam unionem
Jflllicfualem. Atqui gratia adoptionis non perditur sine
Imilpa. Ergo nec potest gratia unionis absque culpa amitti,
feicd impossibile est contingere culpam in Christo. Ergo
■impossibile est solvi divinitatis ab humanitate unionem.

[ I. S, Leo M., Serm. I.XVJII de Passione Domini, XVII, i ;
Ip /.., liv, 375; S. J o an. Damasc., De Fid. Qrlhod., lib. 1 1 1, <-. xxvii :
B' G., xciv, 16U8. — Cf. S. Thom., III P., q. l, a. 1 el, 2.

I '. Luc., r, 31 ss.

I 3. Hebr., vn, 24; xiii, 8.

I 1. Denzinger, 283.

I I. III P., q. l, a. 2,

QUAESTIO TERTIA

De modo unionis ex parte Personas assumentis

AD Q. III S. THOM/E

Explicato modo unionis in scipsa, ulterius investigatur
modus ex parte personas assumentis, et hinc quaeritur utrum
sive persona sive natura divina possint assumere, aa. 1-3 ;
utrum possint plures personae assumere et plures naturae
assumi, aa. 4-7 ; ac tandem sermo fit de majori convenientia
c\ parte personae Verbi, a. 8.

ARTICULUS PRIMUS

I IRUM PERSONA DIVINA ET NATURA DIVINA POSSINT

ASSUMERE

AD AUT. 1-3 S. TIIOM/I3

I. Persona finita nequit assumere. — Certum et indubi-
tatum est de facto nullam personam creatam subsistere
in pluribus naturis ; seu, aliis verbis, a nulla persona creata
te rminari aliam naturam. Personalitas quippe creata com-
paratur et commensuratur naturae tamquam actus proprius
potentiae essentialiter ad ipsum ordinatae. Ea porro est
ratio potentia; propriae et actus proprii, ut adaequentur abso-
lute, adeo scilicet ut actus proprius a propria potentia
lui aliter exhauriatur. Ergo personalitas creata a propria
mi lura exhauritur et coarctatur, nec potest aliam termi-
nare. Inde notat Sylvius 2 non esse audiendos qui dixerunt
.loannem Baptistam, Malaehiam, Melehisedech, fuisse

I. Cf. Commentatores in q. m.

Sylvius, in li. 1.

HUGON. — TRACTATUS DOGMATICI, II. — 13

378 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. III.

angelos incarnatos ; sicut nec eos qui putant Antichrisfuifl
fore diabolum incarnatum.

Quierunt tamen scholastici utrum id fieri possit de poten-
tia Dei absoluta 1 . Duplex recitatur sententia : affirmanl
Scotus, Nominales, Becanus, Theophilus Raynaud ; neganl
vero Thomistie, Suarez, Vasquez, Lugo. imo et Durandu.-,
seu communius theologi.

Eligitur et probatur sententia negativa. Ratio assigna 1
tur ab Angelico « IIoc autem est proprium divimo persona
propter ejus infinitatem, ut fiat in ea concursus naturarum
non quidem accidentaliter, sed secundum subsistentiam *. |

Ex quo sic arguitur : Nulla personalitas creata pol esi
etiam de potentia Dei absoluta fieri infinita. Atqui persn

nalitas terminans plures naturas debet esse infinita. Erg*
implicat absolute ut personalitas creata plures termine
naturas. Prob. min. Ut terminet plures naturas, debe
supplere plures subsistentias distinctas, ac subinde illni
continere perlecte, absque propria imperfectione, et idcirn
formali ter eminenter. At nequit continere formaliter em
nenter nisi sit infinita. Ergo. Prob. min. Continere formalil-
eminenter plures subsistentias esi illas continere proni nm
veniunt in ratione superiori entis. Sed continere in rafimi
superiori entis est complecti totum ens, nempe ens in tot
sua latitudine, qua; limite caret, ideoque continere in finii •
Ergo nequit continere formaliter-eminenter plures subsis
tentias nisi sit infinita.

11. Personae divinae propriissime convenit assumci
naturam creatam (a. 1). — Illi propriissime convoti
naturam assumere quod est principium actus et termini
assumptionis. Atqui persona divina est simul principio
actus et terminus assumptionis. Ergo persona; divinas pr
priissime convenit assumere.

Prob. min. Principium assumptionis est ipsa actio divin
qu» naturam creatam evehit. Sed persona est principiui
actionis, quia persona; est agere. Ergo persona est prine
pium assumptionis Terminus vero assumptionis est iil I

1. Ct. prfesertim Sai.mant. et Gonet, in h. I. ; L. Jans-i .
vol. IV, p. 212.

2. S. Tiiom., hic ad 2.

\RT. I. -- UTR. PERS. ET NAT. DIV. POSS. ASSUMERE 379

quo fit unio. Sed unio fit in persona. Ergo persona est ter-
oiinus assumptionis.

Ilf. Solvuntur difficultates. — Objicitur 1« : Non vi-

rlctur quomodo personalitas divina possit naturae creatse
communicari. Quod enim datur infinite in Deo exhauritur
m ipso nec potest iterum ad extra se diffundere. Atqui per-
ko n alitas divina se dat infinite in Deo. Ergo nequit ad extra
neatur» communicari.

Ilesp. : Difficultas illa ex imaginatione procedit. Unde
neganda est major : nullatehus concedi potest bonum divi-
uum, quod infinite se diffundit ad intra, ita exhauriri ut
Impossibilis fiat communicatio ad extra. Sicut fecunditas
divina, qu» infinitam importat communicationem ad intra
m trinitate potest adhuc se infinitis modis communicare
ei extra, novas semper absque limite producendo creaturas;

1 1 ' 1 2 personalitas divina, licet infinite se det ad intra, potest
ini Ime semper novas ac novas naturas perficere ac ter-
minare, quin unquam exhauriatur.

I Obj. 2°. Si persona divina naturam creatam assumit, fit
qiuedam additio. Sed repugnat fieri person» divin» aridi-
I Ionem. Ergo.

I Ilesp. : Dist. maj. : Fit additio, quatenus bonum divinum

I' muniratur natur» assumpt», concedo; quatenus per-

P'" 'i*' creata additur Deo, nego. Conced. min., et neg. con-
ilas. ; quia per illam unionem non Deus, sed homo perii-
|' ll ur.

I obj. 3o : Si fit assumptio natur», fit, communicatio per-
Atqui persona est incommunicabilis. Ergo person»
Ili vina; non convenit assumere.

I Ilesp. : Dist. min. : Persona est incommunicabilis, hoc
cusu quod non possit assumi ab alio supposito, concedo ;
line sensu quod non possit subsistere in pluribus naturis
llilbslantialiter unitis, subdist. : si agitur de persona creata,
l""cedo, quia non potest supplere plures subsistentia dis-
liliclas ; si agitur de persona divina et infinita, nego. : IIoc
liilcui est proprium divin» person», propter ejus infini-
liilcui, ut fiat in ea concursus naturarum, non quidem acci-
laid aliter, sed secundum subsistentiam*. »

■ I S. Tiiom., hic ad 2.

380 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. III.

Obj. 4° Persona constituitur per naturam. Atqui rcpu-^
ignat ut constitutum assumat constituens. Ergo.

Resp. : Dist. maj. : Persona Christi constituitur per natu-
ram divinam, concedo ; per naturam humanam, subdist. : I
simpliciter et absolute, nego ; secundum quid, ut est sub- I
sistens in hac natura, concedo. Contradist. min. : Rcpugnal |
ut aliquid assumat id a quo constituitur simpliciter, ron-
cedo ; id a quo constituitur secundum quid, sensu expli- 1
calo, nego, quia hoc est potius ofTectus actionis assumentis. 1
Et neg. conclus.

IV. Licet assumere primo et proprie conveniat personae
divinae, secundario tamen et ipsi naturae divinae conve-
nit (a. 2). — Probatur. Illi proprie convenit assumere qui
est simul principium et terminus assumptionis, secundario
autem ei qui est principium, sed non terminus. Atqui
persoiue divina; convenit esse simul principium et terminum, J
ut explicatum est ; natur® autem convenit esse principium
assumptionis, cum ejus virtute facta sit assumptio, sedj
non convenit esse terminum, quia non fit in natura. Krgoi
assumere convenit primo et proprie personae, secundario |
autem natur®.

Natura porro dicitur assumere, non quasi assumat ad soJ
sed solum quatenus assumit ad sui personam. Hac rajtioriu
explicatur cur interdum a Sanctis Patribus dicatur naturo j
divina incarnata, non quasi sit in carnem conversa, 8f-l
quia naturam carnis assumpsit.

V. De celebri formula : « UNA NATURA DEI Verbi
INCARNATA. >. — S. Cyrillus Alexandrinus, quo effi-
cacius unitatem substantialem in Christo contra Nesto-
ri anos vindicaret, formulam istam adhibuit : «
tou Oeoii AovoQ ffEffapxtoji^v/), una nalura Dei Verbi incor
nala 1 2 * . » Quem loquendi modum jam usurpaverat Apolli-
naris sensu perverso, ut inficiaretur veritatem humani
carnis in Christo 5 ; eo pariter abusi sunt monopliv-

1. Cf. S. Cyrii. 1 ,., Adv. Nestor, blasphem., II, coi. 60. n»
Episl. XI, coi. 193, Episl. XLVI , 12, coi. 240-246.

2. Cr. Leont., Byzant., De seclis, act. VIII; P. G., lxxxvI

1251 ss. ; et Lib. Adu. eos qui Apollinaris nonnulla proferunt.

ART. I. UTR. PERS. ET NAT. DIV. POSS. ASSUMERE 381

sit®, quasi natura Verbi fuisset in carnem conversa
vel absorbuisset humanam carnem, et una remaneat
lantum natura post Incarnationem. — At alia prorsus
acceptione formulam intelligit S. Cyrillus : oticw usur-
patur pro natura subsistente, qu® est ipsum suppositum
divinum, et Christus exhibetur tanquam unum totum subs-
tantiale, quod est simul Deus et homo. Non sunt enim in
Christo du® substanti® separat® vel accidentaliter unit®,
s- 1 I divinitas et humanitas in ipso efformant unum substan-
liale, quod est Verbum incarnatum ; aliis verbis, in Christo
• si unicum suppositum, quod est suppositum Verbi.

Ceterum, etsi pro natura seu essentia acciperetur esos 1 .;,
adhuc legitimus redderetur sensus. Nam notandum est,
nl observat Billuart, « S. Cyri Ilum non dixisse simpliciter
unam naturam, sed unam incarnatam ; et hoc verissimum
est, cum sola natura divina sit incarnata. Quinimo, cum
dicit incarnatam, aperte significat carnem esse hyspotaticc
unitam Verbo, adeoque a Verbo distinctam, quo perimitur .
error Eutychetis 1 . »

Formulam recte interpretatur et defendit concilium
Constant. II, 553 : « Si quis ex duabus naturis deitatis et
Immanitatis confltens unitatem factam esse, vel unam
naturam Verbi Dei incarnatam dicer s, non sic ea excipit
sii ut Patres docuerunt, quod ex divina natura et humana,
unitione secundum subsistentiam facta, unus Christus effectus
est, sed ex talibus vocibus unam naturam sive substantiam
deitatis et carnis Christi introducere conatur, talis A. S. J »

Similiter concilium Lateranense sub Martino I, 649 : « Si
quis secundum sanctos Patres non confitetur proprie et
I hi eundum veritatem unam naturam Dei Verbi incarnatam,
|ici' hoc quod incarnata dicitur nostra substantia perfecte
I in Christo Deo et, indiminute, absque tantummodo peccato,

I significata, condemnatus sit 8 . »

Licet ergo formula sit in se verissima, opportunum esi
I illa non uti nisi adhibitis particulis vel adjunctis qu® omnes
I m quivocationeo penitus removeant 4 .

I. Billuart, disseri. IV, ari. 1, obj. I.

Denzinger, 220.

3 . Idem, 258.

I. Consuli possunt : Petav., lib. IV, c. vn ss. ; Franzelin,

382 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. IU.

VI. Utrum, abstracta personalitate per intellectum,
natura possit assumere (a. 3) 1 .

Sensus quaesiti duplex esse potest : 1° utrum ’ “
divina cognosceretur ut subsistens m una persona, pio '
concipiunt philosophi vel ludaei, posset mU«bP>
mere; 2o utrum, quamvis natura divma s.t subsistens in
tribus personis, possit tamen, ratione subsistenti* tribu,
communis, naturam creatam assumere, ita ut " .rJ
Deusin.arnari, quin ulla incarnaretur persona scutcho
creator. Instituitur quffistio propter nostrum ^telhgen
modum. Si enim Deus cognoscitur ut est m se, ja •

sibile est aliquid a Deo abstrahere per viam resc ■

quia totum quod est in Deo est unum ^ salva ^mctio
personarum ; si vero intellectus suo modo intelbg.t Deumj
scilicet divisim et multipliciter, possumus ahqua m Deo
abstrahere. Quibus pramotatis, respondetur .

10 Abstractis personalitatibus per intellectum suo modo
intelligentem divinat potest natura divma creatam natui am

'^Probatur breviter. Duo importat ^umptio : principiun»
et terminum. Sed, lacta per intellectum hac abstractioni,
remane! principium, nimirum omnipotentia divma , re •
net pariter ipse terminus, scilicet persona d.v na, q
concipitur una in una natura. Ergo, habita illa absti actio . ,
potest divina natura assumere. .. .

2« Ratione subsistenti® communis potest natura divhfl
creatam naturam assumere. Ita communius Ihomist..,
contra Vasquez et alios plures*.

Probatur. Person® non subsistunt ut distincte > ni« \ -
tenus subsistunt jam in natura divma. Lrgc » deb *

, a tio qua person® subsistunt m natura. Sed ratio subsis
tendi in natura divina est quffidam subsistentia commi.

thes . XXXV; L. Janssens, t. IV, „p. 214 ss. ; T.xeront, Ili»

loira tles Doymes, t. HI, p. 69. Cajet an., SYLVinf,

1. Consulantur commentatores in h. 1. , cajet an.,

Joan A S. Thoma, Salmant., Gonet, etc.

2. Pro difficultatum solutione, cf. Gonet, disp. -J

ART. I. UTR. PERS. ET NAT. DIV. POSS. ASSUMERE 383

et absoluta, sicut ipsa natura. Ergo concipienda est aliqua
absistentia communis et, absoluta in divinis. Porro quod
csl. ratio subsistendi in natura divina potest a fortiori
esse ratio subsistendi in natura creata, quia continet emi-
nenter quidquid praestare valet subsistentia creata.

Ergo ratione subsistenti® communis natura divina potest
naturam creatam assumere.

ARTICULUS SECUNDUS

UTRUM POSSINT PLURES PERSONJE ASSUMERE
ET PLURES NATUR M ASSUMI

Al) ART. 4-7 S .T1I0M/E

I. Una persona divina potest naturam creatam assumere,
quin assumant aliee personae (a. 4). — Contra quosdam
haereticos, Hermogenem, Praxeam, Sabellianos, patripas-
sianos, qui, distinctionem personarum non attendentes,
asser uerunl non posse incarnari et pati Filium nisi Paler
incernetur et patiatur. M

Conclusio est de fide. Concilium Toletanum XI, 675, de-
clarat : « Incarnationem quoque hujus Filii Dei tota Tri-
nitas operasse credenda est, quia inseparabilia sunt opem
Trinitatis. Solus lamen Filius lonnain servi accepit, in sin
gularitate persona;, non in unitate divina; naturae, in id
quod est proprium Filii, non quod est commune Trinitati »
Probatur ratione theologica. Actio uniendi et assumendi
est operatio ad extra ideoque tribus personis communis,;
sed unio formalis competere potest uni persona; quin alteri
competat.

Sic breviter proponi potest argumentum S. Thomae : Assu
mere importat actionem assumentis et terminum assump
tionis. Atqui, licet principium et actio assumendi sil
communis tribus personis, terminus tamen convenit uni
persona; quin simul tribus conveniat. Ergo. Declaralur
min. Terminus esi persona. Jam vero, sicut una persona
est a caeteris distincta, ita distinctam habet personalit «
tem, qua; communicari potest quin alterius personali Ius
simul communicetur.

II. Quaelibet ex personis divinis potest naturam humii-

1. Dknzinged, ‘284.

ART. II. UTR. PLURES PHRSON.n POSS. ASSUMERE, F.TC. 385

nam assumere (a. 5). — Doctrina certa. Quidquid potest
Filius potest et Pater et Spiritus Sanctus. Sed Filius
potuit incarnari. Ergo similiter Pater Spiritus Sanctus.

Assumptio quippe importat principium el terminum.
Qmelibet autem persona potest esse principium et terminus,
Frgo quaelibet persona potest assumere. Prob. min. Prin-
1 i pium assumptionis est virtus divina. Sed virtus divina
csl tribus personis communis. Ergo tribus personis convenit
esse principium. Ut vero persona sit terminus assumptionis,
debet habere propriam personalitatem cui competat virtus
lenninativa infinita. Sed quaelibet persona habet propriam
personalitatem, cui competit virtus infinita in subsistendo
d terminando. Ergo quaslibet persona potest esse terminus
assumptionis.

Vel alio modo, virtus divina est indifferens ad omnes per-
ii nas. Quod vero indifferens est ad plura potest ad quodlibet
• orum terminari. Ergo virtus divina potest ad quamlibet
personam terminari, ac proinde valet cuilibet personae
lui manam naturam conjungere.

r II. In illa ergo hypothesi filiationem nostram adopti-
vam a singulis personis reciperemus. — A Filio quidem
im arnato Unquam ab exemplari, quia filiatio adoptiva est
ad similitudinem adoptionis naturalis ; a Patre autem
incarnato, tanquam a principio naturalis filiationis ; a
Spiritu Sancto tanquam a nexu communi Patris et Filii 1 .

IV. Aliquid specialiter notandum de Patre. — Pater,
I qui est, innascibilis secundum nativitatem asternam, nas-
ccretur secundum nativitatem temporalem ; quae duo non
nc mutuo excludunt, quia Deus incarnatus remanet totus
I m suis, sicut est totus in nostris. Sed Pater incarnatus non
pmptorea diceretur missus : nam missio importat ut per-
muta missa procedat ab alio et incipiat esse alicubi secundum
ulTectum novum, unde mitti dicitur Filius Dei secundum
I im amationem, eo quod est ab alio ; at Pater incarnatus,
li> ct inciperet habere in natura humana novum essendi
modum, non idcirco procederet ab alio.

I . S. Thom., hic ad 2.

386 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. III.

V. Quaedam regulae loquendi. — Tres personas i near
natae in tribus naturis humanis essent quidem unus Deus
incarnatus, non tres Dii incarnati ; sed aliunde diceretur
rectissime : sunt in incarnatione tres IIormnes-Deus,
siquidem quaelibet persona esset IIomo-Deus. Stupendum
sane amoris mysterium : tres Homines-Deus, vel tres divum*
personas incarnatae, conversantes nobiscum, epio eliicacnm |
in amorem Dei rapiamur !

VI. Non est impossibile divinis personis ut duae vel tro»

assumant unam numero naturam humanam, licet impos-
sibile sit ut assumant unam personam humanam (a. 6). !

Constat ex supradictis tres personas posse eamdem natu
ram humanam assumere ratione subsistentiae communi»
qua dici posset Deus incarnatus etsi nulla persona esset]
incarnata. Quaerit in praesenti utrum persona; id valeant
ratione proprie personalitatis, ita ut tres in eadem numero
natura humana incarncntur. Negant Sctotista?, Logo' ; aHii -
mant vero communius theologi post 1). I hornam 2 .

Probatur sententia thomistica. Quod natura humana
assumatur provenit, non quidem a natura humana, sed u
potentia divinae persona?, juxta elTatum S. Augustini
talibus rebus lota ralio facli esi polenlia facientis . Atqm
ha:c est ratio divinarum personarum ut una non excludat
aliam a communione ejusdem natura?, sed solum a commu-
nione ejusdem persona?. Ergo possibile est tres persona»
assumere unam naturam humanam, licet non possint una»
assumere personam. Explicatur min. Persona; divina; w
excludunt quidem in proprietatibus personalibus, qua? it(
sunt, unius ut alteri non conveniant ; at non se excludunt'
a communione ejusdem natura? divina;, prout fert, examina
l n Deo omnia unum sunt ubi non obvial relationis oppositio,
Cur ergo se excluderent a communione ejusdem natur*
humana? ? Non possunt sane humanam personam assumere,

1. Cf. Lugo, disp. XVIII, sect. 6. . ‘

•2 De mente 8. Anselmi et S. Bonaventur/e, aliqui dubilniil
verumtamen ipsos D. Thoma? consentire existimat cl. L..J anssi.mi,

3. S.' AucusriN., Episl. adVolus., n. 8> P. L., xxxih, 519i J

ART. II. — • UTR. PLURES PERSONA? POSS. ASSUMERE, 1!TC. 387

quae, eo ipso quod propriam habeat subsistentiam, est sui
juris et jam incommunicabilis ; at respectu ejusdem naturae
humanae quod potest una persona et alia eodem jure simul
potest. Unde eamdem naturam quam terminat Filius potest
simul terminare Pater, et similiter Spiritus Sam i us.

— Difficultas fieri solita haec est. : Non potest unum et
idem dependere a pluribus causis totalibus et adaequatis.
Uqui, si tres persona? divinae eandem assumunt naturam,
idem pendet a pluribus causis totalibus et adaequatis. Ergo.

— Resp. : Dist. maj. : Idem non potest dependere a
pluribus dependentia proprie causali, concedo ; dependentia
solum lerminaiioa, nego. Contradist. min., et nego conclus.

- Non potest quidem dari duplex causa adaequata ejusdem
effectus 1 ; sed terminatio non esi hujusmodi. Sicut enim
iu humanis relatio paternitatis, quae terminatur ada;qua 1 e
mi uno filio, potest adhuc in alio terminari, quia in illo
extenditur ; ita terminatio natura? humana? qua; fit ab una
persona divina potest ad aliam extendi et ab illa eodem
jure fieri ; et, sicut terminatio paternitatis fit novo modo
in novo filio ad quem extenditur, ita terminatio natura;
humana? fit novo modo ab alia persona ad quam extenditur
<pia?que potest ipsi praestare novo modo quod jam alia
pnestabat.

VII. In hac porro hypothesi non essent tres homines
»od unus homo. — Ita S. Thomas et ejus discipuli, com-
munis, licet dissentiant Cajetanus, Medina, ete. « Dicendum
quod in hac positione facta, scilicet quod tres persona;
assumerent unam naturam humanam, verum esset dicere
quod tres persona? essent unus homo propter unam naturam
humanam. Sicut enim nunc verum est dicere quod tres
persona? sunt unus Deus propter unam divinam naturam ;
"c verum esset dicere quod essent unus homo propter
miam naturam humanam 2 . » — Qua; comparatio evincit
"iimino D. Thomam loqui de imitate simpliciter, hon vero
'Ic unitate solum secundum quid, ut interpretatur Caje-
I unus.

1. Cf. Curs. Philos. Thomist., I. VI, pp. 108 ss.

2. S. Thom., liic ad 1.

38S TRACT. DE VERBO INCARN.' ET REDEMPTORE. Q. III.

Ut multiplicentur nomina substantiva concreta, oportet
multiplicari simul et naturam et suppositum : ut enim sint
tres patres vel tres filii, debent esse tria supposita et tres
naturae. Atqui, si tres personae assumunt unain numero
naturam, multiplicantur tantum supposita, non multipli-
cata natura. Ergo nomen substantivum concretum hominis
non multiplicatur; ergo lies personae divina; in eadem
numero natura humana erunt unus IIomo-Deus.

VI II. Una persona divina potest plures naturas huma-
nas simul assumere (a. 7). — Cum assumptio importet
principium et terminum, poterit una persona divina plures
naturas assumere, si neque ex parte principii neque ex parte
termini ulla deprehendatur repugnantia. Porro ex neutro
capite repugnat. Ergo. Proh. min. Principium est potentia
divina, quae infinita est. De ratione porro infiniti est ul
nunquam exhauriatur, nec. ad unum effectum, seu unam
unionem, limitetur, sed novum semper ac novum similem
producere queat. Ergo ex parte, principii nihil implicat,
— Terminus autem est personalitas divina. Atqui ratio
personalitatis divina;, cum sit infinita sicut ipsa potentia,
nullatenus exhauditur in terminando unam naturam,
sed potest alias et alias in nfmitum actuare perficere,
terminare.

Posset itaque divina persona multas humanas naturas
simul sibi unire, imo utrumque sexum, ut ho - pacto utrum
que sanctificaret et glorificaret.

IX. In hac hypothesi in qua supponitur persona divina
plures naturas humanas assumere, esset unus Homo-
Deus, non plures Homines-Deus. — Ita communius The-
mista; contra Scotum. Durandum, Capreolum. Ratio fui!
jam assignata.

Ut multiplicentur nomina substantiva concreta, debent
multiplicari simul et natura et suppositum. Sed in illa
hypothesi multiplicatur sola natura, non vero suppositum.
Ergo non multiplicaretur substantivum concretum horno ;
ergo non essent plures homines, sed unus homo, habciat

ART. II. UTR. PLURES PERSON/E POSS. ASSUMERE, ETC. 389

plures naturas humanas, sicut homo duobus vestimentis
indutus non dicitur duo vestiti, sed unus vestitus duobus
vestimentis.

Dici posset tamen Verbum pluries incarnatum, sicut
idem homo dici potest pluries vestitus aut pluries coro-
natus l .

1. Cf. S. Thom., hic ad 2 ; Gonet, loc. cit.; L. Janssens, in h. 1.

ARTICULUS TERTIUS

DE MAJORI CONVENIENTIA INCARNATIONIS FILII
AD ART. 8 S. TH0M.T3

I. Sola persona Filii humanam naturam assumpsit ; ei
convenientissimum quidem fuit personam Filii incarnari.

I a pars est «1»; fide contra modalistas et patripassianos,
qui Incarnationem et passionem Patri a;que ac Filio tri-
buebant.

Scriptura apertissime testatur Incarnationem soli Filio
esse propriam. Angelus qui mysterium nuntiat pradirit rf
quod nascetur ex te Sanctum vocabitur Filius Dei 1 2 . S. Joan-
nes id expressissime asserit : « Verbum caro factum est.l
Vidimus gloriam ejus quasi Unigeniti a Patre... Filius , qm
est in sinu Patris, ipse enarravit*. » — Ipse Christus se exhi-
bet ut Filium incarnatum : « Sic Deus dilexit mundum ut
Filium unigenitum daret 8 . » — Pater idem profert testi-
monium « Ilie est Filius meus dilectus, in quo mihi bone
complacui : ipsum audite 4 5 . » — S. Paulus id pariter incul
eat : « Proprio Filio suo non pepercit Deus 6 ... Misit Filium
suum factum ex muliere, factum sub lege 6 .

Doctrina Ecclesiae constat et factis et authenticis decla-
rationibus. Factis quidem, nam et catholici doctores ol
summi pontifices, utZephyrinus et Callistus, statim patri -i
passianis obstiterunt, recolendo solum Filium esse pro nos-
tra salute incarnatum et passum. Declarationibus solem-
nioribus. Symbola enim omnia confitentur Filium Uni-
genitum esse pro nobis incarnatum, passum. Concilium

1. Luc., i, 35.

2. .1 o an ., i, 14, 18.

3. J oan ., m, 16.

4. Matth., xvii, 5.

5. Rom., viii, 32.

6. Gal., iv, 4.

ART. III. — DE MAJORI C.ONVEN. INCARNAT. FILII 391

l mistant. II, 553, tradit illum qui est incarnatus esse Deum
Wrbum, Dominum Jesum Christum, unum de Trinitate'.
l (incilium Toletanum XI, 675 : « Solus tamen Filius for-
mam servi accepit, in singularitate personae, non in unitate
divinae naturae, in id quod est proprium Filii, non quod est
lommune Trinitate*. »

Traditionem patristicam egregie resumit S. Fulgentius :
i' Sicut ergo secundum illam divinitatem, qua unum sunt
Paler et Filius et Spiritus Sanctus, neque Patrem natum
i redimus neque Spiritum Sanctum, sed solum Filium na-
luin catholica fides et credit et praedicat... Idem tamen
Unigenitus Deus secundo natus est : semel ex Parte, semel
i \ matre : natus est enim de Patre Deus Verbum, natus
rsl de matre Verbum caro factum 3 . »

Prob. ll a pars. Arg. I um . Congruentius conjunguntur
quie sunt magis similia et convenientia. Atqui Verbum
specialiter habet convenientiam ad lotam naturam el
praecipue ad naturam humanam. Ergo Verbum congrucn-
I i iis assumit naturam humanam.

Prob. min. Verbum est exemplar totius natura' creatae;
exemplar porro est forma cui agens intendit opus suum
.issimilare. Ergo Verbum specialiter habet similitudinem
' mu tota natura, cujus esL archetypus. Praecipue vero
■ mu natura humana. Etenim propria hominis perfectio
rsl cognitio intellectiva et praesertim sapientia. Atqui Ver-
bum est terminus cognitionis paternae et est Sapientia
mercata. Ergo praecipuam habet convenientiam cum ho-
mine, cujus cognitio et sapientia sunt propria perfectio.

Hinc, eruitur singularis congruentia ut Verbum hominem
lapsum reparet.

Convenientius reparatur res a quo in principio facta luit,
sicut artifex per formam artis qua articficiatum condidit,
ipsum, si collapsum fuerit, restaurat. Atqui Verbum est
liii ma, seu causa exemplaris, per quam homo fuit conditus.
Krgo per Verbum debuit homo collapsus reparari.

1. Can. 4 et 5 ; Den/jnger, 216-217.

Denzinger, 284.

!. Cf. S. Fulgent., De Fide ad Petrum, c. ii, n. 7-10; P. L., lxv-
675 ss. — De valore et momento hujus testimonii, cf. Card. Fran-
/i lin, thes. XXXII; L. Janssens, pp. 244-246.

392 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. III.

Arg. II"®. Finis Incarnationis est ut restituatur homini
filiatio divina, quam per peccatum amiserat. Atqui summe
congruit filiationem adoptivam per Filium Dei naturalem
nobis restitui, cum filiatio adoptiva sit participatio qua-
dam filiationis naturalis. Ergo convenientissimum fuit
Dei Filium incarnari.

Arg. II um . Quia primus homo peccaverat appetendo
inordinate scientiam et similitudinem Dei, debuit ab e»
persona reparari quae est vera scientia, veraque sapientia
et naturalis imago Dei. Sed haec persona est Verbum. Ergo
debuit per Verbum reparari.

II. Aliae congruentiae. — A sanctis Doctoribus propo-
nuntur, quie sic breviter compendiari possunt : Convenien-
tissimum fuit ut qui est in aeternitate Filius ex Patre sine
matre fieret filius in tempore ex matre sine patre ; ut qui
est medius inter Patrem et Spiritum Sanctum fieret media-
tor inter Deum et hominem ; ut Verbum quo in Deo dicun-
tur omnia nobis etiam diceret Dei secreta ; demum, ut Pa-
ter qui est ingenitus in divinis non fieret genitus in humanis
per temporalem Incarnationem 1 .

[II. De formula : « UNUS DE TRINITATE PASSUS

EST )). — Christus Jesus est revera unus de Trinitate,
nimirum secunda persona pro nobis incarnata. Hinc a
monachis Scythis invecta fuit formula : « Unus de Trini-
tate passus est. » Quidam voro haeretici effatum ita inter-
pretati sunt, ut monophysisino faveret, quasi natura divina
passa fuisset. Imo, non ulli ex ipsis celebri Trisagio ab ipsa
Chalcedonensi Synodo decantato : « Sanctus Deus, Sanctus
fortis, sanctus immortalis, miserere nobis », impie adde-
bant : « Qui crucifixus es pro nobis », et idcirco divinam
naturam trium personarum passibilem asserebant et mor-
talem.

Quaestio fuit a monarchis Scythis ad Ilormisdam Paparii
delata ; qui tamen nondum opportunum existimavit rem

I. S. Fulgent., loc. cil., ; S. Anselm., De Fide Trinitatis rl
Cur ens liomo ; P. L., clviii, 276 ss. 407 ss. — De triplici ratione

quam affert S. Anselmus, cf. L. Janssens, p. 238-240.

ART. III. DE MAJORI CONVEN. INCARNAT. FILII 393^

definire. Sed alii monachi Constantinopolitani, Accemetse,
iterum formulam impugnarunt, quasi silentium summi
Pontificis esset loco damnationis habendus. Tunc Justi-
nianus imperator supplices litteras misit ad Joannem
Papam II, qui formulam :« Unus de Trinitate passus est »
approbavit, anno 534 : « Probavimus catholicam impera-
toris fidem et ita esse propheticis et apostolicis vel Patrum
exemplis evidenter ostendimus. Unum enim ex Sancta
Trinitate Christum esse, hoc est unam de tribus Sancta?
Trinitatis personis sanctam esse personam sive subsisten-
tiam, quam Graeci vr.ovxctaiv dicunt, in his exemplis evi-
denter ostendimus 1 . » — Iterum approbatur formula in
concilio Constant. II, ubi Christus pluries vocatur unus de
Sancta Trinitate 2 .

Idem ergo, qui est unus de sancta Trinitate et absolute
impassibilis in natura divina, passus est et crucifixus
secundum naturam assumptam.

Christo igitur Filio Dei incarnato, Homini-Ded, Creatori
et Redemptori, sit laus, honor et amor !

1. Denzinger, 201.

2. Can. 4 et can. 5 ; Denzinger, 216, 217.

QUAESTIO QUARTA
De modo unionis ex parte assumpti

AD O. IV-VI S. THOM7F.

Postulat ratio rerum, ut jam comperto quienam persona
possit assumere, inquiratur fle natura assumptibili tum
m seipsa tum in concreto (q. iv) ; de integritate natura-
assumpt® (q. v) ; de ordine assumptionis (q. vi).

ARTICULUS PRIMUS

1>E NATURA ASSUMPTIBILI 1

AD Q. IV S. TIIOM/E

I. Notio assumptibilis. — Aliquid assumptibile dicitur
(piod aptum est ut a persona divina assumatur. Qua? apti-
tudo considerari potest vel absolute secundum solam poten-
tiam passivam assumpti et solam potentiam activam assu- 1
mentis, et sic quaeritur utrum omnis substantia sit a Deo
assumptibilis ; vel lujpolhelice el relative, attento fine Incar-
nationis, quo sensu quaeritur quaenam natura congruentiam
habeat ad assumptionem. Hic iterum duplex congruentia
attenditur : una ad finem Incarnationis simpliciter obtinen-
dum, qua ratione quaelibet natura capax meriti et satisfac-
tionis potest assumi 2 ; altera ad finem Incarnationis melius
obtinendum, et jam sola natura humana est proprie assump
tibilis. De singulis est discurrendum.

II. Accidens non potest assumi immediate ad subsis
tentiam divinam. — Ita communius theologi, dissentien-

1. Cf. Commentatores in h. 1., Cajetam, Sylvius, Gonet, Sai.-
MANT.

2. Cf. supra, q. i, art. 2.

ART. X.

DE NATURA ASSUMPTIBILI

395-

l.ibus tamen Mediina, Valentia, Nazario. Agitur de assump-
tione immediata, quia constat accidentia humanae natur®
in Christo assumi a Verbo, divino mediante eorum subjecto,
nempe substantia cui inhaerent.

Ut porro aliqua natura immediate assumatur a persona
divina, debet esse capax subsistenti® proprias, eapaxye
existendi per se, siquidem assumptio id importat ut susbsis-
t, entia propria a substantia divina suppleatur. Atqui acci-
dens non habet subsistentiam propriam nec etiam divini t us
fieri potest capax existendi per se. Ergo nequit accidens
immediate assumi ad subsistentiam divinam. Prob. min.
Ratio accidentis et ratio subsistendi per se mutuo se
excludunt, ita nempe ut, etiam quando accidens sustentatur
divinitus a substantia separatum, non fiat ens per se exis-
I ens positive, sed tantum negative, quatenus, licet non
sit actu in subjecto, retineat semper exigentiam ad
inh®rendum subjecto. Quare, si accidens fieret capax
subsistenti®, eo ipso amitteret rationem accidentis.

Attamen, juxta Thomistas, accidens propriam habet
existentiam ab existentia substanti® distinctam 1 . Hinc
inferunt multi ex schola thomistica, sicut Alvarcz,
Joannes a S. Thoma, Gonet, etc.*, non implicare ut accidens
uniatur immediate cum existentia divina, quia h®c potest
supplere eminenter omnem existentiam creatam. Qu® sen-
tentia eo tantum sensu probari potest, ut existentia divina
accidenti pr®stet nobiliori modo quod pr®stabat existentia
propria, non vero ut sit actus proprius accidentis, illud
complendo, sicut existentia propria complebat; nam exis-
I, entia propria est actus accidentalis complens potentiam
accidentalem, existentia autem divina est actus supercxce-
dens qui potest eminentiori modo terminare , seu perficere
et coronare, potentiam creatam sive substantialem sive
accidentalem : quemadmodum essentia divina in visione
beatifica se habet per modum actus terminantis intellectum
creatum, qui est potentia accidentalis.

Non repugnat itaque accidens terminari actu divino,
licet repugnet accidens fieri subsistens.

1. Cf. nostr. CurSi Philos. Tlioinisl., I. VI, p. 19 ss.

2. Cf. Gonet, disp. IX, a. 3.

396 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. IV.

ART. t.

DE NATURA ASSUMPTIRIU

397

III. Quaelibet substantia creata, etiam incompleta, quoi
potest saltem divinitus existere in seipsa, est assumptibili»
a persona divina. — Omnis quippe natura quae est potenhii
proprie substantialis el habere potest existentiam propriam,
potest esse capax actus illius substantialis qui est sub-
sistentia.

1° Compositum ex materia et forma est hujusmodi.
Quoeirra nou repugnat metaphysice theoria quam adstrue-
bant. impanalores, nimirum Verbum divinum uniri pani
hypostatice in Eucharistia. Contradicit quidem fidei ca-
tholicae, nam corpus hujusmodi esset corpus panaceum,
non autem verum Christi corpus humanum, de Virgine
natam, vere passum, immolatum in cruce pro homine,
nunc immortale et gloriosum, quale in Eucharistia conti-
netur ; at. conceptio in seipsa non implicat absolute.

2° Materia prima, quia non potest sine forma substantiali
donari existentia creata’, nec etiam potest actuari per exis-
tentiam aut subsistentiam divinam. Quapropter, si assu-
mitur materia prima, debet, eum forma substantiali assumi,
Ita communiter Thorius Lai, praeter Bannez.

3° Anima separata capax est subsistentiae et existenlue
propriae. Ergo poterit persona divina assumere animam
rationalem separatam a corpore, destruendo propriam
subsistentiam et, existentiam et divinam subrogando. Vel
etiam potest Deus creare animam rationalem et impedire
ne ab illa resultet propria existentia et subsistentia, ut
loco illius subrogetur personalitas et existentia divina”.

4° Forma vero substantialis corporea, quia non est pura
potentia sicut materia, sed actus determinatus, poi.esl
per miraculum a materia separatim existere, non secus ac
accidens separatum a subjecto ; et, quia est de genere subs-
tantia;, capax est termini substantialis, et idcirco assumi
potest ad subsistendum emincnliori subsistentia personui
divinae.

5° Partes integrales, ut manus, pedes, quamdiu sunt um
tae toti composito, non habent existentiam propriam sed
unica compositi existentia et subsistentia existunt et suh-

1. Cf. Curs. Phil. Thomisl., t. 11, p. 131-133.

2. Gonet, loc. cit., n. 46.

• idunt 1 2 ; unde, si assumantur, debent cum toto composito
ussumi. Si vero a toto separantur, jam subsistentiam et
rvistentiam propriam consequuntur ab existentia et subsis-
Iridia illius compositi distinctam, ac proinde assumi pos-

imt, etiam illo toto non assumpto”.

IV. Si spectetur congruentia absoluta, sola natura prae-
dita intellectu et voluntate est assumptibilis.

Congruentia absoluta ea est qua potest obtineri et
procurari simpliciter finis Incarnationis. Jam vero finis
Incarnationis, scilicet redemptio, obtineri nequit nisi
nssumpta natura praedita intellectu ct voluntate. Ergo.
Minor abunde constat ex dictis superius de necessitate
Incarnationis. Natura enim qua; assumitur ad reparandum
debet esse Ium meriti tum et satisfactionis capax. Utrum-
que porro, tam meritum quam satisfactio, sunt opera libera,
qu;e ab intellectu et voluntate procedunt. Potuissent abso-
lute angelus et anima separata, utpote actuum moralium
' apaees, assumi ad reparationem ct redemptionem.

\ . Si vero spectetur congruentia perfecta, convenientius
fuit naturam humanam prse alia quacumque assumi (a. 1).

Illa natura pra; castoris convenientius assumitur cui
lpetunt simul et congruentia quae est dignitas et congru-

• nlia (piae est. necessitas reparationis. Atqui haec duo simul
innupta soli naturae humanae conveniunt. Ergo. Proh. min.
l 11 Haec duo humanae naturae conveniunt. Cum persona digni-
I n I em importet ordinis rationalis, id congruentiam habet
n • 1 unionem in persona, quod est capax cognitionis intellec-
livic, et congruentiam habet ad unionem cum persona divi-
na, quod jam capax est ut Deo uniatur per cognitionem et
n inorem. Atqui natura humana est capax cognitionis
i ai ionalis, et pariter capax ut Deo uniatur per operationem,
cognoscendo nempe ct amando. Ergo habet congruentiam
dignitatis. Aliunde habet necessitatem reparationis, quippe
ipiie fuit tota in Adamo lapsa. 2° Tlafcc duo nulli alteri
initurae praeter humanam competunt.

1. Cf. Curs. Philos. Thomisl., t. II, p. 149. 150; t. V, p. 260.

Gonet, n. 55 ss.

398 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. IV.

Non quidem natur* irrationali ; quia, cum nequeafl
uniri Deo per operationem, cognoscendo et amando, n
fortiori nequit conjungi secundum esse personale, ut ner-
vose exprimit Angelicus : « Et ideo creatura irrationalis,
qu* deficit ab unione ad Deum per operationem, non habet
congruitatem ut uniatur ei secundum esse personale"*, i»
Unde natur* irrationali utrumque deest.

Nec etiam natur*, angelic*; quia, licet conveniat digni-
tas, deest tamen necessitas. Primo, quia non tota decidit
natura angelica. In homine quippe est una species, et, \ i
ordinationis divin*, Adam ita constitutus est omnium
caput, ut lapso primo homine, lapsa sit tota natura, etiam
in singulis ; in angelis vero tot sunt species quot individua,
nec ullus angelus fuit institutus aliorum caput : unde lapsa
natura in uno vel pluribus angelus, non idcirco labitur
Lota natura angelica. Secundo, quia natura angelica est
irreparabilis de potentia Dei ordinaria, id est consentanSni
natur* Angelorum : angeli quippe, sicut intclligunt immu-
tabiliter, ita volunt immutabiliter; hinc effatum : quod
hominibus esi mors lioc angelis esi lapsus, sicut nempe homo
post mortem est inconvertibilis, ita angelus statim posl
lapsum*. Tertio, quia angelus propria voluntate, absque
tentalione peccavit, homo vero tentationc externa induc-
tus. Demum, sufiieiebat ut angelus intelligibiliter a DcO
instrueretur ; sed congruebat ut homo per Deum-Hominem
edoceretur.

VI. Filius Dei nec assumpsit nec assumere potuit huma-
nam personam (a. 2). — Doctor Angelicus sub novo medio
considerat qu* jam q. ii solvit; nam q. n rem ex parlc
sumentis speculatur, hic ex parte assumpti ; ibi inspicitur
persona, ut est terminus, unionis, hic vero persona ut pr;c-
intelligitur assumptioni et est unioni logice saltem prior.

Refellitur iterum error qui et unionem substantialem
et maternitatem divinam negat. Si enim Verbum assumpsd
personam humanam, B. Virgo genuit hominem purum, non
Deum : qu* est h*resis nestoriana.

1. S. ThoM., hic ad 2.

2. Cf. Tract. De Angelis.

ART. I.

DF. NATURA ASSUMPTIBII.I

399

Probatur conclusio. Quod assumitur pr*intelligitur
assumptioni. Atqui persona unioni nec pr*intelligitur nec
pr*intelligi potest. Ergo nec assumitur nec potest assumi.

Declaratur major. Aliquid assumitur in quantum ab ali-
quo ad se sumitur. Non potest vero ab alio ad se sumi
nisi jam sit. Ergo quod assumitur jam est jamque, logice
saltem, prseintelligitur assumptioni. Prob. min. Persona in
assumptione non potest pr*intelligi. quia est pr*cise ter-
minus in quo amb* natur* copulantur. Ca&terum, si pr*-
intclligeretur persona assumptioni, aut corrumperetur et
jam frustra esset assumpta, aut persisteret post assump-
tionem, et sic remanerent duffl person* in Christo, quod est
centra fidem.

Confirmatur. Assumens et assumptibile debent unione
substantiali conjungi. Sed persona nequit uniri person*
unione substantiali. Ergo persona non potest assumere per-
sonam. Ratio minoris est quia nunquam resultat unio
substantialis ex duabus substantiis perfectis et incommuni-
cabilibus. nisi una destruatur. Red du* person* sunt du*
substanti® perfert* et incommunicabiles. Ergo persona non
potest assumere personam nisi una destruatur ; si vero una
perimitur, jam eliminatur hypothesis, qua persona dicitur
assumere personam 1 2 .

VII. Solvuntur difficultates. — 1° Filius Dei assump-
sit humanam naturam in alomo, id est in individuo*. Atqui
natura humana in individuo est persona. Ergo Filius Dei
assumpsit personam.

Resp. : Dist. rnaj. : Assumpsit naturam in individuo, id
est naturam singularem, concedo ; naturam singularem
terminatam propria subsistentia, nego ; terminatam subsis-
tentia suppositi divini, in quo subsistit et in ordine ad quod
individuatur, concedo. Contradist. min. : Natura humana
in individuo, id est terminata propria subsistentia, est per-
sona, concedo ; natura humana in individuo, id est natura

1. S. Bonaventura eadem argumenta sub alia forma proponit;
111 Seni., disp. IV, a. 3, q. m, et dist. V, a. 2, q. ii. — Cf. L. Jans-
si-ns, pp. 250 ss.

2. Joan. Damasc., III, Fidei Orlhod., cap. xi ; P. O., xciv, 1024.

400 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. IV.

ART. I. DE NATURA ASSUMPTIBILI

401

singularis terminata subsistentia suppositi superioris, iu
quo subsistit, est persona, nego. Etnego conclus. — Natura
humana in Christo est singularis et individua quidem, srd
individualitatem ultimam habet ex supposito divino, a quo
ultimo terminatur et coronatur. Unde individuum in Christo,
« non est aliud a supposito increato, quod est persona Filii
Dei '. »

Obj. 2° Filius Dei assumpsit ea quae in natura nostra
ipse plantavit 2 . Atqui plantavit personalitatem. Ergo
personalitatem assumpsit.

fiesp. : Dist. maj. : Assumpsit qua; plantavit et qtue
pertinent ad constitutionem naturae, concedo ; quas per-
tinent ad terminationem naturae, nego, nam ipse perfectius
terminat. Et nego, conclusionem ; quia subsistentia non sc
habet per modum constitutivi, sed per modum termini.
Verbum autem, quia eminentiori modo terminat, non mi-
nuit naturam humanam, sed potius ipsi excellentiam novam
addit. « Naturae assumptae non deest propria personalitas,
propter defectum alicujus quod ad perfectionem natunn
pertineat, sed propter additionem alicujus quod est supra
humanam naturam, quod est unio ad divinam personam 8 . »

VIII. « Non est proprie dictum quod Filius Dei assump-
sit hominem » (a. 3). — Ponitur specialis articulus ab
Angelico, ut explicentur locutiones Patrum, et Doctorum,
ut S. Augustini : « Persona Christi mixtura est Dei
hominis*. » Boetii : « Quomodo autem fieri potest ut talem
assumpserit hominem, qualis Adam fuit 6 »; conciliorum ;
« Assumptum hominem 6 »; sacra? liturgia; : « Tu ad
liberandum suscepturus hominem, non horruisti Virginis
uterum 7 . »

[. S. Thom., hic ad 1.

2. S. Joan. Damasc., ibid., c. vi, P. G., xciv, 1005.

3. S. Tiiom., ibid., ad 2.

4. Augtjstin., Epist. ad Volusian., c. m, n. 11 ; P. L., xxxiu,
520.

5. Boet., De Una Nalura et Duabus Personis, c. viii ; P. L..
lxiv, 1353.

0. Cone. Ephesin., can. 8 ; Denzinger, 120.

7. 1-lymn. Te Deum.

Homo in concreto proprie significat formam et subjectum :
nomina quippe substantiva concreta et formam important
id, subjectum quod habet formam, ac proinde suppositum.
Unde assumere hominem proprie est assumere suppositum
Immanum. Falsum porro et haereticum est ponere huma-
num suppositum a Filio Dei assumptum. Ergo Filius Dei
ilici nequit proprie, assumpsisse hominem.

Improprie tamen homo accipitur pro humana natura ;
cl sii' explicantur illa; auctoritates inductas. <« Omnes aucto-
rilates qua; dicunt hominem assumptum exponi debent ut
] n matur concretum pro abstracto, id est homo pro humana
natura 1 . » — « Pie sunt exponenda;, ubicumque a sacris
ductoribus ponuntur, ut dicamus hominem assumptum,
quia ejus natura est assumpta et quia assumptio terminata
rsl ad hoc ut Filius Dei sit homo 2 . »

IX. Filius Dei nec assumpsit nec assumere potuit na-
turam abstractam ab omnibus individuis (a. 4). — Iste
articulus ponitur propter queestionem olim agitatam de
malitate universalium. Natura abstracta ab individuis
potest considerari vel ut in sc subsistens, ut tradit realis-
1 1 1 ns exaggeratus Platonis et aliorum, vel, ut existens in
intellectu divino aut in intellectu humano, Nullo autem ex
his modis potest natura assumi. Ergo. Prob. min. Natura
alisl racta in se subsistens existentia nec donatur nec donari
polest ; quia de ratione natura; existentis est ut habeat
materiam sensibilem, quas quidem nonnisi individius com-
petere potest. Insuper, etiam si existere posset , non tamen
posset assumi. Primo, quia terminus assumptionis est per-
sona, sed forma abstracta nequit osse persona, eo quod
quidquid est persona necessario individuetur. Secundo,
indura assumptibilis est ea in qua Filius Dei potest mereri.
AI non potest mereri in natura abstracta, cum actus meri-
i I urii sint in individuo. Ergo. Tertio, Filius Dei assumpsit
induram ut per eam visibilis appareret. At natura abstracta
[non est visibilis, sed tantum intelligibilis. Ergo.

In intellectu autem Dei natura humana est ipsa idea,

1. S. Tiiom., III Sent., dist. II, q. i, a. 2 ad 1.

2. III P., q. iv, a 3 ad 2.

402 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. IV.

seu natura divina. Sed in Filio Dei est natura divina a
asterno. Ergo per luinc modum esset in Filio Dei natur
humana ab aeterno, nec fieret Incarnatio in tempore.

Demum, assumi naturam abstractam ut est in intellci l
humano nihil aliud est nisi intelhgi Verbum assume r
naturam humanam, et sic esset fictio Incarnationis.

X. Non fuit conveniens Verbum assumere naturam i
omnibus individuis (a. 5). — Potuisset absolute id fieri
nam personalitas quae est infinita in essendo et terminand
potest subsistentiam largiri omnibus individuis humanis
sed rationes congruenti® maxima: evincunt id fieri non *l.
buisse.

Primo, non convenit ut per Incarnationem tollatur quo
est natur® humante connaturale. Atqui in illa hypollu
aliquid connaturale tolleretur. Ergo. Proh. min. Commi
rale est ut humana natura, utpote materia et forma con
taxis, multiplicetur in suppositis. In hac autem hypolhi
non multiplicaretur in suppositis, sed esset unum suppos
tum et idcirco unus homo. Ergo.

Secundo, pertinet ad dignitatem Filii hominis ut si
primogenitus in multis fratribus secundum humanam im
turam, sicut est primogenitus secundum divinam. Sed i
hac hypothesi non esset primogenitus in multis fratrilm
dum esset unus homo. Ergo.

Tertio, congruit ut sit unitas ex parte assumpti, simi e
parte assumentis, ut sit una natura assumpta, situi es
una parsona assumens.

Quarto, natura humana sufficienter reparatur per unaii
naturam assumptam ; nam operationes Dei Hominis
una natura assumpta sunt infiniti valoris. Cum ergo Sapie
operator non efficiat per multa quod sufficienter fieri pole
per unum, « ideo convenientissimum fuit quod per unuu
hominem alii salvarentur 1 . »

XI. Decebat Filium Dei humanam naturam assumon
ex stirpe Adse (a. 6). — Primo, ad justitiam pertinet u
in ipsa natura in qua fit peccatum fiat et satisfactio. Alqu

1. S. Thom., hic ad 3.

ART. I. DE NATURA ASSUMPTIBILI 403

peccatum contigit in natura humana prout erat in Adamo.
Ergo debuit fieri satisfactio in natura ex Adamo derivata.
Secundo, congruit ut victor resurgat homo in natura ipsa
in qua victus fuerat. Atqui victus fuerat in natura prout
erat in Adamo. Ergo in natura ex Adamo desumpta debuit
homo victor resurgere. Tertio, per hoc Dei potentia magis
ostenditur, dum de natura corrupta et infirma assumpsit
id quod in tantam virtutem et dignitatem est promotum 1 .
Aliunde, « quia Christus maxime debeat esse a peccatoribus
segregatus quantum ad culpam, quasi summam innocen-
I ia? obtinens, conveniens fuit ut a primo peccatore usque
ad Christum perveniretur mediantibus quibusdam justis,
ni quibus praefulgerent quaxlam insignia futura: sanctitatis.
Et propter hoc etiam in populo ex quo Christus erat n as-
citurus, instituit Deus quaidam sanctitatis signa, qu®
inceperunt in Abram, qui primus promissionem accepit
de Christo et circumcisionem in signum fcederis conser-
vandi 2 . »

1. S. Augustinus addit aliquid notandum : « Hominis autem
liberatio in utroque sexu debuit apparere. Ergo, quia virum de-
buit, suscipere, qui sexus honorabilior est, consequens erat ut
feminei sexus liberatio hinc appareret, quod ille vir de femina
nidus est ». QQ. 83, q. xi ; P. /.., xl, 14.
i. S. Tiiom., hic ad 3.

ARTICULUS SECUNDUS

DE INTEGRITATE NATUUM ASSUMPTM

AD O. V S. THOM/E

I. Errores. — Demonstrato naturam proprie assum p
tibilem osse naturam humanam ex stirpi, Adami derivatam
inquirit Angelicus, q. v, utrum natura illa in Christi
fuerit integra et completa cum corpore vero coquo organi - 1
et humano, cum anima vora eaquo rationali et intellectiva

H ter esis Apostolis coaeva nonnisi apparens et umbrat il
corpus in Christo agnovit, quas tanquam lues grassata esi
unde dicta fuit docetismus. Duplicem induit formam : mo
nichseismum nempe et gnosticismum 1 2 .

Antiquissimum apud Orientales systema fuit dualisti
cum, vi cujus materia et caro a principio malo ortum Im
benl : quia igitur non potuit Christus 'opera mali prinei]
suscipere, debuit umbratile tantum corpus induere. Qu- i
errorem jam strenuo impugnant ei, confutant S. Ignoti
martyr ot S. Polycarpus*.

Docetismus gnostieus eadem retinet placita apud Si
nem Magnum, Saturninum, Basilidem, Marcionem ;sed
apparatu proponitur a multis htereticis, ut Marino, Ap<
Valentino: habuit nempe Christus corpus verum, at n
terrenum, sed e coelis advectum, quod per uterum Virgi
tamquam per canalem transivit, quin fuerit de Vii
sumptum.

Impiam et insanam fabulam linxit Basilides : Chrisl
qui corpus mere apparens prius susceperat, deinde illi
in passione mutavit cum vero Simonis Cyrenad corpo
quod quidem passum est, dum Christus forma Sinu-

1. Cf. Duchesne, Diclion. Apolog., v. « Gnose », et J. TixiaioN
Hisloire. des Dogmes, I, ch. iv

2. S. 1 o n at. Smyrn., I, 11, III, IV ; S. Polycarp., Epist. \ II.

ART. II. DE INTEGRITATE NATUR/E ASSUMPTAS 4US>

indutus, sub cruce stabat et irridebat Judfeos 1 . Quas sunt
deliramenta.

Ad animam quod attinet, multis etiam modis grassatus
sl error. Jam Luci anus Antiochenus docuerat Verbum
assumpsisse corpus absque anima*. Arius tenuit Verbum
luisse loco animae, quod pariter asseruerunt Eudoxius et
momaci 8 . Eunomius vero posuit Verbum, etsi humanita-
tem sumpserit ex corpore ot anima constantem, non tamen
assumpsisse montem seu intellectum 4 . Apollinaris, non
ini nlligens quomodo possit esse natura completa quin sit
persona, voluit a Christo demere intellectum. Negaverat
imprimis omnem animam, postea tria distinguebat ele-
menta, quae sunt : -riopa, corpus ; •jac/;/,, anima, principium
vitae animalis et sensitiva* ; voiis, principium vitae intellec-
tualis et libertatis. Assumpsit quidem Verbum corpus et
animam, at non intellectum. Hseresim Apollinaris pro-
pagarunt Vitalis et Timotheus, episcopi, damnavit autem
s Damasus Papa ; et postea concilium Constant. II, 553*.

Integritatem anima; in Christo iterum infleiati sunt.

; - culo vii, monotholota;, qui voluntatem creatam a Christo
subtrahebant, quosque damnavit concilium Constant. III,
OHO.

1 1. Christus, non umbratile, sed verum corpus assump-
sit (a. 1). — De fide.

Scriptura 1° docet Christum naturam humanam integram
ita suscepisse ut, si negetur corpus vel anima, evacuetur
tuta veritas evangeliea. Narratur Christi genealogica, dici-
turque Christus fuisse conceptus, natus, fatigatus, mandu-
cjissc, dormiisse ; quare, si corpore vero « aruit , fallax
- i mendax est Evangelium. — Scriptura 2° excludit corpus
phantasticum : clamantibus enim discipulis : « quia phan-
tasma est », respondet Jesus : « Nolite timere, ego sum" »;

I. S. Iren., 1 Coni. Heeves., c. xxiv, 3, 4; P. G., vu, (175-077.
'. Gf. S. Epipiian., Ancorai., 21, 33; P. G., xi.m, 73 ss.

3. Cf. Coni. Apollin,. i, 15; ii, 3; P. G., xxvi, 1121-1137;
hiKODORET,, Hseret. /ab., v, n. 11 ; P. G., lxxxiii, 488 ss.

I. Caspari, Quellen, iv, pp. 176 ss.

i. Socrat., Hisl. Eccles., vii, 12; P. G., lxvh, 589.

0. Mattii., xiv, 26.

406 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. IV.

ei post resurrectionem veritatem carnis confirmat : « Pal
]>ate ct videte quia spiritus carnem et ossa non habet, simii
me videtis habere 1 . » — Scriptura 3° eadem firmitate con-
fitetur et divinitatem Christi et veritatem carnis : « Omnis
spiritus qui confitetur Jesum Christum in carne venisse
ex Deo est ; et omnis spiritus qui solvit Jesum Christum ex
Deo non est 2 3 . »

Definitiones Ecclesia;. Formula fidei antiquissima con-
fitetur in Christo corpus solidum (lique verum*.

Concilium Florentinum praedicat Christum veram hominis
inlegnimque naturam ex immaculato Marite utero assum /»-
sisse... vere natum, vere passum 4 5 .

Rationes theologica;. 1° Deus assumpsit naturam huma-
nam. Sed natura humana est compositum substantiale,
quod ex duabus partibus substantialibus, corpore et anima,
coalescit. Ergo et corpus ct animam assumpsit.

2° Si Christus phantasticum corpus assumpsit, non esi
vere passus, nec mortuus, nec etiam nos redemit; quia
causa; phantastica; effectus mere phantasticus respondet,

3° Repugnat ut Verbum, quod esi veritas, possit mentiri
aut fictionem committere. At, si corpus est phantasticum, et
fictio et, mendacium inducitur, cum expresse asserat Christus
se. esse hominem. Ergo.

III. Corpus Christi non fuit e ccelo allatum aut ox
materia aerea confectum, sed est simile nostro, ex carne o!
sanguine constans (a. 2). — De fide, contra gnosticos, o!
quosdam Apol linar istas, qui dictum evangelicum : Verbum
caro /actum est itu interpretabantur, ut aliquid de substant ia
Verbi fuerit in carnem conversum. Quem errorem reno-
varunt anabaptista;, asserendo naturam humanam in
Christo non esse ejusdem rationis cum nostra.

In Scriptura dicitur Christus ex semine David *, factus ex
muliere 6 , conceptus in utero 7 , editus per partum : « Pepcril

1. huc., xxiv, 39.

2. 1 Joan., iv, 2-3.

3. Denzinger, 20.

I. Decrel. pro Jacobilis : Denzinger, 708.

5. Rom., i, 3.

6. Gal., iv, 4.

7. Lue., i, 31.

ART. II. DE INTEGRITATE NATOR TE ASSUMPTTE 407

Filium suum primogenitum'. » Atqui nullatenus dici posset
de semine David secundum carnem, si carnem de coelo attu-
isset, nec diceretur factus ex muliere si per eam tamquam
per canalem transiisset. Unde ii errores etiam maternitatem
divinam B. Virginis directe impetunt.

Christus expresse praedicat se carnem habere et sangui-
nem : utrumque nobis exhibet in Eucharistia : « Caro mea
vere est cibus et sanguis meus vere est potus 2 ... Hoc est
corpus meum... hic est sanguis meuo*. »

Etiam post resurrectionem Christus retinet carnem et
sanguinem : « Spiritus non habet carnem et ossa, sicul me
videtis habere 4 . »

S. Paulus carnem et sanguinem tribuit Christo ejusdem
rationis ac in nobis : « Qui enim santificat et qui sanctifi-
cantur ex uno omnes... Quia pueri communicaverunt rami
rl sanguini, et ipse participavit eisdem 6 . »

Declarationes Ecclesia;. Omnia symbola, quas testantur
Christum conceptum, natum, passum; praesertim symbo-
lum Athanasianum : « Perfectus homo ox anima rationali
c.l humana carne subsistens. »

Professio fidei Waldensibus ab Innocentio III imposita :

Veram carnem habens ex visceribus Matris “. » — Cone.
Florentinum expresse damnat « Valen tinum asserentem Dei
Filium nihil de Virgine Matre cepisse, sed corpus caeleste
sumpsisse atque transiisse per uterum Virginis, sicut per
aquaeductum defluens aqua transcurrit 7 . »

SS. Patres tanquam effatum proclamant Christum omnia
assumpsisse qua; ad naturam humanam et integritatem na-
turae humanae pertinent, excepto peccato 8 . Nam Verbum
debuit assumere quod sanavit. Totam naturam sanavit.

1. Luc., ii, 7.

2. Joan., vi, 56.

3. Mattii., xxvi, 26 ss.

I. Luc., xxiv, 39.

5. Hebr., n, 11.

6. Denzinger, 422.

7. Decrel. pro .Jacobilis, Denzinger, 710.

fi. Cf. opus Coni. Anlhroponiorph., c. xvi ; P. G., i.xxvi, 1003 ;
\ugustinus, Enchiridion, cap. xxiv; P. /.., xl, 249.

408 TRACT. DE VERRO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. IV.

Ergo totam assumpsit. Hinc aliud affatum : Quod non fuit
assumptum nec fuit sanatum ’.

Simile est effatum. S. Joannis Damasceni et. Docturis
Angelici : Filius Dei omnia assumpsit qure in natura nostro
plantavit. 1 2 .

Triplex est ratio theologica, quae sic breviter resumitur :
1° Verbum assumpsit naturam humanam veram. Atqui
veritas naturae humante importat carnem et sanguinem,
quas in hominis definitione ponuntur. Ergo.

2° Christus habuit corpus sensibile et patibile, in quo
esuri) t, passus est et mortem subiit. Atqui corpus sensibile
et passibile non est corpus coeleste, sed corpus ex carne cl
sanguine constans.

3° Qui se ostendit quasi corpus carneum habentem et
tamen non habet fallit ct decipit. Sed Filius Dei se ostendit
hominibus quasi corpus carneum habentem. Ergo, nisi
habuisset, homines fefclisset ac decepisset.

IV. Quaestio connexa : quomodo sanguis pertineat ad
veritatem naturee humanse. — Disputant scholastici

utrum sanguis informetur anima humana. Negant S.Bona-
ventura, Scotiis, Durandus, Suarez, Vasquez, Conimbri-
censes, Sylvester Maurus ; affirmant vero Thomist® et
multi cum ipsis.

Ratio philosophica htec est : sanguis, cum sit textura
cellularis organizata, procedit a principio vitae et ab eo
informatur. Atqui unicum vitee principium in homine est
anima. Ergo sanguis anima informatur.

Ratio theologica est validissima. Concilium Tridentinum
declarat in altaris mysterio corpus sub specie vini et san-
guinem sub specie panis poni vi naturalis illus connexionis
et concomitantia: qua paries Christi Domini inter se eopu-

1. cr. S. Gregor. Nazianz., Episl. Cl ad Cledon., n. 7 ; P.

xxxvii, 182 ; S. Ambhos., Epist. XLVII1 ad Sabim, n. 5; P.

xvi, 1 153. ]

■>, cr. s. Joan. Damasc., De Fid. Orlho lib. III, c. vi ; P. G\,

xr.iv, 1005; S. Thom., III P.,q.xix, a. 4. — Pariter S. Ephraem

Syrus, testatur non posse « morte conamini mori nisi in naturo

corporali, nec humanas pali passiones nisi in natura corporali. » Kd.

Lamy, t. 1, p. 176, 477.

ART. II. DE INSTEGRITATE NATUR/E ASUMPT/E 409

I antur’. » Igitur sanguis est pars natur® humante in Christo.
\ I qui partes natur® human® assumuntur mediante anima
ul q. vi ostenditur. Ergo sanguis fuit assumptus mediante
anima, ac proinde anima informatur .Insuper, quod perlinet
ad veritatem natur® human® debet informari principio
speci ficati vo human® natur®. Atqui principium human®
natur® speci fic&tivum est anima intellectiva. Ergo quod
ni Christo, — ac subinde in nobis, qui sumus ejusdem
natur® cum ipso — pertinet ad veritatem natur® human®
informatur anima intellectiva.

Cum igitur sanguis in Christo et in nobis sit de veritate
nostrae natur®, seu pars nostra: natur®, debet anima
intellectiva informari 2 .

Hinc, deprehenditur quanti pretii sit sanguis Jesu Christi,
cujus una stilla salvum facere lotum mundum quii ab omni
scelere 3 . Quod expressius inculcat Clemens PI\ VI : « Non
guttam sanguinis modicam, quae tamen propter unionem
ad Verbum pro redemptione lotius Immani generis suffe-
cisset*.

V. Filius Dei una cum carne assumpsit animam (a. 3).

Dc fide. Scriptura Christo tribuit animam non sensu mere
metaphorico, sed proprio ; nam tribuit ipsi operationes
vil® sensitiv® et intellectivas, ut tristari, mirari, turbari,
qii® nonnisi de anima proprie dicta prsedicari possunt :

Tristis est anima mea usque ad mortem 3 ..., nunc anima mea
turbata est 3 ... audiens Jesus miratus esi 2 * ... »

Scriptura 2° distinguit in Christo animam tum a corpore
Ium a divinitate : « Potestatem habeo ponendi unimani
meam et iterum sumendi eam 8 . » Hic tribuuntur Christo
H corpus, a quo potest separari anima, et anima, quse poni-

I . Sess. XIII, cap. m.

Cf. L. Janssens, IV, pp. 294 ss. : Hugon, Curs. Philos.
Thomist., III, 185-186.

3. Rythni. « Adoro Te ».

1. Clement. VI, Extrav. coinm. Dc Celebratione Missarum,
Illi. V; t. IX, c. ii.

5. Mattii., xxvi, 38.

6. Joan., xii, 27.

7. Mattii., viii, 10.

8. Joan., x, 18.

HUGON. — TRACTATUS DOGMATICI, II. — 14

410 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. IV.

tur, et potestas superior, seu divina, cui anima subjacet.

Documenta ecclesiastica. 1° Concilium Romanum suli
Damaso Papa 380, damnat eos qui negant fuisse in Christo
animam rationabilem et intelligibilem 1 . 2° Concilium Chal-
cedonense, 451 : « Perfectum in deitate et eundem perfeci ft ni
in humanitate, Deum verum et hominem verum, eundem
ex anima rationali et corpore*. 3° Concilium Constantin, 11,
553 : « Unitatem Dei Verbi ad carnem animatam anima
rationali et intellectuali 3 . » 4° Symbolum Athanasianum :
« Ex amina rationali et humana carne subsistens. » 5° Con-
cilium Florentinum expresse damnat errorem Apollinaris
negantis in Christo animam veram et rationalem 4 . 6° Conci-
lium Tridcntinum asserit animam Christi in Eucharistia
osse sub utraque specie vi naturali connexionis et. corion
initantia! 5 .

Rationes theologicae. Realitatem animas in Christo
demonstrant : 1° Auctoritas Scripturae, ul vidimus. 2° Uti-
litas Incarnationis. Nihil esi curatum nisi sit assumptum,
sicut, fert effatum patristicum, superius expositum 6 . Ergo,
si anima non fuit assumpta, nec fuit curata. 3° Veritas
Incarnationis requiri! ut Christus sit verus homo, seu
veritatem habeat humana: natura:. Atqui veritas humano-
naturas habetur per animam, quae speciem praestat homini.
Ergo.

VI. Filius Dei etiam intellectum seu mentem assump-
sit (a. 4). — De fide contra Apollinaristas. Documenta
ecclesiastica sunt ea ipsa qua: modo retulimus : in his I
quippe sermo est de anima rationali et intellectuali,
praesertim in concilio Constanbinop. II, ubi expresso 1
damnatur Apollinaris, et in cone. Florentino, ubi error J
Apollinaristarum iterum anathematizatur.

Occasione horum errorum, Ecclesia etiam asseruit uni-
tatem animae in homine et reprobavit erronea systemata

1. Denzinger, 65.

2. Idem., 148.

3. Can. 4, Denzinger, 216.

4. Idem., 710.

5. Sess. XIII, cap. m.

6. Supra, n. 3. — Cf. etiam, L. Janssens, pp. 302 ss.

ART. II.

DE INTEGRITATE NATUR/E ASSUMPT/E 411

trichptomiae et diehotomiae. De fide est. ex concilio Cons-
tant. IV, cecumenico Vll, 869, non esse in homine plures
animas intellectivas 1 ; imo docet Pius IX « sententiam quae
unum in homine ponit vitae principium, animam scilicet
rationalem, a quo corpus' quoque et motum et vitam omnem
-d ‘sensum accipiat, in Dei Ecclesia esse communissi-
mam atque a Ductoribus picrisque et probatissimis quidem
maxime, cum Ecclesia; dogmate ita videri conjunctam ut
hujus sit legitima solaque vera interpretatio, nec proinde sine
errore, in Fide possit negari 2 .»

Fuisse autem in Christo intellectum seu mentem triplex
demonstrat ratio.

1° Veritas narrationis evangeliese. Nam Evangelium
tribuit Christo admirationem : « Audiens autem Jesus mira-
tus est 3 » ; orationem : « Erat pernoctans in oratione Dei 4 » ;
humilitatem et mansuetudinem : « Discite a me, quia
mitis sum et humilis corde 5 » ; profectum in sapientia et
gratia 8 . Atqui admiratio supponit intellectum, quia impor-
lat collationem effectus ad causam ; oratio est ascensio
mentis in Deum; humilitas arguit cognitionem intellectua-
lem ; profectus in sapientia et gratia non est nisi partis
intellectivae.

Imo Evangelium expresse nominat spiritum seu intel-
lectivam animam : « Pater, in manus tuas commendo spiri-
tum meum 7 . — Et inclinato capite tradidit spiritum 8 . »

2° Utilitas Incarnationis. Nihil fuit curatum nisi assump-
tum. Ergo, nisi intellectus fuerit a Verbo assumptus, nec fuit
curatus. Insuper, Filius Dei incarnatus est ut pro nobis
mereretur et satisfaceret. Atqui non potuit mereri et
satisfacere absque intellectu. Ergo. Proh. min. Meritum et

1. Can. 11, Denzinger, 338.

2. Pius IX, ad Episc. Wratislaviensem, contra Baltzer,
30 aprilis 1860. — Curs. Pliilox. Thomisl., III, p. 174 ss. ; Den-
zinger, 1655, note.

3. Matth., viii, 10.

4. Luc., vi, 12.

5. Mattii., xi, 29.

6. Luc,, ii, 32.

7. Luc., xxiii, 46.

8. Joan., xix, 30.

412 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. 0. IV.

satisfactio, cum ad superiorem dirigantur, non possim I
divinitati adscribi, et, cum sint actus liberi, non compe-
tunt animae sensitivae. Unde oportuit Verbum assumere
id ratione cujus homo est capax gratiae vel peccati. Sed
homo est capax gratiae vel peccati per mentem. Ergo ad
finem Incarnationis obtinendum debuit mentem assumere’.

3° Veritas Incarnationis. Requirit ut sit verus homo,
veram habens speciem humanam. Sed species humana cons-
tituitur per animam intellectivam, cum di fler enti a specifica
in homine sit rationalitas. Ergo, si Christus non habuisse!
animam intellectualem, nec habuisset speciem humanam,
nec idcirco carnem humanam ,sed bostialem, quod audiendo
horrescunt piorum aures.

Ex his omnibus eruitur quam vere dixerit concilium
Constantinopolitanum II, 553 : « Propter quod et unus
est Christus, Deus et homo, idem consubstantialis Pairi
secundum deitatem, et consubstantialis nobis idem ipso
secundum humanitatem*. »

VII. De perfectione animae intellectivae in Christo. --

Acris olim exstitit controversia utrum omnes animae sini
perfecte aequales 1 2 3 . Dari inaequalitatem accidentalem nemo
inficiatur, sed difficultas est de perfectione substantiali
individuali, quatenus, licet eadem praedicata specifica in
omnibus animabus inveniantur, essent tamen secundum
perfectionem individualem intensiora ni uno homine
quam in alio, ita ut in ipsa creatione reciperet substan-
tia unius animae aliquid quo individualiter perfectior
quam alterius animae substantia fieret ac remaneret. In.T
qualitatem substantialem hoc. modo intellectam propu
gnant insignes Thomistae, Capreolus, Cajetanus, Banncz.
Goudin, Mailhat; negant vero Durandus, Toletus, a<
multi recentiores.

Ratio thomistiea potest sic breviter proponi : Si vigeni
gradus, differentia, inaequalitas in commensuratione ani

1. Quapropter probatur esse in Christo intellectum ex eo quod
fuerit liber: « Ipso volenie, apprehenderunt milites. » S. Ephraim,
Hymn. XVI ; Edit. Lamy, t. I, p. 612.

2. Can. 8 ; Denzinger, 220.

3. Cf. Curs. Phitos. Thomist., III, pp. 73-77.

ART. II.

DE INTEGRITATE NATUR* ASSUMPTAS

413

marum ad proprium corpus, erunt pariter gradus, diffe-
rentia, inaequalitas in ipsa diversarum animarum substantia :
ratio est quia, sicut esse formam corporis est de ipsa essentia
animae, ita 'esse formam hujus corporis est de ipsa essentia,
seu substantia hujus animae. Atqui possunt esse gradus et
inaequalitas in commensuratione animarum ad proprium
corpus ; quia oommensuratio ad corpus ex ipsa corporis
organizatione dependet constat autem unum corpus esse
prae alio perfectius organizatum. Ergo possunt esse gradus
et inaequalitas in substantia diversarum animarum intrin-
seca ; hinc erunt anima* inaequales in perfectione substan-
tiali individuali. Qua; inaequalitas non mutat speciem,
cum se teneat ex parte individua lionis numerieae, non
vero ex parte gradus specifici.

Haec fuit olim doctrina Universitatis 1’arisiensis, qua;
anathema indixit iis qui animas omnes assererent aquales;
quoniam, aiebant, inde sequeretur animam Christi non esse
anima Juda: perfectiorem.

Quidquid sit de illa sententia, tenendum esi omnino
animam Christi esse inter omnes perfectissimam.

Triplex ratio pracipua evincit pulcherrimam fuisse in
Christo animam.

1° Christus est novus homo formaque et exemplar
humanitatis absolutum. Unde, sicut Adamus ideo meliorem
sortitus est animam , quia futurus erat generis humani caput,
ita et a fortiori debuit in anima, intellectu, voluntate,

« aeterisque facultatibus Christi, colligi quidquid perfectum
et decorum est.

2° Debet esse proportio quasdam inter animam cf opus
in ordine, ad quod eligitur, cuique adimplendo cooperatur.
Opus vero illud est inter omnia praestantissimum, sciliecl
redemptio, qua; est divinorum operum ultimus apex. Ergo
anima Christi, ne foret officio nimis impar, debuit esse inter
omnes praestantissima.

3° Anima Christi individuatur ex unione ad Verbum.
Quia enim divina persona subsistentiam humanitati
communicat, est totius illius humanitatis terminus et finis,
ac propterea tota humanitas, ut saepius animadvertimus,
individuatur ex ordine ad Verbum ; et hinc debet esse in
animae essentia omnibusque facultatibus excellentia sin-

4 14 THACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. IV.

gularis, quae nulli possit convenire. Anima quippe unioni
hypostaticae destinata ct ex ordine ad illam unionem indi-
viduata debuit omnes in se colligere excellentias quarum
est humana species capax.

VIII. Pietatis conclusio. — Quanta ergo sit caelitum
voluptas animam illam cum plenitudine gratiae et gloriaj
intueri et contemplari 1 !

1. Gf. Le Mystere de l'I near nat ion, pp. 136-139. — De pulchri-
tudine autem corporali in Christo Doriiiiio sermo erit infra.

ARTICULUS TERTIUS

DE ORDINE QUO DIVERSA E PARTES NATUR /E HUMANAS
A VERRO ASSUMUNTUR

ad o. vi s. thom;e

I. Ratio et utilitas quaestionis. — Exposito quid sit
formale constitutivum unionis, quas sit persona assumens,
qua* sit natura assumptibilis, quomodo partes illius naturae
luerint assumptae, disserendum restat quo ordine partes
assumantur. Quas cognitio maxime inservit, quo melius et
perfectius intelligatur modus unionis et cum singulis par-
l ibus ct cum toto natura, et ratio propter quam unumquod-
que assumitur.

II. Verbum carnem assumpsit mediante anima, seu ra-
lione animae, quatenus corpus est anima informatum :
non autem eo sensu quod anima sit vinculum unionis
Verbi cum carne, quasi caro uniatur mediate duntaxat

(a. I).

Quando aliquid dicitur medium in Incarnationis myste-
rio. non designatur ordo temporis, quia omnia quae sunt
m natura humana fuerunt simul assumpta, sed ordo natu-
ru\ Porro juxta ordinem naturas dupliciter dici potesl Ver-
bum assumere carnem mediante anima : ratione dignitatis

■ i ratione causalitatis. Ratione quidem dignitatis minus
perfectum assumitur mediante perfectiori. Atqui anima
' il corpore perfectior. Ergo corpus assumitur mediante
.mima, quasi media inter Deum et carnem. Ratione vero

■ uisalitatis, caro non est congruenter assumptibilis nisi
mi humana. Sed caro non est. humana nisi ratione animae.
Ergo caro assumitur a Verbo ratione animas seu mediante
anima.

Miundc constat non dari modum intermedium inter

416 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. IV.

Verbum et. humanitatem, sed subsistentiam divinam
nature humana; immediate conjungi, sicut subsistentia
creata absque nexu medio substantia; copulatur.

Notetur insuper (ex resp. ad 1) Deum in productione
creaturarum non uti medio sed illas condere immediate,
et immediato pariter ac jugi influxu conservare ; sed in
ordine secundum quem res reducuntur in Deum sicut in
finem. Deum uti medio, quatenus creaturas inferiores per
superiores ad se reducit. « Et ad hunc ordinem pertinet
assumptio humari» natura; a Verbo Dei, quod est terminus
assumptionis ; et ideo per animam unitur carni. »

IU, Sicut carnem mediante anima, ita animam, seu
potentias inferiores, per mentem et intellectum assumpsit
Filius Dei (a. 2). — Occasio et origo hujus articuli esi.
textus S. Augustini : « Invisibilis el incommutabilis veritas
per spiritum animam et per animam corpus suscipiens 1 . # |
In contrarium arguit Durandus, cujus argumenta late pro-
sequitur et solvit Gajetanus, in h. I.

Sufficiat doctrinam Angelici breviter recolere. Filius
Dei dicitur assumpsisse carnem mediante anima funi
ratione causalitatis tum ratione dignitatis. Porro inter intel-
lectum et partes inferiores est ratio causalitatis et digni tatis.
Ergo pari jure dici potest Filius Dei assumpsisse animam
seu partes inferiores mediante intellectu. Dedar, min. Est
ratio causalitatis. Partes enim inferiores non sunt assumpti-
biles nisi quatenus anima est capax cognitionis Dei. Est
autem hujus cognitionis capax per intellectum. Ergo.
Ratio quoque dignitatis ; nam facultates inferiores sunt
propter intellectum ab coque reguntur. Insuper, intellectus
est Deo similior, utpote spiritualis, atque idcirco est ratio
cur Deus effiteras partes assumat.

IV. Anima fuit simul tempore cum carne assumpta

( a . 3). — IUe articulus 3, sicut et 4, supponit catholicam
doctrinam de origine animarum, scilicet animas a solo
Deo per creationem produci et simul ut creantur corporibus
infundi. Platonici et Neo-Platonici putarunt animas ab

I. S. Augustin., De Agone clirisliano, c. xvm ; P. L., xl, 400.

ART. III. DF. ORDINE QUO PARTES ASSUMUNTUR 417

aeterno conditas aliam vitam ecelestem egisse ac deinceps
propter scelera fuisse in corpora detrusas. Quem errorem
renovarunt Origenista; 1 . Hic etiam accedit error Pytha-
gorae de metempsychosi, seu transmigratione animarum,
cui adhaerent hodierni spiritistae. Finxit etiam Leibnitzius
animas ab initio creatas esse in quibusdam corpusculis
inclusas et pro multitudine corporum successive evolven-
das 2 . Doctrina autem catholica, non proprie quidem defi-
nita, sed certa et inconcussa, est animam non creari prius-
quam corpori infundatur, juxta vulgatum axioma ex
S. Bernardo desumptum : Deus animam creando infundit
et infundendo creat 3 .

Utrum vero in ipso conceptionis momento, an vero pos-
tea infunditur anima, quando fuerit corpus sufficienter or-
ganizatnm, hodiedum etiam disputatur, sed sententia qu»
vult animam in primo conceptionis instanti per creationem
infundi magis ac magis communis evadit 4 .

Ad Christum vero quod attinet, certum est corpus fuisse
in primo instanti organizatum et anima rationali informa-
tum.

Definitiones Ecclesia;. Canones adversus Originem : « Si
quis dicit aut sentit Domini animam preexstitisse unitam-
que esse Deo Verbo ante Incarnationem et generationem
ex Virgine, A. S. Si quis dicit aut sentit prius formatum esse
corpus D. N. J. C. in utero beat* Virginis, ac postea unitum
ei esse Verbum, et animam utpote qua; antea fuisset, A. S 5 .

Ratio theologica. Dici nequit animam fuisse creatam
ante unionem, quia jam habuisset subsistentiam propriam,

1. Cf. S. Augustin., De Ciuit. Dei., lib. X, c. xxxi ; L., xli.

411.

2. Lkibnitz, Essai de ThcoiIie.ee, I P., n. 91.

3. S. Bernard., Serm. 11 De nativitate. Domini, n. 60. Hffic autem
suat verba S. Bernardi. « Sed creando immittitur el immittendo
creatur. « P. L., c. lxxiii, 122.

4. cr. Curs. Philos. Thomisl., Ili. 197-204. Inter propositiones
a S. Congregatione Studiorum approbatas dio 27 .lulii 1914, citari
potest in praesenti, thesis XV : « Contra per se subsistit anima hu-
mana, quee, quum subjecto suf/icienier disposito infunditur, a Deo
creatur. »

o. Denzinger, 204-205.

418 TRAGT. DE VERBO 1NCARN. ET REDEMPTORE. Q. IV.

ac proinde vel non fuisset facta unio secundum subsisten-
tiam sed duae permansissent in Christo subsistentiae, vel
corrupta luisset animae subsistentia, quod absonum est.

Nec etiam dici potest animam illam fuisse prius Verbo
unitam et postmodum in utero Virginis incarnatam, quia
sic non esset ejusdem naturae cum animabus nostris, qua?
simul creantur dum corporibus infunduntur. Cum emm
'anima sit essentialiter forma corporis, tunc incipit habere
esse cum incipit esse forma corporis. Sed incipit esse forma
corporis dum corpori infunditur. Ergo incipit esse seu
creatur cum corpori infunditur.

V Caro Christi non fuit prius assumpta quam animoo
unita (a. 4). — Doctrina de fide, ex declarationibus seu
canonibus modo citatis. Ratio theologica. Caro non est
assumptibUis nisi ut humana. At non est humana nisi sit
anima: rationali conjuncta. Ergo non fuit prius assumpta
quam animae rationali unita. Porro fuit assumpta primo
instanti. Erg<> primo instanti fuit, animae unita.

Quocirca sentenlia quae ponit corpus nostrum prius
concipi quam animari nullatenus potest de Christo intelhgi,
ut animadvertit Angelicus ad 2 ; quia nos concipimur ex
semine viri, non autem Christus, qui conceptus est ex
Spiritu Sancto. At« Spiritus Sanctus, qui est agens infinitae
virtutis, simul et materiam disposuit et ad perfectum per-
duxit 1 . » Unde in primo instanti fuit corpus divinitu for-
matum a Spiritu Sancto; ac- perfecte organizatum, ut posse!
animam recipere, simulque fuit anima creata et corpori
unita, et simul corpus et anima fuerunt a Verbo assumpta.
Quare nullum concipitur instans in quo anima fuerit absque
corpore vel corpus absque anima et anima et corpus absque
subsistentia Verbi.

Quia autem formatio corporis tribuitur Spiritui Sancio,
qui est infinita: virtutis, debuit fieri in instanti ; sed, quia
augmentum corporis fit per potentiam augmentativam
ipsius anima:, debuit paulaiim fieri. « Sed augmentum em-
poris Christi fuit factum secundum potentiam augmentati-
vam animis Christi ; qua:, cum sit specie conformis anima

1. S. Thom., ad 1 ; plenius infra, q. xxxiii.

ART. III. DE ODRINE QUO PARTES ASSUMUNTUR 419

nostras, eodem modo debuit corpus illud augmentari, sicut
• t alia hominum corpore augmentantur, ut ex hoc ostende-
retur veritas humana: natura: '. »

VI. Utrum Verbum assumpserit partes nostrse naturae
mediante toto (a. 5). — Partes hic attenduntur non in
seipsis, sed separatim, per respectum ad totam naturam
quae ex ipsis conflatur.

Medium in Incarnatione, ut plus semel monuimus, non
importat ordinem temporis, sed ordinem natura:. Porro
secundum ordinem naturae aliquid potest esse prius vel
ex parte agentis vel ex parte materiae; hffic quippe sunt
«lua: causa: quae praeexistunt rei : id a quo res fit, seu causa
efficiens ; i<l ex quote s fit, seu causa materialis. Ex parte qui-
dem agentis simpliciter est prius quod cadit in intentione
ngentis ; secundum quid vero est prius id a quo incipit
uperatio, seu in ordine exeeutionis, quia intentio esi prior
operatione. Ex parte vero materiae id est primum, quod
prius existit in transmutatione materia:, quodque prius
I ransmutatur.

Quibus praenotatis, statuitur.

VII. Conclusio : In ordine intentionis, ideoque simpli-
citer prius fuit assumptum totum quam partes ; secus vero
in ordine exeeutionis. — Proli. I a pars. In mysterio Incar-
nationis, id est simpliciter prius quod prius cadit in inten-
lione agentis, nempe Verbi divini. Sed Verbum prius in-
l cudit assumere totum quam partes. Omne quippe agens
prius intendit completum quam incompletum, nec vult
partes nisi ratione totius. Unde, sicut caro dicitur assumpta

i mediante anima, quia per animam seu ratione animas
| lil assumptibilis, ita partes dicuntur assumptas mediante
Iulo, quia sunt assurnptibiles mediante toto, seu ratione
lotius.

Prob. II a pars. In ordine exeeutionis id prius assumitur
quod est prius in generatione. Atqui in via generationis
partes sunt priores toto prioritate natur®. Ergo in ordine

1. Q. xxxiii, a. 1 ad 4.

420 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. IV.

exec-utionis partes sunt assumptae prius quam totum priori
tate. naturae et. secundum quid 1 * 3 4 .

VIII Filius Dei humanam naturam non assumpsit
mediante gratia (a. 6). — Refellitur iterum haeres» Theo-
dori Mopsucstcni et Nestorii, qui posuerunt unionem esse
factam per gratiam, quatenus Christus sit. solum homo
deifer, in quo Deus per gratiam inhabitat ; non vero Homo .
Deus in quo natura divina et natura humana secundum

subsistentiam uniuntur*. ,

Definitiones Ecclesiae. 1° Concilium Ephesmum . « S
eruis audeat dicere Christum hominem Theophorum id est
Deum ferentem, ac non potius Deum esse veraciter dixerit,,
iaiu.uam Filium per naturam, secundum quod Verbum
factum est caro et communicavit similiter ut, nos carni et

Concilium Florentinum : « Anathematizat etiam lheo-
dorumMopsuestenum atque Nestorium asserentes humani-
tatem Dei Filio unitam esse per gratiam et ob id duas esse
in Christo personas, sicut duas fatentur esse naturas, cum
intclligerc non valerent unionem humanitatis ad Verbum
hypostaticam exstitisse et propterea negarent Verbi sub-
sistentiam accepisse*. >* . . .

Ratio theologica. Gratia intc.lligi potest aut gratia unionis
aut gratia habitualis, aut voluntas Dei gratis aliquid dantis
aut facientis. Atqui unio in Christo nullatenus dic. potesl
e8se facta mediante aliqua ex his gratus. Ergo nullatenus
dici potest esse facta mediante gratia. Declaratur major.
Ut ex quaestione sequenti patebit, est m Christo 1 gra ia
unionis, seu grati. substantialis, qu* non est e W .nm es»
Verbi personale naturae humana: gratis datum , Z giatia
habitualis, seu accidentalis , qua anima Christi, quae non
est divina per essentiam, fit divina per participationem.
3 ° Tandem voluntas Dei ut est principium doni gratuiti ion
suevit dici gratia increata. - Prob. min. 1° Gratia unicius,

1. De objectionibus quas urget Durandus, ■ cf. '''« j ljj 1 .

2 Cf. Theodor. M oesu est., Dc Ineam. ; P. G., ^xvi, 9bJ 99»|
e t F. Nau. Le Livre d' Heraclide de Damas, Paris, 1910.

3. Can. 5; Denzincer, 117. _

4. Decret. pro Jacobitis; Denzinger, /10.

ART. III. DE oflDINE QUO PARTES ASSUMUNTUR 421

est terminus assumptionis ; ad hoc enim fit et in hoc
terminatur assumptio, ut esse Verbi personale communi-
cetur natura: humanae. Sed quod est terminus esse nequit
medium. Ergo unio facta non est mediante gratia unionis.
2° Gratia habitualis est effectus consequens unionem : quia
••nim ille homo est Unigenitus a Patre propter unionem,
ideo est Unigenitus a Patre propter unionem, ideo est plenus
gratia: et veritatis, ut testatur prologus Joannis. Quod
autem est effectus non intelligitur esse medium. Ergo unio
concipi nequit facta mediante gratia habituali. 3° Demum,
voluntas Dei gratis dantis et facientis est causa unionis
efficiens, nullatenus medium.

IX. Solvuntur difficultates. — 1° Gratia est medium
quo unimur Deo. Sed humana natura in Christo fuit Deo
maxime unita. Ergo fuit illa unio facta mediante gratia.

Besp. : Dist. maj. : Gratia est medium quo unimur Deo
secundum operationem, concedo, quia operatio perfecta
procedit ab habitu ; est medium quo unimur Deo secundum
rssc personale, nego : unio enim secundum esse personale
non dependet ab aliquo habitu, sed est immediate ab ipsa
natura divina. Gontradist. min. Natura humana in Christo
unitur maxime Deo secundum esse personale, concedo ; se-
cundum operationem tantum; nego. Et nego conclus.

Obj. 2° Gratia est perfectio anima:, sicut anima est per-
fectio corporis. Sed corpus non assumitur nisi mediante
anima. Ergo nec anima nisi mediante gratia.

Resp. : Negatur paritas qua: ponitur in majori ;nam anima
est perfectio substantialis respectu corporis, gratia vero
perfectio accidentalis respectu anima:. « Et ideo gratia non
potest ordinare animam ad unionem personalem, qua; non
'■st accidentalis, sicut anima et corpus ad. 2). »

AKT. I.

DE GRATIA UNIONIS IN CHRISTO

423

QILESTIO QUINTA
De Gratia Christi

AD Q. VII-VII1 S. TIIOMH5

Cognita unione hypostatica tum in scipsa, tum exparte
persona; assumentis, tum ex parte naturae assumptae, sive
in seipsa, sive quoad partes, sive quoad ordinem quo sin-
gula fuerunt assumpta, disserendum superest de coassumplis ,
scilicet de qualitatibus quae naturam assumptam comi-
tantur, vel tanquam perfectiones vel Lanquam defectus.

Inter perfectiones porro eminet gratia, quae anima?
essentiam sanctificat et in facultates se diffundit ; deinde
venit scientia mirabilis, quae intellectum Christi comple!
ac dciformem efficit. Gratia vero duplicem habet respec-
tum : Christum enim sanctificat quatenus ille est quidam
singularis homo.q. vii; et iterum ipsa est principium sanc-
tificandi omnes homines, qua ratione dicitur gratia capi-
talis, q. vni.

ARTICULUS PRIMUS

DE CHAT IA UNIONIS IN CII Ii ISTO

I. An gratia unionis sit formaliter sanctificans. — Jam

vidimus unionem hypostaticam esse maximam gratiam,
seu maximum donum quod possit creatura; fieri, quia per
eam communicatur, non solum supernaturale quoad subs-
tantiam, sed et supernaturale substantiale.

Quaestio autem solvenda est utrum unio hypostatica
per seipsam sanctificet humanitatem formaliter reddatque
proprie ac formaliter sanctam.

Prima sententia, quae est Durandi et Scoti, vult unionem
personalem sanctificare quidem, at non formaliter, sed

radicaliter el causaliter, quatenus unio personalis connatu-
raliter exigit et producit gratiam sanctificantem creatam,
qua* ipsa est formalis causa et ratio sanctitatis.

Altera sententia, qua; est Thomistarum et quasi commu-
nis inter theologos, docet humanitatem Christi formaliter
et proprie vi unionis sanctificari, ita ut Christus jam ante
gratiam creatam sanctus sit sanctitate substantiali.

De hac ultima sententia testantur Salmatic enses : esse
adeo communem, ut, Seotistis exceptis, raro reperiatur
qui oppositum tueatur 1 . » Concinit Uurter : « Tuentur
theologi unanimes Christum fuisse sanctum sanctitate
substantiali 2 . »

II. Argumentum scripturisticum. — Desumitur ex
locis ubi Christus dicitur unctus prae omnibus sanctis :
" Unxit te Deus, Deus tuus oleo Petiti te prse consortibus
luis 3 » ; quem locum S. Paulus interpretatur directe de
Christo 4 . Id quoque exprimit lsaias : « Spiritus Domini
super me, eo quod unxerit me 8 » ; et Danicl : « Ungetur Sanc-
tus sanctorum 8 . >i

Licet illi textus intelligi possinl de unctione gratia* creata;,
qua* esi iu Christo eximia, non tamen sensu pleno et abso-
luto. Nam innuunt illa testimonia differentiam radicalem,
essentialem infer unctionem Christi et unctionem justorum.
U non salvatur discrimen essentiale, sed tantum acciden-
I ale, si accipia.nl ur de gratia creata, qua; est ejusdem speciei
i n Christo et in nobis, differt vero secundum magis et minus ;
eri! autem omnino fundamentalis differentia poteritque
vocari Christus Uncius per antonomasiam, si ab initio
'.meti fleatur substantialiter ipsa unctione divinitatis 7 . Insu-

I. Salmant., disp. XII, dub. i, n. ‘2.

■2. Hurter, n. 584. — C.f. Franzeun, Lhes. XI. 1.

3. Ps. xi. i v, 7.

4. Hebr., i, 8-9.

5. ISAI., I.XI, 1.

6. Daniel, ix, 24.

7. Unde animadvertit L. Janssens : « Fatendum quidem est
mictionem illam optime significare unionem hypostaticam. » Voi.
IV, p. 337, not. 2. Addit : « Attamen collatione cum aliis locis, in
quibus diserte de inhabitatione Spiritus et de gratia sermo est, et
istae locutiones doctrinam praesentem (de gratia habituali) corro-
borant. »

424 TRACT. Dii VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. 0. V.

per important illi textus sanctitatem non mere causalem
et radicalem, sed proprie formalem et actualem, qua fit
Deo maxime gratus et speciosus forma prse filiis hominum.

III. Traditio patristica. — Sancti Patres et Doctores
mirum in modum extollunt illam divinitatis unctionem
qua Christus fit praj omnibus Unctus et Sanctus.

Quandoque Unctionem tribus personis sub diverso res-;
pectu tribuunt : Pater quidem ungit Filium communicando
ipsi naturam divinam ; Filius autem dicitur proprie Unctus,
et etiam Unctio quatenus largitur personalitatem suam
humanitati ; demum Spiritus Sanctus dicitur etiam ungere
quia est causa quse active unit humanitatem cum Verbo >4
quia habitat in anima Christi per gratiam sanctificantem,
qua; ab unctione substantiali derivatur. Ita praesertim.
S. Irteneus et S. Cyrillus Alexandrinus praedicant in Christo
unctionem substantialem, quae fit a tribus personis et re-
manet Filio propria 1 .

AI speciati in Patres attendunt Unctionem ‘quatenus
fit ab ipso Verbo : « Christus igitur propter divinitatem ;
non actu aut operatione, sicut in aliis qui ehristi nuncu-
pantur, sed totius Unctoris praesentia 2 3 4 . » Igitur quod ungi!
Christum est praesentia ipsius personae divinae.

Id quoque et expressius asserit S. Joannes Damascenus :

« Ipse enim seipsum unxit : ungens ut Deus sua deitate ;
nam ipse est hoc et illud, siquidem deitas est unctio huma-
nitatis® .»

Causa ergo ungens est Verbum ; id quod ungitur est
humanitas, seu Christus secundum humanitatem ; unctio
ipsa, seu causa formalis, est deitas.

Nec minori efficacia doctrinam illam efferunt Patres
Latini :.« Tunc unctam fuisse invisibili Deo humanam na-
turam quando divime est juncta personari.» — « Non antea

1. Cf. S. Iren., III Coni. Hseres., c. xvm; P. G., vn, 934 J
S. Cyri i.i.. Alexandr., In Joan., lib. XI, c. x ; P. G., i.xxiv, 542.

2. S. Gregor. Nazianz., Ora/. 30, n. 21 ; P. G., xxxvi, 131.

3. S. Joan. Damasc., III D e Fid. Orlhodox., c. in ; P. G., xciv,
990.

4. S. Augustin., Lib. XV, De Trinil., c. xxvi ; P. L., xlii,
1093-1094.

ART. 1. DE GRATIA UNIONIS IN CHRISTO

425-

■ onceptus et postea unctus; sed hoc ipsum de Spiritu
Sancto et carne Virginis concipi, Spiritu Sancto ungi
luit 1 . » Unde eadem actione qua fuit per Spiritum Sanctum
humanitas formata et unita Verbo, fuit simul uncta et sam -
li ficata.

Quam doctrinam nervosissime profert concilium Fran-
cofordiense, 785 : « Christus natura uncius, non per gratiam,
quia in illo fuit divinitas 2 . »

Ex quibus textibus Iitee eruitur probatio. Christus homo
vi unionis hypostatica; est substantialiter unctus ipso dono
personae Verbi. Atqui in Scripturis ille proprie dicitur a
Deo unctus, qui est Deo gratus, in quo Deus sibi bene com-
placet, ac subinde qui est proprie et formaliter sanctus,
nam sola sanctitas nos reddit Deo acceptos. Ergo vi unionis
hypostatica; et ipso dono persona; Verbi Christus homo esi
.ubstanti aliter et formaliter sanctus.

Hoc est igitur essentiale discrimen quod attendunt Patres
inter Christum et alios sanctos : justi dicuntur ehristi seu
grati Deo propter consecrationem accidentalem grati®
creat®, Christus vero propter consecrationem substantialem
divinitatis. Sanctitas quippe consistit proprio in conjunc-
tione cum Deo : justi nonnisi accidentalem suscipiunt, sam-
lilatem, eo quod nonnisi accidentalem cum Deo habere
possint unionem ; Christus vero, quia substantialiter Deo
conjungitur, substantialem habet sanctitatem. In nobis
ilaque sanctitas est gratia sanctificans accidentalis, in
Christo sanctitas est gratia sanctificans substantialis.

IV. Ratio theologica. — Illud sanctificat formaliter,
seu constituit animam formaliter sanctam, quod illam efficit
divinitatis participem, Deo gratam et acceptam, quodque
vi sui peccatum excludit et jus ad hereditatem confert :
ha;c enim sunt qua; importat sanctitas formalis. Ai, qui
omnia illa prtestat humanitati Christi ipsa unio hypostatica.
Ergo unio illa sanctificat humanitatem formaliter ac pro-
prie.

Prob. min. per partes. 1° Humanitas Christi vi unionis

1. S. Gregor. M., Episl. LXVI; P. L., lxxvii, 1208.

2. Epist. ad Episcop. Hispaniae, P. L., xcvm, 377.

-126 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. V.

Deum recipit non aecidentaliter dumtaxat, sed substan-
tialiter, quippe quas idem habet esse personale cum Deo.
2° Est Deo maxime grata. Id enim quod aliquem reddil
Deo summe acceptum et amicum est summa conjunctio
cum Deo firmaque adhaesio. Sed unio hypostatica hanc
summam conjunctionem et adhaesionem necessario praestat.
Ergo. 3° Cum actiones sint suppositorum, ibi constituitur
vera impecoabilitas ubi suppositum est impeccabile. Sed in
unione hypostatica suppositum, quod est persona Verbi,
est absolute impeccabile et infallibile. Ergo unio hyposta-
tica veram et absolutam impeccabilitatom importat.
4° Christus est Filius Dei per naturam et idcirco jure nativo
sibi vindicat divinam hajreditatem.

V. Solvuntur difficultates. — Obj. 1°. Ut aliquid sanc-
tificet formaliter, debet uniri per modum formae. Atqui
subsistentia Verbi non unitur humanitati per modum
formae. Ergo non sanctificat humanitatem formaliter. '

Resp. : Dist. maj. : Ut aliquid sanctificet formaliter sanc-
titate accidentali et ut principio quo, debet uniri per modum
formae, concedo ; ut aliquid sanctificet formaliter sanctitate
substantiali, et ut principio quod, debet uniri per modum
formae, nego. Gonced. min., et disting. conclus. : Non sane
ti fleat humanitaitem formaliter sanctitate accidentali et ul
principio quo, concedo ; non sanctificat formaliter sanctitate
substantiali et ut principio quod, nego.

Principium quo sanctificans aecidentaliter est forma ele-
vans subjectum seu ratio agendi in subjecto et idcirco debrl
uniri per modum formae; principium autem quod sanctificans
substantialiter est ipsum suppositum, quod praestat animie
prinfam ac substantialem rectitudinem in ordine ad essen
dum et operandum. Sicut autem suppositum vitale reddil
facultates et actiones formaliter vitales, ita suppositum
sanctum reddit in Christo animam et facultates et actione»
formaliter sanctas.

Obj. 2° Si subsistentia Verbi sanctificaret formaliter, id
praestaret ubicumque communicaretur. Sed hoc est fal-
sum, quia posset cummunieari naturae irrationali nofl
tamen illam sanctificaret. Ergo.

Resp. : Dist. maj. : Sanctificaret ubicumque commum-

ART. 1.

DE GRATIA UNIONIS IN CHRISTO

427

nuetur, dummodo natura assumpta sit capax sanctifica-
I mnis, concedo ; si natura assumpta non sit capax saneti-
Ificalionis, nego, quia tunc defectus non ex parte susbis-
Irulia;, sed ex parte rei assumptae repetitur. Contradist.
in i ii . : Non sanctificaret, quia natura illa non est capax sauc-
ii hiationis, concedo ; quia subsistentia Verbi non potest
■imctificare formaliter, nego. Et nego conclus.

Argumentum probaret subsistentiam Verbi ne radicaliter
nui idem sanctificare; unde ab ipsis adversariis est solven-
tium.

■ Subsistentia Verbi infinita praestat naturae assumptae
innues effectus formales quos ipsa suscipere potest : si
lui ura illa sit rationalis, praestabit quidquid naturam ratio-
nalem decet, nempe et subsistentiam et existentiam el
Lnctitatem ; si vero natura sit irrationalis, praestabit Ver-
bum subsistentiam et existentiam dumtaxat ; non vero
perfectiones ordinis rationalis, non eo quod nequeat sane-
lllirare formaliter, sed eo quod natura assumpta non sil
Piqiax recipiendi illum effectum, superiori tantum naturae
Ion venientem.

VI. Concludendum ergo unionem hypostaticam in Christo
ei, i unctionem illam mirabilem qua: totam huminatem
rniisccrat : divinitatis unguento condit, illamque speciosis-
■Imam ac sanctissimam efficit ; ita quidem ut, dum adii justi
■lien ii l.ur esse aliquod opus sanctitatis, Christus sit sanc-
lllas ipsa. « Le Christ est dono saint par cela meme qu'il
mi le Christ, et un 1’ere de 1’figlise, le comparant aveo celui
nui ful appele le plus grand des homines a pu dire : « Jean
ul une ceuvre de saintete, Jesus est la saintete meme. »
II in- la regoit pas, il se la donne lui -meme ; oette samtele
b'csl pas accidentelle, olle est substantielle ; elle ne gravite

E ius vers sa perfection, elle est parfaite des le prexnicr ins-
iluit ; elle ne peut pas disparaftre, elle est inamissible ;
Im le Christ ne peut pas cesser d’etre le Christ, il est tou-
linirs : in zelemum 1 . »

I I’. Monsabre, 40« conferenee.

ARTICULUS SECUNDUS

DE EXISTENTIA GRATI /E CREAT JE IN ClIIUSTO
AU ART. 1 S. THOM®

I. Doctrina catholica. — De gratia creata in .'Christo
<luplex praesertim instituitur quaestio : 1° utrum fuerit m
Christo gratia creata ab initio ; 2° utrum fuerit ab initu
sumina et incapax augmenti. Secunda quaestio expemlitni
ab Angelico aa. 9-12. .

Fuisse porro in Christo gratiam creatam etiam ab initi"
est doctrina inconcussa. Vult Suarez 1 2 esse de fide ; sed coni
munius tenent doctores esse theologice certum vel fidei
proximum, ita ut opposita sententia erronea et temeraria
censeatur*. Testimonia quippe Scripturarum et Traditio-
nis omnino evincunt fuisse in Christo dona supernaturalifl
creata quae aut sunt gratia sanctificans aut gratiam sanci i-
lirantem supponunt et comitantur : « Et requiescet supn
cum spiritus Domini : spiritus sapientiae et intellectus,
spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietrn
tis, et replebit eum spiritus timoris Domini 3 . » Quod directi
asseritur est existentia donorum, et indirecte gratia, a qu.i
procedunt. Ponitur itaque in Christo aliqua excellentia,
quae est effectus Spiritus Domini et vi cujus Spiritus I)"
mini sibi complacet in Christo et in ipso requiescit. AI qui
excellentia hujusmodi non est gratia unionis, quae non ir.l
effectus Spiritus Domini ; sed gratia sanctificans creatu,
vi cujus redditur anima Deo grata ct accepta ac dignum
amicitiae divinae objectum 4 5 .

Expressior textus Lucae : « Proficiebat sapientia et setatu
ei gratia 6 . » Hic asseritur existentia ali cujus gratia creatu'

1. Suarez, disp. XVIII, sect. 8.

2. Gf. Salmant., disp. XIII, dub. i, n. 8 ; L. Janssens, p. .'I II

3. Is ai., xi, 2, 3.

4. Cf. Card. Billot, edit. V, p. 199.

5. Luc., ii, 52.

ART. II. EXISTENTIA GRATI® CREAT® IN CHRISTO 429

■ n jus externae manifestationes comparantur cum physico
im poris augmento et externo sapientiae progressu.

Eruitur etiam probatio ex Joanne : « Plenum gratiae...

, i de plenitudine ejus nos omnes accepimus... Gratia per
.1 sum Christum facta est 1 . » Est itaque Christus plenus
. jusdcm gratiae quam nos accepimus quaeque per ipsum
l.ula est. Sed gratia hujusmodi est gratia creata. Ergo
i 'liristus est gratiae creatae plenus.

Patres diversis exemplis, seu similitudinibus, vel locu-
I umibiis, rem aequivalenter enuntiant.

S. Ambrosius ponil in Christo gratiam quae a Spiritu
fNiiicto communicatur et instar unguenti in christi fideles
urse diffundit*. S. Athanasius ita exhibet Christum loqucn-
I ■ ■ 1 1 1 : «Ego qui Patris Verbum sum, ipse milii facto homini
ilmio Spiritum Sanctum neque factum hominem in illo
i metifico 3 »; scilicet Verbum diffundit in humanitate
n sumpta aliquod donum creatum quo anima sanctificatur
m Spiritu Sancto et fit illius templum.

Notatu dignissima sunt verba S. Augustini : « Dominus
. 1 1 'sus non solum Spiritum Sanctum dedit ut Deus, sed
d ia m accepit ut homo ; et propterea dictus est plenus gratia,
quia unxit eum Deus Spiritus Sancti, non utique oleo

e i hili, sed dono gratiae, quod visibili significatur unguento
quo baptizatos ungit Ecclesia 4 . » Sermonem esse de gratia
habituali creata totus contextus evincit; nam per gratiam
unionis Christus non accipit Spiritum Sanctum, et insuper
Christus dicitur plenus ea gratia quae unguento visibili
ia qui fleatur quaeque a baptizatis recipitur, nempe gratia
Mortificante creata.

idem docet S. Bernardus : « Singulariter sanctum fuit,
quidquid Virgo concepit et per Spiritus sanctificationem
.1 per Verbi assumptionem 6 . » Duplex hic ponitur gratia :

1 . Joan., i, 14-17.

2. S. Ambros., De Spiril. S., lib. I, c. vnt et ix ; P. L., xvi,

?fit.-759.

F :t. S. Athanas., Oral., i, Coni. Arian, n» 46; P. G., xxvi, 107.

I. S. AOGUSTIN., lib. XV, De Trinit., c. xxvi, n. 4 ; I J . L., xlii,
! I Hii3.

j !>, S. Bernard, Homil. IV, Super Missus est, n. 5; P. L.,
c r.i.xxxn, 82.

430 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. V.

una creata, qua; a Spiritu Sancto infunditur ad sanci i II
candum ; altera increata, qua; est gratia assumptionis d
unionis.

Ecclesia Catholica nullam hac de re expressam delini
tionem tulit, sed concilium Senonense, 1 140, et Innoccn
tius II reprobant propositionem Abselardi : « Quod in Christo
non fuerit spiritus timoris Domini 1 . » Hinc asseri! ur
directe existentia donorum creatorum in Christo ; ex quo
deducitur existenl.ia gratia; habitualis creatae, qua* sil.
donorum subjectum et radix.

II. Rationes theologicae S. Thomae. — 1° Ex propin-
quitate anima; Christi ad Verbum. Quanto magis aliquid
propinquat causae influenti, tanto magis participat de ejus
influentia, sicut quod est propinquius centro caloris el
lucis magis recipit calorem et lucem et quod magis esi
unitum fonti majorem influxum recipit. Atqui anima Christi
est maxime propinqua causa; et fonti gratia;, scilicet divini-
tati, utpote ei unita in persona et a primo instanti. Ergo
anima Christi et a primo instanti fuit maxime plena gratia-
creata;.

2° Ex nobilitate animae Christi. Haec anima, utpote
Verbo divino unita, debet in se colligere omnem perfoi -
tionem quae, ex una parte, supposito divino non repugnal,
et qua;, ex altera parte, hominibus in praesenti ordine tri-
buitur. Atqui gratiam sanctificans est hujusmodi : non
repugnat ex parte suppositi, sed e converso requirit suppo-
situm ut anima sibi unita omnem perfectionem recipiat, d
aliunde gratia est perfectio maxima quae hominibus tri-
buitur ut Deum connaturaliter et suaviter attingant per
cognitionem et amorem. Ergo debuit anima Christi habere
gratiam sancti fleantem.

3° Propter habitudinem ipsius Christi ad genus huma-
num ; Christus ut homo est caput nostrum et mediator
I)ei et hominum et idcirco debet gratiam in homines difliin-
dere. Sed qui diffundit gratiam in alios debet habere jam
in se et gratiam ejusdem speciei. Ergo habuit Christus gra-
tiam ejusdem speciei cum nostra, id est creatam.

1. Propos. 11 ; Denzinger, 378.

ART. II. EXISTENTIA GRATI /E CREAT/E IN CHRISTO 431

III. Duplici ergo titulo necessaria est gratia creata
habitualis. — Primo quidem ponitur gratia creata, ut
anima Christi consummatam habeat sanctitatem. Licet
mI jam sancta per gratiam substantialem unionis, non
habet tamen omnes sanctitatis modos nisi informetur habitu
creato qui ipsam elevet, perficiat et ultimate coronet, sicut
in i us proportionatus coronat potentiam. Gratia quippe unio-
nis non tollit distinctionem naturarum nec facit ut anima
Christi sit divina per essentiam ;unde oportet ut fiat divina
p,-r participationem, qua 5 participatio est ipsa gratia
sanctificans creata.

Secundo, requiritur gratia creata ut anima connaturaliter
d suaviter eliciat opera sanctitatis. Ut enim quis eonnatura-
hli-r operetur, debet habere in se principium operationis
permanens, tamquam formam a qua operatio procedat.

\t qui principium permanens operationum supernatura-
hiini est ipse habitus supernaturalis gratia; creata;. Ergo,
nl anima Christi connaturaliter eliciat opera supcrnaturalia,
ih-bet gratia habituali creata instrui.

Objicies : Verbum est jam principium supernaturale
permanens. Ergo superfluit gratia creata.

Ilesp. : Verbum est principium quod., non vero principium
quo. Ergo requiritur insuper natura nova, forma super-
addita, tanquam principium quo anima supernaturaliter
1 operetur.

Repones : Saltem sufficit gratia creata aclualis ut prin-
cipium quo. Ergo non requiritur gratia habitualis.

Ilesp. : Neg. subsumpt. Sieut in ordine naturali agens

[ piit connaturaliter operari nisi sit instructus forma

l.puda quodam permanenti, quaesit principium operandi,
lii i nec anima elicere potest suaviter et connaturaliter
.0 tus supernaturales, nisi habitu permanenti gratiae sancti fi-
i .mi is informetur. Ergo praeter gratiam actualem requiritur
I gratia habitualis, ut principium intrinsecum et forma per-
I manens.

IV. Gratia sanctificans sequitur gratiam unionis, non
i (unquam proprietas physica ab ipsa dimanans, sed per
I resultandam MORALEM, seu propter congruentiam maxi-

432 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. V.

mam. — Ita communiter Thoraistae 1 . Probatur btinu
ter. Proprietas physica alie u jus rei connectitur ipsi phy
sice atque commensuratur ipsi physice tanquam proplll
subjecto. Atqui gratia creata non connectitur gratiae miiu
nis tanquam suo subjecto, nec ulla ratione concipi pok-M
gratiam creatam subjectari aut contineri in gratia unioni
tanquam in propria radice. Ergo dici nequit proprio! d
physica.

Sequitur tamen gratiam unionis necessitate morali, qnn
tenus maxime congruit ut anima qua; est summe propinqu
fonti gratia; plenitudine gratia; repleatur, simul ut fit unici
scilicet in primo instanti, et tamdiu in gratia persisln
quamdiu remanet unio.

Unde gratia creata dici potest proprietas unionis, qm
tenus unio illam exigit ; et, sicut proprietas dicitur qum
habetur ab initio et inseparabiliter et cx quodam principi
intrinseco, ita gratia creata in Christo est ab initio, insaju
rabiliter, et cx principio intrinseco, quia natura divini
quae est causa gratiae, est ipsi Christo intrinseca, Hoc seu-
gratia habitualis dicitur propriclas ab Angelico. « Grati
habitualis non intelligitur ut praecedens unionem, sed <d
consequens eam tanquam qutedam proprietas naturali®
Unde Augustinus dicit quod gratia est quodammodo
Christo homini naturalis 2 . »

V. Solvuntur difficultates. — 1° Idem qui est Deus pe

essentiam non potest fieri Deus per participationem. Atqui
si Christus habet gratiam creatam, qua; dicitur divim
naturae participatio, idem qui est Deus per essentiam Ii
Deus per participationem. Ergo repugnat gratia creatu u
Christo.

Resp. : Disting. maj. : Idem qui est Deus per essentiam mu
potest fieri Deus per participationem secundum naturam i
qua est Deus per essentiam, concedo ; secundum natum i
assumptam, nego ; quia haec, cum remaneat semper di>
tincta a divinitate, non est essentialiter divina ac proinde

1. Cf. Joan. a S. Thom., disp. IX, a. iii, n. 7 ; Gonet, disp. XI
a. 1, n. 23; Salmant., disp. XIII, dub. ii, n»« 28 ss.

2. III P., q. vii, a. 13 ad 3.

A.RT. II. EXISTENTIA GRATI/E CREAT/E IN CHRISTO 433

1 1 . i i potest divina per participationem. — Gontradist.
[niii. ,et ncg. conci. — Solutio liquet ex dictis n. iii.

l)bj. 2°. Qui est jam dignus haereditate aeterna non indi-
gni fieri dignus per gratiam creatam. Sed Christus est jam
ilil'iius haereditate aeterna. Ergo gratia creata non indiget.

Hesp. : Dist. maj. : Qui est dignus aeterna haereditate et
ul principium quod et ut principium quo, non indiget fieri
ilignus per gratiam creatam, concedo; qui est dignus ut
b t)„d, non vero ut quo, non indiget gratia creata, nego. Con-
Ludist. min. : Christus est dignus ut quod, concedo ; ut quo,
Kjlidist. : secundum naturam divinam, concedo, quia sic
debetur ei haereditas aeterna quae est beatitudo mercata
hier increatum actum cognitionis et amoris Dei; secundum
Bini uram humanam, nego, quia, ut anima Christi attingat
Ileum per actum fruitionis creatum, debet per gratiam
rivatam elevari.

[ iibj. 3°. Proprius gratiae creatae effertus est constituere
Illi mu Dei adoptivum. Sed Christus non potest constitui
filius Dei adoptivus. Ergo gratia creata non potest habere
Iu Christo effectum proprium ac subinde Christo repugnat.

ftesp. : Dist. maj. : Proprius gratiae creatae effectus
unindarius est constituere filium Dei adoptivum, concedo,
i Hi rtus primarius, nego’. Concedo, min. ; disting. conci. :
l iigo gratia non potest habere in Christo effectum suum
proprium secundarium, concedo ; effectum proprium pri-
marium nego ; et nego conseq., quia ad connaturalem sta-
tum alicujus formae in subjecto non requiritur ut illi com-
Biiiinicet omnes effectus quos de se praestare potest et in

I. Rectissime animadvertit card. Billot, edit. V, p. 201-202:
. i , nmalis effectus gratiae sanctificantis non est facere lilium Dei
liiiluptivum, sed conferre anima; deiformitatem qua ordinatur ad
[ii u licipationem divina; beatitudinis. Nunc autem ex hac deifor-
imliile resultat denominatio filii adoptivi in personis qua; aliunde
in , | iis denominationis sunt capaces, scilicet in personis Deo extra-
hi i , Definitur enim adoptio, personee extraneer in filium et haere-
Il. m gratuita assumptio. Quare, si forte gratia inveniatur in per-
■nuiu non extranea Deo pro quanto ornat naturam Deo unitam

E nudum hypostasim, semper quidem habebit suum proprium

Ifnrmalem effectum, quin tamen in hujus naturae supposito resul-
l n l denominatio adoptivi, quia huic denominationi omnino repu-
H|r 1 1 1 1 personae conditio. »

434 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. V.

aliis subjectis praestat, sed satis est ut effectus primariu
communicetur. — Gratiae creatae habitualis primariu
effectus est tribuere participationem naturae divina; ; ex
sequitur secundario filiatio adoptiva, si subjectum non
jam filius Dei per naturam. Ut enim fiat participatio nal nr
divinae, sufficit ut natura assumpta non sit divina per
sentiam ; sed quia liliatio convenit proprie supposito
non naturae, haberi nequit filiatio adoptiva ubi supposil
non est persona extranea, sed Filius Dei per natura
« Unde gratia habitualis in Christo praestat suum effectu
formalem primarium aliosve illi supposito non repugnan
fes ; sed non prtestat regenerationem accidentalem n
filiationem adoptivam, quia suppositum non est ra]
denominationum istarum 1 . »

Obj. 4°. Quod operatur per modum instrumenti n
indiget habitu ad proprios operationes. Atqui humanil
in Christo fuit sicut instrumentum divinitatis. Ergo no
indiget habitu gratia;.

Resp. : Dist. maj. ; Quod operatur per modum insl
menti tantum quod movetur et non sj movet, non indi
habitu, concedo; quod esi instrumentum ita tamen ul
moveat ab intrinseco motu proprie vitali et ration
nego ; quia, ut eliciat connaturaliter opera vilalia supei
turalia, debet instrui forma supematurali permanen
Contradist. min. : Humanitas Christi se habet ut instr
mentum divinitatis animatum, et rationale, quod vita
propriam vivit, concedo ; ut instrumentum tantum quo
solum movetur et non se movet, nego. Et nego condi

1

i

fe

VI. Triplex corollarium. — Ex principiis hucusque I
ditis sequitur : 1° gratiam Christi creatam fuisse ab ini
infusam et. esse omnino inamissibilem. Illa enim gra
consequitur unionem hypostaticam, non quidem tamquai
proprietas physica, sed necessitate morale, ita ul neque
a gratia unionis sejungi. Atqui gratia unionis fuit a prin
instanti et est penitus inamissibilis. Ergo et gratia crcal
2° Gratiam creatam in Christo esse ejusdem speci
in esse physico cum gratia nostra. Ibi enim est eadem spe- i

F

1. Salmant., disp. XIII, dub. i, n. 24.

ART. II. EXISTENTI A GRATI/E CREAT/E IN CHRISTO 435

gratiae ubi salvantur idem praecipui effectus formales.
Sed gratia Christi, licet non praestet, effectum secunda-
mini. qui est filiatio adoptiva, praestat tamen praecipuos
effectus formales, qui a gratia nostra procedunt, Iribuitque
naturae humanae physicam naturae divinae participationem,

! d illam reddit perfecte sanctam et ultimate proportionntam
ul possit operari Connaturaliter et suaviter, non solum ut
principium quod, sed etiam ut principium quo , omnes effec-
I iis supernaturales.

Differt tamen in esse moris, quia infiniti est valoris,
propter dignitatem suppositi divini.

3° Gratiam creatam fuisse necessariam ut Christus
I mereretur connaturaliter bona supernaturalia.

Liret quippe suppositum sil, jam Deo gratum et praimio
dignum, connaturalitas lamen morili requirit ut adsit
intrinseca proportio inter opus et praunium, ac proinde ut
opus procedat immediate a forma, seu principio quo intrin-
sece supematurali, sicut est ipsum prannium. Atqui prin-
I cipium quo seu forma intrinsece supernaturalis est gratia
sanctificans. Ergo connaturalitas meriti in Christo requirit
gratiam sanctificantem 1 . Hin.' ratione gratiae sanctificantis
Uhristus est sandus sibi, sanetusque nobis et anima; nostra;
\ila 2 .

1. Controversias hac de re vide apud Alvahez, disp. XXXI;
,1 o an. a S. Tuom., disp. VII ; Gonet, disp. XII, a. 1 ; Sai.mant.,
«bsp. XIII, dub. iv, n» 70 et ss.

'. Cf. D. Marmion, Le Clirist uie de 1'dine, Maredsous, 1919.

ARTICULUS SECUNDUS

DE VIRTUTIBUS ET DONIS IN CHRISTO

AD AUT. 2-6 S. THOMJE 1

I. Principia quaedam certa (a. 1). — Fuisse in Chrisl
eximias virtutes nemo indubium vertit. Imo rationalisl
qui divinitatem negant, libentius virtutes extollunt.

Sed multiplicis generis sunt virtutes ; alite sunt theologi
i-te, alia; intellectuales, alite morales ; iterum que morald
sunt vel infusae vel acquisitae.

Est communiter receptum apud theologos fuisse m
Christo omnes virtutes quas imperfectionem non audiunt. M
tota series historia? evangelicte prodit. Christus seipsum
exhibet ut mitem et humilem corde**. Porro duae illae viri ul
creteras supponunl : humilitas quippe est pars temperant i
importatque rectam sui existimationem, quae absque pm
dentia non lit, et relationes nostras cum proximo red
dirigit, quod justitiam pariter requirit; mititas, man.siic
tudo, qua homo iram dominatur et animam suam in pm
possidet, non potest absque vera fortitudine consistere.

Iterum Scriptura tribuit Christo spiritum orationis 3 , «
praesertim virtutem obedientiae : « Didicit ex iis quae passu
esi obedienliam *. » Demum charitas in tota vita, et in pas
sione praesertim, ostenditur : « Eadem ratione Chrisl u
passus est ex charitate et obedientia : quia et praecepi

b Praeter commentatores S. Tiiom/e, consuli possunt : Ludoi.i i
Carthus. Vita Clirisli ; P. Monsabre, O. P., 40« conf6r. ; l
Schwalm, O. P., Le Chrisl d' apris S. Thomas d’Aquin; llln
Ghollet 1 , La Psijcholoyie du Chrisl, c. vm ; C. Sauve, Jesus intimi
S. Legueu, La sainle Humanite de N.-S. ; Fouard et Le Camu
Vie de N.-S., ; P. Didon, O. P., Jisus-Chrisl. ; D. Marmiui
O. S. B., Le Chrisl dans ses mgstires.

2. Matth., xi, 29.

3. Marc., i, 35; vn, 34 ; Luc., vi, 12-13; ix, 18; xi, 1.

•4. Hebr., v, 8.

ART. III. DE VIRTUTIBUS ET DONIS IN CHRISTO

437

I « Raritatis ex obedientia implevit et obediens fuil ex dilec-
I limie ad Patrem praecipientem 1 . »

Ratio theologica. Gratia se habet ad virtutes infusas
liii« ut essentia ad facultates, et, sicut facultates essentiae
I proportionantur ita virtutes commensurantur gratiae, et
Bd« irco ubi gratia est perfectissima et in summo gradu
nlebcnt esse virtutes perfectissima? et in gradu summo.

Atqui gratia in Christo est ab initio perfectissima et in
Igradu summo. Ergo virtutes fuerunt in Christo ab initio
[ i’ I in summo gradu, qui est gradus heroicus 2 .

II. De virtutibus moralibus. — Certum est Christum
virtutibus naturalibus quas nos exercito nostro « ompara-
I mus fuisse ornatum : ratio est quia virtutes illae respiciunt
honestatem moralem, quae per se congruit fini Incarnationis.
Kiclerum, Scriptura tribuit Christo obedienliam. mansuetu-
dinem, ita ceteras virtutes quae ad pardinales referuntur,
ill i communis theologorum sententia, quam sic exprimit
|H Thomas : « Licet fuerint in eo virtutes morales quae
In sui ratione hujusmodi defectum non important per com-
Bjnrationem ad suas materias 8 . »

Ouaestio autem est utrum illas propriis actibus paulatim
lio qiiisierit, an statim ab initio per infusionem acceperit.
|I'i unum tenent Gabrera, Nazarius, Aravius, Valentia,
I l ugo. Salmanticenses; alterum vero propugnant Medina,
lUvarcz, Joan. a. S. Thoma, Gonet, Suarez, Vasquez.
tlilliiart.

Tenendum est Christum virtutes illas a primo instanti
[ Imbuisse per infusionem. Cum enim perfectio moralis in
I '.In isto sit sequela quasdam unionis hypostatica?, debuit
«i I • initio Christus esse illa perfectione instructus sine qua
•ntiin censeri nequit completus et absolutus in ordine morali.
■I qui perfectio sine qua nemo reputatur in ordine morali
lii' i lectus est ornamentum virtutum moralium. Ergo per-
ii" lione illa fuit instructus ab initio. Sed non propriis

■ I S. Thom., III P., q. XLVH, a. 2 ad 3.

I ' cr. S. Thom., hic ad 2.

I ,i S. Thom., q, vu, a. 3 ad 1. Cf. Gonet, disp. XII, a. 3, n ,a II ;
III s. ; Salmant., disp. XIV, dub. i.

-138 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. V.

actibus, quia hujusmodi acquisitio fit paulatim nec
primo instanti possibilis. Ergo per infusionem accepit. I

Exercitium autem illarum virtutum fiebat secundum
quod circumstantiae sinebant modo suavi et eximio.

Objicitur 1°. Perfectius est aliquid habere propriis aci i
bus quam accipere ab alio. Ergo requirit perfectio Christi
ut illas virtutes actibus acquisierit.

Ftesp.: Dist. anteced. : Perfectius est habere per sequtu
accipere ab alio, nisi resultet inde privatio boni morali*
concedo ; secus, nego. Et nego conseq., quia nisi habuisse
Christus virtutes per infusionem, ab initio caruisset magni
bono morali, nempe illa perfectione eximia sine qua hotn
non censetur completus in ordine morali.

Obj. 2°. Scientias naturales fuerunt a Christo propn
actibus acquisita;. Ergo et virtutes morales.

Ftesp. : Negatur paritas. Nam acquisitio successiva scidi
lias experi mentalis non relinquit in Christo imperfectionen
eo quod jam omnia noverit per scientiam beatam et scioli
tiam infusam. Nec aliquid novi addebat scientia acquisii
nisi quoad modum, ut mox explicabitur ; at, contra, acqu
sitio successiva virt utum moralium importat veram priva
lionem perfectionis moralis pro prima vitas periodo.

Obj. 3° Virtutes naturales reguntur prudentia naturali
Sed prudentia naturalis est acquisita. Ergo et virtute*
naturales sunt acquisita;.

Itesp. : Dist. min. : Prudentia naturalis est acquisita i
subjecto quod non habet scientiam infusam, concedo ;
subjecto quod scientia infusa donatur, nego. Et nego cons
■quentiam. — Christus habuit ab initio scientiam eximia
qu;e omnes virtutes dirigebat ; scientiam quidem per
infusam, qua; ad omnia creata se cxtendebet, scientia
vero per accidens infusam respectu illorum quse sunt obj edi
prudenti» naturalis et virtutum moralium. Quae infusi
scientiae non impediebat quonimus Christus species in
ligibiles proprio intellectus agentis labore acquisieri!
novo modo per species acquisitas cognoverit ea quae jair
scientia per se infusa vel per accidens infusa noverat.

Sic ergo virtutes omnes in Christo, quia erant scient ||
infusa illustratae, potuerunt ab initio plenam exei-M M

ART. III. DE VIRTUTIBUS ET DONIS IN CHRISTO

439

ad ivitatcm, iliumque eximium producere florem, qui est
lieroismus.

I II. Non potuerunt esse in Christo virtus fidei nec virtus
spei (a. 3 et 4). — Ubi deficit propiium virtutis objectum
deficit habitus virtutis, qui speciem recipit ab objecto.
Vqui deficit in anima Christi objectum fidei. Ergo deficit
habitus fidei. Declaratur min. Objectum fidei proprium
est res divina obscure cognita, seu non visa, argumentum non
apparentium. Atqui res divinae fuerunt ab initio intui tive
cognitae et visae a Christo per visionem beatificam. Ergo
defuit in anima Christi objectum fidei.

Nec etiam dici potest habuisse fidem circa objecta creata,
nam anima Christi in Verbo intuetur omnia quae Deus
scientia visionis cognoscit, ut mox tradetur.

Dicet fidem non habuerit, meritum tamen habuit quod
habet in nobis fides. Quod enim meritum praestat fidei esi
idicdientia assensus. Porro Christi obedientia eminentius
uni inebat quidquid meriti in obedientia assensus nostri
implicatur.

objectum autem spei proprium est bonum divinum
liumlum habitum, nondum possessum, nondum visum ;
iiiam quod videt quis quid specat 1 ? Atqui ab initio Christus
videt ac possidet bonum divinum. Ergo deficit in Christo
Bibjectum spei sicut et objectum fidei.

Differentia tamen quaedam attenditur quod objecta se-
1 1 mularia. Christus ab initio omnia intuitive videbat, sed
uimiia actu non habebat ; unde, licet nihil potuerit, credere,
Iniit uit quaedam expectare ut immortalitatem et gloriam
m i r puris. Verum haec omnia expectabat. et desiderabat non
Iiiit virtutem spei, sed per, virtutem charitatis.

i Ubi enim deficit objectum primarium non potest consis-
Mrir habitus quoad objecta secundaria. Sed deficiebat.
Iln Christo objectum spei primarium; quod est gloria anima;.

bigo defuit habitus spei etiam quoad objecta secundaria ;
■imi beati in coelo, quamvis exspectent gloriam corporis,.

i i tamen retinent habitum spei.

[ Cliaritas vero, qute est habitus eliciens fruitionem, appe-

I Itom., viii, 24.

440 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. V.

tit etiam omnia quae pertinent ad bonum et beatitudinem
subjecti. Sic ergo beati in ccelo per virtutem charitatis sibi
appetunt gloriam corporis, et pariter in Christo ab habitu
charitatis secundario elicitur desiderium gloriae corporis
habens pro motivo formali Deum quatenus possessum'.

IV. Non fuit nec esse potuit in Christo virtus poeniten-
tiae 2 . — Ita communius theologi cum S. Thoma : « Chris-
tus non potuit peccare. Et ideo materia hujus virtutis non
competit ipsi neque actu neque potentia 3 . » Contradicunt
tamen nonnulli. Scotistse quippe ponunt in Christo pumi
Lcntiam, ex hoc motivo : Qui est capax satisfaciendi est
capax poenitentiae. Christus satisfecit pro nobis. Ergo H
p cen i ten ti a m habuit.

Suarez concedit etiam Christo poenitentiam, quia ita esi
dispositus Dominus ut peccatum omnino detestaretur et,
si potuisset peccare, subito d oluisset de peccato.

Probatur conclusio. Ubi deficit actus principalis alieujim
virtutis deficit ipsa virtus. Atqui actus principalis in pcani*
I entia est dolere de peccato proprio, satisfacere vero pro
peccato non est nisi secundarius. Ergo deficit virtus pceni-
t entia; in eo qui dolere nequit de peccato proprio. Sed
Christus, utpoie simpliciter impeccabilis, dolere nequit de
peccato proprio. Ergo deficit omnino pcenitenfcia in Chrislo.

Satisfactio igitur pro pereatis aliorum non fuit in Christo
actus pcenit.-ntise; sed a rharitate immensa, a justitia
perfecta et u ceteris virtutibus procedit. Meretur utiqio
Christus pro nobis, patiturque et satisfacit pro nobis ; a
nullatenus pcenitet pro' nobis, propter rationem inductam
Quapropter non erat probanda invocatio : Cor Jesus poenite
pro nobis, miserere nobis ; imo fuit reprobata.

Quod vero addit Suarez impossibilitatem adstruit. Actii
enim hypotheticus virtutis, concipi tantum potest ul
actus absolutus et fundamentalis non est intrinsece impossi

1. Gonet, loc. cit., n. 62. j

2. cc. .J oan . a S.Thom., disp. VIII, n. 15: Gonet. disp. XII
n. 58 ; Suarez, disp. XIX ; Salmant., disp. XIV, dub. II
n" 36 ss.

3. S. Thomas., IV Seni., dist. XIV, q. i, a. 3, quajsliunc. 1.

ART. III.

DE VIRTUTIBUS ET DONIS IN CHRISTO

441

bilis. Atqui actus absolutus poenitentia: est impossibilis
in Christo, sicut el ipse actus peccati. Ergo concipi nequit
actus hypotheticus poenitentias in Christo.

Casterum, si valeret ratio, sequeretur fuisse in Christo
fidem, quia ita esi dispositus ut credernl si visionem non
I labuisset.

V. Demum excluditur a Christo continentia illa imper-
fecta quae motus deordinatos cohibet.

Ubi doest objectum, et habitus deficiat oportet. Sed in
Christo deficit objectum continenti te imperfectae : quia non
luit in i) »so fomes peccati nec poterant unquam exurgere
motus inordinati. Ergo.

Quocirca non fuit in Christo continentia inferior, sed
' astitas eximia et virginitas perfecta. Unde virtutes mora-
les in illo potentias et actus sic moderabantur ut esset illa
perpetua pax el. universalis harmonia quae est IranquillUas
ordinis 1 .

VI. In Christo fuerunt excellentissime omnia dona Spi-
ritus Sancti (a. 5). — Fuisse in Christo dona Spiritus
Sancti, abstrahendo a modo quo differant dona a virtu-
tibus*, est certissimum, imo dicendum de fide, propter mani-
festissimum Scripturas testimonium : « Et requiescet super
eum Spiritus Domini : spiritus sapientiae et intellei tus, spi-
rilus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis,
'4 replebit eum spiritus timoris Domini 8 . » — Testatur
puriter Evangelium fuisse Jesum plenum Spiritu Sancto :

■ Jesus aut.Mii plenus Spiritu Samto, regressus esi a Jor-
dane 4 .» Qui autem est plenus Spiritu Sam io, carere nequit
donis. Ergo et donis fuit repletus..

Concilium Senonense, 1140, dum definii contra Alnelar-
dum existentiam doni timoris in Christo 5 , asserit eo ipso
doctrinam apud theologos receptam de plenitudine dono-
rum omnium in anima Christi.

I. S. Augustin., De Civit. Dei, lib. XIV, c. nui : /... xi.i, 640.

C.r. A. Gardeii., O. I’.. ari. Dons, in Divlion. Ilieol. ealhoi.

3. Isai., xi, % 3.

I. Luc., lv, 1.

5. Denzing.gr, 378.

IIUGON. — TRACTATUS DOGMATICI, II. — 15

442 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. V.

Controversia est utrum dona a virtutibus infusis differant
objective et essentialiter, an vero secundum quid tantum.
Hoc ultimum tuentur plure» theologi, duce Scoto ; sed
Angelicus et Thoniist® docent dona a virtutibus specifice
discriminari tamquam perfectiones superioris et altioris
ordinis quibus homo facile movetur a Spiritu Sancto 1 .

Probatur itaque conclusio ratione D. Tfcpmse. Dono
Spiritus Sancti sunt perfectiones supernaturales seu habitus
infusi quibus potentia nostrae sunt facile mobiles a Spiritu
Sancto ad actus supernaturales. etiam extra communes
humana? prudentia? regulas. Atqui erant in anima Christi
hujusmodi habitus, quibus agebaiur a Spiritu Sancto 2 . Ergo
fuerunt dona in anima Christi.

Declaratur major 3 . Virtutes sive acquisita; sive intusii'
perficiunt potentias ut sequantur judicium rationis et regii
las prudentia?; at dona perficiunt potentias altiori modo,
ut sint prompto mobiles ab inspiratione divina, nempe ul
sequantur motum Spiritus Sancti extra et supra rationem
el praeter communes prudentia; regulas, ut colligitur e\
actibus et tota vita sanctorum. Est igitur in homine jusi-'
duplex molor : ratio et Spiritus Sanctus. Motori autem res-
pondet dispositio mobilis. Ergo duplex est in justo dispo
sitio seu habitus : et, quanto movens est altior tanto allim
esse debet dispositio mobilis. Sed Spiritus Sanctus est molor
altior quam ratio et prudentia humana. Ergo dispositione»
quibus potenti® moventur a Spiritu Sancto debent esW
altiores dispositionibus quibus a ratione moventur. Pori i
dispositiones quibus potenti® moventur a Spiritu Sancit
sunt dona, et dispositiones quibus moventur a ration»
sunt virtutes. Ergo oportet dona esse perfectiora et. a Itioni
virtutibus, atque idcirco ab ipsis specifici; distingui.

Probatur min. Maxime decebat animam Christi esse
manentor dispositam ut moveretur a Spiritu Sancto : quid-
quid enim perfectionis convenit Sanetis, a fortiori "H
C hrist o adseri bendum .

Proprium est donorum ad opera heroica impellere - I

I. c,f. S. Thom., et Commentatores, 1“ I I ae , q. i.xviii.

■2. « Agebaiur a Spiritu in desertum. » Luc., iv, 1.

3. Kx S. Thom., I" Il ae , q. lxviii. a. 1.

ART. III. DE VIRTUTIBUS ET DONIS IN CHRISTO

443

movere. Christus porro multa egit opera heroica; ut quando
rjunavit quadraginta diebus, et praesertim in passione
ultimum heroismi apicem semper obtinuit . Ergo dona in
n ii premo et altissimo statu habuit.

VII. Solvuntur difficultates. — Obj. 1° Qui est jam per-
fcci.us non indiget exteriori auxilio. Sed Christus csl jam
perfectus per virtutes. Ergo non indiget donis.

Hesp. : Dist. rnaj. : Qui est perfectus secundum ordinem
Mim natur® non indiget auxilio ejusdem ordinis, concedo ;
Hion indiget adjuvari ab eo qui est altioris ordinis, nego,
i ontradist. min. :

Christus est perfectus per virtutes secundum quod
potenti® ducuntur ratione, concedo; secundum quod
ducuntur a Spiritu Sancto, nego. Et dist. conelus. : Ergo
non indiget donis ut potentiae moveantur aratione, con-
cedo ; ut moveantur a Spiritu Sancto, nego.

Obj. 2°. Qui confert dona non potest accipere dona. Sed
phrislus confert dona. Ergo.

llesp. : Dist. maj. : Non potest accipere dona secundum
naturam vi cujus confert, concedo ; secundum aliam natu-
r.im, nego. Contradis!., min. : Christus confert dona .secun-
dum naturam divinam, concedo : secundum naturam
Immanam, nego ; et dist. conelus. : Christus non accipit
dona secundum naturam divinam, concedo ; secundum
inituram humanam, nego.

I Obj. 3°. Qui habet contemplationem patri® non habet
Jlona qu® pertinent ad contemplationem via*. VI qui Christus
Uui Det contemplationem patri®. Ergo non habuit, dona.

Resp. : Dist. maj. : Qui habet contemplationem patri®
lanium, non habet dona concedo vel transeat, quia etiam
iu patria sunt per aliquem modum dona Spiritus Sancti : qui
luibet simul contemplationem patri® et contemplationem
vi® non habet dona, nego. Contradist. min., et nego.

Vfll. Fuit in Christo donum timoris secundum quod
reverebatur supremam Dei majestatem ac summam ejus
eminentiam (a. 6). — Speciales habentur difficultates de
llltuore, quia non videtur possibilis in eo qui nec potest
kc.vatum admittere nec poenam sustinere. Hinc contende-

444 TRAC.T. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. V.

bal Abielurdus donum hujusmodi Christo, defuisse. Qua'
propositio fuil a concilio Senonensi (1140) et ab Innocen-
lio II damnata ut hceretica 1 . Quare est de fide spiritum
timoris fu : s$e in Christo.

Timor multiplex distinguitur : timor quidem mundanus,
quo quis a Deo recedit propter inj acens malum : limor vero
servilis, quo quis Deum reveretur propter poenam quam
formidat; timor demum IU iulis quo quis vitat peccatum,
quia esi offensa Dei. Timor mundanus est seraper malus*]
linior autem servilis potest esse bonus et dispositio ad
sapientiam ; limor vero (ilialis est effectus sapientiae.

Probatur conclusio ratione theologica. Timor, etiam
iilialis, respicit duo objecta : malum nempe terribile quod
imminet, et personam, quae potest poenam infligere. Pri
marius porro effectus est revereri eminentiam personat
non enim timetur malum terribile nisi quia personae erui

nentia esi perspecta, et, consequenter, metuere pce»o
est effectus secundarius, qui potest a primario separari
Salvatur ergo essentia doni timoris ubicumque habet
reverentia eminentia; divina;. Atrjui Christus ut homo, lii
non l.inieret poenam, quia non poterat a Deo separari, rev
rebatur tamen divinam eminentiam, qua; in immensv
excedit omnes sua; humanitatis perfectiones; imo liai
reverentiam prse caderis habuit, eo quod melius eminenti
Dei agnoverit. Ergo donum timoris prae « aderis excidi
tius habuit. Quapropter ponitur in Christo plenitudo illi
doni : Et replebit illum.

IX. Hinc iterum liquet cur potuerit esse timor, dum
repugnant spes et poenitentia. — Actus principalis in 9|>
est expectare bonum divinum, gloriam ani nue. actus ver
accessorius est expectare gloriam corporis; in pccnitenl
actus principalis esi dilere de peccato proprio, satisfacci
est quid secundarium : in timore principale est reverc
eminentiam divinam, timere poenam est secundario li
Deli* iente primario defieit accessorium, at non e converso
deficiente enim accessorio potest consistere principale. Un<

I. L)i \/.inc.er, 370.

ART. III.. DE VIRTUTIBUS 15T DONIS TN CHRISTO 445

11 spe et poenitentia- defirit totaliter virtus, quia de fi' it
prim ipale ; sed in timore remanet simpli, iter donum, quia
"'"sistit prim ipale, Dei eminentiam revereri.

Quapropter in Christo donum timoris et cadera dona non
Ji. mimtur ad adjuvandas virtutes imperfei tas, si< ut in
poliis, sed ad consummandam totius organismi superna-
P' 01 'alis perfectionem.

ARTICULUS QUARTUS

/>/•; (HIATUS (HIATIS DATIS / V CHRISTO

AI) AUT. 7-8 S. THOM/E

I. In Christo excellentissime fuerunt omnes gratin
gratis datae (a. 7). — Vocantur grati® gratis dat®, quarUfl
munus est sociale, qu® nempe primario utilitatem Ec< lesn
respiciunt, licet aliunde cedere possint in c ommodum sui i
jecti ; dum gratum faciens dii itur qua* primario et per m
respicit bonuirf subjecti, reddendo nempe subjectum 1 »•
gratum et acceptum : sive inchoative, ut grati® qu® >li>
ponunt ad justifu ationem ; sive formaliler, ut, gratia sam 1
fi<ans; sive consummalive, ut actus meritorii, qui statu i
grati® consequuntur.

Probatur conclusio. Grati® gratis dal® dicuntur qu
ad aliorum salutem primario et per se conferuntur, maxin
ad fidei et spiritualis doc trime manifestationem. Sed < -lui
tus est primus fidei et spiritualis doctrin® praedicator i
doctor. Ergo debuit habere excellentissime omnes gratu
gratis datas. Declaratur major 1 . Doctores fidei debent habe
unde possint alios de rebus divinis instruere, et oh ir<
debent imprimis habere de his rebus firmissimum assensui
et ad hoc ordinatur fides. Designat in prffisenti fides m
proprie habitum fidei, sed excellentissimam adh®sionem
persuasionem firmissimam, qu® dicitur montes transi. a
et miracula operatur. Secundo, oportet ut doctrinam ipsa
congruenter proponant sive per causas superiores, ad qui
ordinatur sermo sapientiae, sive per causas inferiores,
per exempla humana, ad quod ordinatur sermo scienh
Deinde oportet doctrinam confirmare. Cum autem veri!
fidei sit 'penitus supernaturalis, confirmatio mediis sup»

1. Cf. I Cor., XII, 81-1 ; S. Tiiom., 1“ II"", q. exi, a. 4; I" "

q. clxxi.

ART. IV. DE GRATIIS GRATIS DATIS IN CHRISTO 447

a 1 1 oralibus edicitur, et ad hoc ordinatur operatio virtutum,
U' 'dia sanitatum, prophetia, discretio spirituum. Tandem
I * l * bet doctor fidei de rebus divinis competenter loqui ; quod
a' crete fiat, ponuntur genera linguarum et interpretatio ser-
monum.

\ t.lirislum porro fuisse hisce gratiis excellentissime plenum
'h monstrat series histon® evangelic®. Non habuit fidem
iil esi virtus theologit a, sed habuit cognitionem eminen-
liioi in ef assensum firmissimum rebus diviris, et potesta-
li in quam pr®bet fides operandi miracula. Sapientia et
Iu lent ia mirabilis jam in puero manifestantur, dum stupent
iluclores super prudentia cl responsis ejus 1 ; et ubique in
ki 'cilionibus, in propositione ef explicatione parabolarum
Ii produnt sermo sapienti® ef sermo scienti®. Operatio
Inlcin virtutum et gratia sanitatum omnibus innotescunt ;
Ii. mi miracula fecit Christus circa spirituales substantias,
m c.i corpora c®lestia, circa homines, circa creaturas irra-
ilonalps*. Discretio spirituum illi maxime competit, qui
nhi it artes d annonis in deserto et qui perfectissime novit
H"id sit in homine ef in corde hominis*. Est specialiter pro-
pheta, ut mox dicetur. Fit excellenter ab ipso interpretatio
liTmonum, dum Isaiam explicat, et s®pissiine Scripturam
lii'i,'mi discipulis edisserit 4 . — Quoad donum linguarum,
limi debuit ipse loqui diversis linguis, eo quod non esset
Hbi sus nisi ad oves qu® perierant domus Israel 5 ; sed
II"! iliam habuisse linguarum cx eo constat quod sciret
luuuiii secreta cordium : qui enim secreta cordiuin omnium
I" "'Ius legit, et voces legil et cognoscit, qu® sunt signa
mmceptuum.

1 1 De modo plane diverso quo grati® gratis dat®
fuerunt in Christo et in sanctis. — Triplex prfficipua atten-
llil ur differentia. 1° Fideles gratias illas recipiunt secundum
tunsuram et modo restricto, dum in Christo secundum

I l l.uc., ii, 49.

I V I.r. S. Thomas., III P., q. XL!V.

I ,1 Joan., II, 25.

I '1 l.uc., IV, 21.

Ih Mattii., xv, 8.

448 TR.-X.CT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. V.

plenitudinem inveniuntur. 2° In sanctis dividuntur : aln
enim confertur donum linguarum, alii operatio virtutum
alii prophetia, non tamen singuli illas omnes gratias simul
in se colligunt; Christus vero omnes, ut vidimus, simul
plene possidet. 3° In sam l is conceduntur per modum tran-
seuntis, non vero per modum habitus permanentis, sed
Christus illas habet permanentor, jure quodam inamissibilia
quatenus humanitas sancta, instrumentum divinitatis con-
junctum, jugiter accipit virtutem et influxum ad effectu»
supcrnaLuralos sine fine producendos. Cf. ad 1.

s

III. In Christo fuit verissime donum prophetiae (a. 8)J

— Nonnisi a rationalistis negari potest Christo competere
aliquo sensu prophetiam ; difil> ultas solum esse potoiB
utrum competat proprie, an tantum eminenter. Tostatufl
Abulensis negat fuisse prophetiam sensu formali, sed docl
trina qua; affirmat est > ommunis et certissima 1 . In lvvangflj
lio Christus vocatur propheta a turbis*, a discipulis 8 , «1
a seipso, nam sibi applii at qua; de vero propheta valent l
« Non est propheta sine honore nisi in patria sua 4 . » Que
locum S. Augustinus ae.ipit de propheta vero 6 . S. Ambro-
sius animadvertit Christum cognitione . ordium, non solum
prophetam, sed et Deum se demonstrare : « Oeeulloruni
cognitione, Deum se esse demonstrat 0 .

Probatur ratione theologica. Propheta proprie dicitur
qui ' ognoscit et annuntiat ea qua; pro. ul sunt a communi
sensu et cognitione hominum quibuscum vivit. Atqui
Christus multa cognovit et nuntiavit qua; erant proculB
sensu et cognitione hominum quibuscum vivebat. Drgfl
Christus fuit proprie et vere propheta.

De laratur major. Duo sunt in notione ven propheta)
requiritur 1° ul annuntiet ea qase sunt procul a comm««
hominum cognitione sive secundum locum sive et praew»
tim secundum tempus, nempe futura ; 2° ut propheta t.\

1. Salvant., disp. XIV, a. 5, ri. 4.

•>, MARC..V1, 15; Luc., vn, 16,39; Ioan., iv, 19; vi, 14, vu,4|
3. « Fuit vir propheta », Luc., xxiv, 19.

t S.' Au gu'st^, Coni. FausL.lib. XVI, c. xvm ; P. L xlii, 3.1
6. S. Ambros., In Luc., lib. V, n. 12 ; P. L., xv, 1723.

aut. iv.

1»E ORATUS ORATIS DATIS IN CHRISTO 449

i •■odem statu via; in quo versantur homines quibus abs-
• "iidita annuntiat; defectu cujus conditionis angeli vel
b ali qui hominibus aliquid absconditum et futurum
.1 enuntiant, non sunt prophetae sensu proprio.

Probatur minor. Christus multa quae erant procul an-
nuntiavit : omnes scilicet circumstantias sua- passionis et
i- nirrectionis 1 , fugam discipulorum* proditionem Judae et
negationem Petri 3 , ruinam Jerusalem 4 et statum EcclesisB
futurum 5 . Aliunde remanebat viator, licet fuerit comprc-
In-nsor, et retinebat externum stat um hominum quibuscum
vivebat.

IV. Differentia attendenda. — Iu ceteris hominibus
prophetia est quasdam cognitio aenigmati ca et obscura
ratione subjecti, quia conjungitur fidei; al id non est de
| essentia prophetiae : unde potuit Christus habere essentiam
Icugnitionis absque imperfectione obscuritatis. « Potes I
rl iincii dici quod, etsi Christus habuit plenam et apertam
notitiam quantum ad partem intellectivam, habuit tamen
ni parte imaginativa quasdam similitudines, in quibus
[eliam poterat speculari divina, in quanlum non solum
ln.it eomprehensor, sed etiam viator 6 . »

Unde Christus assimilatur caetcris prophetis quatenus
; linhebat phantasiam, quae poterat contemplationi et mani-
| fi stationi divinorum inservire, quod non jam competit
In ul is in ccelo ; et idcirco, licet beati non possint dici pro-
I' lictae, potest Christus viator existens formaliler et proprie
I propheta vocari.

Mahc., x, 33; Mattii., xv, 17.

Mattii., xxvi, 31.
i Mattii., xxvi, 21-25, 34.

i Mattii., xxiv, 7, 11 ; Marc., xm, 14 ; Lyc., xxi. 20-24.
• Mattii., xvi, 18 : xxvui, 19-20.

-■ S. Tiiom.. hic ad 1.

ARTICULUS QUINTUS

11E PLEXIT UDI. \ E GRATUS I.\ (Illi ISTO

AD art. 9-13 s. tiiom.t:

I. Plenitudo extensiva et intensiva. — Dicitur plenitud
extensiva, (|uoad virtutem, quatenus efficacia agentis potes
ad omnes effectus se extendere; intensiva autem se tene
ex parte formae, quatenus luee est in summo perfectioni
gradu.

Quaeritur itaque, an et quomodo Christus utramqu
habuerit, et ita quidem ut gratia ejus censenda sit infmit
et incapax augmenti.

II. In Christo fuit plenitudo gratiae tam intensiva quam
extensiva (a. 9). — Scriptura tribuit Christo gratiae ple-
nitudinem tamquam sequelam unionis : « Vidimus gloria
ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratia;
veritatis 1 » : quia nempe est Unigenitus, non solum hab
gratiam, sed est plenus gratia;, et, quia unio est summa,
gratia quoque summa est.

SS. Patres hanc plenitudinem maxime extollunt. Si._.
praesertim S. Chrysostomus : « Omnis gratia effusa est i
illud templum. Non dat enim ille S. Spiritum in mensura :
nos enim de ejus plenitudine accepimus; illud autem tem-
plum integram et universam accepit gratiam... In illo quide
est integra et universa gratia; in hominibus parum qui
et gutta ex illa gratia*. »

Probatur ratione theologi' a. Duplb iter aliqua forni
potest Secundum plenitudinem haberi : intensive, quand
habetur in maxima ex' ellentia qua; dari possit ; extensi
autem, quando habetur se< undum omnes effec tus, si
homo ille dicitur habere plene vitam, qui eam habi

1. J OAN., I, 14.

2. S. Chrysost., In Ps. xliv, 2, 3 ; P. G., lv, 186.

ART. V. DE PLENITUDINE GRATI/li IN CHRISTO 451-

•i undum omnes effetius vel opera vita;. Atqui gratiam
Imbet Christus utroque modo plenam. Ergo est in Christo
plenitudo gratia, tum intensiva ex parte forma, tum
extensiva ex parte virtutis.

Prob. min. quoad I am partem. Arg. l um . Quanto aliquod
r. ipiens propinquius est causa influenti, tanto perfectius
partii ipat ejus influentiam. Atqui anima Christi, hypostatice
unita Verbo, est maxime propinqua fonti, est in summo
unionis, quia nec fortior nec intimior concipitur unio.
Urgo gratiam accepit in summo, ac proinde ejus gratia est
maxime plena.

Arg. ll um . Oportet uf quod esi causa caterorum sit
maxime tale 1 , et idi in o ut quod diffundit gratiam in omnes
il in se gratia maxime plenum. Atqui Christus accipit
gratiam ut in alios omnes diffundat. Ergo debuit esse
maxime plenus omnis gratia.

Unde quidquid est perfectionis in gratiis el virtutibus
i<am torum fuit in Christo, absque defectu ct limite qui in
Miiuctis habetur.

Prob. II a pars min. Gratia collata fuit Christo tamquam
primo principio universali in genere habentium gratiam.
Mqui virtus primi prin< ipii in aliquo genere se extendit ad
; omnes effectus illius generis. Ergo virtus gratia in Christo
hr extendit ad omnes effectus in genere gratia, sicut sol
influxum proprium extendit’ ad omnia qua ipsius virtuti
Kubjic iuntur. — Quo- in a omnes effec tus superna! urales qui
in ce. onomia prasenti fiunt, gratia sane fi Itans, virtutes,
dona, gratia giatis data, illuminationes, inspirationes,

: nmniaque heroi, a fa> ta qua mundum interdum evehunt
superius, de plenitudine gratia Christi derivantur, quasi
di. oretur : De plenitudine ejus nos omnes omnia accepimus.

III. Qua ratione plenitudo gratiae sit propria Christo

(ii, 10). — Plenitudinem gratia Scriptura tribuit Christo :
" Plenum gratia et veritatis 2 ; et B. Virgini : « Ave. gratia
plena 3 » ; imo et quibusdam sanctis, v. g. Stephano : « Ste-

1. De hoc axiomate cf. Curs. Philos .Thomist., t. VI, p. 146.

2. .1 OAN., I, 14.

, 3, Luc., i, 28.

•152 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. V.

phanus autem, plenus gratia el fortitudine, fai iebat prodigi»
et signa in populo 1 » ; et Barnab® « : Erat vir bonus > i
plenus Spiritu San< to et fide 2 . » Hinc intelligitur multipli
eem esse plenitudinem, sii ut alia est plenitudo abyssi,
aliaque plenitudo aqueductus, et alia plenitudo rivuli.

IV. Conclusio : Plenitudo FORMALIS est propria
Christo ; plenitudo autem subjectiva potest competere etiam
sanctis.

Probatur I a pars. Argumentum S' ripturisticum desumi •
tur ex Prologo Joannis : « Vidimus gloriam ejus, quam
Unigeniti a Patre, plenum grati se et veritatis 3 . » Plenitudo
gratiae tribuitur Christo quatenus est Unigenitus a Patre
Atqui esse Unigenitum a Patre est proprium soli Christe
Ergo est aliqua plenitudo gratiae propria soli Christo.

Confirmatur ex do* trina Pauli : « Ut sit in omnibus ipse
primatum tenens, quia in ipso complanat omnem pleni-
tudinem inhabitare 4 5 ... Quia in ipso inhabitat omnis pleni
tudo divinitatis corporaliter ; et estis in illo repleti, qui esi
caput omnis principatus et potestatis 6 . » Hic adsc ribitur
Christo plenitudo gratia; substantialis, quia in ipso inha-
bitat plenitudo divinitatis < orporaliter, et ex hac ple-
nitudine derivatur plenitudo grati® creat®, vi cujus est
caput a quo sumus repleti. Atqui plenitudo derivata a grati»
unionis et plenitudo capitis est propria soli Christo, sicut
et unio hypostatica. Ergo h®c plenitudo grati® est soli
Christo propria.

Probatur ratione theologica. Plenitudo grati® c onsidera*!
potest vel ex parte forma; qua; habetur, et sic dicitur for-
malis ; vel ex parte subjecti quoti habet formam, et si*
dicitur subjectiva, vel respecliva. Unde sic arguitur :

Plenitudo formalis ea dicitur qu® est summa tum inton-
si ve, nempe in maxima excellentia qu® haberi potest, turri
extensive quoad omnes grati® effectus. Atqui soli Christo

1. Aci., vi, 8.

2. Aci., xi, 24.

3. Joan., i, 14.

4. Colos., i, 18-19.

5. Coloss., n, 9-10.

ART. V. DE POENITUDINE GRATIAS IN CHRISTO 453

competit habere plenitudinem grati® in tensi vam, seu in
umimo gradu, eum h®c sequatur unionem hypostaticam,
qu® est Christo propria, sicut nec concipitur major con-
junctio ad Deum quam illa qu® competit anima* Christi ; et
l jiariter soli Christo convenit plenitudo extensiva, quoad
omnes effectus, cum ipse solus sit institutus hominum caput
.ni merendum et satisfaciendum pro omnibus de condigno.
Ergo soli Christo competit plenitudo formalis.

Probatur M a pars. Plenitudo grati® subjectiva illi vere
competit qui tantam gratiam habei quantam exigit status
| vel officium juxta mensuram Dei. Sed alii sanc ti gratiam
I omnes tantam recipiunt quantam requirit status et oiTn ium
I mi qu® Deus illos assumit ; nam Deus, qui agit non ad
I egestatem, sed potius ad opulentiam, gratia sua potentes
I ullicit quoscumque ad officium aliquod vocat et praeordinat.
I Ergo plenitudo subjectiva omnibus sauciis per Christum
I communicatur.

Et quanto altior est status, tanto excellentior est. pleni-
I ludo grati®. Hinc B. Virgo, qu® fuit ad maternitatem divi-
I n, mi assumpta, gratiam aooepit majorem gratia consummata
I manium angelorum et hominum etiam simul sumptorum,
I a primo conceptionis instanti. Ratio esi quia prima
I gratia est pr®paratio idonea ad maternitatem divinam,
I grati® autem omnium sanctorum etiam simul conjunct®
I nendum sunt praiparatio idonea ad tantum munus; et
I secundo, quia Deus jam ab illo instanti amat B. Virginem
I ut suam matrem futuram et, cum mater futura sit ipsi
I magis dilecta quam omnes sancti simul, illi gratiam infundi!
I pleniorem gratiis omnium sanctorum etiam simul sump-
I lorum. — De his plenior sermo infra.

V. Plenitudo SUFFICIENTIAS, plenitudo REDUNDAN-
I TIAS, plenitudo EXCELLENTIAS '. — Plenitudo suf-
I fidentiae esi illa grati® abundantia vi cujus possunt omnes
I nandi bonum operari et finem adipis' i. Tn triplici gradu
I habetur. Primo, justi omnes habent gratiam ita abundantem
I ul possint peccatum vitare el servare mandata. De facio
I lumen, non omnes justi perseverant. Unde, secundo,

I. c.r. S. Tiiom.. Commenl. in Joan., cap. i, lecl. 10.

454 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. V.

est gratia? abundantia qua reapse perseverant et gloriam
consequuntur ; et haec est omnibus sed solis electis coii
cessa. Tertio, est plenitudo peculiaris aliquibus sanctis Iu
officio superiori constitutis vel ad altiora vocatis.

Unde, sicut in via ita in patria, sunt quaedam communii
omnibus sanctis : in caelo communia sunt visio, quae rex
pondet fidei in via ; comprehensio, quae respondet inarem
lio ni in via ; fruitio, qua? respondet desiderio in via. Sun
tamen gradus in visione sicut et in fruitione, et sunt etian
quaedam praerogativae quae non habentur ab omnibus. I

Plenitudo redundantiae est illa quae valet gratiam in alio»
diffundere. Haec competit Christo, qui csl omnium capul
et etiam B. Virgini, quae nobis meruit de congruo quidquii
Christus de condigno et quae nunc in cadis mediatio»
secundaria sed universali impetrat gratias omnes qua
mediatione primaria obtinet Christus. Unde B. Virgo ex
plena sibi et superplena nobis. In Christo porro haec pio
nitudo redundantiae est etiam plenitudo excellentiae.

Consistit igitur plenitudo excellentiae in eo quod possi
Christus gratiam directe conferre, vel signis sensi bili Ini
alligare, instituere sacramenta, quae in ejus nomine tradam
tur, etc. Haec plenitudo soli Christo competit; nec enim
B. Virgo instituit signa collativa gratiae, nec. in ejus nomiu.
conferuntur sacramenta. .

Remanet itaque ut plenitudo sanctorum sit plenitudo
rivulorum , qui abundantiam a fonte accipiunt, quiqui
sunt aliis alii profundiores, sed semper limitati; plenitudo
autem B. Virginis sit plenitudo fluvii vel aquaeductu x
redundantis et transmittentis ipsam fontis plenitudinem;
demum plenitudo Christi sit fontis ei abyssi plenitudo, rx
qua omnis alia derivatur.

VI. In Christo gratia unionis est simpliciter infinita ;
gratia vero habitualis in esse MORIS est infinita, in exim
autem PHYSICO est finita secundum rationem entis, sed exi
quodammodo infinita secundum rationem gratiae (a. 1 I i

— 1“ pars est manifesta. Gratia unionis est donum personui
divinas gratis concessum humanae naturae, ac proinde in II
nitatem habet ipsius personae divinae. Unde locutio S. Scrip

ART. V. DE PLENITUDINE GRATI -E IN CHRISTO

155

I urae : « Non ad mensuram Pater dat Spiritum Filio ‘. » potest
accipi de dono quoad Deus Pater ab aeterno dedit Filio,

ilicet divinam naturam, qua; est donum infinitum, et de
dono quod datum est humanae naturae, ut uniatur divinae
personae, quod etiam est donum infinitum a .

Probatur II a pars. In esse inoris illa gratia et illi' valor
sunt infiniti qui supposito infinito tribuuntur ; dignitas
enim proprietatum ex dignitate personae pensatur. Atqui
valor, dignitas gratiae et operationum in Christo tribuuntur
personae infinitae. Ergo infinitatem habent in esse moris.

Probatur IIT a pars. Infinitum in ratione entis dicitur
quod habet plenitudinem in tota linea entis. Atqui gratia
Christi non habet plenitudinem in tota linea entis, sed est
in determinato genere contracta et restricta, sicut etiam
e. jus subjectum, anima Christi, esi creatura quaedam
habens capacitatem finitam. Ergo.

Probatur lV a pars. Id dici potest aliqua ratione infini-
tum quod non datur ad mensuram, nec limitatur quoad
effectus, sed in se colligit quidquid pertinet ad rationem
hujus formae. Atqui gratia habitualis Christo non datur ad
mensuram, sed summum apicem attingit; nec limitatur
quoad effectus, siquidem se extendit ad omnia quae in ordine
supernaturali fiunt, et in se colligit quidquid in praesenti
• economia ad rationem gratiae pertinet. Ergo gratia habi-
tualis in Christo potest secundum rationem gratiae dici
infinita, sicut si dicamus lucem solis esse infinitam secun-
dum rationem lucis, quia habet quidquid ad rationem
lucis pertinere potest 3 . Unde gratias Christi nihil deest :
non solum superat gratias omnium hominum et angelorum
simul sumptorum, sed adaequat ipsum ideale gratia? creatae
ni praesenti oeconomia ordinis supernaturalis.

VII. Utrum gratia Christi potuerit augeri. — Conveniunt
communiter theologi non posse gratiam Christi de potentia
Dei ordinaria augeri ; utrum vero de potentia absoluta, con-

1. Joan., III, 34.

■>. S. Thom., hic ad 1.

3. Ct. S. Thom., hic et QQ.Dispp., De Verit., q. xxix, a. 3 ; P.
Schwalm, O. P., I.e Chrisl d' apris sainl Thomas d'Aquin, p. 84 ss.

456 , TR.-VC.T. DIC VF.1UK) INCARN. ET REDEMPTORE. O. V.

trov«,M lil in- : possibilitatem illam augmenti negant Richar
diis a S. Victore. S. Bonaventura, Durandus, Cajetanus.
Nazari us, cUv; affirmant Capreolus, Bannez, Alvarez, Joan
nes, a S. Thoma, Gonet, Billuart, Salmanlieenses, et comnm
nius Thomislse 1 .

Reni ita solvendam arbitramur : gratia unionis de poten-
tia etiam absoluta nequii augeri, sicut repugnat concipi
donum majus dono porsoiue divi me ; gratia autem habituali)
in esse inoris nulla ratione potest augeri, quia dari nequii
valor aul dignitas major dignitate peram® in finit,® : gratia
autem in esse physico non potest de potentia ordinaria
augeri, bene lamen de potentia absoluta. Unde sit.

VIII. Conclusio : Gratia habitualis in Christo, attentis
fine praesenti divinae Providentiae et potentia Dei ordinaria,
nequit augeri ; tametsi non implicet metaphysice ulterius
augmentum (a. 12).

Probatur ! a pars. Ex duplici capite contingit aliquam for-
mam augeri non posse : ex parte ipsius forni® et ex parte
subjc Ii. Seri neutro modo gratia Christi, attenta potentia
Dei ordinaria, augeri potesl. Ergo simpla iter nequit augeri
Explicatur major. Aliquid non potesl augeri ex parte for-]
mas, quando forma non potest magis intendi nisi solvatur
spei ies. quia esi in ultimo gradu, qui dari possit ; augeri
autem nequii ex parte subjec I i, quando subjectum nequii
magis sus ipere, eo quod omnis capacitas subjecti sit com-
plete ai tuata.

Probatur inin. 1° Ex parte forma. Grati® habituali, sicut
aliis formis, pr® finit a est a Deo aliqua mensura ultra quam
augeri non potest ; qu® mensura pr®de finitur ex ipso fine
ad quem datur. Unde, si finis est perfectissimus, mensura
illa non potest augeri. Atqui finis ad quem ordinatur gratia
in Christo est perfe. tissimus, nec alius perfectior, attenta
Dei providentia, esse potest, quam unio in persona cum Deo :
sicut enim natura humana in Christo individua! ur ex ordine
ad unionem cum Verbo, ita gratia creata datur in tali men-

I. Consuli possunt: Capreol., I Sent ., disl. XVII <i ii a 2*
Uannez, I" 1 1“° : q. XXIV, a. 7: Joan a S. Thom., disp. IX, q V
n. M : Gonet, disp. XIII, a. 3; Salmant., disp. XV. rlub. unie
ii. 1 1 ss.

ART. V. DE PLENITUDINE GRATIAE IN CHRISTO 457

iua ex ordine ad gratiam unionis. Ergo, attenta Dei
iVovidentia, gratia creata in Christo nequit augeri. Aliis
i ' bis, gratia unionis regulat gratiam i reatum ; et quia nihil
esse potest majus gratia unionis, nulla gratia esse potest
pe,r lectior gratia illa (pia: pr® figitur ex Online ad gratiam
unionis.

2° Ex parte subjecti. Gratia in comprebensore nequit
(ingeri ex parte subjecti ; quia comprehensor est in ultimo
lermino, quo semel adepto, repugnat augmentum. Atqui
Christus fuit semper verus et perfectus comprehensor.
Ergo in ipso non potuit gratia ex parte subjecti augeri.

Probatur II a pars. Ex D. Thoma. Docet Angeli' us visio-
nem beatam in Christo posse de potentia Dei absoluta au-
geri : « Licet absolute considerando possit esse aliquis gradus
ollior sublimiorque secundum infinitatem divinae potentias *. »
Kcd quod de visione dicitur valet pari jure de gratia, qua-
i >1 radix visionis cuique visio proporlionatur. Ergo censet
Angelicus dari posse, secundum infinitatem divina», poten-
tia», augmentum in gratia GhrisLo.

Ratione. Gratia est de genere qualitatis creat®. Atqui
nulla est aut esse potest qualitas aut substantia creata ita
perfecta ut perfectior a Deo condi nequeat; quia nunquam
i \ hauritur participabi litas Dei ad extra. Ergo nulla gratia
• reata etiam in Christo ila perfecta censenda r-st ut per-
fectior dari nunquam possit.

C>uia igitur potentia Dei et ejus participabilitas non
i x hauritur per animam Christi prout nunc exist.il, posset,
absolute loquendo, h®e anima perfectior concipi et esse,
pcrfcctioresque habere facultates, ac proinde perfec tiorem
i.UR'ipere gratiam.

objicitur : Gratia mensuratur ex termino ad quem datur.

I Uqui de potentia Dei absoluta perfec tior dari nequit ter-
I miniis quam unio in persona cum Deo. Ergo etiam de
| «olentia Dei absoluta augeri nequit gratia.

Itr-sp. : Gratia mensuratur ex termino, id est, ex tendentia
mi terminum, concedo ; ex termino absolute inspecto,
llieg". Gontradist. min. : Perfectior dari nequit terminus in

l s. Thom., 111 P., cp x, a. 4 ad 3.

458 TRACT. CE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. V.

se et absolute consideratus concedo ; perfectior dari nequit,
tendentia ad terminum, nego. Et nego conchis.

— Licet terminus gratiae esse non possit major, absolute
tamen et secundum infinitatem divina potentia tendentia
ad terminum potest novis ac semper novis modis absque
limite fieri : quia nunquam erit modus adaquans divinam!
participabilitatem et potentiam. Terminus quippe, etsi
perfectissimus in se, non eximit animam Christi a conditio- 1
ne creatura, cujus perfectiones remanebunt semper finita!
ac subinde semper capaces ulterioris augmenti.

IX. Quo sensu intelligenda sint verba Luca : « Et
Jesus proficiebat sapientia et rotate et gratia apud Deum
et homines 1 2 3 . » — Responsionem adaquatam tradit Ange-
licus : « In sapientia et gratia aliquis potest profuere
dupliciter. Uno modo secundum ipsos habitus sapientia et
gratia augmen Latos ; et sic Christus in eis non profin iebat.
Alio modo secundum effectus, in quantum scilicet aliquis
sapientiora et yirtuosiora opera faciat; et sic Christus
proficiebat sapientia et gratia, sicut et astate, quia secundum
processum rotatis perfectiora opera faciebat, ut se verum
hominem demonstraret et in his «juro sunt ad Deum. et. in
his «juro sunt ad homines*. »

X. Gratia habitualis in Christo non prrocedit tamquam
dispositio unionem utriusque natur», sed hanc unionem
sequitur, tamquam proprietas, non ordine quidem temporis,
sed ordine natur» (a. 13). — Triplici ratione probatur.
1° Secundum ordinem principiorum utriusque. Prirn i pium
grati® unionis est persona Filii ut missa, principium autem
gratiae habitualis est Spiritus Sanctus ut missus, hoc tamen
discrimine quod unio sit personalis Filio, missio autem
secundum gratiam sancti fi. antemnonsit personalis Spiritui
Sancto, sed appropriata*. Atqui missio Filii prrocedit
natura missionem Spiritus Sancti. Ergo gratia unionis prffl.
‘•edit natura gratiam sanctificantem.

1. l.uc., il, 52.

2. S. Thom., hic ad 3.

3. Cf. ejuro disseruimus de Trinitate, vol. I, p. 434 bs. 455 ss.

ART. V. DE PLENITUDINE GRATIAS IN CHRISTO 459

2° Ex ordine grati® ad suam causam. Gratia habitualis
■ uisatur ex prrosentia divinitatis. Sed prrosentia divini-
I alis fit in Christo per gratiam unionis. Ergo gratia habitua-
lis causatur a gratia unionis.

3° Ex fine grati®. Quod constituit suppositum prius
est eo quod nobilitat actiones suppositi. Atqui in Christo
gratia unionis constit uit suppositum, gratia vero habitualis
nobilitat actiones suppositi. Ergo gratia unionis supponit
gratiam habitualem, qute ponitur ut Christus habeat sanc-
titatem consummatam et eliciat suaviter actus superna-
lurales.

ARTICULUS QUARTUS

/>/.' GRATIA CAPITALI

An y. vm s. tmom.t;

I. Notio corporis et capitis in Ecclesia. — Sensu generali,
ilii'i potest Eci lesia societas omnium vocatorum in salutem'
«ternam, qua acceptione et angelos et homines completd
titur. Minus late, est so< ietas hominum vocatorum in salu-
tem aeternam per gratiam Redemptoris, ct sic evolvitur
per diversas humani generis periodos : incipit nempe ab
Adamo reparato, transitque a statu legis naturae, in quo
fuerunt quaedam sa< ramenta, sed minus determinata, ad
statum legis scriplse, in quo expressiora dantur sairal
menta ; et tandem, ad statum legis euangelicae devenitJ
Unde stri< to sensu, est soc ietas redemptorum, a Christo
condita, cum illo organismo visibili et supernaturali quo
vera et perfecta so< ietas < onstituitur.

_ Dicitur ergo Ecclesia corpus monile , quatenus est orga-
nismus visibilis, habens partes dissimilares, seu membra
diversa et inaequalia ; quo fit ut Ecclesia sit societas essen-
tialiter inaequalis, licet una, sicut corpus humanum multis
et inaequalibus membris c onstans est unum vivens.

Tria porro organismum illum seu corpus mysticum cfn
■ iunt : magisterium snliret visibile et professio ejusdem
hdei ab omnibus credentibus ; ministeriumque visibile et
communio omnium fidelium in eodem cultu ; ae regimed
visibile et obedientia omnium subditorum iisdem pasto-
ribus 1 .

Caput autem dicitur quod est principium in aliquo, ut
caput via: ; vel quod est perfectius, sicut senex est caput in-
lcr viros ; aut quod regit et gubernat, sic ut rex vel princeps
est caput in civitate. Generarim ergo caput morale elici

. Cf. opusc. nosti'. : Hors de VEglise, poinl de salui. II P.

AUT. VI. DE GRATIA CAPITALI 461

potest quidquid respectu organismi moralis exercet munus
quod gerit caput physicum respectu humani corporis.
Unde sit.

1 1. Conclusio : Christus ut homo est caput Ecclesiae.
Argumentum scripturisticum.

Evangelium Joanms asserit 1° vigere inter Christum et
| llclrlcs unionem intimam quae viget inter caput et mem-
bra ; 2° a Christo derivari inlluxum quem caput exercet
In organismum ; 3° a Christo per Eucharistiam praesertim
dii i in hominibus vitam, sicut, a capite fit motus vitalis in
empore. Sed luce omnia sunt munia veri capitis respectu
corporis. Ergo ex Evangelio consta I Christum esse verum
En lesias caput. .

Dedaratur major per partes. 1° Christus, in oratione sua
Lu erdotali 1 , rogat Patrem ut omnes fideles sint unum,
mmI consummati in unum, sii ut est ipse est unus cum Patre.

I Ilice porro adeo ari ta unio inter fideles proveni! ex illarum
unione ad unum et idem caput, quod est Christus Dominus.

2° Christus ut homo influit in dmslianos vitam super-
lliiituralem, siiut vitis in palmites influit vim frui tificandi :

ligo sum vitis, vos palmites : qui manet in me et ego in
eo, hic fert fructum multum, quia sine me nihil potestis
f,r ere*. » Agitur hic. de vita quam largitur Christus ut missus
a Patre, ut Salvator et Redemptor, qua; influentia utique
perlinet ad rationem capitis moralis. 3° Communii atio illius

■ il .-c Iit praesertim per Eui haristiam : « Qui mandui at meam
• nriiem et bibit meum sanguinem in me manet et ego in
illo. Sicut misit me vivens Pater et ego vivo propter Patrem ;

■ I qui manducat me et ipse vivet propter me 8 . » Unde per
I Cii • haristiam et traditur vita et < ontin natur et augetur
d lil opus vit* et motus proprie vitalis, qualem imprimit
iiquit membris 11 .

I S. Paulus est praecipuus doctor illius eximi* oeconomi*
d' 1 "lporo mystico, cujus Christus est caput : « Simi enim

, I Idan., xvii, 22-2-3.

' . I o an., xv, T>.

I ;i. .1 o an ., vi, 57 ss.

I L>e munere Eucharitise in vita Ecclesiae, cf. cpise disserimus La
■un/'' Eucharisiie.

402 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. <J. V.

iji uno corpore multa membra habemus, omnia autem metu-
hra non eumdem actum habent, ita multi unum corpuu
sumus in Christo, singuli autem alter alterius membra', n
Hinc colligitur Ecclesiam esse organismum, in quo concur
runt partes dissimilares sub uno capite. Alibi exponit Apos-
tolus omnia membra connecti inter se, augeri, crescere,
operari, ex illorum unione communi ad idem caput : « Cres-
camus in illo per omnia, qui est caput, Christus. Ex quo
totum corpus compactum ei connexum per omnem junctu
ram subministrationis, se< undum operationem in mensuram
uniuscujusque membri, augmentum corporis facit in aedi-
ficationem sui in charitate 1 2 . » — Quia ergo Ecclesia esi
verus organismus, habens diversitatem partium cum uni
tate illa intrinseca quae a capite provenit, Paulus saipiim
vocat Ecclesiam corpus et Christum capul : «Et ipsum dedi
capul supra omnem Ecclesiam, qua; est corpus ipsius e
plenitudo ejus 3 . — El ipse est capul corporis Ecclesia'
qui est prini ipium, primogenitus ex mortuis, ut sil. in omni-
bus ipse primatum tenens 4 5 . »

Unde a Paulo et traditur terminologia et asseritur ac
exponitur tota doctrina de corpore et capite mystico. Serim
autem esi de Christo homine, qui corpori est homogeneus,
seu de Redemptore, qui reconciliat omnia et pacificat per
sanguinem erue is sive quae in terris, sive qute in cadis sunt».
Christus quidem ut Deus habet vim influendi ; Sed quatenus
homo et redemptor est nobis homogeneus et vitam largitur
quam ipse nobis meruit.

III. Traditio ecclesiastica. — Illam resumit S. Augus-
tinus : « Christum recte appellari etiam universum, hoc est
capul cum corpore suo, quod est Ec< lesia. Et multis S- rip-
turarum locis invenimus Christum etiam hoc modo appel •
lari, ut cum omnibus suis membris intelligatur quibus dic -
tum est : Vos estis corpus Christi et membra 6 . »

1. Rom., xn, 4-5.

2. Ephes., iv, 16.

•4. Ephes., i, 22-23.

I. Colos., i, 18.

5. Coloss., i, 20.

6. S. Augustus-., QQ. 83 ; P. I... xi., 79.

Asserit et efficaciter proponit concilium Tridentinum :

- Cum enim ille ipse Christus Jesus tanquam capul in mem-
bra et tamquam vitis in palmites, in ipsos justitii atos
jugiter virtutem influat, qua; virtus bona eorum opera
semper antecedit et comitatur et subsequitur ei sine qua
nullo pacto Deo grata et meritoria esse possent'. » Non so-
lum hic traditur doctrina, sed subministratur ratio, quia
l iluistus influit virtutem vitalem qua; a capite vero jugiter
derivatur.

IV. Ratio theologica (a. I). — Cui competunt spiri-
I ualiter respei tu Ei i lesia; munia quaj proprie gerit caputres-
pectu corporis, dii i debet Ecclesia; capul . Atqui Christo
luimini respectu Ecclesia; competunt tria munia seu tres
prairogativee quae capiti conveniunt respectu corporis.
Ergo Christus homo est verum Ecclesiae caput.

Prima capitis prairogaliva est ut, homogeneum corpori
existons, sit prima pars hominis, incipiendo a superiori.
Christus porro ut homo est ejusdem natura; nobiscum el
habet prioritatem, quia est altior, propinc|uior Deo et prior
hominibus ordine intentionis, quatenus alii per respei tum
ad gratiam ipsius rei ipiunt gratiam et dona. Secunda ■ apitis
pnerogativa est perfei tio ; eo quod in ipso vigeant omnes
M'iisus sive interni, sive externi, dum in eseteris membris
••st solus ta< tus. In Christo pariter vigent omnes perfec-
tiones, siquidem habet plenitudinem gratia; tum intensivam
Ium extensivam. Tertia capitis praerogativa est virtus,
quae in alia membra influit : a capito enim procedit et motus
• I sensus, siquidem omnia et sensibi lita fis et molilitatis
centra in em cphalo resident. Christus quoque influit in
omnia Ee< lesia; membra et vitam et motum, el gratiam
I habitualem, quae est vita in at tu primo, et gratiam
ii l ualem, qua fit motus, seu vita supernaturalis in acl u
I (tecundo.

V. De ratione qua Christus dicatur caput ut Deus et ut
homo.

Hoc tertium munus proprie et formaliter pertinet

I Cdnc. Trident., sess. VI, cap. xvi.

464 TRACT. DE VERBO INGARN. ET REDEMPTORE. Q. V.

ad rationem capitis et convenit Christo ul Deo et ul
homini. Quatenus Deus, influit gratiam physice principali
ter ; quatenus homo influit physice tanquam causa insi m
mentalis ; influitque morali ter tamquam causa principali. .
quae omnia superna turalia bona nobis promeruit. Qma
autem infusio gratias sanctificantis secum fert missionem ul
habitationem Spiritus Sancti, Christus ut homo dat Spiii-
tum Sanctum ministerialiter et meritorie, eo modo qno
gratiam influit ; ut Deus vero dat Spiritum Sanctum audu*
ritative, sicut et producit gratiam eausalitate physicuJ
principali.

Non eadem ergo ratione dicitur caput quatenus Deus d
quatenus homo : quatenus enim Deus est caput ut influens
aio toritative. Quatenus homo est caput ut. influens sensu
explicato, et ut homogeneum, nempe ejusdem natum
nobiseum, qua* homogeneitas in ratione capitis maxime
attenditur.

VI. De differentia inter munus capitis et munus cordis
in Ecclesia. — Munus capitis visibilitatem quamdam
arguit, nam oportet ut caput respectu membrorum exte-
riorum externe emineat : munus autem cordis influentiam
occultam innuit. Hinc munus capitis reservatur Christo,
qui naturam habet visibilem et nostra* homogeneam ;
munus autem cordis approprialur Spiritui Sancto, qui
invisibiliter in Ecclesia operatur.

Et lue.' est doctrina quam pulcherrime oxpiimit Anged
licus. « Dicendum quoti caput habet manifestam emi-
nentiam respe< tu c ceterorum exteriorum membrorum ; sed
cor habet quamdam influentiam occultam. Et ideo cordi
comparatur Spiritus Sanctus, qui invisibiliter Ecdesiam
vivi fi' at et unit: capiti autem comparatur ipse Christus
secundum visibilem naturam, secundum quam homo
hominibus praefertur 1 . »

VII. Christus secundum totam suam humanitatem,
animam et corpus, est hominum caput, non solum quoad
animas, sed etiam quoad corpora (a. 2). — Proh. I a pars.

1. S. TiioM.,.liic ad 3.

ART. vi.

DE GRATIA CAPITALI

465

» ,lnistus est hominum caput ut homo, quemadmodum caput
r st. corpori homogeneum. Atqui est homo secundum ani-
mam et corpus : anima quidem dat speciem et operationem
specificam, corpus autem instrumentalitcr inservit animas.
Krgo et secundum animam et corpus est nost rum caput .

Confirmatur. Christus dici debet secundum totam suam
Immanitatem nostrum caput, si tota humanitas inlluat
nubis vitam spiritualem. Atqui tota Christi humanitas
vitam supcrnaturalem nobis largitur, instrumentalitcr
quidem in genere causae efficientis physica;, qua; quidem
ruusalitas etiam corpori competit ; principaliter vero in
gmc.rc causa? meritoria;; cui merito inservit etiam corpus,
unde separata anima a corpore non lil amplius meritum.
Krgo secundum animam et corpus Christus dici debet nos-
trum caput.

Hinc apparet quomodo Christus in Eucharistia pnebendo
nobis suum < orpus et animam, sil in hoc .sacramento nost rum
mput nostra que vita.

Probatur 1 1» pars. Ex Apostolo : « Nescitis quoniam cor-
pora vestra membra sunt Christi 1 ? » At, si corporo nostra
sunt Christi membra, Christus est caput corporum.
Krgo dici debet nostrum caput, non solum quoad animas,
sed etiam quoad corpora.

Ratione. Christus di< itur hominum caput eo quod in
ipsos influat. Atqui tum in animas tum in corpora influit.
Krgo est hominum caput et quoad animas et quoad < orpora.

Probatur mixi. Christus 'influit pro praesenti vita imme-
diate gratiam et, virtutes in anima, et mediate in corpore,
quatenus virtute gratiae corpus reformatur et habilitatur
ul sanctitati deserviat et membra nostra fiant instrumenta
seu ar.ma justitiae Deo-; pro vita autem futura influit
gloriam immediate in anima, et mediate in corpore, in
quantum gloria per quamdam redundantiam ab anima in
■ orpus derivatur.

Quae doctrina pietatem nostram maxime fovet el. accen-
dit, ut toti Christo, sive per Eucharistiam nobis praesenti,
cive per meditationem praesentato, t otius nostrae humanita-

i . / Cor., vi, 15.

i. liom., vi, 13.

4t>G THACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. V.

lis, ei cordis et anima, affectibus indeficienter adhu-
reamus.

^ Christus est caput OMNIUM hominum, sed diverso
gradu diversaque ratione (a. 3). — Esse saltem in potentia
caput ommum a nemine dubitatur ; sed disputatur utrum
sit actu capul viatorum in statu peccati mortalis vel in
statu infidelitatis versantium.

Probatur imprimis esse omnium caput vel actu vel
potentia. Christus esi Salvator omnium hominum, maxime
fidelium 1 2 . Atqui est Salvator in quantum est. caput, nam
salvare est influere vitam supernaturalcm. Ergo est caput
omnium hominum, maxime fidelium.

Est utique caput omnium qui aliquomodo ad corpus
suum mysticum pertinent. Sed omnes homines ab ori-
gine mundi usque ad finem pertinent ad corpus mys-
ticum actu vel potentia. Ergo. — Dedaratur rain. Dum
corpus naturale habet omnia membra simul, corpus mys- I

Ileum potest habere membra successive. In corpore
porro mystico, quod esi Eo. lesia, duplex distinguitur
elementum : illud quod proprie vivite at et diotur
'imma Iwlesia*. et organismus externus prout num
habetur in illa societate perfecta a Christo condita, cl
dieitur proprie corpus Ecclesiae*. Principium autem quod
vivi lieat effh ienter est Spiritus Sanctus, qui dicitur etiam
■ Huma Ecclesia? ; principium vero quod vivificat forma-
ntor et. dicitur proprie anima Ecclesia sunt dona illa
superna tura lia qua nobis inharent, nempe gratia sancti -
heans, qua est radix fidei, charitatis et. gloria futura. Ul
autem Christus sit actu caput hominum, sufficit ut perii
neant actu ad animam Ecclesia. Pertinent porro actu primo
qui habent gloriam, secundo qui habent charitatem. Qui
' ero habent fidem solam absque charitate non pertinent
simpliciter ad animam, quia innuit anima principium vita
perfecta, qua non habetur per solam fidem. Attamen,
icet fides sub aliquo respectu dicatur mortua, aliunde est I
habitus vitalis utpote supernaturaiis. Unde tertio perli-

1. I Tim., iv, 10.

2. C.f. o j uis nostr. : « Iiors de VEglisc, point <lc salui », II P.

art. vi.

DE GRATIA CAPITALI

IG7

lient, licet inchoative, omnes qui habent fidem. Isti aliunde
quamdiu retinent unitatem fidei catholica, tum interne
tum externe, remanent de corpore. Quare, constat, ex dam-
nationibus Joannis Hus et Quesnelli. non solos praedes-
tinatos* nec solos justos* esse membra Ecclesia.

Potentia autem pertinent ad Ecclesiam, qui non habent
lidcm, sed sunt habituri saltem aliquando, ut infideles
pradestinati ; ultimo tandem loco et gradu, qui possunl
luibere sed nunquam habebunt, sunt membra in potentia
non reducenda in actum. Omnes homines in praesenti vita
sunt membra saltem in potentia : tum quia retinent liberum
arbitrium flexibile in bonum, tum quia remanet, ipsis gratia
cl. virtus Christi, qiue esi sufficiens ad salutem tnl ius humani
generis.

Damnati non amplius, ne potentia quidem, membra
sunt Christi, quia, utpote existentes in levmino, habenl
voluntatem in malo firmatam nec ullam amplius recipiunt
gratiam.

Corpus porro illud Christi mysticum augetur et crescit
Ium inlensive, dum singula membra perficiuntur cl perve-
niunt ad ultimam mensuram a divina ordinatione praede-
llnitam ; tum extensive, accipiendo nova membra, donec
compleatur praedestinatorum numerus in superna felicitate
Ineundus.

IX. De quadam controversia 3 . — Nonnulli veteres
■ ensuerunl Christum non esse actu capul fidelium in statu
peccati mortalis versantium, sed sententia affirmativa est
omnino tenenda. Ut enim sii, actu caput, sufficit, ut inllual
m tii aliquam vitam supernaturalcm permanentem. Sed
lides, etiam absque charitate, est quaedam vita supernata -
i alis permanens, utpote habit us vitalis infusus. Ergo Chris-
tus est actu caput omnium fidelium. Hinc dicit absolute

Thomas Christum esse caput « eorum qui actu uniuntur
i i per fidem 4 . » — Non tamen perfecto et simpliciter, quia

i. 1’ropos. 5 damn. a Conc. Constanti ens., Denznger, G31.

1'rppos. 72-78, dani, a Ci.em. XI : Denzinger, 1422-1428.

i. C.f. Gonet., disp. XIV, a. 2; Sai.mant., ili'!). XVI, dub. iii.

I. Ilie, in corpore articuli.

468 TRACT. DE VERBO INC.ARN. ET REDEMPTORE. O. V.

sunt, aliunde membra diaboli et quia fides sine 'charitate ntU
informis et aliquo modo mortua.

Estne Christus actu caput haereticorum baptizatOnmil
— Haeretiii et s< hismatici mere materiales in bona dilq
existentes possunt ad animam Ecclesiae pertinere et Hio!
potest Christus esse illorum caput actu. Haeretici autem
et schismati< i formales, qui charitatem et, fidem penil.im
amiserunt, non recipiunt amplius influxum vitae perimi-
nentem ; et idcirco dici nequit Christus illorum rapui
actu. Eadem ratione non est caput actu infidelium, qui
nondum re<ipiuntab ipso habitum vitalem.

Sensu tamen talo dii i potest actu caput tum haeretico
eorum tum infidelium. Eodem quippe jure dicitur eapul
actu quo influit actu aliquid supernaturale. Sed tum infi-
delibus tum haereticis etiam obstinatis inlluit actu, pro Un o
et tempore, aliquid supernaturale, nempe gralias actuale nJ
Cfuibus interdum illuminantur et excitantur; nec ulhm
censendus est homo adultus qui fuerit omni gratia actuali
destitutus. Ergo quodam lato sensu dici potest actu capnl
haereto orum et infidelium, licet proprie sil caput tantum
in potentia.

Est itaque proprie sed imperfecte caput actu fidelium
peccatorum ; proprie et perfecte, justorum ; proprie ol
consummate, beatorum 1 .

X. Christus ut homo est vere caput angelorum ; sed
minus perfecte quam hominum (a. 4). — Testatur mani
feste S-.riptura Christum esse caput totius creaturae spiii-
tualis : « Ipsum dedit caput supra omnem Ecclesiam 2 ... qui
est caput omnis principatus cl potestatis 3 . »

Haec convenire Christo ul Deo nemo negat, ai non conci-
dunt Altissiodorensis et Gabriel Biel Christum ut hominem
osse caput angelorum. Sententia affirmativa est hodie com-
munis, licet abunde disputetur utrum sit caput influendo
gratiam et gloriam essentialem, an tantum gratias et glorias
accidentales 4 .

1. Cf. opus nosfcr. : Hors ile VEylise, poinl de salui, II P., e. v.

‘2. Ephes., i, ‘22-23.

3. Coloss., n, 10.

4. Cf. commentatores, in li. I.

ART. VI.

DE GRATIA CAPITALI

469

Probatur conclusio. l a pars. Ulii unum est corpus necesse
c.st ponere unum caput. Atqui angeli el homines unum cor-
pus mysticum efficiunt. Ergo angeli et homines unum
habent caput. Sed caput hominum est Christus ut homo
Ergo Christus ut homo est etiam angelorum caput.

Proh. min. Angeli et homines ad unum finem supernatu-
lidem ordinantur, scilicet gloriam, et per idem medium,
nempe gratiam sanctificantem, qu:e est ejusdem speciei
sive. in hominibus sive in angelis. Atqui ubi est idem finis
per eadem media assequendus est una societas, seu unum
corpus mysticum.,. Ergo angeli et homines in uno corpore
mystico conveniunt. Christus itaque in humanis agens,
nim esset simul comprehensor et viator, plenissime habens
gratiam et gloriam, potuit esse cl viatorum cl comprehen-
sorum caput.

Yrg. II" 111 . Qui habet respectu angelorum praecipuas
1 apilis praerogativas est angelorum caput. Christus porro
etiam respei tu angelorum habet tres praecipuas capitis
praerogativas. Ergo esi angelorum eapul.

Ostenditur min. 1° Est altior ot propinquior Deo, utpote
habens unum esse personale cum Deo et gratiam superiorem
gratiis omnium angelorum et hominum etiam simul sump-
torum.

2° Est perfectior, eo quod sibi vindicet gratias plenitudi-
nem tum intensivam tum extensivam, qu« angelis nul-
latenus competit.

3° Induit in angelos vitam supernaturale m, saltem gra-
tias accidentales, illos nempe illuminando de multis quse
Incarnationis mysterium spectant, el pariter gloriam acci-
dentalem, seu gaudia nova, ex eo quod reparaverit Christus
angelorum ruinas salvando homines, et ex eo quod con-
templatio humanitatis adeo excellentis singulari modo
angelos laetificet.

I I a pars breviter declaratur. Potiori ratione dicitur Chris-
tus caput hominum quam angelorum, Ium quia est. nobis
magis homogeneus, tum quia nobis meruit gratiam et
gloriam essentialem, non autem angelis, quoad est nunc pro-
bandum.

X I. Gratia et gloria essentialis angelorum non procedit

'170 TRACT. Oli VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. V.

a Christo homine 1 7 . — Affirmant quidem Scolistte, Suarez,
Valentia, Catharinus, Godoy, etc.; sed negant communiter
Thomistae, quibus adhasrent Toletus, Vasquez, Lugo, etel
Haec est certissime D. Thomae sententia. « Christum non
influere angelis merendo graliam aut orando, sed in his
qua; ad actus hierarchicos pertinent 8 , a — « Angeli non sunt,
viatores quantum ad preemium essentiale, el ideo quantum
ad hoc nihil eis meruit Christus. Sunt autem aliquo modo
viatores respectu praemii accidentalis, in quantum nobis
ministrant ; ad quod valet eis meritum Christi 3 . »

Argumentum scripturisticum desumitur ex Luca, et • \
epist. ad Hebraeos. Angelus pastores sic alloquitur : « Evan-
gelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo,
quia natus est vobis hodie Salvator 1 * * 4 . » Christus meruit gra-
tiam iis quibus est Salvator. Atqui dicitur Salvator homi-
nibus : natus est vobis, non angelis. Ergo. Unde exclamat
S. Bernardus : « Nobis ergo natus, nobis el datus, quia nobis
necessarius*. » Et pariter Guerricus Abbas: « Nobis prorsus,
non enim sibi, non angetis *. »

Juxta Apostolum, ad Hebraeos, qui recipiunt gratiam a
Christo, seu qui sanctificantur a Christo, sunt ejusdem
naturae cum ipso, sunt ejus fratres, coinmunicantque carni
et sanguini : « Qui enim sanctificat et qui sanctificantur
ex uno omnes. Propter quam causam non confunditur
fratres eos vocare... Quia ergo pueri communicaverunt
carni d sanguini, et ipse similiter participavit eisdem’. » I
Atqui Christus est ejusdem naturas, non cum angelis!
nusquam enim angelos apprehendit 8 ; sed solum cum homi-
nibus, quos vocat fratres. Ergo qui sanctificantur a Christo,

1. Cf. Cajetan, Tot. et, Joan a S. Tiiom., Sylvius, in 111 P.J
q. vm, a. 4; Gonet, tlisp. XIV, a. 4: Sai.mant., disp. XVI,
dub. v, etc.

'2. S. Tiiom., III Seni., dist. XI 11, a. 2.

3- QQ- Dispp., De. Verii., q. xxix, a. 7 ad 5.

4. Luc., ii, 10-11.

5. S. Bernard., Homil. III Super Missus esi, n. 14; P.
ci.xxxiii, 78.

6. Guerric., Serm. 111, De .Xativit. Domini, P. I... c. lxxxv, 35.

7. Ilebr., n, 1 1-14.

8. Ibid., 1 fi.

ART. VI. — DE' GRATIA CAPITALI

471

quique recipiunt ab ipso gratiam essentialem, sunt homines,
jion angeli.

Nec pro altera sententia valet textus Apotoli : « Instaiu-
i ire omnia in Christo, quae in coelis et qme in terra sunt in
Ipso 1 . »

Nam reponit Angelicus : Per Christum instaurari omnia
qme in ccelis sunt, id est angelos, non quod pro angelis
'mortuus sit Christus, sed quia in redimendo hominem
Icintegratur ruina angelorum 8 .

Argumentum theologicum sic resumi potest. In praesenti
Bc.conomia, gratia vel gloria essentialis quae procedit a
( h risio homine, seu a Verbo ut incarnato, supponit hominis
I ipsum el reparationem : si enim vi praesentis decreti non
est Incarnatio nisi supposito lapsu, nec datur gratia Inrar-
bationis independenter a lapsu. Atqui gratia Angelorum
essentialis non pendet ab hominum lapsu et reparatione :
licet quippe nullus hominum liberaretur, consisteret nihilo-
minus sanctitas et beat i ludo angelorum essentialis.

Ergo gratia et gloria essentialis angelorum non est gratia
1 Inisti ; procedit a Verbo ut Deo, non Verbo ut incarnato.

Quapropter S. Bernardus loquens de passione dicit :
• Mihi data est, quia alteri dari non potuit. Numquid
.mgelo ? sed ille non eguit. Numquid diabolo ? Sed ille non
i vsiirgit 3 . »

XII. Eodem jure concluditur gratiam essentialem quam
habuit Adam in statu innocentiae non procedere a Christo
homine. — Gratia quippe essentialis quam meruit Christus
' 4 gratia reparaiiva lapsus, gratia sanam, gratia medii ina-
li-, gratia qua’ est passionis fructus. Sed gratia Ad a mi in
Aatu justitia 1 originalis existentis, cum nullam habeat
dependentiam a peccato originali, sed potius naturam
integram perficiat, nullatenus dici potest reparativa, aut
i nans, aut medicinalis, aut fruct us passionis. Ergo gratia illa
"••n procedit a Christo ut homine sed solumna Christo ut

. Ephes., i, 10.

.. S. Tiiom., Conun. Episl. ad Ephes., Icci . 3.

■ S. Bernard.. Serm. in for. IV. Iiebd. sancta 1 , n. 10; P. L..
c kxxiii, ‘ 268 .

-472 TItACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. V.

Deo : quapropter vecte dicitur gratia Dei , non gratia Chrinh\
« Sicut tamen Christus ideo meruit angelis gratiam et gln]
riam accidentalem, epiia eas Deus ipsis conferre volui
consequenter ad provisionum Christi ; ita, propter caimlrd
rationem, gratia accidentalis fidei in Christum ut eou
summatorem gloriae, quam habuit protoparens in stq
innocentia, consequenter ad revelationem mysterii Incfd
nationis, illa, inquam, gratia, ipso a Deo collatu m
dependenter a merito Christi 2 3 . »

XIII. Gratia Christi ut capitis Ecclesiae eadem est «■<
sentialiter cum ejus gratia personali habituali, sed ration*
tantum differt (a. 5). — Pauci theologi, ut Vasque/,
existimant gratiam « api talem esse ipsam gratiam imiemw
Thomist® vero et fere communiter theologi, ut leSlalu
Suarez 8 , tuentur gratiam capitalem esse gratiam habitum
leni, quatenus tamen connotat gratiam unionis.

Probatur conclusio. Gratia capitalis in Christo est qm
alios sani illicat. Atqui gratia qua alios sancti fi at esi eadi n
ipsa qua ipse sanctus est. Ergo gratia capitalis eadem cui
cum gratia qua ipse san< tus est, seu cuiu gratia personali.

De« I aratur inin. Sam tificare est vitam spiritualem aliil
communicare. Eadem porro est forma qua quis est et agit,
qua quis vivil et aliis vitam largitur ; modo tamen illam
formam in quadam eminentia habeat, sit ut vi tam nou
communicat puer, sed vir qui eminentius vitam possiad,
Ergo Christus per eamdem gratiam qua sam tus est polcat
alios sam tilt are, cum illam formam eminentissime, scilicet
in summo gradu habeat.

Jam vero gratia qua Christus est forrnaliter sanctus til
prim ipiuxn quo est gratia habitualis. Ergo gratia qua alum
sanctificat, seu gratia capitalis, a gratia habituali liOll
differt.

Confirmatur. Gratia capitalis est principium quo Chrln
tus in nos influit per modum causae meritoriae et satisfaofl

1. De illa quaestione, sicut et de opinione opposita, cf. SaiJ
mant., disp. XVI, dub. iv.

2. Gonet, disp. XIV, a. iv, n. CXV.

3. Suarez, disp. XXI II, sect. 2.

ART. vi.

DE GRATIA CAPITALI

473

Im ias de condigno. Atqui principium quo influit per modum
••aus® meritoriae et satisfactori® de condigno est ipsa gratia
habitualis creata : licet enim vi grati® unionis habeatur
principium quod merendi et satisfaciendi, principium tamen
quo Christus meretur et satisfacit et elicit connaturaliter
c! suaviter actus supernaturales est gratia habitualis. Ergo
gratia capitalis grati® habituali ®quatur.

Connotat tamen et supponit gratiam unionis. Gratia
enim capitalis est. infinita in esse moris et satisfaetoria de
condigno pro peccato mortali. At non esset infinita in
lesse moris nec satisfaetoria de condigno nisi esset in suppo-
sito divino. Quocirca gratia capitalis est ipsa gratia habi-
tualis, quatenus est in supposito divino. At gratia prout est
m supposito divino necessario connotat gratiam unionis,
qua; est ipsum donum suppositi divini, concessum human®
natura.

Objicitur : Actus diversi arguunt habitus diversos. Sed
sanctificare proprium subjectum et sanctificare alios sunt
udus diversi. Ergo habitus quo sanctificatur Christus et
luihitus quo alios sanctificat sunt diversi.

Itesp. : Dist. major. : Actus diversi quorum unus non est
ratio alterius arguunt habitus diversos, concedo ; actus
diversi quorum unus est ratio alterius arguunt habitus
diversos, nego. Contradist. min. : Actus quo Christus sanc-
tificatur et actus quo alios sanctificat sunt diversi, ita ut
unus sit ratio alterius, concedo ; aliter nego. Et nego con-
chis. — Sicut amor Dei et amor proximi ab eodem caritatis
habitu procedunt, quia amor Dei est ratio amandi proxi-
mum, ita in gratia actus sanctificandi Christum esi ratio
sanctificandi homines, seu merendi et satisfaciendi pro
, illis.

Unde gratia capitalis exercetur pr®eipue per viam meriti
• I satisfactionis, qu® est causalitas moralis, in qua Ghris-
l us est agens principalis. Exercetur etiam per causalitatem
physicam inslrumenlalem, qu® competit Christo respectu
munium effectuum supernaturalium, qu® creationem non
requirunt 1 .

i. Gf. opus nostr. I.a Causalite instrumenta! e en ThSologic, e. ui.

I1UGON.

TRACTATUS DOGMATICI, II. — 10

474 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. V.

XIV. Esse caput Ecclesiae secundum interiorem in-
fluxum, est proprium Christi ; esse autem caput secundum
exteriorem gubernationem aliis etiam competere potest ;
differenter tamen a Christo (a. 0). — Caput mysticum din
tur similitudinarie per comparationem ad caput naturale
Istud porro exercet in membra influxum interiorem, qua-
tenus influit sensibilitatem et motum, et dat exteriorem
gubernationem, quatenus per sensus, qui in capite radican-
tur, dirigitur homo in exterioribus actibus.

Duplex hujusmodi munus attendi potest in capite mys-
tico.

Primum munus in hoc consistit quod Christus pro cuncti»
hominibus mereatur et satisfaciat de condigno. At mereri <4
satisfacere de condigno pro cunctis peccatis nonnisi Chriis!"
competit, cum id requirat unionem hypostaticam, vi cujus
actiones sunt infiniti valoris. Ergo esse caput quoad in te
riorem influxum est absolute Christi proprium.

Alterum autem munus Papas et Episcopis etiam compc
1 ii . Qui enim Ecclesiam regit auctoritate divina est Eccle-
sias caput quoad externam gubernationem. Sed Papa H
Episcopi divina auctoritate Ecclesiam regunt. Ergo dici
possunt Ecclesias caput quoad externam gubernationem.

Differenter tamen a Christo, duplici ratione. Primo, alio-
rum gubernatio restringitur ad locum , sicut episcopus non
est caput nisi in dioecesi, et ad tempus, sicut Papa non esi.
caput nisi tempore pontificatus, ei ad statum, sicut omnn
Pontifices nonnisi pro statu via' regunt; Christi autem
gubernatio nullatenus restringitur, seri attingit omnes qui
in quovis loco, tempore vel statu ad Ecclesiam pertines I.
Secundo, alii ministeriali et vicaria auctoritate a Chrislo
derivata gubernant, Christus autem propria virtute <4
auctoritate.

XV. Diabolus est caput omnium malorum secundum
exteriorem, non vero secundum interiorem influxum

(a. 7). — Esse, caput malorum quoad interiorem influxum
esset influere malitiam in voluntatem, interius operanda
Sed in voluntatem non influit nec intra voluntatem
operatur nisi qui est voluntatis auctor et conservatos
solus Deus ; creatura agunt in voluntatem externe, pci'

ART. VI.

DE GRATIA CAPITALI

475

externa phantasmata prastando objectum. Ergo nec diabo-
lus nec alia creatura potest esse malorum caput quoad
1 1 1 teriorem influxum '.

Ille tamen quoad externum influxum dicitur caput, qui
cos quotquot gubernat ad suum finem adducit. Atqui
diabolus instigando ad malum homines ad suum finem ad-
ducit, qui est aversio a Deo. Ergo quoad externum influxum
esi. caput.

Confirmatur. Diabolus respectu malorum gerit triplex
1 qiitis munus : liabet prioritatem in malo, quia primus
omnium peccavit ; perfectionem in malo, quatenus alios
malitia superat ; influxum externum, sensu explicato, per
instigationem et tentationem.

Respectu hominum dici potest causa mediata omnium
peccatorum, in quantum fuit ipse, causa peccati profco-
parentum.

XVI. Antichristus est caput omnium malorum hominum
non ordine, nec influxu, sed secundum malitiae perfectio-
nem (a. 8). — Dici nequit caput secundum ordinem,
quia non est primus qui peccavit ; nec secundum influxum
nam multi peccant absque suggestione et exemplo ariti-
cliristi nondum existentis. At erit caput secundum malitias
perfectionem, quia plenam et perfectam habebit diaboli
malitiam et ita colliget in se diaboli perversitatem ut dici
possit quasdam diaboli incarnatio, non quidem per 'unionem
hypostaticam, quae est absolute impossibilis, sed quatenus
diabolus illi malitiam suam eminentius influet. Unde aiiti-
■ liristus principatum in malo inter homines obtinebit
el ita omnes alii mali sunt qusedarn praeparatio et figura
a nti christi.

Haec doctrina S. Thomae non est a priori conficta, sed
Iraditione nititur et verbis S. Pauli : « Revelatus fuerit
homo peccati, filius perditionis, qui adversatur et extollitur
supra omne quod dicitur Deus, ita ut in templo Dei sedeat
ostendens se tamquam sit Deus. Et tunc revelabitur ille
iniquus, quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui

I. Mine axioma: «Solius Trinitatis esi illabi mentem». Cf. supra,

' «>l. I, p. 716.

476 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. V.

et destruet illustratione adventus sui eum 1 . » Ex hoc lex
eruitur: 1° antichristum esse virum singularem, nam vocu
tur ille iniquus ; 2° habere perfectionem et plenitudinem
malitise, nam vocatur homo peccati, quasi peccatum esu
illius constitutivum. Unde recte concludit Angelicus
K In eo enim diabolus quasi malitiam suam ducet
caput, per modum quo dicitur aliquis ad caput suum |»i
positum ducere cum il ud perfecerit 2 . »

1. Thessal., u, 3-8.

2. S. Thom.. hic ad 3.

ARTICULUS QUINTUS
DE GRATUS ACTUALIBUS /N CHRISTO

I. Sententiae. — Ad complementum totius doctrina; de
gratia Christi nonnulla breviter adjungimus de gratia
actuali. Quidam theologi, existimarunt non indiguisse
gratia actuali efficaci, eo quod persona Verbi eminenter
in Christo suppleat omnia hujusmodi auxilia ; alii, etiam
J Immistae, ut Godoy, reponunt saltem non indiguisse gratia
actuali sufficienti, quia per habitus gratia; sanctificantis,
virtutum et donorum, sufficientissime constituebatur in
actu primo 1 . Sententia tamen communis Thomistarum
statuit etiam Christo necessariam fuisse gratiam actualem
tum sufficientem tum efficacem.

II. Eligitur et probatur sententia affirmativa:

Licet anima Christi sit unita Verbo et omnibus gratiis
.1 donis cumulata, retinet tamen essentialem conditionem
creatura;. Atqui ea est essentialis ratio creatura ut, quan-
I u m vis perfecta ponatur, non possit tamen in actum tran-
irc nisi duplici motione a< tuali compleatur :

1° Motione quae ultimum complementum confert in
i '"'dine potentiae, et. haec respectu actuum superna turnlium
dicitur gratia sufficiens ;

2° Motione, quae dat ipsum transitum ad actum secun-
dum, et haec in ordine supernaturali dicitur gratia efficax.
Kl , sicut transitus ad actum, cum sit id quod est maximum
m toto ordine creato, essentialiter differt a complemento
potentiae, ita gratia eflu ax essentialiter discriminatur a
unii icienti 2 . Ergo fuit in anima Christi duplex gratia actualis,
essentialiter distincta, sufficiens et efficax.

'• De hi s opinionibus of. Salmant., disp. XIII, n‘» 100 et ss.

Cf. tractat. De Gralia.

478 TUACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. V.

III. Unio hypostatica utramque motionem semper ani-
mas Christi praestabat. — Sicut enim ex unione acciden-
tali cum Christo nos accipimus jugem ac immediatum
influxum, a Christo in nos derivatum, et sicut a vite fluil
succus in paltnites, ita ex unione substantiali cum Deo
recipit anima Redemptoris influxum indeficientem ad
operandum supernaturaliter.

Nec unquam dcest gratia actualis, sicut, nec unquam
deficit unio cum Deo.

IV. Differentia attendenda. — In nobis gratia actualis
efficitur interdum, ex nostra resistentia, sterilis nec ull i
mum sortitur effectum ; in Christo autem nulla gratia
effectu caruit. Licet enim remaneat ejus voluntas perfecte
libera retineatque potentiam radicalem resistendi, motio
tamen divina nunquam in eo frustratur ; et. sicut est ini*
peccabilitas perfecta, ita omnes actus sunt boni, perfecti,
meritorii et satisfactorii'.

V. Pietatis corollarium. — Haec qua: imperfecte dc
gratia Christi disseruimus meditatio pia complebit, dum
anima fidelis, profunda Christi scrutando, ad illius intimo
penetrat, in quo sunt thesauri scientiae et sapientiae et. gralim
absconditi. Ex qua meditatione resultabunt gratiae actuales
illuminationis et inspirationis, ut conformes efficiamur ima-
ginis Filii Dei, qui est omnium praedestinatorum exemplar "l|
beatitudo.

1. Cf. dicenda infra de libertate Christi.

QUAESTIO SEXTA

De Scientia Christi

AD Q. 1X-XII S. TIIOM/E

Maximi esse momenti quaestionem de scientia Christi
unicuique innotescit, tum propter innumeros errores qui
Ime de re, nostris etiam diebus, orti sunt, tum quia inde
magis illustrantur veritas et proprietates Incarnationis et
plenior ingeritur con< eptus perfectionis in Christo.
Stabilienda est imprimis catholh a doctrina dc exis tenti a
ientiae creatae in Christo infallibilis et universalis ; deinde
evolventur quaestiones de triplici scientia creata, beata
'■ 'dicet, infusa, ct acquisita 1 .

ARTICULUS URIMUS

DOCTU IMA CATHOLICA 1)E SCIENTIA CHRISTI
INFALLIBILI ET UNIVERSALI

I. Errores praecipui. — Effatum est celeberrimum et
*" theologicis disciplinis receptum : « Ea quse pertinent ad
iiiiliiram in Christo geminari debent. » Hinc, quia duplex

i I Auctores consulendi: SS. Patres, qui in decursu IraelidlonlM
titubuntur ; S. Tuom.. 111 P., q. ix-xii; ejusque couimentuloi < i
• V.ET AN., Bannez, Sylvius, Joan. a S. Thoma, Godoy, CoN
h nson. Gonet. Bii.i.lart, Tolet, elc. ; Suarbz, disp. XXII ;
I i i evius. lih. XI; Legrand, disp. IV; Franzei.in, IIuiiiih,
lh i i.ot, L. Janssens, L&picier, Tanquerey, Van Ntxnn, He.

Incarnal . ; Labauche, l.econs de thtol. dogmalique, I . I ; A Va
Ia m', Diction. Iheol. calhol., v. « Agnt files»’; P. Sciiwai.m. O. I • ,
/terne ThomiSte, mars et juillet 1904 et Le Clirisl cTapn V n. L hamus
it' Aquin, ch. IV ; P. Claverie, O. P., Revue Tliomisle, sepi. 1908,
Jnnvier 1909, nov. 1910, mai i911 ; J. Lebreton, l.es origines <Iu
fiaiime de la Trinile. nova edit., 1919 ; P. I.agranoe, O. P.,
i» Marc., p. 326-327; P. Szabo, O. P., Xenia Thomistica, t. II;
Uuivfc, etc.

480 THACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. VI.

in Christo viget natura integra, divina scilicet ac humana,
duplici quoque operatione et scientia, divina et humana,
gaudere debet. Errores itaque duplicem inierunt viam,
quatenus vel ipsi Verbo, vel naturte assumpta; ignorantiam
adscripscrunt.

II. Apud veteres. — Ariani, Eudo.xiani, Eunomiani,
qui consubstantialitatem negant, omniscientiam Verbi
pariter inficiantur : eminentem quidem cognitionem, quavis
hominum et angelorum scientia praestantiorem, agnoseunl,
non tamen omnis ignorantiae expertem, praesertim circa
ultimi judicii diem. De ignorantia ergo Verbi interpre-
tantur v. Marci : « De die auleni illa vel hora nemo scii, neque
angeli in ccelo, neque Filius, nisi Paler 1 . »

Theodorus Mopsuestenus et Nesto riam ignorantiam
personae humanae tribuunt. Duplex, juxta illos, adest in
Christo persona : divina nempe, quee omnia novit,
humana, qua; ignorantia: c&tensque imperfectionibus sub-
jacet.

Alii tuere fici omnem humanam scientiam Christo dene-
gant. Qui enim a Christo demunt animam humanam el
ponunt Verbum fuisse loco anima:, ut Ducianus Antioche-
nus, Arius, Eudoxius, consequenter a Christo auferunt
omnem sc ientiaia proprie humanam.

Apollinaris, qui animam Christo concedit mere sensiti-
vam, non autem inlellc» tum humanum et liberum arbitrium
creatum, omniscientiam Verbi tant um m Christo pro fiteiin
humanam autem cogitationem excludit 2 .

Monophysitae in eumdem errorem, licet diversa via, im
pegerunt : quia enim natura humana luit a Verbo absorptu,
non remansit humana operatio in Christo.

Monotheleta:, licet duas in Christo naturas verboteiuiu
agnoscant, unam tantum operationem, scilicet divina n
retinent, ac subinde voluntatem creatam et humarnm
cognitionem abnegant.

Saeculo sexto exoritur error Agnoctarum 3 . Themisi in:-,

1. Mare., xtu, 32- — Cf. S. Auhajnas., Coni. Arianas, 111, 4 2 ,
P. G., xxvj 0 41.

2. Cf. S. Epiphaxc, /iteres., lxxvji; Vojsin, L' Apollinarium t\
P. Schwalm, O. P., Revue Thomisle, 1904, p. 22 ss.

3. Cf. A. Vacant, Diclion. Iheol. calhol., I vol., 586-596.

ART. I. — DOCTRINA CATHOLICA DE SCIENTIA CHRISTI 481

diaconus Alexandrinus, Christum exhibet ut compositum
quoddam ex divinitate et humanitate mixtum, secundum
■ amem quidem subjectum corruptioni, secundum intellec-
I um vero subjectum ignorantife qua? est natura? humante
i ommunis. Quem errorem scriptis confutavit Eulogius,
patriarcha Alexandrinus; damnavit autem S. Grcgorius
Magnus Papa, totam qusstionem ita absolvendo : Potuit
anima Christi juxta vires mere naturales aliquid ignorare,
M'd per vires Supernaturales, quas ob unionem cum Verbo
suscipit, omnia prorsus novit, etiam judicii cliem 1 .

S. Gregorii vestigia premunt Scholastici, pra:scrtim
>. Thomas, qui, ut diversa Patrum asserta concilient, tripli-
cem in Christo distinguunt scientiam : beatificam, infusam,
acquisitam. Licet do illa triplici cognitione non semper
concordent, unanimi tamen ore profitentur nullam fuisse
in Christo ignorantiam proprie dictam.

1 1 1 , Apud recentiores. Protest, antes agiiootismum reno-

varunt. Juxta Luthcrum Christus, quum esset verus homo,
non semper scivi! omnia ; sed juxta Calvinum, Filius Dei
voluit veram propter nos subire ignorantiam; Bucerus
quoque et Theodorus de Beza idem contendunt 2 . Gene-
iiLim, juxta Proles Lanies Liberales, Christus nonnisi
paulatim plenam sua: missionis ideam sibi comparavit.
Bccensendi sunt etiam nonnulli si riptores catholici, ut Her-
I mes ct Gucnther, qui volunt Christum non semper fuisse
•ua: divinitatis conscium sed per viam meriti ad beatam
piTligisse visionem.

Ex placitis DI). Bougaud 3 , Christus, quo similior nobis
[ licret, voluit quaedam ignorare nec officii sui conscientiam
I ]»lcne est consequutus nisi in deserto ; die autem Transfi-
I guratidnis Deum clarius vidit sed solum post Ascensionem
I \ isione beata permanenti fruitus est. Auctor tamen, cote-
I nnn de Christo et Ecclesia meritus, sententiam post-

I. S. Gregor. M., Epist. XXXV cl XXX IX : P. lxxvi,
I 1091 ss.

De liis erroribus novatorum, cf. Bellarmin., ubi de scientia
I l liristi.

3. Cr. Mbt Bougaed, /.c Christianisme el les lenips presenls,
I i 1 1 1 : ci Les Dogmes chretiens », ch. xir, n 1 * 5 ss.

482 TRACT. DE VERBO INC.ARN. ET REDEMPTORE. O. VI.

modum erroneam agnovit et de Sequentibus editionibus
expungendam jussit 1 2 3 .

S hell, in Germania, affinem opinionem tuetur. Potuisset
Christus ab initio absolutam et universalem suscipere scien-
tiam ; at ceconomia Incarnationis et utilitas nostra aliud
postulabant : sicut enim voluit corpus paulatim augeri,
quamvis potuisset ab initio perfectum suscipere, ita voluit,
scientiam, non per infusionem a principio, sed propria
inarto et successive aiquirere 8 .

Recentissime tandem, plures scriptores etiam catholh i
docuerunt posse tribui Christo inter homines degenti quan
dam ignorantiam, quae tamen esset voluntarie suscepta el
omni errore immunis. Loisy et rationalistae; non solum igno-
rantiam Christo adscribunt, sed etiam errorem, pra?sertini
circa parusiarn, quasi ille existimasse!, proximum esse mundi
exitum nec praevidisset tantam fore Ecclesiae suae fortunam.
Hinc blasphemando contendunt praesentem Ecclesiam esso
praeter Christi intentionem, imo ab ejus mente alienam’ 1 .

IV. De fide est in Christo fuisse tum divinam tum hu-
manam scientiam. — Divina scientia deesse nequit illi qn
est consubstantialis Patri, Deus de Deo, lumen de lumini'
Existeniia autem siientiae creatae et humanae tum ii
Evangelio tum in definitionibus Ecclesiae evidentissime asse
ritur. Evangolium tribuit Christo admirationem : «Audiens
autem Christus miratus est 4 » ; orationem : « Erat pernoc*
tans in oratione Dei 5 » ; humilitatem et mansuetudinem
« Discite a me, quia mitis sum et humilis corde 6 . Atqu
admiratio importat scientiam humanam qua aliquid nov
acquiritur et qua ex effectu cognito mens excitatur a<
investigandam causam ; oratio, cum sit ascensio menti

1. Cf. P. MoNSABRfc, conf. 1873, Index 38 confer. ; I>. Pra, S. J,
Eludes religieuses, aoflt 1878.

2. De illa Iheoria, cf. I.. Janssens, t. IV, p. 118 ss. ; Labauciii
t. I, p. 265 ss.

3. Cf. Decret. Lamentabili, 3 juil. 1907, propos. 52 ; Denzinc i n
2052.

4. Mattii., viii, 10.

5. Luc., vi, 12.

6. Mattii., xi, 29.

ART. 1. DOCTRINA CATHOLICA DE SCIENTIA CHRISTI 483

ni Deum, arguit quamdam mentis cognitionem de Deo
rebusque divinis ; humilitas quoque supponit quamdam
icientiam creatam qua quis Deo superiori se subjicit.
Ergo Evangelium asserit reapse humanam scientiam in
i '.hristo.

Definitiones Ecclesiae . Concilium Constantinopolita-
num III. an. 680-681, contra monotheletas, definit esse in
i ‘hristo duas naturales operationes, ooo tpumxas Ivspysta; 1 .

Qua? verba vera non essent, si Christus prima naturali
operatione, qua; est intellectio, careret. Quapropter, licet
non sit definitum expresse Christum esse humana scientia
praiditum, res tamen ipsa est aiquivalenter de fide : dua?
quippe naturales operationes necessario important et
humanam et divinam scientiam.

Rationes theologica: (a. 1 S. Thomae).

Arg. I um . Christus Dominus, cum assuinjiserit naturam
humanam perfectam, et perfectam animam assumere
debuit. Atqui anima humana absque scientia creata et pro-
portionata nequit perfecta censeri : nam anima absque
cognitione propria est in potentia tantum, seu tabula rasa
ni qua nihil siriptum est, atque idi irco imperfecta. Ergo
d scientiam creatam ratione anima?, habuit Christus, ne
cssel ipsius anima eseterorum hominum animalius imper-
fectior.

Arg. II um . Quaelibet ros est propter suam operationem,
qua? est ejus terminus et corona. Sed propria operatio anima?
est intellectio. Ergo, ne anima intellectiva in Christo sit
frustra, debet propriam elicere intellectionem, qua? est
cientia creata.

Arg. III um . Nihil naturalium defuit Christo, juxta effa-
l ii ni Damasceni et Aquinatis : Filius Deo omnia assumpsit
qua? in natura nostra plantavit*. Sed aliqua scientia per-
imet ad naturam animae humana?, scilicet cognitio primo-
rum principiorum, qua? dicitur naturalis non quod sit innata
icd quia « ex ipsa natura anima? intellectualis convenit
homini quod, statim cognito quid est totum et quid est

1. Denzinger, 291-292.

2. S. Joan. Damasc., De Fid. Orthod., lib. III, c. vi ; P. G.,
I Xci v, 1005; S. Thom., III P., q. ix, n. 4.

■484 TRACT. DE VERBO INCARN, ET REDEMPTORE. O. VI.

pars, cognoscat quocl omne totum est majus sua parte, et
simile est in caeteris 1 . » Ergo aliqua cognitio proster divinam
non potuit Christo decsse.

V. Doctrina est catholica, ad fidei depositum pertinens,
scientiam humanam Christi esse proprie infallibilem. —

De scientia Verbi nulla moveri potest quaestio : de fide
quippe est, contra arianismum et omnes subordinationismi
formas, cognitionem Verbi non solum infallibilem esse,
sed et infinitam, utpotc essentialiter divinam.

Animae autem infallibilitas est necessaria hypostaticae
unionis sequela. Eo tu i I quidem verbum physicas infirmi-
tates assumere, quae merito inserviunt et ita finem Incarna-
tionis promovent; at nequit malum- morale suscipere,' sive
ex parte intellectus per errorem, sive ex parte voluntatis
per peccatum.

Hinc confici potest argumentum : Si anima Christi esset
errori obnoxia, error ipsi supposito divino adseriberetur,
quum omnes actiones, passiones, proprietates, sint suppo-
sitorum. Atqui repugnat prorsus divinum suppositum errare
posse, cliam in miliira ussumpla ; nam debet naturam illam
regere ab eaque excludere quidquid Deum dedecet, vel
fini Incarnationis officit, ut sunt error et peccatum. Ergo
nec peccaro nec orrar- potuit anima a Verbo divino assumpta.
Quapropter negare infallibilitatem illius anima: esset vel
divinitatem Verbi vel veritatem Incarnationis indirecte
saltem impetere.

VI. Declarationes Ecclesiae. — Damnati sunt Agnoetae
tamquam haeretici 2 . Nostris temporibus, reprobantur opera
Hermesii, a Gregaria XVI, 26sept. 1835 et a Pio IX. 1847 ‘,i
opera Glientheri a Pio IX. 3« » martii 1857 et 15 junii 1857,
opera Loisv die 23 dee. 1903. Sed speciatim huc fac if
dei ret\m\Ldmenlabili,3 julii 1907 : «Com iliari nequit sensus
naturalis texl uum evangelh orum cum eo quod nostri theo-
logi docent de conscientia ei scientia infallibili Christi 3 . »]

1. S. Tmom., 1“ II ttc , q. u, a. 1 ; cf. Ed. Hugon, Curs. Philas.
Thomisl ., t. IV, pp. 49-51.

2. S. Gregor. M., Episl. XXXIX: P. lxxvh, 1907-1098.

3. Oropos. 32.

ART. I. DOCTRINA CATHOLICA DE SCIENTIA CHRISTI 485

Ergo agnoscit S. Sedes in Christo conscientiam et scien-
tiam infallibilem quam naturalis sensus textuum evan-
gelicorum sufficienter asserit.

VII. Probatur evangelicos textus a Christo excludere
omnem prorsus errorem. — 1° Textus evangelici exhi-
bent Christum perfectum, quem nihil omnino fallit ; qui
est scrutator eordium : « Cum viilisset Josus cogi lationes
rorum, dixit : Ut quid cogitatis mala in cordibus vestris 1 ?
Jesus autem sciens cogUaliones eorum, dixit*. » ; qui per-
fectam habet futurorum notitiam, nam singulos fuluros
eventus accurate describit, v. g., circumstantias passionis 3 ,
minam Jerusalcm* Ecclesiae statum cl durationem 5 .

2° Textus evangelici exhibent Christum ul. doctorem
i qui testimonium perhibet veritati*; ul magistrum quem
! audire debemus : « Ipsum audite 7 » ; ut ducem quem tuto
Bcquamur : « Qui sequitur me non ambulat in tenebris 8 . »
Ai (fui, nisi sit infallibilis, non potest esso doctor et magister
cpii semper tcstiimmium perhibet veritati, nec erit ex parte
nostra officium audiendi et sequendi. Ergo textus evange-
lici asserunt Christum infallibilem.

3° Textus evangelici evincunt Christum non errasse
circa parusiam nec praenuntiasse ut imminentem et suo
tempore complendum mundi finem. Nam praedicit, con-
ixu, Evangelium esse praedicandum in orbe universo nec
[ore consummationem nisi jam evulgato evangelio in orbe
i universo : « Praedicabitur hoc Evangelium regni in universo
I orbe in testimonium univorsis gentibus, et tunc eveniet
consummatio 9 . » Sed haec omnia periodum sal extensam
i i qiiinmt;cum moneat Christus regnum messianicum esse

I. Mattii., in, 4.

Mattii., xii, 25.

3. Mattii.. 17-19, xxvi; 21 ss, 31 ss.

I. Mattii., xxiv, 7, 11. 15, 18.

.. Mattii., xvi, 18: xxvni, 19-1 U.

G. M attii». xxiii, 10: Lue., ix, 35; .Ioan., xiii, 13.

7. Luc., ibid.

s. Joan., VIII, 12.

9. Mattii., xxvi, 14.

486 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. VI.

AR T. (> DOCTRINA CATHOLICA DE SCIENTIA CHRISTI 487

instar grani sinapis, quod paulatim evolvitur, dono
magnam in arborem crescat 1 .

4° Textus evangelici qui objiciuntur aliud intendunt
« Non praeteribit generatio hxc donec omnia fiant 2 . » Duplex
dari potest interpretatio. Alii intelligunt de excidio Jeru
salem, ita ut sensus sit : generatio ista praesens non pra
teribit donec fiant qu:e praedixi de ruina templi et civitatis
Jerusalem. Alii, ut Knabcnbauor, interpretantur genera
lionern hanc de plebe judaica, et hinc sensus est : generatio
haec judaica subsistet in mundo usque ad finem saeculi e!
testis erit consummationis universalis 3 .

Alius textus objicitur : « Sunt quidam de hic stantibus
qui non gustabunt mortem donec videant Filium hominis
venientem in regno suo 4 . » — Sed hic adventus intclligitm
ile manifestatione Christi et per miracula qute resurrectio-
nem comitantur et per miram Ecclesia: propagationem,
quae est jam inchoatio ultimi triumphi 5 .

VIII. Est doctrina hodie omnino tenenda nullam fuisse
in Christo homine ignorantiam, sed cognovisse animam
Christi inter homines degentis omnia praeterita, praesentia
et futura, ne excepto quidem judicii die. — Sententia

quae errorem Christo tribuit est haeretica, saltem illative,
quatenus componi nequeat cum dogmate unionis hypom
taticae ; sententia vero quae Christo in terris degenti ads
cribit ignorantiam circa quadam singularia tantum, vel
etiam circa ultimi judicii diem, non est. hujusmodi, at hodie
non est amplius a theologo admittenda.

Nullam quippe fuisse in anima Christi ignorantiam
ostendunt et traditio catholica, et principia christologic®
et documenta ecclesiastica.

1. Mattii., xiii, 24-33.

2. Luc., xxi, 24.

3. Cf. Knabenbauer, In Mallh., y. II, p. 349.

4. Mattii., xvi, 28.

5- De hac quaestione consuli possunt : P. Lagrange,
neme.nl du File de. VHomme, in Revue Biblique, 1906, p. 382, hnJ
LePin, .Usus rnessie. el Fils de Dieu ; Batipfol, L'Eenseignemem
de .1 esus, p. 251-296.

IX. Traditio catholica. — Concedimus ultro nonnullo-
rum Patrum sententiam obscuritate non carere. Plures
critici recentiores existimarunt aliquos saltem ex Patribus
ante sceculum v, ut Jremeum, Athanasium, Gregorium
Nyssonum, Cyri Ilum Alexandrinum, Theodoretum, Am-
brosium. Fulgentium, admisisse realem ignorantiam in
Christo circa quaedam objecta 1 .

Animadvertunt tamen quidam cum Petavio* Patres
illos, quia omniscientiam Verbi contra Arianos propugna-
bant, ignorantiam in anima Christi per modum potius
concessionis quam assertionis ponere : dato nempe quasdam
Christum latere, id fuit secundum carnem, secundum
humanam naturam, nec ullatenus Verbum efficiebat.

Alia interpretatio verba Patrum : « Anima Christi qua-
dam ignorat secundum carnem »,sic redditur : « Anima Chri-
sli secundum conditiones carnis, seu per lumen naturale,
vel per solas humanae naturse vires, ignorat quaedam : sed
per vires supernaturalcs quas anima ob conjunctionem cum
natura divina suscipit, omnia prorsus novit. Ita S. Gregorius
M. interpretatur priores Patres*. Ita pariter SalmanticenseB :

Licet anima Christi, sive Christus ut homo, diem judicii
,:l. alia futura noverit, quod tamen hsec sciverit, non
provenit a lumine naturali, nec virtute natura:, sed ratione
divinitatis, quae supernaturalem hujusmodi notitiam ad
humanitatem sibi supposito conjunctissimam refudit ac
derivavit 4 . » Quam interpretationem tuentur etiam hodie
eruditissimi viri, ut A. Vacant 5 : tum quia id commodi habet

1. Cf. J. Lebreton. Lea origines du Dogme de lu TrinilS, prima
••dit., p. 456. In nova editione omnia recte explicantur.

2. Petav., lib. X, c. ii, n. 8.

:i. Cf. S. Gregor. M., Epist. XXXIX ; P. i.xxvir, 1097 ss. :
S Tiiomas etiam animadvertit : « Natura a Christo assumpta
potest dupliciter considerari. Uno modo secundum rationem sue
• uccieL el secundum hoc dicit Damascenus eam osse ignorantem
,.i servilem... Alio modo potest considerari secundum id quod
loihet ex unione ad hypostasim divinam, ex qua habet plenitu-
dinem scientiae et grati®, secundum illud Joan i, 14 : « Vidimus
\ eum quasi Unigeniti a Palre, plenum gratia et veritatis ; et hoc modo
| natura humana in Christo ignorantiam non habet. »111 1’., q. xv,

I a. 3 ad 1.

1. Salmant., disp. XVIII, dub. ii, n. 26.

,. A. Vacant, Diclion. Iheol. cathol., v. « Agnoctes », coi. o90.

i .4

488 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. VI.

utSS. Patres ab omni erroris specie vindicet, tum quiaiidein

Patres in aliis locis aperte profitentur nihil omnino ignorasse.
Christum. Ergo, ne contradictio incurratur, admittendum
est primos textus esse alio et legitimo sensu intelligendos 1 * 3 .'
Certum est vero alios Patres, praesertim S. Basilium et
S. Chrysostomum, cx Graecis, S. Hieronymum et S. Augus-
tinum, ex Latinis, omnem ignorantiam a Christo abjecisse :
qua; sententia, saltem a saeculo v, evasit in Ecclesia commu-
nis. S. Basilius testatur Christum novisse judicii diem, sed
reticuisse, quia nondum expediebat hominibus revelare*
Similiter docet S. Chrysostomus eum qui fecit samia non
latere ultimum diem 8 . S. Hieronymus recolit Christum
omnia scivisse, at non revelasse, quia id utile non fuisset,
sicut etiam post resurrectionem dixit : « Non est vestrum
nosse tempora vel momenta quas Pater posuit in sua potes-.
tato 4 5 . » S. Augustinus animadvertit Christum nosse quidem
ultimum diem, sed ideo nescire, quia non debebat Apostolis
revelare 6 .

X. Principia christologica. • — ld quod imprimis Patres
inculcant est hujusmodi : Christus, ut similis nobis fieret
ac infirmitates nostras curaret, debuil infirmitates illas
assumere preeter peccatum ; hinc aliud effatum jam expo-
situm : « Quod non fuit assumptum nec fuit curatum*. »

— Verum principia illa solum evincuni Verbum assump-
sisse naturam veram, quae, vi sui est ignorantiae obnoxia,
seu quae per solas naturales vires humanas aliquid ignorat ;

I . « II resuite de ces textes que les infimes Pfires a qui nous avons
entendu reconnaltro 1’ignorance du Clirisl pour Pattribuer ii ce
qu’il y avait d’humain en lui, ont alllrmfi dans d’autres passages
que rflme du Christ fitait exempte de eette ignorance... Ces Pfires
onl, donc admis, d’une part, que le Christ devait. ignorer bien des
ehoses par ses lumifires purement humaines et naturelles ; et,
d’autre part, qu’il les connaissait par ses lumifires surnaturelles
et divines, auxquelles participait sa salnte humnnilfi. » Ibid.,
coi. 591.

Z. S. Basii.. Conlr. Eunotninm , lib. IV ; P. xxix, 696.

3. S. Chrysost., Horti il. LXXVII, 1; P. G., i.viii. 703.

4. S. 1-Iieron., I 11 Mallii., xxiv, 36; P. L... xxvi, 188-189.

5. S. Augustus., De Trinil., lib. I. c. xn : P. L., xi.u, 837.

6. Supra, p. 406.

ART. I. DOCTRINA CATHOLICA DE SCIENTIA CHRISTI 489

mi, lime vero concludere fas est nullam fuisse in natura illa
i u-ntiam infusam aut beatam, vi cujus omnia noverit.

Ceterum, proprie intelliguntur illa effata de infirmitatibus
/■hiis icis, qua possunt merito inservire et finem redemp-
Ijonis promovere. Ignorantia porro non inservit merito, sed
potius meritum scientias et cliaritati respondet, eo quod ubi
major est cognitio et amor ibi excellentius sit meritum.

Quocirca, principia christologica qua a Patribus fre-
quenter recoluntur potius ignorantiam quamlibet ab anima
I (ademptoris excludunt.

XI. Documenta ecclesiastica. — Exstat saculo v docu-
ui.ntum maximi momenti, videlicet retractatio et professio
Lcporii monachi. In plures errores impegerat Leporius,
i iiutendendo Christum esse hominem perfectum, sine
nuxilio divinitatis operantem, ct ignoranti» abnoxium.
\. S. Augustino exceptus et in bonam frugem conversus,
r„l ractationem emisit, in qua haec, profitetur : « Dici non licet
i mam secundum hominem ignorasse Dominum propheta-
rum 1 . »

Objiciunt recentiores Leporium fuisse nestonanum ac
proinde retractionem eo tendere ut nestorianismum abjiciat,
acu autem ut omniscientiam anima; Christi ads< ribat.

— Reponimus, e regione, retractationem illam non esse
inoram nestorianismi negationem, sed et professionem fidei
[completam ct absolutam, in qua tota catholica doctrina
i seritur. Modus quippe efficax nestorianismum repellendi
,4 unitatem personae adstruendi, est confiteri scientiam
universalem anima; Christi : tanta nempe est vis unionis
hypostatica; ut Christus, propter unitatem persona;, sil
,.| j ; ,m ut homo dominus prophetarum ac propterea etiam
iil homo nequeat ignorare : « Dici non licet diam secun-
dum hominem ignorasse Dominum prophetarum. » Qua-
propter, ut integra foret illa retractatio, debuit universalem
In Christo scientiam confiteri, eo quod ea sit vera et debita
hypostaticae unionis sequela.

Cxistimant periti retractationem illam esse opus b. Au-
gustini. Multi porro ex Africa et Galbis episcopi formula;
Illi adhaeserunt.

I Libellus Emendationis, P. L., xxxi, 1228-1229.

'190 TRACT. DE VERBO INC.ARN. ET REDEMPTORE. Q. VI.

ITinc constat sacculo v sensum Ecclesias communem a
Christo homine omnem prorsus ignorantiam excludisse.

Aliu<l exstat documentum, sasculo vi et initio saeculi vu,
scilicet condemnatio Agnoetarum ab Eulogio Alexandrino
et S. Gregorio Magno. Condemnatio qu dem sola non essH
efficax intenti nostri demonstratio, nam aliunde Agnoetic
erant monophysitas, reprobatione digni ; sed, occasione
hujus erroris, sancti Doctores totam exponunt et evolvunt
oeconomiam de Christi scientia.

Asseri l Eulogius Christum virluie supernalurali omnia,
Hiam judici diem, novisse ; unde, si dicit Christus se nescire,
id intelligendum est de ignorantia ceconomica, quia non
expediebat revelare apostolis ; vel de ignorantia anapho-
nca, quatenus loquitur Christus non proprio nomine, se*
nomine Ecclesia;, qua; reapse ignorat 1 2 * .

.Eulogio respondet S. Gregorius M. doctrinam illam de
scientia Christi universali esse conformem traditioni Eccle-
site Latina;, et testatur ipse Filium Dei etiam in natura
humana, sed virtute divinitus communicata, novisse
ultimi judicii diem -.

Licet porro epistola S. Gregor i i .M. non sit documentum
ex cathedra, haberi tamen debet ceu authenticum testimo-
nium universalis traditionis in Ecclesia tum Graeca tum
Latina.

XII. Consensus scholasticorum. — S. Gregorio con-
cinunt deinceps scriptores ecclesiastici : S. Joannes Da
mascenus 8 , Venerabilis Beda 4 , Alcuinus 5 6 , Rabanus Maurus*
Valafridus Strabon 7 , S. Anselmus 8 .

S. Thomas omniscientiam Christi et progressum realrm

1. Non exstat .proprium opus Eulogii, sed resumitur a Photio
Biblioih., cod. ccxxx ; P. G., cm, 1080-1084.

2. S. Gregor. M., Epist. XXXIX; P. L., lxxvii, 1097-101IH

■i. S. Joan. Damasc., De. Haeres., 85 ot De Fici. Orlhod., e. xxn

P. G., xciv, 756, 1088.

4. Beda, In Mare., iv, 13 ; P. L., xcu, 265.

5. Alcuin., De Fide Trinil., ii, 12 ; P. L., ci, 13.

6. Raban Maur., In Mallii., xxiv, 36 ; P. L., cvn, 1077.

7. Valafrid. Strabon., In Mallii., xxiv, 36; P. L., cxiv.llG

8. S. Anselm., Cur Deus Homo, ii, 13 ; P. L., clxviii, 413, I

ART. I. DOCTRINA CATHOI.1CA DE SCIENTIA CHRISTI 491

optime componit admissa triplici scientia in Christo, beata,
infusa, acquisita ; con fiteturque Christum aliquid ignorasse
ot progressum esse reaiiter secundum scientiam acquisitam,
munio autem cognovisse nec ullatenus ignorasse secundum
scientiam beatam aut. infusam. Christus itaque, licet, pro-
fecerit secundum aliquem modum sciendi, nihil tamen igno-
ravit secundum numerum scitorum.

Notetur itaque illa maximi momenti distinctio, qua:
problema optime solvit : quoad modum sciendi, progressus ;
quoad numerum scilorum, invariabilis et perfecta seu uni-
versalis scientia. Non omnes Scholastici S. Thomse con-
sentiunt circa scientiam infusam et scientiam acquisitam,
sed unanimi ore cum ipso tenenl nihil proprie ignorare
Christum,

Disputant plures, sicut S. Bonavontura, Scotus, Abulen-
sis, utrum Christus omnia cognoscat actu et simul an vero
habitu et successive ; existimat etiam Lugo quaedaun objecta
singularia quse Deus cognoscit scientia visionis cognosci
*h anima Christi, non intuitive et immediate, sed per
iv flexionem 1 .

Verum illa: sententiae totaliter discrepant a sententia
ivcentiorum de scientia limitata vel de ignorantia parti-
ali : nam qui scit liabilualUer vel per reflexionem non dici-
tur ignorare, licet actu non cogitet vel reflexione indigeat,
llndc illae veterum discrepantiae sunt mere accidentales,
i* inanentque scholastici concordes in excludendo a Christo
v* ram ignorantiam, prasertim circa diem judicii. Quaprop-
i . r Salmanticenses vocant catholicam senlenliam quae uni-
versalem scientiam animae Christi vindicat*.

XIII. Quae sit ergo interpretatio Mare., xm. 32: « Dc

ilie autem illo vel hora nemo scii, neque Filius, nisi Paler. »
tyuinque recenseri possunt interpretationes a catholicis
>.* riptoribus traditae. Prima interpretatio : Textus intolligi-
I ur de ipso Verbo et innuit Patrem esse principium cogni-
tionis in Filio. Sicut enim dixit Christus : « Sedere ad dexte-

I De liis omnibus cf. Salmanticenses, disp. XIII, dub. n,
n '4, 32. 37, 46.

[ 2. Salmant., loc. eil., n. 38.

492 TBACT. de verbo incarn. et redemptore, q. VI.

ram meam vel sinistram, non esi meum dare vobis, sed
quibus paratum est a Patre meo 1 2 3 » ; ita et dicere potuit :
Filius diem non cognovit, sed Pater. Dat quidem Filius
gloriam discipulis, sed dat a Patre ; ita novit diem, sed per
scientiam a Patre. Unde, sicut potuit dicere : ego non
tribuo gloriam in regno meo, sed Pater, eodem jure i
dicit : Ego non novi diem, sed Pater. Hanc interpreta- !
tionem saltem quoad substantiam, tradunt S. BasiliusM
S. Gregorius Nazianzenus 8 , Amphilocus 4 5 , Didymus 6 .

Secunda interpretatio : Intclligitur etiam de Verbo
secundum se, ita nempe ut Verbum, quod omnia novit ,1
dicatur nescire, quia scientiam illam non communicat
Apostolis, quibus nondum opportuna erat. Ita S. Chrysos-,
tomus 6 , S. Hieronymus 7 , ete.

Tertia interpretatio : Textus valet de Christo secundunJ
naturam humanam. Dicitur autem Christus ut homo igno-
rare diem, non quod ignoret absolute, sed quia non novit
per naturae vires, sed per vires supernaturales quas ob ’
unionem eum Verbo suscipit; unde fit utilia cognitio rema-
neat incommunicabilis. Hanc fuisse sententiam multorum
Patrum sjkcuIo iv tonent S. Gregorius Magnus, Salman-
tieenses, Vacant 8 .

Quarta interpretatio : Textus intelligitur de Filio adte-
quate sumpto, tum ut Verbo tum ut homine, et dicitur
Filius nescire quia scientiam illam non tradit eseteris ;
Pater autem scit, quia scientiam illam communicat Filio.
Ita S. Augustinus 9 , S. Thomas 10 et multi theologi.

Quinta interpretatio : Christus non loquitur suo nomine,
sed nomine sui corporis mystici ; et h*r est ignorantia 1

1. Mattii., xn, 23 ; Maro., x, 40.

2. S. Basil., Episl. CCXXXV1 : P. G., xxxn, 80.

3. S. Gregor. Na/.ianz., Orat. Theol., iv, 16: P. xxxvi,
124.

4. Amphiloc., Fragm., 6; P. G., xxix, 104.

5. Didym., De Trinil., III, 2: P. G., xxxix, 920.

6. S. Chhysost., Homil. LXXVII, 1 ; P. G., lviii, 703.

7. S. IIieron., In Mallii., xxiv, 36; P. xxvi, 188-189.

8. S. Gregor., loc. eit. ; Salmant., ii. 39; A. Vagant, loc. eit .

9. S. Augustin., Enarral. in Ps. x, 36 ; P. L., xxxvi. 355 ;1
lib. I. De Trinil., c. xn ; P. /,., xlii, 180.

10. S. Tuom., 111 P., q. x, a. 2.

AHT. I. — DOCTRINA CATHOLICA DE SCIENTIA CHRISTI 493

anaphorica. Ita Eulogius Alexandrinus et S. Gregorius
Magnus, qui admittunt aliunde interpretationem dc igno-
rantia inere cecomonica 1 .

Diversae ili* solutiones non se mutuo exr ludunt; hinc
quandoque Patres, non unam tantum, sed plures simul
proponunt. Id commune in omnibus exhibetur quod
■cientia de die judicii sit penitus int ommunb abilis.

Solutio qu* textum interpretatur de toto Christo, nec
nidum de Christo ratione natur* human*, videtur omnino
congrua, si cum aliis Christi responsis conferatur, v. g. :
Sedere ad dexteram meam vel sinistram non est meum dare
vobis, sed quibus paratum est a Patre meo ; et : Non potest
Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem
Incientem*. — Habet utique Filius omnipotentiam, sed
n Patre, habet pariter omnis* ienliam. sed a Patre.

Animadvertatur insuper verba Christi ad id tendere ut
retundatur discipulorum indiscreta curiositas : interrogant
enim de re proprie supernaturah ct, abscondita de qua
[•Ii ■ ijiiili non debeant quaerere eta< iscitari nec soleat magis-
[l i i respondere. Potuit jure merito di- ere Christus se nes-
i i iv, quatenus non habuerit a Patre offi iuni nec missionem
[hominibus diem illum manifestandi.

I lac ratione plene satisfacit interpretatio quam post
. ' Augustinum et S. Thornam tradunt theologi 8 .

Qusecumque eligatur solutio, firmissime tenendum est
| liwlie, Christum hominem in terris degentem novisse ultimi
I Jmlii ii diem, nec ulla unquam ignorantia laborasse, ut ex
lilii eiidis plenius liquebit.

\ IV. Decretum S. Officii. — Dubium non posse amplius
Brioveri testatur plane decretum S. Olli ii 7 junii 1918.
Ilt spondit S. C. non posse Iulo doceri propositiones qu*
■equuntur :

" I. Non constat fuisse in anima Christi inter homines
degentis scientiam, quam habent beati seu comprehen-
kjnres.

[ l. Supra de errore agnoetarum.

[ Mattii., xx, 23; Joan., v, 19.

■ L C.f. P. Lagrangk, O. P., Sainl Mare, p. 326-327. ubi sententia
liuiiiininis de scientia universali defenditur.

494 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. VI.

« II. Nec cerla dici potest sententia, qua; statuit aniinim
Christi nihil ignoravisse, sed ab initio cognovisse m Veri
omnia, pr se terit a, praesentia et futura, seu omnia qui
Deus scit scientia visionis.

« III. Placitum quorumdam vecentiorum de scienlif
animas Christi limitata, non est minus recipiendum
scholis catholicis, quam veterum sententia de scienli
universali 1 . »

Quia igitur tres illas propositiones nequeunt Iulo doceri,
inde concluditur :

1° Theologice certum est, feeu considi, fuisse in anim
Christi inter homines degentis visionem beatam, ncmp
scientiam quam habent beati seu comprehensores. Do qu
scientia sermonem statim habebimus, in art. seq.

2° Cerla dici potest sententia veterum de scientia anim i
Christi universali, qua siilicet in Verbo et ab inilio lognovi
omnia qua; siit Deus Scientia visionis. Animadvertatu
consecrari terminologiam quam adhibet Angelicus i
I. P., q. 14, a. 8. At, si existimat S. Officium certam th
posse sententiam illam, censet eo ipso certam esse reap
seu secundum veritatem.

3° Si autem cerla est praefata sententia, opposita nulla
prorsus retinet probabilitatem nec ullatenus potest i
scholis catholicis recipi.

Quum enim fuerit, saltem a sasculo v, in Ecclesia co
munis sententia de scientia universali, ut jam exposuimus
quumque suppetant congrua; rationes et id praesertim irequi
rat dignitas anima; Salvatoris, ut fusius in sequentibu
explicabitur, jure potuit S. Officium certam cleclarere hujn
modi sententiam, et idcirco oppositum esse a cathoiic
scholis arcendum 2 .

Jamque scripserat Eminentissimus Billot. « Vana sunt
argumenta qua; novi exegeta; ex historia evangeliia dopn
munt contra veram ei catholicam doctrinam de omiiiscie.nl

1. Acta Aposl. Sedis, x, 282.

2. Decretum S. Ofllcii optime vindicat J. Lebreton, in /t
cherches de science religieuse, oct.-dCc. 1918, et in nova editlon
libri, « Les Origines du Dogme de Ia Trinili.

ART. I. DOCTRINA CATHOLICA DE SCIENTIA CHRISTI 195

animae Christi... Salva orlhodoxia, ignorantia in Christo
concedi non potest 1 . »

Et antea Salmanticenses vocaverant : catholicam sen-
lenliam 2 », quae tuetur animam Christi nihil ignoravisse,
pcd ab initio cognovisse in Verbo omnia, pruiterita, pra?-
«cntia et futura, seu omnia quas Deus scit scientia visionis.

I. Card. Billot, De Verbo Incarnato, edit. V, p. 244, 251.
Salmanticenses, disp. XVIIi, n. 38.

ARTICULUS SECUNDUS

DE BXiSTENTIA SCIESTI/E IUS ATM IN ANIMA CIIHIST

Ali AUT. 2 O. IX S. THOJI/F.

I. Principium S. Thomae. — Demonstrato ex a. 1 fui.su

in Christo aliquam s< ientiam praeter divinam, probat Angi
licus aa. 2, 3, 4, creatam scientiam triplicis fuisse generi
videlicet beatam, infusam et acquisitam.

Argumentum porro quo hic S. Thomas probat existenl io
scientias beatas est utique eflii ax, dummodo recolanto
plura alibi stabilita, scilicet Christum hominem esse cap
hominum et angelorum, causamque, sive moralem siv
physicam, quas salutem aeternam operatur, prout ex qq.
et 8 jam constat el ex qq. 13. 48, 49, iterum constabit.

Principium seu ratio hujus a. 2 potest sic breviter pors
tringi : Causa qua? alios reducit ad visionem beatam c
Christi humanitas. Atqui, cum causa debeat esse poti
et.exrollenlior causato, debet habere plenius formam qua
in aliis indunt. Ergo debuit humanitas Christi plenius si
habere visionem beatam quam in aliis causat.

Major constat ex textu Apostoli. Hebr. ii, 20. Rali
theologica loc. cit. exponitur : respectu hominum Christi i
homo est causa gloriae essentialis, respectu angelorum es
causa saltem gloria? accidentalis. Cf. supra, q. 8, aa. 4. 5.

Imo argumentum S. Thomae evincit animae Christi com-
petere visionem beatificam a primo Incarnationis instanti,
Nam Christus fuit ab initio rex et caput hominum et ange
lorum. At caput debet actu sibi habeie perfectiones mem
brorum et rex perfectiones subditorum. Ergo debuit ab
initio gaudere Christus perfectione illa summa qua subdili
nempe angeli, jam potiuntur, scilicet, visione beatifica.

Responsiones ad objecta doctrinam complent : oporl. l
enim ut praeter beatitudinem inereatam, qua? competii
Christo secundum naturam inereatam, adsit beatitudn

ART. II. — DE EXIST.’ SCIENT. BEATxE IN ANIMA CHHISTI 497

( reata supernaturalis, ad quam potest anima rationalis
elevari, utpote ad imaginem Dei facta.

II. Sensus catholicus 1 . — Christum fuisse a primo ins-
tanti scientia beata donatum est doctrina in Ecclesia ita
communiter recepta ut aliter sentire dicatur a Suarezio
temerarium et haereticae pravitati proximum. Juxta Sal-
manticenses, si abstrahatur a tempore quo habita fuerit illa
visio, est de fide fuisse in anima Christi inter homines
degentis scientiam beatificam. Licet Patres et concilia de
illa quaestione non diserte discurrant, implicite tamen
Christo visionem Deiintuitivam coru edunt, dum volunt ipsi
luisse inditam ab initio tantam donorum supernaturalium
copiam, ut haec plenitudo in summo gradu possideretur.

Atqui plenitudo donorum in summo gradu s> ientiam
beatam importat ; nec enim gratia? et veritatis plenus dice-
retur qui Veritatem primam, Deum, non intueretur. Qua-
propter debuit Christus ab initio visione beata repleri.

Id plane confitetur sensus catholh us, seu, ut ait. Petavius,
" admirabilis omnium in co Christianorum doctorum pariter
iniperitorumque consensio. Nam neino hactenus bona fide
diristianus, id est catholicus scriptor, exstitit, qui de Christo
aliter existimaret* ».

III. Probatio ex Evangelio. — Plures Evangelici textus
non possunt pleno sensu nisi de visione beata expliiari.

Deum nemo vidit unquam : Unigenitus Filius qui est in
sum Patris ipse enarravi l 3 . — Qui de «oelo venit super omnes
i est et quod vidit et audivit hoc testatur 4 . — Ego quod vidi
apud Patrem meum loquor 5 . » Ex quibus fixas elffi ax erui-
tur argumentum : Christus est testis eorum quae enarravit

1. Cf. Comment. in III. P., q. ix, a. 2, et q. x; Cajetanus,

. i.vius, J o an aS. Tiiom., Gonet. disp. XVI ; Bu.luart, disp. X ;

p, i av., lib. XI, c. iv ; Melchior Can., lib. XII, c. xiv ; Bku.akm.,
De Anima Christi, lib. 1, c. i etvm ; Suarez, disp. XXV, sect. 1 ;
s.> emant., disp. XV 1 1 ; Franzeun, Billot, LEptcier, Vam Noobt,
| 1'lsch, L. Janssens, etc. De Verbo Incarnato ; Szabo, op. cit.

2. Petavius, loc. cit.

3. Joan., i, 18.

4. Joan., iii, 31-32.

5. Joan., viii, 38.

498 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. VI.

do Patre viditque ipse quas sunt apud Patrem. Atqui
Christus est testis ut homo, enarravitquo ut homo qn.i
sunt apud Patrem ; nam ut Deus est plane invisibilis no.
divina testatur. Ergo Christus ut homo vidit quas sunl
apud Patrem. Porro visio illa non potest esse seienlui
acquisita vel scientia infusa, quippe quas non conforunl
evidentiam eorum qua; sunt apud Deum, sed fidem relin-
quunt. Ergo visio illa est scientia beata.

Crescit vis argumenti si recolatur Christum non solum
videre qua; sunt apud Patrem, sed etiam videre Patrem ||
« Non quia Patrem vidit quisquam nisi qui est a Deo, hir
vidil Palrem 1 . »

Atqui visio Patris esi visio intuitiva, seu visio Triiiil.al.it.,
nam videre Patrem est intueri relationes personarum
inter se. Ergo testatur Christus se intuitiva visione gaudere,.

IV. Demonstratio efficax ex eo quod anima Christi
ab initio conscia prorsus fuerit suee unionis cum Deo.

— Qui reapse tonsi ius est unionis hypostaticae cum Deoi
habet utique visionem Dei intuitivam. Atqui anima Chrisl i
habet ab initio conscientiam unionis hypostatica; cum Deo.
Ergo ab initio visionem habet intuitivam.

Declaratur major. Scientia acquisita vel etiam infusu |
non excludunt fidem; sic angeli in via scientiam de Deu
infusam habuerunt et simul fidem de Deo. Porro qui come!
Cius omnino est non retinet fidem, sed potius conscimini
et fides se mutuo elidunt. Unde qui conscius est sua; unione,
e.um Deo habet visionem unionis hypostaticae. Jainvoro
visio unionis hypostaticae est visio divinitatis intuitiva !
nam videre unionem ut est in se est intueri personam divi -]
nam in qua fit ipsa unio. Stat igitur principium inconcusl
sum : Qui conscientiam habet unionis hypostatica; habrl
utique intuitivam Dei visionem.

Prob. min. Ex ipsis verbis Christi. « Ei. si ego testium-]
nium perhibeo de meipso, verum est testimonium meum ,
fiuia scio unde veni et quo vado 2 ». — Scit igitur ille Clirisl
tus qui loquitur Judaris originem seu processionem suam

1. . Joan ., vi, 4G.

2. Joan., VIII, 14.

\RT. II. DE EXIST. SCIENT. BEAT/E IN ANIMA CHRISTI 499

ii Deo, scit nempe se a Deo exivisse, ut postea tradit :« Figo
e Deo exivi. Exivi a Patre et veni in mundum 1 . » Sed ille
Cliristus qui loquitur Judaeis habet processionem a Deo
rnl ione unionis hypostaticae. Ergo unionem hypostaticam
lu it atque videt.

Cieterum omnia argumenta quibus a Christo excludimus
Ignorantiam id sa'tem ostendunt Christum non ignorasse
URinui divinam originem et missionem nec ullus hodie
i ni Indicus inficiari potest Christum fuisse divinitatis sua;
[conscium.

lia; sunt probationes quas textus evangelici efficaciter
nuippcditant.

V. Rationes theologicae. — P raster argumentum D.
Tliomse jam expositum possunt ha;e rationes evolvi : Chris-
I iis, ab initio, est lueres naturalis, utpote lilius per naturam,

| in proinde jus habet ad ha;reditatcm divinam, illamque
uctu possidet, simul ut ha;c est possibilis adeptu. Atqui luere -
| ili l as divina est gloria, seu visio beata. Ergo visione beata
j fmitur Christus simul ut luoc possibilis fuit. Porro, licet ab
I mi l io non fuerit conveniens beatifudo corporis, ne impedire-
lur linis Incarnationis per passionem, possibilis tamen et
ronvenientissima fuit visio beata in anima illius qui est
jiun caput et rex comprehensorum. Ergo ab initio habuit
.mima Christi visionem beatificam. Insuper, quia operatio
| proportionatur esse, oportet ut natura qua; est ad esse
nummum evecta eliciat quoque operationem summam qua;
potest creaturi» communicari. Atqui ab initio fuit Chrisl
Immanitas ad esse summum elevata, quatenus per hypos-
taticam unionem habet cum Deo unum esse subsistendi
nl existendi. Ergo debuit ab initio elicere operationem sum-
mam qua; est creaturae communicabilis, scilicet visionem
I lieati (icam.

VI. Concludendum tandem doctrinam illam esse hodie
omnino tenendam. — Nam. ex decreto S. Officii superius
relato conslal, scilicet est theologice certum, fuisse in anima

I. Joan., xvi, 27-28.

500 TRA.CT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. VI.

Christi inter homines degentis scientiam quam liali. nl
beati seu comprehensores 1 2 3 4 .

Notetur porro S. Officium uti ipsis verbis Doctoin.
Angelici, qui modus loquendi est novum doctrinas thomiti
ticce encomium novaque confirmatio.

VII. Scientia beata in anima Christi non officit opern
tioni naturali. — Quemadmodum gratia naturam nui
destruit, sed perii it, ita s icntia beata naturalem non di
minat nec elidit, sed altius evehit, dirigit et corroborat
Sicut, enim angeli, qui semper vident faciem Patris in
coelis, operationem naturalem depromunt et totam vini
innatam exserunt , si. ut homines beati post resurrn tioncm
simul cum immediato Dei intuitu a. tus quoque humanto
cognitionis eli< ient ; sic anima Christi Deum intuendo
simul, per operationes intellectus naturales, sibi humana n
pariebat scientiam, imo et angelica seu infusa gaudebat
ut est nunc uberius exponendum.

VIII. De mente Patrum. — Quidquid sit de plurihu
testimoniis S. Augustini, valet saltem textus S. Fulgeri
asserentis non esse denegandum Christo, Filio Dei nal.ural
id quod convenit, filiis adoptivis, nempe angelis, viden
Deum in tuiti ve*. — Luculenter affirmat Leontius Bizan
tinus competere Christi animas beatitudinem, in qua inciti
ditur visio intuitiva*. Hinc concludit P. Jugie : « A parlit
de cette epoque, la doctrine de la Science parfaite de 1’firn*
du Christ et aussi, implicemenl au moins, colle de sa gloire
et de sa b6atitiule surnaturelle, ne firent plus dc donf.e
pour la theologi e byzantine*. »

1. Ari. Aponi. Sed., vol. X, p. 282.

2. P. L., lxv, 416.

3. P. G., lxxxvi, 1338, 1354.

4. P. Jugie, Rev. des sc. philos. el Ihdol., 1921, p. 557.

ARTICULUS TERTIUS

■ /•/ EXISTENTIA SC1EXTJE INFUSAS IN ANIMA CHRISTI
AD ART. 3 S. TIIOM/R

I. Genuina notio scientis infusae. — Dari scientiam
quamdam infusam in Christo sat convenit inter scholas-
[licos; at de illius indole et extensione fuit olim celebris
I controversia ’.

Dicitur generatim scientia infusa qua: a Deo immediate
I procedit. Habetur quidem scientia indita quatenus est
simul cum essentia et intellectu ; in/usa autem quatenus,
non a principio natura., sed a Deo ipso producitur; unde
I in angelis fuit scientia indita, in hominibus autem qui spe-
cies interdum a Deo aecipimiL est proprie infusa.

In Christo porro dicenda erit infusa, quatenus non a
principiis animae humana: ut sic, sed a Deo, procedit ; et
Ivliam inditu seu naturalis, quia comitatur naturaliter
.mimam Christi, non ut creatam sed ut assumptam, quem-
admodum explicat Cajetanus, in h. 1., sicut etiam superius
dictum est, ad art. 12, q. n, gratiam in Christo, licet
..impliciter sit supernatandis, dici posse naturalem duplici
titulo : et quia procedit a natura divina Christi et quia
illuni a nativitate habuit.

Dupliciter autem scilicet per se ei per accidens, potest
.'ssc infusa. Scientia per accidens infusa ea est qua: natura:

' iribus acquiri potest, seda Deo ex privilegio infunditur.
\eciditilli cognitioni ut sit infusa, quae secundum se propria
| uil cllectus vi pavitur. Scientia, stricto sensu, per se infusa,
dicitur, qua: non potest natura: viribus comparari, sed a
■polo Deo producitur ; sive circa supernaturalia versetur,

, t|i Ve circa ea omnia quae per se naturali rationi impervia
I non sunt. Scientia igitur per se vel per accidens infusa non
lex eo capite discriminantur quod prima objectum super-
no l.urale, altera autem naturale respiceret : supernaturalia

502 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. 0. VI.

enim c ognosci possunt scientia per accidens infusa, « I .
naturalia, ex adverso, scientia per se infusa ; sed quod esi
scientiae per se infusae essentiale et proprium est ut fial
independenter a phantasmatibus, modo angelico.

Possibilem esse homini viatori scientiam per se infusam
non ambigitur. « Fatentur omnes theologi, ait Suaivz
non implicare contradictionem elevari mentem hominix
in hae vita ad hoc genus contemplationis in quo intclligi
bile contempletur sine ullius sensus cooperatione '. »

II. Quaeritur utrum illa scientia per se infusa fueri
Christo concessa. — Negant Alexander Ha ensis 1 2 , S. Bona
ventura 3 , Scotus 4 , Nominales, qui contendunt suffici' r
scientiam per accidens infusam.

Scientiam tamen per se infusam Christo tribuunt S. Tli<
mas et communius scholastici. Non est eadem sane certi I u<
sicut de visione beata. Ista nequit absque errore negarij
cum de illius exislenlia constet, ut testatur decretu
S. Offici jam explicatum ; scientia autem per se infu
posset intacta fide in dubium verLi. Attamen illius existentiu
non tantum piis congruentiis suadetur, sed et testimon
Scriptura; aliquatenus nititur.

III. Argumentum scripturisticum. — Qua; asseril Seri
lura de merilo Christi ah initio non plene explicantur m
admissa scientia per se infusa a primo Incarnationis in
tanti.

Christus, feste Paulo, ingrediens mundum dixit : « Ecr
venio ut faciam, Deus, voluntatem tuam 5 . » Igitur prim
instanti meruit faciendo voluntatem Patris, noveratqi
voluntatem Patris scientia quadam qua; sit principio
meriti. Atqui scientia hujusmodi non est scientia beal
nec acquisita, nec per accidens infusa, sed est scientia p<
se infusa. Ergo habuit Christus ab initio scientiam per
infusam. ,

1. Suarez, De Religione, lib. II, e. xiv, u. 4.

2. Alexand. Alens., III P., q. xm, membr. 1 et 2.

3. S. Bonavent., III Seni., dist. XIV, a. 3, q. i.

I. Scot., III Seni., dist. XIV, q. m.

a. Hebr. x, 5-7.

ART. III. DE EXIST. SCIENT. INEUS/E IN AN. CHRISTI 503

Major nequit in dubium verti. Est doctrina communis
lilii istum ab initio meruisse, sicut et usum liberi arbitrii
plenissime habuit. Jamvero meritum, utpote opus huma-
num prfestantissimum cognitione regulatum, scientiam
■tipponit ac sequitur. Habuit ergo Christus ab initio scien-
Ijiiiiii quamdam qua; fuit merendi principium.

l'rob. min. Scientia beata non est principium merendi ;
■non actus qui procedunt a visione beata pertinent ad sta-
Blnm gloria;, seu termini, ac proinde sunt extra ambitum
linei ili et satisfactionis, quas statum via; requirunt. Scientia
Butem acquisita non luit possibilis in primo instanti.
Ille manet itaque ut scientia qua meruit ab initio fuerit inde-
hiciidons a phantasmatibus et organismo corporeo, ac
iomprehensiva missionis supernaturalis. AI vero scientia
In phantasmatibus independens cl ordinis supernaturalis
Ii omprehensiva, est scientia per se infusa.

, l\ . Rationes congruentiae. — Arg. I um . Congruit maxi-
I ii i>- ul humanitas assumpta a Verbo perfecta sit in ordine
In ignil ionis sicut in ordine essendi. At perfecta non esset
in ordine cognitionis si infusa scientia careret. Ergo huma-
luilnli Christi tribuenda est scientia infusa.

lYob. min. Omne quod remanet in potentia est imper-
IfcHum nisi in actum reducatur. Atqui anima Christi est
I hi potentia ad res cognoscendas, non solum in Verbo, sed
Iri iam in seipsis per species proprias. Ergo perfectionem
Jlolulem noii consequetur nisi per infusionem hujusmodi
■pccierum in actum reducatur.

Nec reponatur intellectum Christi sufficientissime
Iu i nari et compleri per visionem in Verbo ; quia hier super-
■xcedens perfectio in Verbo non impedit quonimus anima
lileheat compleri perfectione quadam proportionale, qua
Ilv iu seipsis et per proprias species cognoscantur. Sicut in
angelis praeter visionem beatam, quae matutina dicitur, est
►" iciitia infusa, seu vespertina', quae potentiam proportio-
idam actu at-, ita debuit esse in Christo scientia infusa,
qnic capacitatem proportionafam satiaret.

\rg. II ura . Nulla perfectio creaturis exhibita deneganda

(.1. De Angetis, q. iv, ari. 2.

501 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. VI.

est animae Christi nisi aut visioni beatificas aut recteuifi
toris officio repugnet. Atqui scientia infusa est perfeci
angelis et animabus separatis concessa, imo non nunqmuf
sanctis in liac vita ; aliunde non obstat visioni beati fi
(ad 1), quia non opponitur ipsi ratione visi et non viet
sed est simpliciter diversa fitque alia activitate et ali
medio, sicut nec scientia angelorum infusa per visione
beatificam evacuatur ; demum non repugnat officio Redemj
toris, sed illud potius juvat, cum sit hujusmodi cognitu
principium meriti in Christo. Ergo scientia infusa nulla
tenus est animae Christi deneganda.

V. Hinc Christus et Adamus ratione scientiae compa-
rantur. — Adamus, primus homo et caput hominum, Im-
buit ante lapsum scientiam infusam 1 ; ita Christus novi*
homo, sicut rex etiam angelorum, debuit ilia scient in
omnes superare.

VI. Animadvertendum probationem quam nos e merih
Christi eruimus non admitti a pluribus, qui opponunt
Christum meruisse per dilectionem beatificam-. — \u»
quidem admittimus esse in Christo unam charitatem, qu«
reapse erat charitas beatifica, at putamus charitatem illam

dirigi duplici scientia, et quatenus scientia beata dirigit m,
esse principium gaudii beatifici in termino et quaterni»
scientia infusa dirigitur, esse principium meriti, quod
viam audit.

1. Cf. S.Thom., i P., q.xciv, et|commentatores inh. 1., signanln
L. Janssens.

2. De merito Christi erudite disserit P. Szabo, O. P., Xenia The

mislica, t. II, p. 449 ss.

ARTICULUS QUARTUS

UT. EXISTEXT1A SCIENT VE ACQI ISIT/E
/V . I SIMA CII It ISTI

AD AllT. 4 S. THOMili

I. Sententiae. — Nemo negavit fuisse iu Christo scientiam
quamdam experi mentalem, quia liquet omnino Christum
fuisse concretas humante vitae conditiones expertum, ut
famem, dolorem, moresque suas astatis et gentis, at dispu-
tatum olim fuit utrum in Christo fuerit scientia illa acqui-
sita quae propriis - actibus et per abstr actionem intellectus
agentis comparatur. Ratio dubitandi est, quia videtur illa
cognitio imperfectionem redolere, eO quod a sensibilibus
In sui acquisitione dependeat et per conversionem ad
phantasmata: exerceatur. Hinc Rithardus a S. Victore,
S. Ronaventura, Scotiis, Durandus, Gabriel Biel 1 , imo ct
Thomas junior 2 * , licet non inficientur esse in anima
i '.In isti scientiam ex suo genere acquisibilem, existimant
Illam tamen non fuisse propriis actibus partam, sed per
m i i dens infusam.

Communius autem theologi cum Angelico hic in Summa
Theologica 9 , docent fuisse in Christo scientiam vero huma-
nam, propriis actibus et per abstractionem intellectus
agentis comparatam. Dicitur itaque, non simpliciter expe-
ri mentalis, ut vult Suarez 4 , sed proprie acquisiit /, quatenus
i luistus, non solum aliqua nova experiebatur, sed verum
quoque activitatem intellectivam depromebat ven unque
nti ficum aedificium, ope judicii et ratiocinii, analysis
H synthesis, exstruxit.

: De hae sententia ei. Donet, disp. XIII, o. II ; Sai. .viant.,
pi I XVII, dub. iv, n'«, 53, 55.

III Seni., dist. XIV, q. m, a. 3.

Cf. Commentatores in h. 1.

I. Scari:/., disp. XXX, sect. 2.

11UG0K.

TRACTATUS DOGMATICI, 11.

17

506 TRACT. df. verbo incarn. et redemptore. Q. VI.

II. Fundamentum scripturisticum. — Admittenda est
scientia acquisita ut sensu litterali exponantur verba Evan -
gelii quibus asseritur Christum mirari 1 , proficere astule
et sapientia 2 . Admiratio quippe arguit cognitionem novi.
Pariter, progressus in sapientia debuit esse realis, sicut
physica corporis evolutio. At progressus non est scienti
ficus nec realis ubi nihil proprio marte acquiritur. Ergo, |
si proficit Christus, debet, scientiam veram sibi par ero.

Hinc etiam explicantur verba Patrum, quibus dicitur
Christus ignorare quasdam secundum carnem vel hominem,
id esi secundum scientiam acquisitam, in qua fuit veru» |
progressus.

III. Rationes theologicae. — Arg. I um . Ponenda est
scientia acquisita proprie dicta, ne frustra sit facultas intel-
lectiva in Christo! Verbum enim omnia assumpsit qua; iu
natura nostra plantavit ; hinc quod non fuit assumptum
nec 'fuit curatum 3 . Atqui plantavit in nostra natura intel-
lectum agentem. Ergo intellectum agentem assumpsi®
Frustra porro esset intellectus agens, si proprio munere
careret, quod est species a phantasmatibus abstrahere.
Ergo debuit intellectus Christi species a phantasmatibus
abstrahere et sic veram scientiam humano processu sibi
parere.

Arg. Il um . Qui assumit aliquam naturam seu speciem,
debet assumere simul et modum operandi specificum, secus
non esset perfecta assumptio. Atqui modus operandi speci-
ficus naturae humanae est cognitionem ex sensibilibus sibi
comparare per virtutem activam intellectus. Ergo, quia in
Christo fuit assumptio perfecta, fuit etiam operatio humana
proprie scienti fica.

Explicatur argumentum. Triplex est. modus cognoscendi
specificus 4 . Modus quidem divinus est omnia videre in
essentia increata omnium repraesentativa ; modus autem

1. Matth., viii, 10.

■2. Luc., ii, 52.

:i. De illo axiomate, cf. S. Joan. Damasc., III Orlhorl. Fideli
e. vi ; P. G„ xciv, 1005.

4. Cf. vol. 1, p. 123.

ART. IV. DE EXIST. SCIENT. ACQUlSlTJE IN AN. CHRISTI 507

angelicus est cognoscere in specie indita vel infusa quiddi-
hdis spiritualis repraesentativa : modus denique humanus
est cognoscere in specie abstracta, quiddilalis rei materialis
repraesentativa. Anima porro Christi habet modum divinum
|kt scientiam beatam ; moclum autem angelicum per scien-
' iam infusam, modumque humanum per scientiam acqui-
l «itarav

IV. Cpr non debuerit Christus habere ab initio scientiam
per accidens infusam. — Potuisset quidem Deus infundere
i' primo instanti species hujusmodi, per se acquisibilcs ;

I at usus illarum, ut connaturalis sit, importat conversionem
I ud phantasmata. Porro conversio ad phantasmata praesup-
I |x»nit debitum sensuum internorum et externorum roncur-
I mihi, qui vicissim requirit perfectum organorum exercitium.

I -icet autem corpus Christi fuerit a primo instanti per vir-

I utem Spiritus Sancti organizatum, non habuit tamen suum
augmentum nisi paulatim per potentiam augmen ta tivam
animae 1 ; et consequenter non habuit naturaliter expeditum

I omnium sensuum usum.

Divinitus quidem praestatur illud exercitium ubi con-
gruentiae exspostulant miraculum : sic ponimus ab initio
' irl utes naturales per accidens infusas, quia illarum succes-
siva acquisitio importaret privationem perfectionis moralis
in illa anima ; sed nihil postulat tale miraculum quoad
■ c initias naturales per se acquisibilcs, cum jam sil anima
instructa per scientiam beatam et scientiam per se infu-
<;i m ; et aliunde militat ratio in contrarium, quia, nisi per
i pmprios actus comparetur scientia per se acquisibilis, frustra
ponitur facultas intellectiva in Christo.

V. Hinc etiam eruitur ratio cur scientiae per se acquisi-
| liiles infunderentur Adamo, non vero Christo. — Quam

congruentiam sic proponit Gonet : « Cum Adam fuerit

I I >mlitus a Deo in astate perfecta, ut caput et doetor generis
humani, atque omnium rerum dominus, conveniens fuit
nl slatim haberetillas scientias, qua; in homine illius astatis
essent necessariae ad illa munia exercenda ; Christus autem,

I, S. Thomas, III P., q. xxxm, a. 1 aci 4.

508 tractTde verbo incarn. et redemptore. Q. VI.

licet sil caput et doctor totius Ecclesias atque omnium
dominus, quia tamen genitus fuit in tetate infantili ; ita ul
non statirn ut: vir perfectus in hoc mundo conversaret ur,
non opus fuit ut scientiam suapte natura acquisibiten»
per infusionem ab initio reciperet, sed paulaLim, ut castcri
homines, per sensus eam sibi comparare debuit 1 . »

-

1. Gonet, disp. XVIII, a. 2, n. 29.

ARTICULUS QUINTUS

i>ic hii.i icero ici' ic.x istic. xsioxrc sciextjm beatas

I X CHRISTO
au o. \ s. nioM/E

/

I. Anima Christi divinam essentiam non comprehendit

!)• — Quia objectum primarium s ieutias b,;atte est
cHsentia divina, qu teritur imprimis utrum anima Christi
In visione intuitura, essentiam divinum ‘f«mprehendat.

Sententia affirmativa fuit aliquando .propiagnata ; unde
ion -ilium Basilecnse, sessione XXII, damnavit, hanc pro-
positionem Augustini Favaroni de Roma, epis< opi Naza-
icni : « Anima Christi videt Reum tanu lare et intense siout
Ifciis videt seipsuim 1 . o>

Oua; censura concilii fuit deinceps a Nicolao V specialiter
approbata.

Rat.io theologi i' a liquet. Cognitio comprehensiva est
qioc exhaurit objedi i ogin»»i ibilitatemi tum intennve
' 11111 extensive . id est tum quoad ea qua; .sunt in ipso, (tum

• pioad ea qiue sus ipere vel faccw; potest. Atqui, nuam
Hiiima Christi, etiam post unionem, remanserit intra limites

• realurse. ejus cognitio, sicut, cognitio uijusviis < reatura?.

1 1 d pole finita, .nullatenus potest exhaurire Dei oogiios ibih-

f , ‘d || 'iu. ({iiffiest proprie infinita tum intensive Ium extensive .
ego nequit 'i ogaiitio anirate Christi esse divinae essentia;
noprehensiva.

l iule, si< ni per unionem hypostaticam natura humana
jo-on comprehendit naturam divinam, quia, Jicet futuat,
ilei, i natura divina unita natura? humana;, non fuit tamen
virtus divinitatis a natura humana i in unis* ripl-a ;
H* C licet tota essentia divina videatur, non tamen ( cun-
U" ' Jiendi potest ah intellectu creato (cf. ad 2).

I Quid ergo cie facto videt in Verbo.

I 1 ' h- C.arranza . Summa conciliorum, sess. XXII, conc. Ba-
■leeusis.

TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. VI.

¥

i

II. Conclusio : Per scientiam beatam cognoscit animi!
Christi omnia praesentia, praeterita et futura, et quaecunv
que sunt in potentia creaturae ; non tamen omnia qun
sunt in potentia Dei (a. 2). — Probatur 1» pars. Est oo
rollarium pr®, edentium : constat enim Christum nihi
omnino ignorare ; id autem est verum saltem de scienti
beata.

Recolatur decretum S. Officii supra relatum et expli
catum.

Ratione S. Thonue. Quilibet beatus in Verbo < ognose-
omnia qu® ad ipsum spectant. Atqui ad Christum homine.,
spectant omnia et quiclem ab initio, praesentia, praeterii
et futura. Ergo Christus ab initio cognoscit in Verbo omnu
pratentia, praterita et futura. Ij

Ratio majoris est quia visio beata debet omne legitimi
desiderium satiare. At legitimum est in beato desideri
eognoseendi omnia qu® ad ipsum spectant. Ergo hiee om
in Verbo intuetur '. Proli, mm. Christus homo ab ini 1
seu vi unionis hypostaticae, constitui us esi judex coeli
Icrra;, omninmque rex et dominus, ac caput liomin
et angelorum. Atqui judex omnia nosse debet de quii
debet judicium proferre, dominus omnia qua; sua sui.
caput omnia qu® ad membra spectant. Ergo Christys I
initio novit omnia qu® suo judicio subji. iiintur, omn
qu® in suo regno unquam fiunt, omnia qu® angelos
homines spectant ; ea porro sunt omnia praesentia, |>rfel
rita eL futura.

Objicitur : « Non videtur necessarium Christum > <»
visse per visionem beatificam omnia singularia nui
fere momenti qu® ad statum ipsius minime perline!*

Resp. : Impossibile est aliquid esse sine ullo monn
pro illo qui est vi unionis hypostatica rex, dominus
judex omnium omnino qua; in mundo fiunt ; impossiu
est aliquid non pertinere ad statum illius qui vi olli
est omnium judex.

Quapropter animadvertit S. Tliomas, hic in corpi
articuli : « Ad Christum autem cl aci ejus dtgnitaT

1. Cf. vol. 1, p. 145 ss.

AUT. V. DE OBJECTO ET EXTENS. SCIENT. BEAT/E 511

r petant quodam modo omnia, in quantum ei subjecta
i NT OMNIA.

Proh ll a pars. Oui cognoscit viri ni em alieujus natur®
ipso novit omnia qu® sunt in potentia illius natur®.
VI qui anima Christi per visionem beatam cognoscit . ujus-
ibel creatur® virtutem ; nam debet dominus creatur®
r lecte intueri illius virtutem et potentiam. Ergo per visio-
h* ni beatam intuetur anima Christi omnia qu® sunt in
natur® potentia.

Proh. III» pars. Cognoscere omnia qu® sunt in potentia
' st comprehendere virtutem Dei. ac subind e essentiam,
1 1 1 'C virtuti eadem est. Atqui jam eonstal essentiam et
V iri iitem Infiniti non posse ab anima Christi finita com-
prehendi. Ergo nequit anima illa cognoscere omnia qu®
imi in Dei potentia. Itaque cognoscit anima Christi in
Verl.o omnia qua; siit Deus s i entia visionis • ; et hac
Imi omnia qu® in aliqua temporis differentia fiunt; non
lui' ni omnia qua* sil scientia simpli» is intolligentiffi,
ini" luee sunl omnia possibilia, qu® infinit® Dei virtuti
leiqiondent 8 .

Quoad scientiam ergo visionis scientia anima; Christi
jn.rili. atur scienti® divin® quantum ad numerum scito-
(mu. non tamen quantum ad modum suendi, quia lumen
liiuvulum divini intellectus in infinitum excedit lumen
alum quoclcumque receptum in anima Christi; quoad
uil iam voro simplic is intelligenti® c ogrtitio divina exc edit
unitionem anima Christi etiam quantum ad numerum
bilium, quia attingit omnia possibilia, qu® non possunt
i)i n prehendi nisi comprehendatur virtus Dei infinita

III. Utrum anima Christi cognoscat infinita. — T nfi -

llum dicitur quod extremo seu limite caret 8 . Potest vero
liquid esse non finitum vel ex parte potenti®, quatenus

I I >1 expresse confitetur decretum S. Officii d. 7 junii, 1918, in
*' ' i iam adhibetur terminologia S. Thomse, ut jam animadver-
1IIS.

f i ;r. vol. ii, p. 185 ss.

i. '4. Curs. Phillos. Thomisl., V, pp. 180 ss.

7.12 thact. ni-: verbo incarn. et redemptore, o. vi.

petentia nullo actu est determinata, ut materia prima ;
vel ex parte artus cujus cntitas nullo limite constringitur ;
in primo casu est infinitum privative, in altero casu esi j
infinitum positivo-negative. Primum, cum sit indetermil
natum secundum se, non < ognos itur ratione sui, sed
ratione forma vel artus vi cujus existit; alterum autem est
positivum quoad entitatem et se< undum se est perfei tio
atque idchvo maxime i ognos ibile sed a nobis negative
nominatur et. concipitur. Distinguitur demum infinitum
in substantia, in qualitate, in relatione, in quantitate et
numero.

Agitur in praesenti de cognitione infinitorum numero-
Unde sit

IV. Conclusio : Anima Christi per scientiam beat
non cognoscit infinita in actu, bene tamen infinita in po-
tentia (a. 3). — Prob. I tt pars. Scientia est eorum quffi sunt
et prout sunt. Atqui non sunt infinita ai tu neque substant
lia neque accidentia. Ergo non cognoscit anima Christi
infinita actu.

Prob. min. Substantias permanentes sunt in certo numero,
imo et substantias quas generatione oriuntur, quia statui
generationis aliquando desinet. Accidentium vero non csl
certus a f ' determinatus numerus ; attamen non sunt acci-
dentia numero infinita actu. Quamvis enim innumerae sini
cogitationes hominum et angelorum per totam aeterni-
tatem, nunquam summa erit tota simul nec tanta ut dari
nequeat major : quoc irca summa remanebit semper at tu
finita.

Prob. ll a pars. Anima Christi, cognoscit omnia qua
sunt in potentia c raturae. Sed haec sunt infinita in potentia
quia nunquam summa operationum ita i laudetur termine
ne possit alia fieri. Ergo anima Christi cognoscit inlinili
in potentia.

Confirmatur. Anima Christi < ognoscit omnia qua; novij
Deus s ientia visionis. Sed quae novit Deus scientia visiohli
sunt infinita m potentia. Ergo.

V. Quomodo vero possit anima Christi cognoscere actu
quae sunt infinita in potentia. — Cognosci! illa, non irispi*

ART. v.

DE OBJECTO ET BXTKNS. SCIENT. BKAT.E 513

1 illa ut, sunt in propria d, aratione, discurrendo per
"'gula et quatenus perpetuo fluunt ; sed proul c ontinentur
I m duratione superiori et in aliquo uno, nempe in Verbo,
I 1 i 'jus aeternitas ambit omne tempus el omnes temporis
I 'Ii ITerentias ; vel etiam, si agitur de s- ientia infusa, extra
I Verbum, in aliqua specie creata quae virtute sua rrpraesen-
I I oliva contineret omnia intelbgibiliter.

Min<' S. 1 hornas concludit : « Et hoc modo anima Christi
I il infinita, in quantum scilicet scit ea non disi urrendo
I per singula, sed in aliquo uno ; puta in aliqua creatura
I in < ujus potentia existunt infinita et principaliter in ipso
I \ cibo. »

VI. Omnia quae anima Christi cognoscit in Verbo videt.
I non tantum habitu et successive, sed actu et simul. — Licet
I S liolastic i unanimiter concedant animam Christi nihil
V pn.prie ignorare, non omnes tamen concedunt cognitionem
I in Verbo attingere omnia ac tu et simul ; sed plure» clislin-
I guunl c ognitionem habitualem et suee essivam a < ognitione
I .i tuali. ni S. Ronnvenlurn, S olus, Gandavcnsis. Abu-
I' "fis, etc. S. Thomas et Tliomist® et communius l.lieo-
logi rejiciunt absolute illam distinctionem. « Et ideo, cum
(mima intelligit omnia qute sunt in uno, s ilicet Verbo,
•'"mia cognosci! aclu , etiam simul cl uno intuitu omnia
I cognoscit actu. Et similiter esi de aliis beatis quantum ad
I omnia qua; in Verbo vident ; secus autem est de illis qua>

■ vident per species diversas, quai simul videro non
I possunt 2 . »

Datio theologica omnino liquet. Visio beatifica, quia

■ mensuratur aeternitate participata, est penitus imorrup-

■ 1 i hilis ct immutabilis, absque successione, sed a< tu el
|l"ln simul 3 . Unde, sinit quilibet beatus a principio inlue-
llnr in Verbo omnia qua ad ipsum spectant, ita videt anima

■ Christi ab initio actu et immutabiliter omnia qua ad ipsum
I * poetant, scilicet omnia piasentia, praeterita et, futura.

I. De his consuli possunt : Gonet, loc. cit.., Sai.manticenses,

I lue. cit., n. 32 ss.; D. L. Janssens, p. 444 ss.

I ’. S. Thom., III Seni., a. 2, q. m.

3. Cf. vol. I, p. 149, 152 ss.

"514 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. VI.

VII. Anima Christi essentiam divinam clarius et per-
fectius intuetur quam alia creatura (a. 4). — Conclusio

certa, quas evidenti ratione probatur. Quanto majus es
lumen glori® tanto clarius et perfc- tius intellectus Deun
intuetur. Atqui anima Christi habuit lumen glori® fortius
quam alia qualibet creatura. Ergo clarius et perfectio
quam omnes ali® creatur® videt essentiam divinam.

Ratio majoris esi quia fa< ull as videndi Deum non
potentia naturalis sed est unice facultas gloriosa. Porr
facultatem gloriosam effi it unice lumen glori®. Erg
quanto majus est lumen glori® tanto major est facul! a
intuendi Deum 1 .

Proh. min. Quanto magis aliquis conjungitur fon
luminis tanto perfc- tius lumen participat. Atqui anim
Christi fonti luminis, s ilicei, Verbo, maxime conjungitur
nempe unione hypostati a, qua major esse nequit. Erg
perfc lissimum sus ipit lumen glori®.

Confirmatur. Cum visio beatifi a sit ultimus grati® te
minus, c ommensuratur ipsi grati®. Sed gratia in Christ
ut vidimus, est in summo gradu, ex editque gratia
omnium hominum et arg. lorum simul. Ergo visio animi
Christi visionem beatifi am c®terarum creaturam quai
in immensum excedit.

1

VIII. Quaedam notatu digna. — Ex doctrina D. Tho
in resp. aci 3 < oll gitur gratiam Christi de potentia D
absoluta posse aug ri. Nam gratia respondet visioni, sii i
radix ct prin ipium. Atqui, teste Angeli- o, « absolu
considerando, potest, esse aliquis gradus altior sublimiorq
se limium infinitatem divin® potenti®. » Ergo et gra
Ex toto arti ulo et ex I. P., q. 12, a. 6, tenendum
gradus in visione attendi non ex majori perspha-ila
intelle tus, sed um e ex lumine glori®. Hic recoli dei
opinio Cajetani, in h. 1. : « Si Verbum Dei assumpsis
in unitatem personalem aliquam ang. Ii am naturam i
lumine glori® ®quali illi quod anima Christi de fac to habi-
angelus ille perfec tius videret divinam essentiam qua

1. Cf. vol. I, p. 136 ss.

ART. V. DE OBJECTO ET EXTENS. SCIENT. BEAT/E 515

do videat anima Christi. » Eodem jure censent S otus,

Durandus, Molina, perfectiorem esse visionem beatifi am
i eodem existente lumine glori® in duobus beatis, intel-
bclus unius sit potentior ac perspicacior.

Oppositam sententiam tenent communius theologi. El
merilo, ut evincit ratio alibi exposita. Gradus visionis
m"i est minus supernaturalis quam ipsa visio soc undum
Atqui visio secundum se tribuitur tantum lumini
(fleri®. Ergo pariter gradus visionis ; ac subinde major
perspicacitas intellectus nequit gradum pr®stare in
Kvisione '.

IX. Pietatis corollarium. — Ex dictis colligitur : quia
-nim conjungitur anima Christi fonti bcatitudinis, studea-
I"mik et nos illi anim® tota devotione copulari, ut cum ipsa
ni per ipsam, principio, et fonti grati® et glori® indefi-
' neuter adfuereamus.

I. Cf. vol. 1, p. 137-138.

ARTICULUS SEXTUS

l)E OBJECTO, t

EXTESSIO.SE ET IXDOI.E SCIESTUE J.XFVSM IS CUIUS io
AD O. XI S. TIIOM/E

1. Sententiae. — S. Thomas junior' negavit Christum
scientia infusa cognoscere omnia praesentia, protenta et
futura ; at sententiam illam retractavit in Summa Tlicalv
yica, in prosenti quaestione, a. 1, ubi expresse docet scientia
infusa attingi omnia prober essentiam divinam inliiilivc
visam siientia beata.

Ila etiam communius scholastici 2 . Plures tamen, ul
Scotus 3 , Durandus 1 , et Nominales, contendunt scientia illo
infusa non cognosci res naturales distincte, sed solum in
communi.

Convenit inter Thomistas scientia infusa perfecte attingi
omnia etiam supernaturalia ; disputatur tamen utrum
cognoscantur etiam lon-optu quidditativo et compre-
hensivo. Conceptus quiddilalivijs est <on<cptus proprius
et intuitivus, qui repraesentat dare et distincte, ad ulti-
mam usque differentiam, omnia prodii ata rei essentialia ;
coni eptus autem comprehensivus dii itur qui exhaurit
objecti intelligibilitatem tum extensive, quoad omnia
quae agere valet, tum intensive, quoad omnes perfectionis
gradus qui objecto insunt aut inesse possunt. Negari!
nonnulli, ut Alvarez et Bannez* ; Suarez id eonceilil

]. Cf. S. Thom., III Seni., itist. XIV, q. i et q. ix ; De Verll ,
•q. xx, a. G.

2. Cf. Cajet an, Medina, Sylvius, in III P., q. xi ; .Idan, a S.
Thom,. disp. XIII, a. 3 ; Gonet, disp. XVII, a. 2; Sacmam ,
disp. XIX, dub. i, elc.

3. Scot., III Sent., dist. XIV, q. iii.

4. Durand., III Seni., dist. XIV, q. m et iv.

5. Cf. Alvarez, De Auxiliis, disp. CXVIII et CXIX ; BaKJ
nez, 1“ II ae , q. V, a. I.

\RT. VI. I)E OBJECT. EXTENS. ET INDOI.E SCIENT. INF. 517

de conceptu quidditativo, negat autem de comprehen-
sivo 1 .

Communius vero affirmant Thomistfe, tum de conceptu
quidditativo, tum de conceptu comprehensivo 2 .

II. Conclusio : Scientia infusa Christus omnia praeter
essentiam divinam novit, conceptu tum quidditativo tum
comprehensivo.

Prob. l a pars. Unio hypostatica requirit ut omnis capa-
I ulas anima) Christi, tum naturalis tum obedientialis,
plene reducatur in actum. At vero non esset hujusmodi
c opacitas plene in actum reducta nec plene satiata, si
:a -i entia infusa respectu creatorum restringeretur. Ergo
postulat unio hypostatica ut repraesentet scientia infusa
I munia creata ; non tamen essentiam divinam, quae nulla
specie creata, sed solum per visionem immediatam et
beatificam, attingitur.

Confirmatur. Scientia infusa est. quaedam gratia sequela,
en quod debeat cum gratia ad meritum et satisfactionem
rom iirrere. Hinc conficitur argumentum. Scientia infusa,
gratiae sequela, debet esse in eadem grad-u et ordine cum
gratia ipsa. Atqui gratia Christi est, in summo gradu et
quodam modo infinita*. Ergo scientia infusa debet esse
puriter in summo gradu et quodam modo infinita, nempe
.■ I tingendo omnia creata, sive naturalia sive supernaturalia.

Prob. ll a pars. Scientia infusa fit per species ab essentia
divina immediate derivatas. Porro de ratione hujusmodi
s perieram est ut modum divinum participent, ac proinde
repraesentent omnia creata : et qaiidditiative, ut sunt in
•..•ipsis, et etiam comprehensive, nam objecta creata, eum
i.ml finite cognoscibilia, possunt tantum repraesentari
quantum sunt cognoscibilia, conceptu exhauriente eorum
iiilclligebilitatem. Ergo scientia Christi infusa attingit
munia creata conceptu sive quidditativo sive conipre-
[ liensivo.

III. Hinc colligitur objectum scientiae per se infusae
i in Christo esse ens creatum prout est in se supernatur aliter

1. Suarez, disp. XXVII, sect. 3.

2. Cf. Gonet, loc. eit., a. 3 el ss. : Salmant., dub. ii ss.

3. Cf. supra, q. v, a. 5, n. vi.

518 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. VI.

cognoscibile 1 2 . — Non est ens increatum, quod sola
visione beata attingitur ut est in se; nec est ens creatum
prout innotescit per abstractionem intellectus agentis,
quia id est objectum scientiae acquisitas. Unde remanet
ut sit ens creatum prout innotescit supernaturaliter, vide-
licet per species desuper infusas.

Omnia igitur qua; supernaturaliter innotescunt, sive
pertineant ad donum sapientias, sive ad donum prophetias, .1
sive ad quodeumque donum Spiritus Sancti, sunt objec-
tum scientias per se infusio.

IV. Futura etiam libera et contingentia, quia spectant
ad Christum judicem ac dominum omnium, cognoscuntur,
per hanc scientiam: — Non quatenus anima Christi illa
inspiceret in supercomprehensione causarum vel in veritate
objectiva aut formali propositionum, vel alio medio inde-j
pendenti a decreto divino ; sed quatenus species infusa
repraesentat, modo tamen finito, decretum divinum vi
cujus sunt omnia futura praeordinata *.

V. Scientia infusa attingit pariter infinita in potentia.

— Non quidem sub ratione successivi et prout sunt in j
propria duratione, sed prout continentur in aliquo uno et
repraesentantur in aliqua specie perfecta, quae, utpote
a Deo immediate derivata, continere potest intelligibililer
illa infinita.

VI. Christus potuit pro libitu suo uti scientia infusa vel
absque conversione vel cum conversione ad phantasmata

(a. 2). — Primam partem negant plures cum Durando 3 ;
alteram vero partem Vasquez 4 .

Prob. I a pars. Arg. I um ex conditione comprehensoris.
Christus habebat conditiones viatoris ex parte corporis et
conditiones comprehensoris ratione anima; intellectivi».
Atqui haec est ratio comprehensoris, ut possit intelligere
absque conversione ad phantasmata. Ergo potuit Christus

1. Cf. Gonet, disp. XVII, a. 7, § .'!.

2. Cf. vol. I, p. 210.

3. Durand, III. Sent., q. iii, n. 7.

4. Vasquez, disp. LII, a. 2.

ART. VI. DE OBJECT. EXTENS. ET INDOLE SCIENT. INF. 519

absque conversione ad phantasmata intelligere. Prob. min.
Indigere conversione ad phantasmata supponit animam
.•use corpori obligatam. Anima porro comprehensoris
non est corpori obligata, sed a corpore independens, quae
lui aliter corpori dominatur. Ergo anima comprehensoris
non indiget conversione ad phantasmata.

Arg. H um ex ratione scientia; per se infusae. Scientia per
-ir infusa importat modum angelicum, quatenus non oriatur
ab inferioribus, sed a superioribus, id est ab ipso Deo, pro-
ducatur. Quod autem originem habet independenter ab
inferioribus, illius usus et exercitium debet esso ab inferio-
ribus et corporeis independens. Ergo scientia per se infusa
importat in suo exercitio et usu plenam a sensibilibus e.t
phantasmatibus independentiam.

Prob. II» pars. Quia Christus erat Viator, retinebat
modum intelligendi hominibus communem, qui est per con-
versionem ad phantasmata. Ut ergo scientia infusa pro-
portionarctur Christo inter homines degenti, debuit illius
exercitium fieri etiam per modum anima; connaturalem,
qui est conversio ad phantasmata. Quod tamen ut recte
ml elligatur ct objectionibus via praeludatur, recolendum
.•st duplicem esse modum conversionis ad phantasmata 1 .

I 'mis est ad acquirendam cognitionem ex ipsis, et hic est
motus a rebus ad animam, quatenus cognitio a rebus ori-
ginem trahat et usus scientiae a rebus extrinsece de.pendeat.
Ilie est modus quo intellectus noster in praesenti statu
i ( >nvertit.ur ad phantasmata, cognitionem ex ipsis haurien-
do. Tali autem modo scientia Christi infusa non fit per
conversionem ad phantasmata, quia, cum non oriatur a
sensibilibus, illius exercitium fit independenter ab omni
sensibilium concursu.

Alius vero est motus ab anima ad res «in quantum phan-
tasmatibus utitur quasi exemplis in quibus inspicit quod
consideret; cujus tamen scientiam prius habeat in
anima*. » Hoc modo potuit scientia Christi infusa fieri
per conversionem ad phantasmata, inspiciendo scilicet
,n phantasmatibus tanquam m exemplis et speculis quod

1. Cf. S. Thom., II Seni., dist. XIV, q. i a. 1.

2. Ibici.

520 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. VL

jam cognoscitur per species de supernis acceptas. « Sicut
illo qui, potens aliquod objectum videre in seipso, volun-
tarie visum ad speculum applicat, illudque in speculo
intuetur 1 2 3 . »

VII. Scientia infusa animae Christi non fuit discursiva
quoad acquisitionem ; quoad usum autem, licet non fuerit
discursiva ex necessitate, potuit tamen, pro libitu Christi,
esse discursiva (a. 3). — Proh. I a pars, quae est com-
munis inter theologos, contra Durandum. Scientia quoad
acquisitionem discursiva est ea in qua ex aliquo prius
cognito devenitur in cognitionem alterius prius simpli-
citer ignoti, ita ut veritas per investigationem addiscatur*.
Atqui scientia infusa, non manifestabat Christo veritatem
vi investigationis humanae, sed vi derivationis a scientia ,
divina. Ergo scientia infusa Christi non fuit discursiva
quoad acquisitionem.

Proh. II» pars. Usus cognitionis respondet ejus origini :
unde, quando cognitio non habet originem per discursum,
potest ej U8 exercitium et usus fieri indopendenter a discursu. :
Cum ergo scientia infusa non oriatur a discursu, nec etiam
quoad usum est discursiva ex necessitate.

Confirmatur. Scientia infusa habet modum angelicum.!
At modum angelicum non retineret si non posset exerceri
nisi dependent, er a discursu humano. Ergo.

Proh. III» pars. Contra S. Bonav., Vasquez®, ctc. Licet
scientia infusa in Christo modum habeat angelicum, aliunde
tamen accommodatur intellectui humano, in quo recipitur
et in cujus utilitatem datur, ac proinde potest modum
intellectui nostro connaturalem suscipere. Porro naturale
est homini ut ratiocinetur, ex uno in aliud discurrendo.
Angelus quidem non potest nostrum intclligendi modum
sus« lpere, quia natura angelica non est illius capax, sicut
generatim natura superior nequit modum specificum
natura? inferioris induere ; sed natura humana, dum ex

1. Gonet, loc. cit., n. 141.

2. Cf. nostr. Loqic., ubi de ratiocinio et demonstratione.

3. S. Bonav., XIV Serti., dist.. XIV, a. 2, q. u, ad ultim. : Vas-
quez, loc. cit., n. 29.

art. vi. — de object. extens. indole et scient, inf. 521

privilegio et virtute divina, recipit modum superiorem,
non amittit proprium, et hinc, potest benefi io illo gratuito
uli modo suo connaturali. Species nempe divinitus infusae
ro praesentant essentiam et proprietates, veritates objc tivas
■ I earum connexionem cum caeteris. Potest vero intellei tus
humanus in Christo dividere illos < ont eptus, essentiam in
se considerare et exinde coni ludere proprietates ; attendere
unam veritatem, et ex ista aliam, quae cum ipsa connec-
ti tur, eruere; quod est proprie discurrere.

Existimat D. Thomas Christum de facto usum fuisse
discursu in scientia infusa, cum quassisset a Petro a quibus
reges terrai tributum acciperent, a filius suis an ab alienis ;
Petro respondente : ab alienis, coni ludit : Eryo liberi sunt
lilii 1 . Latens discursus est hujusmodi : Filii sunt liberi a
Iributo solvendo. Nos sumus lilii. Ergo a tributo solvendo
sumus liberi.

Reponunt nonnulli cum Vasque/, hujusmodi discursum
'•sse, non infusce, sed acquisitae siientise ads ribendum.

Probabilem esse hujusmodi responsionem non infi ia-
mur ; sed interpretationem Angeli i esse melius fundatam
ita suadetur : Christus per eam s ientiam elisi urril per quam
scii mysteria gratiae et res supernalurales, « urn hic de ordine
supernuturali loquatur. Sed s ientia qua ordinem super-
naturalem novil est scientia infusa. Ergo et per scientiam
infusam discurrit Christus in praesenti.

VIII. Scientia Christi infusa, quantum ad modum co-
gnoscendi, est inferior scientia angelorum, sed aliunde est
multo excellentior : tum intensive, quoad certitudinem,
tum extensive, quoad cognitorum multitudinem (a. 4). —

Proh. I» pars. Anima Christi, quantumvis perfer ta, retmel
sempor conditionem animae humanae, qua? est ut sit subs-
tantialis forma corporis. Atqui conditio animae humana),
fermte corporis, est ut intelligat, non quidem per spe- ies
infusas vel inditas, sed per spei ies a phantasmatibus
virtute intellectus agentis abstrac tas ; dum, e c onverso,
modus connaturalis angelo, qui est forma separala, est ut
cognoscat absque illo ordine ad corporalia. Ergo modus

1. Mattii., xvii.

522

TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. VI.

cognoscendi per scientiam infusam est minus aecommnJ
datus animae Christi quam angelis, et hac ratione est
inferior.

Prob. II a pars. Est perfectior quoad certitudinem ; nam
lumen spiritualis grati*, quod est inditum animae Christi
et ad assensum internum ini linat, est vividius, intensius
et fortius, lumine quod pertinet ad naturam angelicam,
Est perfei tior quoad multitudinem cognitornm ; eo quod
anima Christi per si ientiam infusam omnia creata, sive
naturalia sive supernaturalia, etiam futura et secreta
.ordium noverit, angeli autem non cognoscant omnia
supernaturalia, nec futura libera, nec secreta oordium’.
Quocirca, infra visionem beatificam, nulla erit scientia
creata quae possit, sive quoad certitudinem sive quoad
extensionem, conferri cum scientia animae Christi infusm

IX. Scientia Christi infusa non fuit semper in actuali
consideratione omnium ad quae poterat se extendere ; sed
fuit habitualis et poterat Christus ea uti quando volebat

(a. 5). — Dum scientia beata modum habet superexee-
dentem et divinum asternitateque mensuratur, et id (irco
est tota simul 'et. semper in ai tu, scientia infusa retinet
modum connaluralem creaturae et ipsi animae humana}.
Porro modus connaturalis animae humanae est recipere I
scientiam per modum habilus, qui est medius inter poten-
tiam et actum completum. Ergo, dum scientia beata nori
est nisi actualis, suentia infusa debuit esse habitualis. <

De ratione autem habitus, etiam infusi, esi ut eo utamur
cum volumus; sicut, etiam habitu charitatis utimur o,t
quando volumus et quantum volumus. Unde Christus
s. i entia infusa utebatur quando volebat, et respectu objec-
torum ad qu* illam applii are volebat. Licet Vera omnia
subjacerent illi habitui, non erat necesse ut omnia in actum
reducerentur ; sicut generatim suffi it ut reducatur in
actum id quod congruit ad debitum finem voluntatis
secundum exigentiam negotiorum et temporis.

X. Scientia Christi infusa, licet fuerit per diversas spe-

1. Cf. Dc Angelis.

ARI . VI. - DE OBJEC.T. EXTENS. INDOLE ET SCIENT. INF. 523

cies intelligibiles distincta, fuit tamen unus specie ha-
bitus (a. 6). — Interpretes D. Thorace non concordant
de hoc puncto : alii ponunt plures specie habitus in s. ientia
mfusa, ut Cajetanus 1 , Joannes a S. Thoma*, Sylvius 3 ;
.dii, ut. Bergomcnsis, Meclina, Alvarez, Ara vius, Godoy,
Donet. Suarez, Salmanticenses, et.c. 4 , quaestionem ita
solvunt, ut fuerint in scientia infusa multae species intclli-
qibiles, unus autem specie habitus. Quibus adhaeremus.

Prob. l a pars. Scientia infusa retinet in Christo modum
- onnaturalem animae humanae. Atqui connaturale est
mimae humanae ut scientia sit per diversas spei ies distincta:
dum enim angeli intclligunl per species universales, et
ea quidem universaliores quo angelus est superior, anima,
humana, c converso, indiget multis speciobus, ut diversas
naturas specificas per diversas species intelligibiles . ognos-
.•at. Ergo scientia infusa animae Christi fuit por diversas
species intelligibiles distincta.

Prob. II® pars. Processus quo utitur S. Thomas id unum
evincit species infusas in anima Christi non esse universales
sicut in angelis, unde dicuntur esse plures habitus eo tantum
sensu quod sint plures species intelligibiles. « Et, ad hujus-
modi modum perlinet quod scientia illa per multos habitus
distinguatur quasi per species magis particulares existens 6 . »

Ratio autem quam assignat alibi S. I tortor 8 probat esse
unum specie habitum. Est quippe unus specie habitus
quum diversae species intelligibiles ad eumdem cognosi endi
modum reducuntur. Sed omnes species intelligibiles in
yi ientia infusa aninfae Christi rcduiuntur ad unum eum-
demque cognoscendi modum, qui est cognoscere superna-
l.uraliter ens creatum ut est in se ; et omnia objet ta quae
illa scientia attingit conveniunt in eadem ratione entis i reati
rognoscibilis in se supernaturaliter. Ergo illa scientia est
unus specie habitus.

1. CaJetan., in III. P., q. xi. a. 6.

2. Joan. a S. Thom., disp. XIV, a. 3, conci. 2.

3. Sylvius, in h. 1.

4. Vid. auctores apud Sai.mant., disp. XXV, dub. iii, n. 26.

5. III P., q. xi, a. 6 ad 1.

6. III Seni., dist. XIV, q. i, a. 3, quaestiuno 4 ad 3.

524 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. VI.

XI. Ex. doctrina D. Thomse hucusque exposita eruitur
species infusas animse Christi esse speciebus angelicis bifo-
riores secundum quid, quatenus sunt magis particulares ;
sed simpliciter perfectiores multiplici ex capite. — Constat

jam I» pars; species in anima Christi debuerunt multipli-
cari, at sic servaretur modus ( onnaturalis aninuc humanae.

Declaratur II» pars. Perfct tiores simpliciter censentur
species quae sunt supernaturalcs, quaeque potentiori et
superiori lumine illustrantur, et quae idt ir< o res cum majori
claritate, distim tione et cdliaiia repraesentant. Porro
species infusas in Christo sunt proprie supernaturalcs, quin
scientia infusa est quaedam sequela gratia», dum speciet
angeli' as sunt naturales, indita? cum natura; species infusa*
in Christo illustrantur lumino superiori, quod est lumen
spiritualis gratiae quam scientia illa comitatur ; demum,
oo ipso quod sint ordinis superioris et superiori lumine
penetrentur, debent res efficacius et clarius ac distinctius
repraesentaro.

XII. Pietatis corollarium. — Quum ergo in anima
Christi sint omnes thesauri sapientia; super naturalis
qua mysteria gratiae innotesi unt, debet mens nostra illi
adhaerere, ut ab illa re< ipial illuminationes quibus plenior
el firmior do rebus divinis < ognitio pariatur, et nos ea
quae sursum sunt sapiamus, gustando et videndo quam
suavis sit Dominus.

ARTICULUS SEPTIMUS

DE OliJECTO, EX TEX S 10 SE

ET IX DOLE SCIENTIAE ACQUISIIWE IX CHII ISTO

AU Q. XII S. TH0M7E

L Sententiae. — Docet D. Thomas Christum per
scientiam acquisitam cognovisse tandem omnia (piae per
actionem intellectus agentis naturaliter cognosci possunt.
Contradicunt Gabriel Biel 1 , Durandus*; Toletus etiam
dubitat 8 .

Non est ratio cur a sententia Angelici recedatur, tametsi
determinari non possit quandonam attigerit intellectus
Christi ultimum progressionis terminum, nec scienti»! nos-
tri aevi aliquid in contrarium probant.

II. Conclusio : Per scientiam acquisitam intellectus
Christi, quando ultimum progressus terminum habuit,
cognovit omnia quae naturaliter cognosci possunt per ac-
tionem intellectus agentis (a. 1). — Sicut scientia infusa
ponitur in anima Christi propter perfe< tionem intellectus
possibilis, ita scientia acquisita est ad perfectionem intel-
|(. ( tus agentis. Atqui per scientiam infusam cognovit omnia
quis erant in potentia intolle' tus possibilis. Ergo debui I
per scientiam acquisitam cognoscere qua? sciri possunt
per actionem intollo tus agentis.

Analogia in hoc argumento instituta sat liquet, sed non
debet nimium urgeri. Plura enim recipere potest divinitus
intellectus possibilis quam naturaliter fa< ere potest ihtollec-
l as agens ; nam intollo tus possibilis potest omnium rerum
species ro ipere, non autem valet intellectus agens rerum
omnium species excudere.

1. 111 Seni., dist. XVI, q. i. a. 2, conci. 4.

2. 111 Seni., dist. XVI, q. iv.

3. Tolet, In III P., q. xii, a. 1.

526 TRACT. DE VERBO JNCARN. ET REDEMPTORE. Q. VI.

Confirmatur. Christus intellectum habuit perfectissi
raum, cujus virtus naturalis erat maxime intensa quiqui
scientiis superioribus regebatur. Porro virtus adeo intensa
et scientiis superioribus perfectissimis directa potesl
facile et cum certitudine in cognitionem multorum devi
nire. Hinc infertur intellectum Christi potuisse facile <
certissime cognoscere ea epire naturaliter per actionem
intellectus agentis attingi possunt. Itaque « secundum
istam scientiam non simpliciter cognovit omnia, sed illa
omnia qua: per lumen intellectus agentis homini sunl
cognoscibilia. Unde per hanc scientiam non cognovil
essentias substantiarum separatarum, nec etiam singularia
praeterita, praesentia et futura, qua: tamen cognovit pci
scientiam inditam ». S. Thom. ad. 1.

II. Quo processu devenerit Christus in cognitionem om
nium rerum quse per intellectum agentum sciri possunt.

— Usus est Christus triplici operatione, qua humanto
scientias asdificium eximitur, nimirum simplici approhen
sione judicio et ratiocinio’. Per inductionem, analogiam
analysim, potuit ex notione quarumdum rerum alias facilli
me inferre; per deductionem, collationem ac synthesini
potui) illius intellectus superiorum scientiarum lumine
adjutus cl directus, perfectissimam rerum naturalium
sibi pfirere notitiam.

Quia ejus anima fuit inter animas perfectissima, intellec
tum sortita es), prastantissimum, cujus vis inducti va et
deductiva poterat ex paucis objectis innumerorum notitiam
inferre. « Licet Christus non fuerit omnia expertus, ex his
tamen quse expertus est in omnium deverit notitiam
Lice) sensibus corporalibus Christi non fuerint subjecta
omnia sensibilia, fuerunt tamen sensibus ejus subjecta
aliqua sensibilia, ex quibus propter excellentissimam vim
rationis ejus potuit in aliorum devenire per modum pr®
dictum, sicut, videndo corpora coelestia, potuit compre-
hendere eorum virtutes et effectus quos habent in istis
inferioribus, qui ejus sensibus subjacebant. Et eadem ra-
tione ex quibuscumque aliis in aliorum notitiam devenire
potuit. » Ad 1 et 2.

1. Cf. Curs. Pliiloa. Thomisl., t. I.

ART. VIX. DE OBJ. EXTENS. ET INDOLE SCIENT. ACQUIS. 527

IV. Suppositio quorumdam theologorum. — Plures com-
mentatores 1). Thom® supponunt potuisse Christum uti
ministerio angelorum ut sibi adducerent ad sensus illa
objecta qua: judicabat osse magis convenientia ad acci-
piendas species pro perfectione scientiarum ; quia sicut
ministrarunt corpori adducendo cibum in deserto, ila
potuerunt ministrare anima:, adducendo quasdam sensi-
bilia, ut inde perfectam hauriret cognitionem 1 .

V. De progressu in scientia acquisita. — Progressum
in scientia humana Christi non raro inculcant SS. Patres.
Sic S. Ambrosius : « Profectus esi aetatis et profectus
sapientiae, sed humanae. Ideo aetatem ante praemisit, ut
secundum hominem crederes dictum. /Etas enim non
divinitatis, sed corporis est. Ergo, si proliciebat aetate homi-
nis, proficiebat sapientia Iwminis-. » — Pariter S. Fulgen-
tius et S. Epiphanius ex realitate progressus in scientia
humana Christi ostendunt realem fuisse in Christo intel-
ectum humanum perfeotamque et integram naturam
humanam, et hinc tum monophysitas tum Apollinaristas
efficaciter confutant 3 .

Scholastici progressum quemdam communiter profiten-
tur ; sed de illius natura non omnes conveniunt. S. Bona-
ventura 4 , quem plures sequuntur, admitti progressum
experi mentalem tantum, non vero scienti ficum ; S. Thon&as
et ThomistiE ac plerique theologi utrumque profitentur.

VI. Conclusio : Christus in scientia acquisita VERE
secundum habitum profecit ; in scientia autem beata et
scientia infusa profecit tantum secundum effectum et ma-
nifestationem (a. 2).

Duplex in scientia attenditur progressus : unus quidem
secundum essentiam, in quantum ipse habitus scientificus
augetur ; alter vero secundum effi ctum, quomodo, habitu
eodem in se remanente, majora externe proferuntur et

1. Ila Cajet an., in h. 1., Gonet, disp. XVIII, n. 26.

2. S. Ambros., De Ineam ., c . vm, n. 72; P. L ., xvi. 872.

3. S. Fulgent., Ad Trasimund ., lib. 1, c. vm ; P. /.., lxv,
231, ss. ; S. Epifiian., Hieres., lxxvii, n. 26; I\ G., xui, 680.

■1. S. Bonav., III Seni., dist. XIV, a 3, q. ii.

528 TRACT. DE VERBO JNCARN. ET REDEMPTORE. Q. VI.

manifestantur, quae majorem arguunt scientiam. Prima
quidem modo profecit scientia aCquisita, secundo modii
tantum scientia beata et scientia infusa.

Prob. I» pars. Christi intellectus novas species a sensi-
bilibus abstrahebat. Ubi autem fit acquisitio spfioie.ru ni
novarum, augetur reapse habitus scienti ficus, qui ex ipsis
speciebus .conflatur. Ergo in Christo habitus ipse scienli-
ficus augebatur per verum ac realern progressum.

Probatur major. Ne remaneat intellectus agens otiosus,
debet operationem propriam depromere. Illa autem ope-
ratio intellectus agentis propria est species intelligibiles
excudere. Ergo, quia operatio non deficiebat, debuit
intellectus Christi novas ac novas species abstrahere, iex
quibus verum scientifieium aedificium exstruebatur.

Prob. II* pars. Dum scientia acquisita tribuitur virtuti
augmcntativro, scientia beata, c converso, et scientia infusa,
sunt effectus agentis infiniti. Sed quod procedit immediate
ab agente infinita} virtutis producitur in instanti et in
ultima perfectione. Ergo scientia beata et. scientia infusa
Christi fuerunt a primo instanti in ultima perfectione ; sicul
beati non proficiunt in visione intuitiva nec angeli in
scientia infusa.

Fuil tamen in illis scientiis, sicut et in gratia, augmen-
tum quoad effectum et manifestationem, « quia scilicet
secundum augmentum rotatis opera majora faciebat, quie
scilicet majorem scientiam et gratiam demonstrabant. »

VII. Non conveniebat Christum ab homine aliquid
discere (a. 3). — Concedunt communiter scholastici Chris-
tum non didicisse proprie ab homine vel angelo ; nam proprie
addiscere est, accipere ab alio notitiam alicujus rei prius
ignotas, Christo autem nihil erat ignotum.

Tenent tamen plurcs Christum didicisse improprie
quantum ad scientiam acquisitam. Ita Toletus*. At, juxta
Angelicum, neque etiam improprie Christus aliquid didicit
ab homine. Cum enim primum movens in quolibet genere
non moveatur secundum illam speciem motus, oportet ut

1. Cf. Tolet.. Gomment. in li. ].

AUT. VII. DE OBJ. EXTENS. ET INDOLE SCIENT. ACQUIS. 529

primus hominum doctor, qui homines movet docendo,
non moveatur ab ipsis, doctrinam accipiendo. Christus
porro est ille primus motor et doctor, a quo caiteri recipiunt
■•t gratiam et doctrinam. Ergo non debuit ab homine doceri.

Non negat quidem S. Doctor potuisse Christum aliquid
discere dc his quro pertinent ad cognitionem mere experi-
inenlalcm, ut sunt verba et signa mere artificialia et ex
conventione ; at non concedit addicisse Christum in his
quas pertinent proprie ad scientiam et proprie intellectum
perficiunt ; quia propter vim ingenii excellentissimum
potuit inoenlione, absque disciplina, sibi comparare scien-
tiam suro conditioni appropriatam.

Potuit quidem a rebus externis scientiam acquirere, eo
quod res sint signa conceptus divini et acicntiro ilivmro ;
at non debuit addiscere a magisterio humano, quia voces
sensibiles quibus fit disciplina sunt immediata signa con-
ceptus humani. Sicut igitur dignius est doceri a Deo quam
ab homine, ita dignius esi scientiam accipere per sensibiles
creaturas quam per hominis disciplinam.

Nec etiam debuit aliquid ab homine audire priusquam
l>»s»ei per ipsam scire .« Sicul rotas opportuna requiritur
ad hoc quod homo accipiat scientiam per inventionem,
ita etiam ad hoc quod accipiat scientiam per disciplinam.
Dominus autem nihil fecit quod non congrueret ejus rotati ;
et ideo auditum doctrinae sermonibus non accommodavit
nisi illo tempore quo poterat etiam per viam experientiae
lalem scienti ro gradum attigisse. » Ad 3.

VI II. Christus ab angelis non accepit instructionem aut
scientiam ; licet accipere potuerit quasdam angelorum
ministeria et officia -(a. 4).

Prob. I*pars. Cum anima humana sil media inter subs-
tantias spirituales et res corporales, dupliciter nata est.
perfici : dependentor a sensibilibus per scientiam experi-
menta lem et acquisitam, et ex impressione superiori secun-
dum scientiam de supernis acceptam. Atqui neutro modo
accepit Christus ab angelis eruditionem et scientiam. Ergo
nulla ratione fuit eruditus ab angelis. Prob. min. Non
accepit scientiam acquisitam, quia respectu ejus plene
sufficiebat lumen intellectus agentis ; nec scientiam beatam

530 TBACT. DE VEHBO INCARN. I5T REDEMPTORE. Q. VI.

aut infusam, cum utraque causetur immediate a Deo.

Prob. II a pars. Plura officia accepit Christus ab angelis
ratione eorum quae circa ejus incarnationem agebantur
el circa ministrationem ejus in infantili astate constituti
(ad. 2). : unde angeli Christo jam deserviunt in praesepio ;
ipsum liberant ab Herode ; ipsi ministrant in deserto ;
ipsum confortant in agonia, nam apparuit angelus de caelo
confortans eum 1 2 3 4 .

Illa porro confortatio non fuit per modum instructionis,
sed per modum compassionis, sicut solatur et confortatur
aliquis in tristitia ex socieLate et colloquio amicorum*;
vel etiam per modum ministerii sensibilis erga corpus
Chrisu quod luera) sanguinis sudore debilitatem, quemad-
modum explicat. Cajet anus : « Cum revera corpus Christi
esset fatigatum et debilitatum, ac sanguine medens, angelus
confortavit ipsum vel sanguinem abluendo vel aliquo
sensibili modo fovendo corpus 8 . »

IX. Pietatis conclusio. — Utile et jucundum erit in
illa meditatione immorari. Nam Christus Dominus rationa
scientiae perfectissima* est Doctor justitia' nobisquc Veritas.
sicut ratione gratia- consumma Ise est nobis Via et Vita*.

1. Lue., xxn, 43.

2. S. Thom., 11 Seni., q. xi, a. 3 ait 7.

3. Cajet an., In III P., q. xii, a. 4.

4. Joan., xiv, 6.

QUAESTIO SEPTIMA

De Potentia animae Christi

AD Q . XIII S, THOM/K

Versatur quaestio de his qua; facere potuit humanitas
Christi, sive naturaliter sive superna! uraliter, sive ut causa
principalis sive ut instrumentum. Exponenda est igitur
imprimis doctrina communiter recepta, ac deinde quaestio
scholastica de causali late instru mentali anima- Christi.

ARTICULUS PRIMUS

phjecipca capita linenti
DE POTES IIA \.\ IMJE CIIMSTl 1

1. Status quaestionis et errores. — Propter communi-
cationem idiomatum homo ille, qui dicitur Christus J esus,
potest vero sensu vocari omnipotens, sicut etiam dici debet
verus Deus. Ratio est quia omnes proprietates utri usque
naturae attribuuntur uni eidemque supposito, seu persona-,
quae in utraque natura subsistit. Quando ergo dicitur :

homo ille Christus est. omnipotens » sensus est : « persona
illa quae subsistit in natura humana assumpta est omni-
potens », « non quasi sit alia omnipotentia hominis quam
I 'ilii Dei, sicut nec alia deitas, sed eo quod est una persona
I >ei et hominis » (ad. 1). Praesens autem quaestio est utrum
omnipotentia sit ipsi humani lati attribuenda. Monophy-
sitae, sublata naturarum diversitate, jam proprietates divi-
nitatis humanitati adscribunt. Quem errorem sub nova

1. Cf. commentatores in q. xm : Cajet an, Joan. a S. Tiio.ma,
'Ion et, Sai.mabt., Bili.uart, .1 anssens, Bili.ot, I.eimciet, etc.

532 TRACT. DE VERBO 1NCARN. ET REDEMPTORE. Q. VII.

forma renovarunt ubiquista; saeculo xvi. Mac ratione
arguebant : Christus etiam secundum humanitatem esi
ad dexteram Patris. Sed dextera Patris est ubique. Ergo
Christus est ubique etiam secundum humanitatem assump-
tam. Ilinc inferebant novatores Christum esse posse sub
omnibus hostiis simul quin fiat panis transsubstantiatio,
Huic errori adhaesit Lutherus. licet, ad tempus ; sed prae-
sertim ejus discipuli, Buntius et Joannes a Westphalin ;
ac deinde Illyricus et Osiander.

Sieculo xix, quidam pii scriptores existimarunt huma-
nitatem Christi esse in justis aliquomodo praesentem;
hinc, kuplicite saltem, omnipnesentiam et omnipotentiam
humanitati adstruebant.

Nec ab hoc errore totaliter recedunt nonnulli qui conten-
duflit animam Christi remanere in communicante etiam
postquam fuerint species sacra mentales consumptas.

II. Conclusio : Humanitas Christi non habuit nec ha-
bere potuit omnipotentiam simpliciter vel omnipreesen-
tiam (a. 1). — ? Verba Symboli : « Descendit ad inferos,
ascendit ad cados, iterum venturus euan gloria judicare
vivos et mortuos », evidentissime asserunt humanitatem
non essi' ubique ; nam nemo eo descendit aut ascendit ubi
jam est, Ergo fides manifeste docet humanitati assumpta*
non convenire omnipraisenl iam nec, idcirco, omnipotentiam.

Traditio -patri sii ca in hoc effato S. Augustini resumitur :

« •Christum autem esse in loco aliquo coeli propter ocri cor-
poris modum'. »

Ratio theologica liquet. : Cuna in 'Christo remaneat
distinctio naturarum proprietatesque remaneant, imper-
mixta*. id quod est, proprium uni natura; nequit alberi
competere. Atqui omnipotentia simpliciter est proprietas
natura; divinae. Ergo nequit humanae naturae tribui. Proh,
min. Potentia activa rei sequitur naturam eique prnpor-
tionatur ; nam sequitur formam, qua? est vel ipsa natura,
in simplicibus, vel constituens naturam, in compositis.

1. S. Augustin, E pisi. CL XXXV II ; P. sxxin, 848. — I
De aliis testimoniis SS. Patrum, cf. L. Janssens, p. 615 ss.

ART. I. DOCTRINA DE POTENTIA AN1M/E CHRISTI 533

Quapropter potentia activa infinita non potest esse pro-
prietas nisi naturae infinitae. Sed sola natura divina qua;

* *st esse Dei incircumscriptum, est infinita. Ergo potentia
activa infinita, seu omnipotentia, nonnisi di vina* natura;
proprietas est aut esse potest.

Confirmatur. Habere omnipotentiam est facere posse
quidquid potest liabere rationem entis. Atqui, cum om-
nis causa continere debeat effectum formaliter vel emi-
nenter, ille solus potest quidquid habet rationem entis
edicere, cujus natura in sc habet omnem entis pleni I udiiiem.
lingo ille solus .potest omnipotentiam liabere cujus natura
habet, totius entis plenitudinem. Sed anima Christi, cuna
sit pars natura;, et ipsa tota natura humana, cum sit res-
tricta ad genus et differentiam, nec habet nec haben;
potest entis plenitudinem.

Qmnipra;s<m lia pariter est. ejus tantum «pii nullo limato
circumscribitur. Jam vero manifeste liquet humani balem
Christi limitibus circumscribi. Hinc definitio concilii
Nicaeni II : « Si «piis Christum Deum nostrum circum-
seri pium nan confileiur secundum humiinilulem . A. S‘. »

111. Differentia quae viget inter communicationem ora-
niscientiee et communicationem omnipotentiae (ad 2). —

Quod a superiori derivatur recipitur in inferiori non
simpliciter, sed modo finito et inferiori. Atqui, licet omni-
scientia recipi possit finito modo, omnipotentia tamen
nequit finito modo recipi. Ergo, licet communicari queat
omniscientia, rion tamen potest communicari omnipot en-
tia. Proh. min. Omniscientia quidem, quatenus importat
modum cognoscendi qui est in Deo e. cognitionem omriuni
possibilium, est infinita nec ulli creatura*, communicatur ;
sed omniscientia, quatenus dicit solum cognitionem omnium
quae sunt, fuerunt, et erunt, non est infinita, et anima*
Christi de facio tribuitur. Omnipotentia autem etiam quan-
do respicit productionem unius rei ex nihilo, esi infinita,
quia distantia infinita, de non esse simpliciter ad esse
simpliciter, nonnisi per virtutem infinitam transivi potest.
Hinc non potest communicari onmipolentia nec vis crea-
ti va, etiam respectu unius rei tantum.

I. DF.NziNGEn, 30/.

534 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. Vir.

ART. I.

DOCTRINA DE POTENTIA ANIMA! CHRISTI

Notatu dignissima sunt verba Angelici, ad 2 : « Nulla
autem res est ad cujus cognitionem aliqualiter habendam
requiratur virtus infinita, licet aliquis modus cognoscendi
sil virtutis infinita 1 ; quaedam tamen sunt quae non pos-
sunt fieri nisi a virtute infinita. »

IV. Objicitur. — 1° Anima Christi potest facere omnia
quae scit. Sed scit omnia. Ergo potest facere omnia.

Resp. : Dist. maj. : Potest facere omnia quas scii, scientia
practica, concedo ; qua; scit tantum scientia speculativa,
nego. Contradist. min., et nego conclus. — Ad scientiam
speculativam sufficit habere similitudinem seu formam rei,
ad scientiam autem praclieam requiritur ut forma qu»
est in intellectu imprimatur rei ei sit factiva rei, ei hoc
arguit virtutem creativam, qute est incommunicabilis.
« EI, inde est quod anima Christi habet quidem specula-
tivam scientiam creandi (scit enim qualiter Deus creat),
sed non habet hujus rei scientiam praeficam, quia non
habet scientiam creationis faetivam » (ad 3)

Obj. 2° Qui sedet ad dexteram Patris est ubicumque est
Pater et facit omnia quas facil Pater. Sed humanitas
Christi sedet ad dexteram Patris. Ergo habet omnipra -
sentiam et omni prsesentiam. Patris.

Resp. : Dist. maj. : Qui sedet ad dexteram Patris ada-
quando ipsam habet omniprassentiam et omnipotentiam,
concedo ; secus, nego. Contradist. min., et nego conclus.
— Sedere ad dexteram Patris innuit humanitatem esse
in polioribus bonis Patris, adorarique cum divinitate, et.
judiciariam potestatem exercere, non autem importat ut
humanitas adsequet potentiam et virtutem Patris*.

Obj. 3° Expresse asserit Christus : Data est mihi omnis
potestas in ccclo et in lerra 3 . Ergo omnipotentia commu-
nicata est humanitati.

L. Notat hic Cajet anus : Adverte quod Auctor hic corrigit
modum loquendi de scientia anima; Christi respectu omnium qure
a Deo flunt. Iu III Sent., dist. XIV. art. ult. ad 2, vocaverat
praclieam scientiam, quam hic probat non esse praeticam, quia
nori est factiva. »

2. Cf. S. Tiiom., q. lviii, a. 3.

3. Mattii., xxxviii, 18.

535

Resp. : Textus ille intelligi potest de Christo ut Verbo,
vel de Verbo incarnato, ratione suppositi divini, ita ut
conveniat omnipotentia personae Christi, non tamen ejus
Immanitati. Si demum de humanitate accipiatur, sensus
erit competere humanitati potestatem excellent itu qua
valeat operari miracula, conferre gratiam, instituere
sacramenta, quin illa tamen sit infinitas aut ubiquitas.

V. Quid de facto potuerit anima Christi (a. 2). — De-
monstrato jam animae Christi non competere omnipoten-
iiam simpliciter, determinandum est iterum quid valeat
iu ordine ad immutationes quae fieri possunl circa crea-
1 uras.

Triplex porro attendi potest circa res creatas immutatio :
alia est naturalis, qua; a proprio agente fit, ut contingi!
iu communi corruptione et generatione ; alia csl iniraculosa,
sed productiva alicujus, ut. resurrectio mortui ; alia demum
iniraculosa quidem sed annihilaliva.

Anima Christi considerari potest ut operatur virtute
propria et permanenti sive naturali sive supernaturali,
vel virtute transeunter, communicata, quatenus est ins-
Irumentum Verbi divini.

VI. Prima conclusio : Anima Christi non habet omnipo-
tentiam respectu annihilationis. • — Cum oppositorum
eadem sil ratio, ille solus potest annihilare qui potest
neare : quia eadem esi distantia de ente ad nihilum aede
nihilo ad ens, eadem est virtus annihilaliva et croativa.
M qui creatio soli Deo ita competit ut nulli creatura 1 etiam
ut instrumento communicari queat 1 . Ergo anima; Christi
nullatenus, ne instrumontaliter quidem, competere potest
potentia ad annihilandum.

VII. Secunda conclusio : Secundum virtutem propriam,
sive naturalem sive gratuitam, potuit anima Christi ope-
rari omnes effectus animae humante convenientes. —

Virtus propria dicitur qua; in subjecto recipitur modo per-
manenti. sive naturaliter habeatur, sive gratuito a Deo

i. Cl'. S. Thom., 1 P., q. xlv. n. 5, el, Gajetan, Bannez, in h. i.,
i nostr. Curs. Philos. Tlwmist., t. 11, p. 58, 60.

536 TRACT. DIS VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. VII.

ART. I. DOCTRINA DF. POTENTIA ANIM.E CHRISTI

infundatur : unde etiam virtus supernaturalis dicitur
virtus propria, dummodo per modum accidentis completi
recipiatur in subjecto ; sicut charitas, qu», licet a Deo solo
causatur, fit tamen accidens proprium voluntatis. Quocirca
virtus propria opponitur virtuti instrumentali, qu® tran-
seunter tantum communicatur.

Ratio conclusionis est quia Christi anima fuit perfecta
tum in ordine natur» tum in ordine grati». Porro anima
hoc modo instructa valet elicere omnes actus sibi conna-
turalcs, sive in ordine natur® sive in ordine grati».

Poterat igitur anima Christi virtute propria informare
ac regero corpus, disponere actus humanos, mereri aliis
tamquam causa principalis gratiam et dona superna! nr alia,
et etiam ut causa principalis elicere actus visionis beati fic®
et amoris beatifici.

Non tamen poterat anima illa per modum agentis prin-
cipalis causare gratiam, qu», cum sil participatio natur®
divina;, ab eo tantum producitur principaliter qui est Deus
per essentiam ; nec etiam operari miracula, de quorum
notione est itf a solo Deo liant praeter ordinem totius nal uraj.

VIII. Tertia conclusio : Virtute communicata et tan-
quam instrumentum Verbi potuit anima Christi operari
omnes immutationes miraculosas ordinabiles in finem
Incarnationis.

Evangelimn tribuit Christo virtutem quamdam mira-
culorum causativam : « Omnis turba quarebat eum tan-
gere, quia virtus de illo exibat et sanabat omnes 1 . » Igitur
de Christo visibili, quem turb® quarunt tangere, exibat
virtus causativa miraculorum. Porro virtus hujusmodi
qu» tribuitur humanitati non potest esse principalis,
qu» soli divinitati convenit. Ergo est virtus instrumentalis.

Humanitas Christi, cum sit vi unionis organum vel
instrumentum Verbi conjunctum 2 , debet Verbo cooperari
instimment aliter in his omnibus propter qu® fit unio.

1. Luc., vi, 19. 1

Cf. S. J o an'. Damasc., lib. 111. Ortliod. Fidei, c. xiv ; P. 0.,
xciv, 1079.

537

Sed unio fit propter finem redemptionis. Ergo debuit huma-
nitas Christi instrumentaliter operari omnes effectus qui
in finem redemptionis ordinantur.

I X. Anima Christi secundum propriam virtutem non
habebat respectu sui corporis omnipotentiam ; prout
autem hsec anima est instrumentum divinitatis, ejus po-
testati totaliter subdebatur dispositio proprii corporis (a. 3).

Proli. D pars. Anima Christi secundum naturalem vir-
tutem erat ejusdem conditionis cum anima nostra, et,
quamvis esset perfectissima, retinebat tamen eamdem
rationem specificam et conditionem forma; corporis, ac
proinde ejusdem erat indolis quantum ad virtutem et
potentiam naturalem. Atqui anima humana non habet
omnipotentiam respectu proprii corporis ; sed, cum deter-
minatam proportionem habeat ad corpus tanqnam ad
propriam potentiam, ea tantum potest naluruliter facere
qu® competunt ei virtute forma;. Ergo.

Sic igitur non potest naturali virtute anima Christi
reddere, corpus impassibile, impalpabile, imponderabile, etc.
Picet, autem fuerit ab initio beata, non tamen prastabat
quod anima beata praestat corpori, quia non assumpsit
rorpus in eodem statu ac ipsa erat : ex <li\ina quippe dis-
pensatione, quo melius promoveretur linis Incarnationis
per passionem et mortem, non debuit gloria supernaturalis
e I corpus redundare, nisi post resurrectionem opere nostra;
redemptionis jam expleto.

IVob. I l a pars. Ut instrumentum divinitatis, potest anima
Christi respectu sui corporis ea prastare ad qu® extendi
poi est causalilas instrumentalis. Sed causalitas insl.ru-
mentalis extendi potest ad omnia prater creationem et
amiihilationem. Ergo a fortiori potuit omnia qu® pertinent
ad dispositionem proprii corporis. Verum illa potentia
magis tribuitur Verbo quam anim®, sicut effectus magis
ea iis» principali adseribitur quam instrumento.

X. Quidquid absoluta voluntate facere voluit anima
Christi illud potuit, vel propria virtute, vel ut instrumentum
Dei ; ea autem quae voluit conditionata aut inefficaci vo-
luntate non fuerunt semper impleta (a. I).

nccns.

TRACTATUS DOGMATICI, II. — 18

538 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. VII.

Porb. I a pars. Sapientis est nihil velle absolute et effica-
citer quod scit sua; potestati non subesse. Sed anima Christi
fuit sapientissima. Ergo nihil voluit absolute nisi quod
scivit sua; potestati subesse ; quse potestas vel est propria
vel instrumentalis. Ergo quidquid voluit absolute impletum
fuit, aut virtute propria aut virtute divina.

Prob. II a pars. Voluntas inefficax ct conditionata dicitur
illa qiue fertur in aliquod bonum in se inspectum, quod
appetitur sub ea conditione, si nihil aliud obstet. Porro non
est inconveniens hujusmodi voluntatis affectum non
impleri. Ergo.

Disputant quidem theologi an voluerit Christus voluntate
efficaci et absoluta aliquid faciendum per alios quod non
fuerit de facto adimpletum. At controversia, qua: etiam
inter Thomistas viget 1 , potius est in modo loquendi quam
in re, nec ullum potest quoad rem moveri dubium :cum enim
sciret Christus omnia, non potuit absolute velle, etiam
per alios faciendum, quod sciebat non futurum.

XI. Pietatis corollarium. — Notetur responsio S. Tho-
mai (ad 3), qua commendatur orationis momentum etiam
pro ipso Christo. « Christus orabat et pro his quae virtute
divina flenda erant et pro his etiam quae humana voluntate
erat facturus, quia virtus et operatio animae Christi depen-
debant a Deo, qui operalur in nobis velle el perficere, ul
dicitur Philipp., ii, 13. »

Quanto ergo magis oportet nos orationi semper insistere
nec unquam deficere !

1 . W. conimen latores ia li. 1.

ARTICULUS SECUNDUS

QUIESTI!) SCHOLASTICA DE ( .1 U SALIT. I TE

lysrms.u extai.i iiumas- itatis chhisti

I. Quid sit hac de re certum. — Fuisse humanitatem
t.hristi aliqua ratione, saltem moraliter, miraculorum alio-
rumque effectuum supernaturalium instrumentum, rmlla-
I onus potest in dubium verti nec unquam fuit vera inter
I heologos controversia.

Quaestio itaque proprie versatur de causa litate physica.

II. Praecipuae scholasticorum sententiae. — Quatuor

recenseri possunt*. Prima simpliciter negat causalitatem
physicam et moralem tantum propugnat. Ita Durandus,
Scotus, Vasquez, Becanus, Melchior Canus, Franzelin!
Pesch, etc.*. Secunda sententia admitti! causalitatem
physicam quoad omnes effectus supernaturales, etiam qui
Incarnationem processerunt. Sed illam sententiam, licet
non improbabilem reputet Medina,nemo strenuo propugna -
vit*. Tertia sententia distinguit : fuit quidem humanitas
Uiristi instrumentum physicum illorum effectum quos per-
sonaliter et sua praesentia operatus est, adhuc in terris
degens ; non autem eorum quae in ejus absentia et post
ascensionem fiunt. Ita praesertim Andreas Vega 4 .

Quarta sententia defendit causalitatem physicam quoad
omnes effectus supernaturales, non quidem ante Incar-
nationem, sed qui ab Incarnatione fiunt, etiam post Ascen-
sionem et qui nunc in Ecclesia Dei renovantur. Ita com-
muniter I homista; 5 , quibus etiam ad hier et Suarez.

1. Cf. Vasquez, disp. LI, c. v : Becan., oap. x. q. ix • Ml-l-
1 hior C.an., Relecl. de Sacram.. I J . IV.

~. Franzeun, Pesch, De Ineam, el, De Sacramenl

•3. Cf. Medina, in III. P., q. xiii, a, 2.

I. Vega, In Tride.nl., lib. VIII, cap. xiv.

5. S. Tiiom., Iiic. et loc. citandi; CaprEol., III Seni., dist. XXV;

5411 TRAIT. ni: VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. ‘J. VII.

III. Non potuisse humanitatem Christi operari physico i
effectus Incarnatione priores manifestissime liquet. — Cau-
sali tas quippe rei supponit ejus existentiam eique ita pro-j
portionatur. ut, quando res nondum existit physice, neu
possit operari physice, sed moraliter dumtaxat, ErgoJ
quia humanitas Christi nondum erat physice existens, neo I
potuit ]ihysice operari. Hinc effatum D. Thonise : « Causa
afficiens non potest esse posterior in esse ordine duralioms, |
sicul causa finalis 1 . »

IV. Quid testetur Sacra Scriptura. — Ul nos edoceat

carnem suam physice cooperari effectibus supernaturali
bus, Christus, mediantibus quibusdam actionibus corporeis, I
ut tactu physico, vel unctione physica, etc., miracula
operatur : « EI extendens Jesus manum, letigil eum. dicens
volo, mundare. Et confestim mundata est lepra ejus*...-
EI tetigit manum ejus, ct dimisit eam febris 3 . EI appre-
hensa manu cajci eduxit eum extra vicum. Deinde iterum
imposuil manus super oculos ejus et caepit videre 4 . » Eadem
(il unctio in sanatione cscci nati 0 . « EI adducunt ei surdum
et mutum... el... misil digitos suos in auribus ejus, cl
exspuens icligil linguam ejus. EI. suspiciens in coelum,
ingemuit et ait. illi : Ephpheta, quod est adaperire. El
statini aperti» sunt aures ejus 8 . »

Admissa causali tate physica, omnia liquent : ideo lil
contactus physicus, quia com ursus humanitatis physicus
est. In sententia autem causalitatis mere moralis, intelli
gitur quidem cur Christus oret, suspiciatque in coelum,
minime vero c.ur sanandos physice tangat vel ungat, ner

a. 3 ; Cajet an., Medina, Sylvius, Godoy, in III P., q. xui, a. 2;l
Ai.vawez., disp. LXVI ; Jqan. a S. Thom., disp. XV : Gonet, dissevi,
XIII; Salmant., disp. XXIII, dub. iv ; Suarkz, disp. XXXI,
Billuart, disseri. XIII : Hugon, La causati hi instrumenlate en
IMologie, c. ui.

1. S. Thom., III P., q. Lxn, a. 6.

■2. Mattii., vili, 2, 3.

3. Id., 14-15.

I. Marc., viii, 22-26.

5. J o an., ix.

6. vn, 32-35.

\R'I’. II. QUffiST. SCHOLAST. DE CAiUS. INSTRUMENT. 541

1 qmd prae se ferat adeo emphatica locutio: « Virtus de illo
I exibat el sanabat omnes 1 », et : « Tetigit me aliquis, nam ego
I novi virlulem de me exiisse 2 . »

• -icet nonnihil metaphorici redoleat locutio illa, aliquid
■ lumen certissime innuit, nempe carnem Christi partes
■v a liter habere in miraculis patrandis. Cooperatio autem
I carnis non est moralis, nec alluditur hic ad orationes vel
I Ii irrita Christi, sed virtus ipsi contactui phycico carnis
I Irihuitur. Ergo concludatur oportet concursum carnis esse
■Insim mentalem et physicum.

Aliquando causalitas humanitatis exercetur per verba,
Itninasque vel imperium : « Comminatus est spiritui im-
I mimdo. dicens illi : Surde et mute spiritus, ego praecipio
lldii, exi ab eo 3 ... Et exurgens comminatus est vento ct
[ dixit mari : Tace, obmutesce. Et cessavit ventus 4 . » In
Wrsmrectionibus a Christo peractis concurrunt simul lae-
tius. verba, imperiupi : « Et tenens manum pucllai, ait : Ta-
Idha, cumi, quod est interpretatum : Puella, libi dico, surge.
Id confestim surrexit puella et ambulabat 0 . — Et accessit
I"! Mittit loculum... Et ait : Ad adolescens, tibi dico, surge .

Id resedit qui erat mortuus et coepit loqui 6 .» In resurrec-
I tinae Lazari apparet cooperatio moralis in oratione Christi,
liioiiriirsus autem physicus in clamore valido quo imperat.

| Dominus : « Lazare, veni foras 7 . »

Quando confertur gratia spiritualis, concursus humani-
I bitis consistit generatim in verbis, qua; actus voluntatis
I manifestant : « Quorum fidem ut vidit, dixit : Homo
I remittuntur tibi peccata tua 8 ... Dixit autem ad illam :
Demittuntur Libi peccata 8 . »

Hilu quoque sensibili, verbis nempe et afflatu, confert
■Christus Spiritum Sanctum : « Insufflavit et dixit eis : Acci-

I l. Lue., vi, 19.

I Luc., viii, 46.

I 3. Marc., ix, 25.

I I. Marc., 39.

I I-. Marc., v, 41-42.

I •' Luc., viii, 14-15.

| 7. .Io AN., XI.

I K Luc., vi, 20 .

I 't Luc., vn, 48.

542 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. VII.

pitc Spiritum Sanctum 1 2 . » Constat ergo ex narratione ev
gelica fuisse praeviam miraculis aliquam actionem ph
cam, tactus, nempe, unctiones, verba, minas, imperi
afflatum. Obvia explicatio illico exhibetur in causali
instrumentali physica; in opinione autem de causalitn
tantum morali induci videtur quidam occasionalisnn
cujus ratio nos latet.

V. Traditio catholica. — Concilium Ephcsinum trib
carni Christi virtutem quamdam virificatricem, quse i
nisi de causalitate physica plene intelligitur : « Si •
non confitetur carnem Domini vivificalricem esse, et
priam ipsius Verbi Dei Patris, sed velut alterius pi
ipsum conjuncti eidem per dignitatem, aut quasi Divi
habentis habitationem, ac non potius vivi flcatricem
([uia facta est propria Verbi cuncta vivificare prieval
fis, A.S.*. » Unde, juxta concilium, caro vivificat quia
propria Verbi vivificantis. Atqui Verbum vivificat physi
Ergo caro assumpta vivificat etiam causalitate physi
Caeterum, hic nullatenus alluditur ad valorem moral
qui nec Verbo nec carni, sed animae potius, convenit.

S. Cyrillus realismum physicum tuetur — Sicut ferr
ignitum accipit ab igne calorem et lucem, ita caro Ch
a Verbo accipit virtutem sanandi. Quia nempe Veri
habitavit in carne, illam effecit vivi fica tricem, sicut ipa
vi sua: naturae vivificat 3 . — Qui modus arguendi evii
carnem Christi virtute instrumentali operari quod Verb
vi propria efficit. Sed vis propria Verbi est physica. Im
et physica censenda est virtus instrumentalis quse
tribuitur.

Patres, praesertim Eusebius et S. Joannes Damasco
humanitatem Christi vocant organum Verbi, organumvei
nitatis 4 . At sensu proprio designat organum causahta
physicam. Insuper, intendunt Patres, non valorem

1. Luc., xx, 22.

2. Can. 11; Denzinger, 123.

3. S. Cyrillus Ai.f.xandh., In ■ loan .. n et iv ; P. 0., i.x
565, 578, etc.; Exegesis ad Valerianum, P. G., lxvii, 261-211

4. Euseb., Demonstrat. Evang., lib. IV, c. xiii; P. G., >

286-287 : S. Joan. Damasc., Orlhod. Fidei, lih. 111, o. xiv : /'

xc.iv, 1079.

QU/EST. SCHOLAST. DE CAUS. INSTRUM ENT.

lem, qui animae proprius est, sed vim physicam quae toti
Immanitati et etiam carni communicatur.

Sic ergo ex intima mysterii meditatione Patres sponte
«.•trinam de causalitate physica depromunt.

VI. Sententia S. Thomee certissima. — Doctor Angelicus
Inserit humanitatem Christi esse instrumentum divinitatis
Ivspectu omnium immutationum praeter creationem et
imihilationem 1 . Loquitur manifeste de instrumento phy-
ico, siquidem anima Christi et sancti possunt, absolute
oquendo. esse instrumentum morale creationis, illam pre-
cibus impetrando. Exponit insuper Angelicus humanita-
b in operari physice, quia operatur « per modum cfficienlise,
i quantum caro secundum quam Christus passionem sus-
iimif est instrumentum divinitatis, ex qua ejus passiones

I actiones operantur in virtute divina ad expellendum
in catum 2 . »

Igitur Immanitas est causa in eo causali tatis genere in
ii« est. instrumentum et recipit virtutem a divinitate.
.1 qui in genere causalitatis moralis humanitas est causa
n i mapalis, non instrumentalis ; nam principaliter et vir-
ui.' propria meretur et satisfacit pro nobis. Ergo humanitas
'In isti concurrit cum Deo in genere causalitatis physicas,
n Im mentalis, licet aliunde habeat rationem causa: mora-
li principalis, scilicet meritorias et satisfactoriae 8 .

| La terum diversi textus quibus S. Thomas vindicat cau-
|litatem sacramentorum physicam supponunt humani-
'•in Christi esse physicum instrumentum et gratiae et
IT. i lum supernal uralium. Unde praesens qmeslio comple-

II «i- ex dicendis alibi de sacramentorum causalitate.

VII. Rationes theologicsB. — Cum humanitas sit physice
injuncta Verbo secundum esse divinum, oportet ut etiam
"indum operationem divinam, quantum fieri potest,
Ii y:- i ce conjungatur. Non potest quidem recipere virtutem
vinam modo permanenti ad immutandam legem vel

III P., q. viii, a. I ad 1, cl q. xiii, a. 2.

III P., q. xLtx, a. 1.

i'!'. TII P., q. xlviii. a. 6 ad 3.

544 TRACT. DE VERBO INV.ARN. ET REDEMPTORE. Q. VII.

cursum natur* ct patranda miracula 1 ; sed potest ul.u|iig
recipere virtutem transeuntem. Ergo debuit physice ]>id
virtutem transeunter communicatam effectibus supeflud
turalibus cooperari. Unde fit argumentum : Humanitati
Christi tribuenda est omnis gloria cujus capax est natnrj
humana 2 . Atqui causalitas physica est hujusmodi. Ergdj
Proh. min. Duo requirit causalitas physica : 1 ° ut iial
Operatio propria praevie dispositiiva ; 2 ° ut recipiatur virhu
seu molio transiens a principali agente. Utrumque aut' u
potest habere humanitas Christi. Ergo.

Elicit imprimis actionem propriam, ut exposuimus, v.t
tactus nempe, vel unctiones, vel saltem verba et imperium
quibus uti potest Deus ad effectum suum proprium. NoJ
requiritur enim in instrumentis Dei actio accommodati
effectui divino : causa quippe infinita supplet, sed requirifli
et sufficit ut creatura aliquid physicum agat, quod po-.ni
Deus assumere ad effectum suum proprium 3 . Humanitu
porro concursum physicum praestat, quo Verbum ui.il.u
ad opus supernaturalc patrandum.

Aliunde potest humanitas recipere virtutem transeunti
communicatam. Haec enim, cum sit per modum transeuntis
non recipitur in subjecto instar accidentis completi, sim
est propter ipsum terminum ad quem datur, unde termini
non subjecto, proportionatur ; et, cum terminus sit spiri
tualis, potest ipsa spiritualis esse, tametsi per subjectui
corporale transeat. Nedum repugnet ut motio spirituali
corporalia tangat, imo id est necessarium, ut creatur
coporalis subordinetur agenti spirituali a quo debet rej
et. moveri 4 . Si autem possunt etiam creatura- communicai

1. Hoc sensu videtur loqui Angelicus in III Seni., disf. XVI, q. l
a. 3 : « Nullam luisse virtutem in Christi anima ad immutamini
legem vel cursum natur», sive ad patranda miracula nisi per m<
dum orationis aut intercessionis. » — 1’ulaL Cajetanus Augei
cum retractasse sententiam in Summa Theologica. AI concilitu
possunt textus: in Seni, loquetur de virtute permanenti, in Siimln
de virtute transeunti. .

•>. « Dieu deva it a son Verbo fait chair tous les pnvilege.fl (
toutes les gloires que peut porter une nature, liumaine. » P. Mo!
sabrI',, Carcine de 1879, 41® conferencc.

3 . Cf. dicenda postea de causalitate sacramentorum. J

4. Cf. Curs. Philos. Thomist,, t. IV, p. 88-89; t. VI, p. 170-17

ART. II. -r- pU.EST. SCHOLAST. I)E r.AI S. INSTRI.-MENT. 545"

notionem suis instrumentis, utut debilibus, quunto magis
i" Ierit Verbum divinam influere virtutem Immanitati
uu- sibi in unitatem suppositi conjungitur quamque
densissimo amore deligit ac fovet.

I VIII. De effectibus in distanti vel post Ascensionem

atratis. — Tenendum est, cum Angelico ej usque disci-
alis, etiam respectu illorum effectuum causalitatem luima-

II alis Christi esse physicam.

Verba enim quibus traditio catholica illam causalitatem
writ et extollit sunt universalissima et pro quovis stat u
uli nl. carnem vivificalricem esse quia propria /acia rsl
r.rhi cunela vivificare valentis : umle, quamdiii caro vel
umanitas remanet propria Verbi, taindiu vivi fient, seu
niiam et effectus supernaturales influit.

S. T hornas pariter tribuil humanitati non solum effeci iis

I» ipso Christo personaliter in vita mortali patratos, sed
•mia opera supernaturalia : unde et passio et mors el
surrectio dicuntur operari efficienter, seu physice, nostram
lutem 1 . Imo docet Christum etiam nunc operari ad
tcriores effectus sacramentorum efficienter inslrumenla-
Iit' 1 . Excludit solum immutationes qute important crca-
"111-111 vel annihilationcm*.

I talio theologica sic breviter proponitur : Humanitas
hrisl.i non debet in codis praerogativa carere quam habuit
lerris, si potest etiam nunc duplicem causa lita fis ins-
" mentalis retinere conditionem : Atqui retinet utramque.
go. Prima conditio est ut instrumentum actionem pro-
ium praeviam exserat. Porro Christus in passione et morte
">per aliquid physicum pro nobis operatur ; ac etiam
eidis nunc existens interpellat pro nobis, et sicut omnis
pplicatio Ecclesiae fit per Christum Dominum Nostrum,
i omnis actio nostra supernaturalis a voluntate et media
actuali Christi dependet. Hi porro actus intellectus
\ voluntatis, illave interpellatio aut illa mediatio, simi

I. S.Tiiom., III P., q. xlviii, o. 6 ;q. xux, a. I ; q. L, a.6;rj. lvi,
I el a. 2.

’ III P., q. lxiv, a. 3.

M III P., q. xiii, a. 2.

540 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. <?. VI).

actiones quaedam propriae, quibus uti potest Verbum
clToctus superna Luralcs producendos.

Eodem jure potest recipere virtutem seu motionem tr
scuntcm, qua effectui proprio Verbi actu cooperetur. Li
quippe humanitas non sit ubique praesens, Verbum,
unitur, est praesens ubique et potest humanitatis virtul
ubique applicare.

IX. Solvitur difficultas fieri solita.

Objicitur : Causalitas physica supponit contactum ph
cum. Sed deest in praesenti contactus physicus. Ergo d
quoque causalitas physica.

Resp. : Dist .maj. : Causalitas physica supponit coni;
tum physicum saltem virtutis, concedo, suppositi, subdis
in agente principali, concedo, in instrumento, nego. Con
dist. min. : Deest in praesenti contactus physicus ex pi
agentis principalis, nego ; ex parte instrumenti, subdi
Quoad suppositum concedo, quoad virtutem, nego. EI n
conclusionem.

Explicatur. Dummodo instrumentum adhibitum
tingat causam principalem physice, et causa princip
contingat physice effectum, poterit agens principalis ap
care physice virtutem instrumenti ad effectum, cum
utrique praesens physice. Id autem habetur in proposi
Verbum enim est physice praesens humanitati, est quo
physice praesens animae nostrae, et ubicumque fiunt effe<
supernaturalcs. Ergo potest virtutem physicam hum
tatis Christi applicare in anima nostra et ubicumque I
effectus hujusmodi ; et eapropter poterit humanitas san
et etiam in ccelis existens, cooperari omnibus effecti
quae in toto ordine supernaturali fiunt, excepta creati»

X. Hinc pulchrior apparet Incarnationis ceconomia.

Admissa causalitate instrumentali, Incarnatio non i
tringitur ad tempus vel locum ; sed quasi in infinil
protenditur ; nam hodiedum etiam, in ccelis et in ter
ab humanitate exit virtus ad beatificandos, vel sa
tificandos, vel sanandos homines 1 Non solum uln
Eucharistia operatur humanitas sancta, sed ubicune

ART. II. QU/EST. SCHOLAST. DE CAUS. INSTRUMENT. 547

conficitur aliquod sacramentum, ubicumque gratia sive
habitualis sive actualis confertur.

Quia etiam infideles et qui in umbra mortis sedent reci-
piunt interdum Illuminationes et inspirationes superna-
liirales, illas quoque visitat et reficit humanitas Christi
ul instrumentum divinitatis nec est ulla gens aut natio
iuL homo, qui se abscondat a calore ejus 1 .

Hinc etiam pietas ex hac thomistica doctrina accenditur
I. augetur.

I. Cf. opusnostr., La causaliU inslrumenlate cn Tliiologie, e. m r
4 .

QU/ESTIO OCTAVA

De defectibus corporis assumptis a Filio Dei

AD Q. XIV S. TMOM/E

Hucusque consideravit Angelicus assumpta qua' ad per-
fectionem pertinent, ut sunt gratia, scientia, potentia; nunc
vero investigat dejectus quos Verbum in humana natura
natura assumpsit, sive ex parte corporis (q. xiv) sive ex
parte anima; (q. xv).

ARTICULUS PRIMUS

WnACIPUA CAPITA DOCTRIN/E DE DEFECTI III S COHPORlfli
ASSUMPTIS .1 FII.IO DEI

AD A IIT. 1-4 S. THOM/F.

I. Errores et opiniones. — Principium soteriologicuml
quod totam illam quaestionem regit est hujus modi : exigit
linis Incarnationis ut assumat Filius Dei naturam humanam
passibilem , in qua possit pro nobis satisfacere 1 .

Quam mirabilem oeconomiam multi haeretici negarunt ,
aut perverterunt. Imprimis, docet te rcalitatem carnis in
Christo inficiati sunt, vel finxerunt, cum Basilide, Christum
in passione mutasse proprium corpus cum vero Simoni»]
Cyrenaei corpore, quod de facto in cruce passum est, dum
Christus, forma Simonis indutus, sub cruce latebat el
deridebat Judaeos 2 . Postea aphthartodocctae, cum Juliano
Halicarnassensi (anno circiter 476), contenderunt -corpim

1. Apposite animadvertit S. Kpiirtem non posse Christum « riinrt
nisi in corpore mortali, nec humanas pati passiones nisi in nat uni
corporati. » Serm. LI, in hehd. sanci., edit. Lamy, I, 476.

2. Cf. S. Iren., I Coni. Haeres., c. xxiv, 3, 4 ; P. G., vii, 675. I

\rt. i.

DE DEFECTIBUS CORPORIS ASSUMPTIS

549

i In isti habuisse a primo instanti incorruptionem *. Ut
Icslatur Leontius Byzantinus, nonnulli catholici admise-
rim! carnem Christi vi unionis impassibilem ei. incorrup-
lihilem, al. fuisse per miraculum illam proprietatem sus-
pensam. ut posset Salvator pro nobis pati et mori*.

Medio aevo, Philippus Borne Spei, ordinis Pramionsfra-
I ensium, docuit passiones et dolores Christi, etsi reales,
nmi procedere a natura, sed solum a voluntate imperante,
ita ut solum miraculose potuerit esurire et pati ; et, e con-
verso, cessaret miraculum quando Christus ambulavi!
ni per aquas vel in monte transfiguratus est. Quocirca
Iransliguratio fuisset naturalis et passio miraculosa.

Joannes Praepositus reponebat voluntarie quidem esse
passum Christum, sed ejus corpus fuisse naturaliter pas-
sibile.

Ilunaldus demum liLem feliciter composuit 3 . Ad Putres
quod attinet, citantur nonnulla minus recta vel obscura,
apud Clementem Ucxandrinum et rf. Hilarium Pictavien-
' sein.

Clemens non agnoscit in corpore Salvatoris vera munia
A' i Lue humante. « Manducabat enim, non propter corpus,
quod divina virtute sustentabatur, sed ne illis qui versa-
buntur cum ipso in mentem veniret aliter de eo sentire 1 . »
Quie verba esse prorsus excessiva nemo inficiatur.

Hilarius scribit : « In quem, quamvis aut ictus incideret,
.ml. vulnus descenderet, aut nodi concurrerent, aut sus-
pensio elevaret, afferrent quidem ha:c impetum passionis,
non tamen dolorem passionis inferrent : ut telum aliquod
imi aquam perforans aut ignem compungens, aut aera vul-
nerans 6 . » — Sententiam Hi lari i erroneam putant Claudia-
nus Mamert.us. Baroni us, pluresquc theologi sive veteres
sive recentiores 6 . •> Militi l.amen Hilarium ab omni errore

1. Cf. I’. Jugi e, Diclion. thiot . calhol., fasc. XXXV III,
eoi. 1602-1609.

2. Leont. Byzant., P. G., lxxxvi. 1325 ss. : Pf.tav., lih. 1,
i xviii, et lib. X, e. m.

3. De hac controversia, cf. P. L., ccui, 40 ss. : el Petay., lib. X,

e. IV.

■1. Clem. Alexandr., Strom., VI. c. ix ; P. G., ix, 292.

S. Hi lar., lib. X. 13 : P. L., x, 362 ss.

6. Cf. liae de re L. Janssens, pp. 542-552.

550 TRACT. DE VERBO 1NCARN. ET REDEMPTORE. Q. VIII.

vindicant. Quia enim S. Doctor arguebat contra Arianos,
qui divinitatem Verbi inflciabantur, ostendit passionem
Christi nihil contra divinitatem evincere ; nam, etsi vul-
nera corpus attingerent, virtus tamen divina quas in carne
habitat remansit a dolore immunis. Insuper, vult ostendere
corpus Christi non fuisse simpliciter, sicut corpora nostra,
subjectum dolori ; nam potuisset unio hypostatica illi
prajstare privilegium impassibilitatis : unde, si passus est
Christus, id fuit non necessitate ineluctabili, sicut ea cui
subjicimur, sed voluntate, quatenus voluil bos defectus
non impedire 1 2 . Hac ratione vindicatur sententia Milarii,
qui superius agnoscit in Christo sommum, famem, sitim,
defatigationem, et lacrymas 8 .

Quidquid sii, de mente unius aut alterius scriptoris
ecclesiastici, doctrina catholica remansit omnino incon-
cussa, videlicet corpus Christi fuisse humanis infirmita-
tibus et defectibus obnoxium.

11. Testimonia Scripturee et Traditionis. — Defectus

naturae humante communes sunt fames, sitis, defatiga-
tio, passio, dolor, mors. Haec porro omnia Christo tribuit
Scriptura. Vetus Testamentum vocat Messiam virum
dolorum scientem infirmitatem 3 . Novumque Testamentum
illas infimitates describit : « Cum jejunasset quadraginta
diebus et quadraginta noctibus, postea esunit 4 5 . » Clamat
Christus in cruce : Silio 6 . Voluit per omnia nobis assimi-
lari, absque peccato, ut posset nobis auxiliari ac exemplum
praebere, et didicit ex his quae passus est obedientiam*.
Hinc concludit S. Petrus : « Christus passus est pro nobis,
vobis relinquens exemplum ut sequamini vestigia ejus 7 . »

1. Cf. .J. Tixeront, Itistoire des Dogmes, II, pp. 287-288.

2. Cf. S. IIii.ah., De Trinit., lib. III. 10; P. L., x, 81.

3. Cf. Ps. xxi ; Isai., lii.

4. Matth., iv, 2.

5. .Joan., xix, 29.

6. Hebr., ii, 18, 19 ; iv, 15 ; v, 8, 9.

7. I Pet., ii, 21. — o Croire a la r6alile de ce corps et nier I»
passiviU' de Paine, ce serait m6connaltrc les lois de la nature hu-
maine et accuser 1'Evangile d’une ridicule erreur ou d’un long

mensonge. » P. Monsabr&, 41 c conf6rence.

ART. I. DE DEFECTIBUS CORPORIS ASSUMPTIS

551

Omnia symbola fidei profitentur Christum esse passum,
mortuum et sepultum. Concilium Romanum, an. 380
sub S. Damaso Papa, definit in passione crucis dolorem
sustinuisse Christum non in natura qua est Filius Dei
Deus, sed in carne cum anima, quia induerat formam servi,
quam sibi acceperat 1 . Patres pasibilitatem Christi fre-
quenter asserunt : sic S. Ignatius passionem ipse appetit
quia passus est Clnistus, qui est verus homo 8 . S. Alhana-
sius tribuit Christo veram famem 3 . S. Leo praedicat Deum,
qui erat impassibilis et immortalis, voluisse fieri hominem
ul fieret passibilis et mortalis 4 . — S. Fulgentius explicat
passiones in Christo fuisse naturales, quatenus a natura
corporis derivantur, sed aliunde fuisse voluntarias, quia
illas acceptavit, non utendo virtute sua divina ad illas
avertendas 8 .

S. Ephrsem scribit : « Vulnera in corpore suscepi I, ul
pali non reformidares 8 . »

III. Rationes theologicae (a. 1). — Arg. Ium. Ut satis-
factio congruentius fieret. Filius Dei venit in hunc mundum
ul pro peccato satisfaceret, ratione cujus homo est infir-
mitatibus subjectus. Porro aliquis pro alio satisfacit, dum
pcenam alterius peccato debitam suscipit. Ergo debuit
< .hristus, ad satisfaciendum, infirmitates quibus subjicimur
assumere. Quia principium hujus satisfactionis est cognitio
« I charitas, debuit perfectam scientiam et gratiam assu-
mere ; sed, quia materia satisfactionis est poma, debuit
corpus esse infirmitatibus obnoxium, ul. ei satisfactionis
materia non deesset.

Arg. II um . Ut fides Incarnationis adstruatur. Ut enim
vera probetur natura humana in Christo, oportet ut assu-
matur illo natura prout est hominibus nota. Atqui natura

1. Denzinger, 72.

2. S. Ignat., Smtjrn., i, iv. - .

3. S. Athanas., Orat, de Ineam. Verbi, xxi ; P. G., xxv, 134.

4. S. Leo M., Serm. XXII in Naliv. Domini, 2, c. ii ; P. /... liv,
195.

5. S. Fulgent., Ad Reginum episl., xvm, 8 ; P. /.., lxv, 496.

6. S. Ephr/em Syri, Serm. de admonitione el pcenil., n. 5. Edil.
Lamy, t. I, p. 283.

552 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. 0. VIII.

Jiumana non est alii, er nota hominibus, nisi prout hujusmodi
corporalibus defectibus subjacet. Ergo, ut probaret m
verissima in Christo caro humana, debuit infirmitatibus
subjacere. Unde et S. Thomas Apostolus est per aspec-
tum vulnerum ad fidem revocatus.

Arg. III. Propter exemplum patienti®, quod nobis exhi-
bet passiones et defectus humanos fortiter tolerando.

IV. Licet Christus assumpserit corpus naturaliter seu
necessario subditum defectibus, non tamen COACTE,
sed voluntarie et libere mortem et alios defectus subiit :
unde fuerunt isti defectus necessarii secundum quid, sim-
pliciter autem voluntarii (a. 2). — Hac conclusione solvitur
controversia olim agitata inter Philippum Bonae Spei ut
Joanncm Praepositum. Doctrinam illam asserunt textus
jam ex SS. Patribus allati, quibus «locent corpus fuisse
naturaliter patibile et passionem tamen voluntariam,
«' Ipso volenle, apprehenderunt cum milites, abscondi/ in
sc virtutem suam, ut eum apprehendere possent 1 . »

Proh. 1“ pars. Christus assumpsit corpus ejusdem natur®
ac nostrum. Porro corpus humanum necessitate naturae
subjacet defectibus. Ergo corpus Christi naturaliter his
defectibus subjacebat, nec igitur miraculosura erat ipsum
esurire, defatigari, pati, etc.

Proh. II» pars. Duplex est in Christo voluntas, divina
nempe et humana, et secundum utramque poterat hos
defectus impedire. Secundum divinam liquet, cum sil
illa omnipotens ; secundum vere humanam est etiam cer-
tum, nam haec, utpote instrumentum Verbi, poterat
defectus et infirmitates removere : unde sponte et libere
illos suscepit : primo quidem, quia ipsa dispositionem
divinam acceptavit, ne gloria animae ad corpus ab initio
redundaret ; insuper, quia libere ponebat causam, sicut
volendo iter defatigationem voluit ; ac praecipuo, quia
noluit uti potestate sibi divinitus communicata, qua
potuisset passionem et mortem declinare.

Hinc constat III» pars. Illud simpliciter voluntarium
dicitur, quod, omnibus pensatis, est volitum et acceptatum.

1. S. Epiiiuem Syri, Ihjrnn. XVI. Edit. Lamy, t. I, p. 612.

aut. i.

DE DEFECTIBUS CORPORIS ASSUMPTIS

553

Uqui defectus et passionem et mortem Christus, omnibus
al. tentis, acceptavit. Ergo haec omnia fuerunt simpliciter
voluntaria.

Secundum quid tamen fuerunt involuntaria, et necessa-
ria, quatenus consideratur corpus secundum sc et voluntas
secundum naturam, quae naturaliter refugit ea quae infe-
runl coactionem ei. violentiam abhorretquo mortem el
etiam corporis nocumenta.

V. Defectus illos corporales Christus non CONTRAXIT,
quasi ex debito peccati suscipiens, sed voluntarie assump-
sit (a. 3). — Doctrina catholica illud profitetur, dum defi-
nit quod Christus sine peccato conceptus , naius, el mortuus,
humani generis hostem, peccata nostru delendo, sidus sua
murie prostravit'. Ratio theologica reponitur in ipsa
notione verbi contrahi, quod importat ordinem causa 1 ad
effectum.

Illud itaque contrahi proprie dicitur quod simul cum
causa ex necessitate trahitur. Atqui Christus non habuit
causam horum defectuum nec fuit eis ex necessitate sub-
jectus. Ergo illos non contraxit, sed cx propria voluntate
suscepit. Prob. min. Licet causa remota mortis et corpo-
ralium defectuum sit ipsa natura principiorum materia-
lium, in quibus dualismus et contrarietas invenitur, haec
l.amen causa de facto impediebatur per originalem justi-
tiam. Unde remanet ut causa proxima sit peccatum ori-
ginale. Quapropter qui est totaliter immunis a peccato
originali nullatenus habet horum defectuum causam. Sed
Christus fuit totaliter a peccato sive actuali sive originali
immunis. Ergo non habuit causam ex qua defectus origi-
nem trahunt ; licet voluerit aliis hominibus assinnlnri
quantum ad qualitatem defectuum.

Hinc apparet discrimen inter Christum et B. Virginem :
Christus nullum, ne remotum quidem, habuit debitum
peccati originalis ; B. Virgo autem remotum saltem debi-
tum habuit, et eadem ratione habuit remotam causam
defectuum corporalium, licet actu non contraxerit pecca-
tum nec causam proximam actu habuerit.

J. Conc. Florent., Dccrel. pro Jacobiiis; Denxinger, 711.

554 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. VIII.

ART. I.

DE DEFECTIBUS CORPORIS ASSUMPTIS

VI. Christus non assumpsit nec assumere debuit OMNES
nostros defectus, sed tantum communes et inculpatos, qui
perfectioni gratiae et scientiae non repugnant (a. 4). -

Conclusio illa est quasi compendium traditionis catholica:,
quam jam asserit S. Athanasius 1 et egregie exponit ui
vindicat S, Joannes Damascenus 2 , dum in Christo dgnos-
cit solum defectus naturales, id est qui naturam com-
muniter sequuntur, et indelraclibiles, qui non importuni
quoddam dedecus in natura humana, nec arguunt igno-
rantiam aut privationem gratia; et sanctitatis.

S. T hornas illam doctrinam scientifice perpolit et de-
fendit, el post ipsum amplectuntur omnes theologi.

Inter defectus humanos alii sunt toti natura; communes,
aut qui originale peccatum immediate sequuntur ; alii
autem personales et particulares, qui non ex peccato im-
mediate. sed a causis particularibus oriuntur, sive ex vitio
nativo sive ex culpa propria, ut sunt lepra, epilepsia,
et morbi abusu passionum primum inducti el deinceps
hteredifcate transmissi.

Iterum defectus communes sunt duplicis generis : aliqui
perfectioni gratia; et scientia; contradantur et possunt in
dedecus vergere, ut ignorantia et pronitas ad malum ; alii
sunt prorsus inculpati, qui, licet arguant naturam imper-
fectam, secundum se vituperatione carent, ut fames, sitis,
quosque S. Damascenus, ut diximus, vocat indetractibiles.

Christus itaque non assumpsit defectus particulares nec
omnes communes, sed illos tantum communes qui vitu-
perationem non important.

Non defuerunt Christiani qui defectus etiam dctractibiles
Christo attribuerint, sicut lepram, non intelligentcs verba
Scriptura; (Isai, liii), quibus Messias leproso comparatur,
ut vivide exprimatur contumelia passionis, in qua fuit
ejus pulchritudo occultata et quasi abolita 3 .

Probatur conclusio. Christus eo fine defectus assumpsit,
ut pro peccato humana; natur* satisfaceret. Atqui ad

1. Cf. S. Athanas., De Ineam. Verbi, xxn ; P. G., xxv, 135.

2. Ct. S. J o an . Damasc., De Fid. Orlhod., lib. III, c. xx ; P. G.,
xciv, 1082 .

3. Cf. Salmant., disp. XXIV, dub. i, n. 9.

555

Inmc finem requirebatur ut defectus tantum communes
et indetractibiles assumeret. Ergo. Proh. min. Quidam
defectus communes, ut ignorantia, pronitas ad malum, etc.,
ad satisfactionem non conducunt, sed potius illam impe-
diunt ; nam actus humanus eo magis est meritorius et
satisf actorius quo a perfectiore cognitione, libertate et
eharitate procedit.

Defectus autem particulares vel procedunt a vitio na-
tivo, v. g. debilitate virtutis formativae; quod non potuit
contingere in Christo, cum fuerit ejus corpus Virtute infinita
Spiritus Sancti formatum. Vel arguunt causas particulares
et. indecoras, qua; nec meritum promovent nec naturas
sana; conveniunt- Licet illi defectus sint morte minores in
ordine physico, aliunde tamen aliquod dedecus important,
quod mors secundum se non dicit. Dum enim est indeco-
rum tali defectu corporali laborare, est gloriosum, omnino
pro salute aliorum mori. — Insuper, « mors in omnes
homines advenit ex peccato primi parentis ; non autem
quidam alii defectus. licel sint morte minores ; unde non
est similis ratio 1 . »

VII. Defectus tamen omnes etiam particulares Christus
sufficienter curavit, assumendo naturam humanam, quae
est eorum causa mediata vel immediata (ad 1). — Angeli-
cus rem ita exponit : « Omnes particulares defectus homi-
num causantur ex corruptibilitate et passibilitate corporis,
superadditis quibusdam particularibus causis. EL ideo,
cum Christus curaverit passibilitatem et corruptibilita-
tem corporis nostri per hoc quod eam assumpsit, ex conse-
quenti omnes alios delectus curavit. » Sicut igitur sanavit
sufficienter personas humanas, non assumendo ipsas, sed
solum naturam humanam, in qua subsistunt ; ita perso-
nales defectus curavit, non assumendo ipsos in particu-
lari, sed assumendo naturam humanam, quae est illorum
causa immediata vel mediata. Imo potius, quia debe-
bat morbos nostros curare, non debuit noster Medicus
morbos illos in se habere, ut sapienter animadvertit
S. Athanasius 2 .

1 . Ilie ad 3.

2. S. Athanas., De IncQrnai. Verbi, 22 ; P. G., xxv, 135.

ART. II. DE NECES. MORIENDI UT SPECIOSA FORMA 557

ARTICULUS SECUNDUS

QUASDAM SVnaiDlMRE EXPONUNTUR DE S ECESSIT. \TE
MOniESDI ET DE SPECIOSA EOI1.M A /V CHRISTO

I. Utrum ergo assumpserit Christus necessitatem mo-
riendi, ita ut mortuus fuisset tandem senio, licet mors vio-
lenta illi non fuisset illata. — Quaestionem ipse solvit
S. Thomas : « Quidam dicunt non habuisse aliam necessi-
tatem nisi ex conditione finis, attendentes personam divi-
nam. Sed, quia mors inesf Christo ratione humana* naturae,
ideo, sicut simpliciter concedimus quod Christus mortuus
est, ita similiter concedere possumus simpliciter quod neces-
sitatem moriendi habuit, non solum ex causa finali, sed
etiam necessitatem absolutam ut moreretur, etiamsi non
occideretur, ut quidam dicunt. Unde Augustinus : Si non
occisus fuisset, naturali morte dissolutus fuisset 1 . »

Ratio est quia Christus assumpsit defectus communes.
Necessitas autem « sive debitum moriendi esL hujusmodi :
nullus enim apparet defectus magis communis et qui fun-
datur in principiis intrinsecis naturae humana; ex contrariis
compositae et qui, exclusa perfectione status justitiae ori-
ginalis, per peccatum Ad;e introductus est, aut natura res-
titutus 2 . » — « Et quamvis ex optima temperia ac com-
plexione, quam ex vi sua; conceptionis habuit, adjuncta
etiam scientia eorum qua; possent nocumentum afferre, et
summa sobrietate in alimentorum usu, potuerit vitam diu
conservare ct multo magis vitare morbum ; nihilominus
haec omnia minime in perpetuum poterant continere causas
mortis naturalis proxime assignatas : cum earum influxu®
foret continuus, virtus autem naturalis finita. Unde, sicut

1. S. Tiiom., III Seni., dist. XVI, q. i, a. 2. • — Refert sensum
S. Augustini, non ipsam litteram. Cf. De Peccal. meril. ei remiss.,
lib. 11, e. c.xxiv, n. 48 ; P. /.., xliv, 180.

2. Sai.mant„ disp. XXIV, dub. i, n. 10.

post longam saltem vitse periodum senesceret, sic tandem
aliquandp naturaliter moreretur 1 . »

Rase valent de corpore sibi naturaliter relicto, respectu
cujus mors est communis necessitas. Potuisset tamen divi-
nitus Verbum corpori personaliter sibi conjuncto largiri,
propter unionem hypostaticam, virtutem novam qua;
illud in vita efficacius contineret quam lignum vita* conser-
vasset corpus humanum in statu innocentia*.

II. De speciosa forma in Christo. — Quaerunt hoc loco
theologi utrum Verbum assumpserit defectum naturalem
qui importat carentium pulchritudinis corporea* 2 .

Sacrae Littera; saepius efferunt pulchritudinem Messiae,
qui est speciosus forma prae liliis hominum, pulcherrimus,
candidus et rubicundus, inter omnes amabilis 3 . Qui textus
aut de pulchritudine divina, aut de miro .gratia* nitore, aut
etiam de integra; humanitatis specie intelligi possiml.

III. Sententia communiter apud Patres recepta. — Qui-
dam scriptores ecclesiastici priorum sa:culorum ex textu
Isaiac : « Non est species ei neque decor 4 », inferre conantur
defuisse Christo corpoream pulchritudinem. Verum ex Lota
prophetiffiserie manifeste liquet locum illum esse de passione
accipiendum in qua fuit Christus opprobriis et ignominia*
et contemptui objectus.

Sententia illa paucos patronos apud SS. Patres nacta
est. Citari debet ex Graecis Clemens Alexandrinus, qui
Christum exhibet specie carentem et deformem, ut. inde
excitentur Christiani ad perennem pulchritudinem appe-
tendam 6 . Origines vult corpus Christi deforme quidem
fuisse, sed tamen generosum 8 .

Tertullianus Christo defuisse honestam formam ex eo
probare contendit, sed frustra, quod non ausi essent milites

1. Ibid., 11.

2. Cf. Salmant., ibid., n. 14 ; L. Janssens, pp. 505-520.

3. Ps. xliv, iii, 5 ; Canlic., i, 15; v, 10.

4. Isai ., LUI, 2. t

5. Ci.emens Alexandr PiBdag., iii. l;Slrom., iii, 17; vi, 17;
P. G., vm, 558, 1208; ix, 381.

6. Origen., Coni. Ceis., vi, n. 75 ; P. G., xi, 1409 ss.

558 .THACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE, y. VIII.

pulchram faciem contaminare in passione : « An ausus
essel aliquis ungue summo perstringere corpus novum,
sputaminibus contaminaro faciem nisi merentem 1 ? »

At rectissime animadvertit Cl. Janssens : « Debilis argu-
mentatio ; nam agoniae squalor faciem Christi jam immuta-
verat. Insuper quoties in martyrum actibus legimus for-
mosos juvenes, virgines intemeratas, omni immanitate
a carnificibus laceratos. Malitia quippe inhumani cordis
in deturpanda specie vcluti alimentum sa?vi l.iau belluanseque
voluptatis reperit, nedum ab ea detineatur 2 . » Quocirca
sententiam illam de Christo deformi reprobant communiter
theologi, pluresque ut imprudentem aut etiam temerariam
percellunt 3 .

Patres ceeten potius decoram formam mirantur.
S. Chrysostomus recolit Jesum fuisse gratiosissimum
aspectu 4 5 .

S. Hieronymus concludit : « Sed absque passionibus crucis
universis pulchrior est virgo de virgine, qui non ex volun-
tate viri, sed ex Deo natus est 8 9 . »

IV. Doctores et Scholastici. — S. Bernardus 6 et S. Bo-
naventura 7 , omnes corporales deformitates a Christo
penitus excludunt. S. Thomas quaistionem ita solvit,
ut Christus pulchritudinem, utut non exterius apparentem,
veram tamen habuerit : « Christo non eiat aspectus
magnificus, secundum quod dicitur quod species Priami
digna est imperio 8 .

Pulchritudinem Christus habuit secundum quod compe-
tebat ad statum et reverantiam sua? conditionis*. »

1. Tertull., De Carne Christi , ix ; P. G., n, 817.

‘2. L. Janssens, l. IV, p. 508.

3. Salmant., loc. cit.

4. S. Chrysost., Homil. XX VII, al. 28 in Mutili. ; P. G., i.vn,346.

5. Cf. S. Hieron., Epist. ad Principium., n. 8, et Comm. In
Mattii., ix, xxi, 15; P. xxii, 627; xxvi, 57 ss.

6. S. Bernard., Serm. IV in /est. Omnium Sanctorum, n. 9;
P. L., ci.xxxm, 480.

7. S. Bonav., III Seni., dist. XV, a. 2.

8. S. Thom., in Isai, c. uii.

9. S. Thom., in Ps. lxiv.

ART. II. DE NECES. MORIENDI ET SPECIOSA FORMA 559

V. Non defuisse Christo pulchritudinem corpoream sua-
dent variae conguentise. — Arg. l um . Deformitas non est.
ex se meritoria nec officio Redemptoris inservit, imo potius,
animas quasi repellendo, potest obesse, dum pulchritudo
est splendor qui spiritus vim ac nobilit atem et excellentiam
demonstrat. Ratio est quia pulchrum est resplendentia
forma? super partes materia? proportionatas, vel vires vel
actiones 1 ; in homine porro forma est anima ; unde, quando
anima? pulchritudo resplendet super partes corporis,
habetur in homine pulchrum sensibile. Non raro in castoris
individuis humanis anima? decor non plene relucet, propter
indispositionem materia?, qua? spiritui non obedit. At in
Christo hujusmodi obex consistere nequit ; quum enim
fuerit ille organismus virtute Spiritus Sanci i formatus,
non potuit indispositiones contrahere, sed debuit perfec-
tionem et resplendentiam ab anima; absque defectu susci-
pere. Ergo decore non potuit carere corpus Christi.

Hinc alia ministratur ratio.

Arg. II um . Corpus Christi est opus miraciilosum. ab
amore infinito et potentia infinita productum. Atqui
opera miraculose non sunt m aliquo deficientia, sed excel-
lentiam et perfectionem prae se ferunt, ut in ipsis causa
praestantissima agnoscatur. Ergo corpus Christi fuit excel-
lentia et pulchritudine praeditum.

Quam rationem egregie effert Angelicus : « Nam el
secundum corpus erat optime complexionatus, cum cor-
pus ejus fuerit formatum miraculose operatione Spiritus
Sancti, : sicut et alia qua? per miracula facta sunt fueruni
aliis potiora, ut Chrysostomus dicit de vino in quod Christus
aquam convertit in nuptiis*. »

Arg. III um . Corpus in Christo individuatur ex ordine
ad terminum cui conjungitur in esse suppositi, ac proinde
in perfectione et pulchritudine esse debet illo ultimo termino
dignum. Ille autem terminus, nempe Verbum, est perfectio-
nis infinita?, et unio cum illo est maxime intima, sicut esi
etiam fortissima. Ergo debuit illud corpus, propter unionem
ad Verbum, excellentia et decore donari.

1. Opusc. De Pulchro.

2. S. Thom., III P., q. xlvi, a. 6.

o60 TKACT. DE VERBO INCAIIN. ET REDEMPTORE. Q. VIII.

Recolunt Doctorea catholici corpus Adami pulcherrimum
exstitisse, quia erat typus ille Christi futuri, juxta celeberri-
mum Tertulliani effatum : « Ouodcumque enim limus expri-
mebatur, Christus cogitabatur homo futurus 1 . » Multo
igitur magis erit corpus Christi formosum propter Verbum,
cui hypostatice conjungitur. Cetera corpora humana eo
plenius pulchritudinem consequuntur, quo in resurrectione
perfectius corpori Domini configurabuntur; ipsum autem
corpus Jesu est inter omnia speciosum, quia unitur Verbo,
primo et indeficienti veras pulchritudinis fonti.

VI. Pietatis corollarium. — Ea tamen speciosa forma
Christi, cum a causa supcrnaturali originem trahat, non est
externa et patens, sed aliquatenus abscondita, serena et
purissima, quas, ut plene percipiatur, requirit intuitum
anima? sancta?...

1. Tertull., De Resurrecl. carnis, c. vi ; P. L., ii, 848.

QIDESTIO NONA

De defectibus animae a Christo assumptis

AD Q. XV S. TUOM/E

Anima? defectus referri possunt vel ad peccatum et
fomitem peccati, et de his sermonem habet S. Doctor in
aa. 1 et 2 ; vel ad ignorantiam (a. 3), quam jam excludimus
superius, ubi de scientia Christi ; vel ad vim sensitivam,
dolores et passiones, aa. 4-9. Quum ergo fuerit Christus
passibilis, inquiritur demum an fuerit simul viator et
comprehensor.

ARTICULUS PRIMUS
/>/•; DEimcriBtJS animas qui ad peccati m

VEL EOMITEM PECCATI Ii E Eli HI Y TCII
AD ART. I ET 2 S. TIIOM/F.

I. In Christo nullatenus fuit defectus peccati sive ac-
tualis sive originalis (a. 1). — Peccatum actuale Scriptura
expressissime a Christo excludit. Ipse enim Dominus de se
testatur : « Venit princeps hujus mundi et in me non habet
quidquam 1 . » Haberet autem multum, si peccatum inve-
niret in illo. At, quia Christus verissime dicit : « Ego quae
placita sunt ei (Patri) facio semper 2 », potest verissime,
addere : « Quis ex vobis arguet me de peccato 3 ? »

Apostoli quoque testimonium reddunt de perfecta Christi
sanctitate : « Qui peccatum non fecit, nec dolus inventus

1. Joan., xiv, 30.

‘ 2 . J o an ., viii, 29.

3. Joan., vm, 46.

062 TRACT. DI, VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. IX.

est in ore ejus 1 . » Tentatum per omnia absque peccato 2 ...
Talis decebat ut nobis esset Pontifex, sanctus, innocens,
segregatus a peccatoribus 3 * . »

Scriptura pariter removet possibilitatem peccati origi-
nalis : « Quod nascetur ex te sanctum vocabitur Filius
Dei 1 . » Si ergo Christus est vi nativitatis sanctus et Filius
Dei, non potest subjici malo quod vi nativitatis contrahunt
filii hominum.

Patres omnimodam Christi impeccabilitatem praedicant.
Origenes statuit Christum non posse unquam peccare, sicut
massa ferri in igne semper posita non potest frigus susci-
pere 5 6 . S. Cyri Ilus Alexandrinus stultitiam reputat ponere
in Christo peccabilitatem B : « Qui eximium naturae divitiae
praerogativam sortitus est, nimirum non posse peccare 7 . »
S. Fulgentius impeccabilitatem repetit ex unione cum divi-
nitate, quae est natura impeccabilis omnino. « Propterea
Christi humanitas sine peccato permansit : quia cam in
unitate personas divinitas accepit, quae naturaliter peccare
non potest 8 . »

Duo praesertim concilia impeccabilitatem absolutam
asseverant. Concilium Ephesinuin : « Qui peccatum omnino
nescivit 9 . » — Quas verba tum actuale tum originale pecca-
tum excludunt. Concilium Florentinum: «Qui sine peccato
conceptus, natus et mortuus, humani generis hostem, pec-
cata nostra delendo, solus sua morte prostravit 10 . »

II. Immunitas a peccato originali. — Est imprimis
immunis a peccato originali propter immaculatum suum
conceptum. Peccatum enim originale illos tantum afficit

1. I Pet., ii, 22.

2. Hebr., iv. 15.

3. Hebr., vn, 26.

1. Luc., i, 35.

5. Origen., De Princip.. lib. 11, e. vi ; G., xi. 211.

6. S. Cyrili.., Coni. AnlliropomorpliisL, e. xxm : ]'. L., i.xxvi,
1119.

7. Idem in Joan., viii, 46 : P. G., lxxiii, 850.

8. S. Fulgent., Ad Trasimund., lib. III, c. xxix ; P. L., i.xv,
293.

9. Gan. 10, Denzinger, 122.

10. Decrel. pro Jacobilis, 711.

ART. I. DE PECCATO ET FOMITE 563

qui ab Adamo per viam generationis descendunt et in
Adamo secundum seminalem rationem continentur. Atqui,
licet Christus fuerit in Adamo secundum corpulentam
substantiam, quatenus accepit substantiam carneam ab
Adamo derivatam, non fuit in ipso secundum seminalem
rationem, quippe qui non ex semine virili generatur, sed
virgineo modo per operationem Spiritus Sancti 1 . Ergo
peccatum originale non potuit Christum afficere.

Alia immunitatis ratio est unio hypostatica. Cum enim
omnia praedicata tribuantur supposito, peccatum originale,
quo efficimur Deo exosi repugnat absolute ubi suppositum
esse aut dici nequit Deo inimicum aut exosum. Atqui
repugnat suppositum in Christo esse au 1 dici aul concipi
odiosum Deo. Ergo repugnat originale peccatum in Christo.

III. Rationes quae a Christo excludunt tum originale
tum actuale peccatum (a. 1). — Prima et fundamentalis
probatio ea est quam jam attulimus quamque mox iterum .
evolvemus, scilicet unio hypostatica, quia nempe repugnat
contingere peccatum ubi repugna I suppositum fieri Deo
inimicum.

Alia est ratio quam proponit Angelicus. Christus ex
triplici fine nostros defectus suscepit : 1° ut pro nobis satis-
faceret, 2° ut veritatem humana? naturae demonstraret,

3° ut exemplum nobis praeberet. Atqui peccatum triplici
fini illi obstat : nedum satisfactionem promoveat, imo
potius impedit ; veritatem humana? naturas non demons-
trat, sed potius naturam deturpat, unde non est ab auctore
naturae, sed per seminationem diaboli introductum*; pecca-
tum, nedum esse possit exemplum, est e regione ei absolute
virtuti oppositum. Ergo nullatenus potuit Christus de-
fectum peccati suscipere.

IV. In Christo fuit non solum impeccantia, sed etiam
vera impeccabilitas. — Catholici Doctores hanc conclu-
sionem generatim defendunt, licet non omnes de causis

1. Cf. S. Augustin., De Genesi ad Litteram, lib. X, cup. xix et
xx : P. L., xxxv, 423. — S. Thom., hic ad 2.

2. S. Joan. Damasc., lib. II, Orlhod. Fidei, c. xxx. ei. lib. ili.
c. xx ; P. G., xciv, 973 ss., 1081.

•>64 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. I X.

impeccabili tatis conveniant. Ratio est quia Scriptura et
Patres, (<i. text. n. i citat) veram impeccabilitatem in
Filio Dei homine facto praedicant 1 . Unde rejicienda prorsus
est sententia Guentheri et. Farrar, qui, licet concedant
non fuisse in Christo peccatum, existimant tamen illum
potuisse absolute peccare 8 .

Ex triplici causa repeti potest impeccabilitas. Prima
causa est plenitudo gratiae. Cum gratia est in summo gradu,
omnes potentias anima; perfecte sibi subjicit, ac subinde
impossibilem reddit omnem inordinationem contra hgem
divinam. Atqui gratia Christi fuit in summo gradu, qui
do potentia Dei ordinaria dari potest, et hinc quamdam
infinitatem habet. Ergo gratia Christi omnes potentias
sibi subjiciebat et impossibilem reddebat deordinationem,
in qua consistit peccatum. Ergo plenitudo illa gratiae
veram impeccabilitatem inducit.

Alia causa est visio beatifica. Anima Christi a primo
instanti visione intuitiva et permanenti fruitur. Atqui
visio Dei intuitiva veram impeccabilitatem praestat : qui
enim summum bonum intuitivo videt, non potest ab illo
recedere, sed ei indefeci ibiliter ad lueret, llinc definit
Benedictus XI I ex tali visione animas esse vere beatas bea-
titudine inamissibili, quae continuabitur usque ad finale
judicium et ex tunc usque in sempiternum 3 .

Causa vero radiculis et fundamentalis est unio hyposta-
tica ; quia, eum omnes actiones tribuantur supposito,
repugnat omnino ut contingat peccatum in natura qute
supposito divino hypostatice conjungitur.

Y. Utrum unio hypostatica per se solam praestet neces-
sario impeccabilitatem absolutam.

Scotiis 4 , quem nonnulli scholastici sequuntur, ut Gabriel
BieI 5 , reponit Christum esse impeccabilem solum ratione

1. Cf. Gonet, disp. XX, a. 1 ; Salmant., disp. XXV, dub. n ;
Billuart. dissert. XV. a. I.

2. Guenther, Vorschule, II, 441 ss. ; Farrar, The Life of
Clirisl, e. ix.

3. Denzinc.er, 530.

4. Scot., III Seni., dist. II, q. i, et disl.XII, q. njdist. XIII, q. i.

5. Dist. XII, q. i.

ART. I. DE PECCATO ET FOMITE 565

visionis intuitiva;, non autem ratione unionis hyposta-
ticae : unde, si assumpsisset Verbum naturam puram, vel
non beatam nec in beatitudine confirmatam, potuisset
absolute peccare.

Sententia illa, licet non sit censura tu 1 , rejicitur a
multis theologis, nec conciliari potest cum doctrina Patrum
nec cum manifestis D. Thomaj assertis. Patres enim infe-
runt non posse peccare humanitatem assumptam, eo
quod nequeat persona divina a recto deficere. Ita S. Ful-
gentius : « Propterea Christi humanitas sine peccato per-
mansit, quia eam in unitate personae divinitas accepit, quae
naturaliter peccare non potest 2 . » Ita etiam expressissime
S. Thomas ; « Secundum quod fuit Deus et anima ejus el
corpus fuerunt quasi organum deitatis, secundum quod
deitas regebat animam et anima corpus : unde non poterat
peccatum attingere ad eius animum, sicut nec Deus potest
peccare 3 . »

VI. Conclusio : Unio hypostatica vi sui absolutam im-
peccabilitatem preestat.

Probatur. Ubi actiones el passiones omnes referuntur
ad unicum suppositum divinum, repugnat absoluto pecca-
tum; quia sic in suppositum divinum refunderetur. Atqui,
cum in Christo sit unica persona, omnes actiones et pas-
siones. vi unionis referuntur et pertinent ad unicum suppo-
situm divinum. Ergo vi unionis repugnat peccatum ac
subinde unio vi sui absolutam impeccabilitatem importat.

Objicitur 1° : Peccatum non refunditur in Verbum, cum
causa proxima et immediata non esi Verbum, sed natura
assumpta defectibilis. Atqui causa peccati proxima et
immediata in Christo non esset Verbum, sed solum natura
assumpta defectibilis. Ergo peccatum non refunderetur
in Verbum, et idcirco non repugnat absolute.

ftesp. : Dist. maj. : Si non teneretur Verbum naturam
assumptam regere et gubernare, concedo ; si tenetur Ver-

1. Cf. card. Biu.ot. Hies. XXIX ; Pesch., n. 302.

2. S. Fulgent., Ad Trasimund., lib. III, c. xxix : P. L.. i.xv,
293.

3. S. Tiiom., In III Seni., dist. XII, q. u, a. I.

566 TRAC.T. DE VEIUiO INCARN. ET REDEMPTORE. y. IX.

bura naturam assumptam regere et gubernare, nego. Con- ,
tradist. min., et nego conclusionem. — Licet causa proxima
sit humanitas assumpta, principium tamen quod est Ver-
bum, ac subinde tenetur Verbum humanitatem perlecte
regere ; unde, si humanitas labitur, culpa in ipsum rectorem
refunditur, et si peccat natura assumpta, vere dici potest
peccare suppositum. Quia ergo metaphysice certum est
axioma : Actiones sunt suppositorum, certissime tenendum
est contingere non posse actionem peccaminosam ubi est
unicum suppositum divinum.

Objicitur 2° : Non magis repugnat supposito divino
peccare in natura assumpta quam ;pati et mori : quia
Verbum non est minus impassibile et immortale quam;
impeccabile. At non repugnat ipsum mori in natura as-
sumpta patibili. Ergo non repugnat absolute ipsum peccarej
in natura assumpta delectibili.

Resp. : Negatur paritas asserta in majori. Suppositum
quippe divinum potest assumere malum poenae, videlicet
passionem et mortem, quia illud non est recessus a Deo.
sed propter gloriam Dei introductum ; at malum culpae,
cum sit recessus ah ipso Deo, et ab ordine divinas sapienti»
et divina; bonitatis, nulla ratione potest assumi a Deo. « Et
similiter malum preme a Dei justitia est introductum prop-
ter gloriam Dei. Malum vero culpa; committitur per re-
cessum ab arte divina; sapientia; et ab ordine divina; boni-
tatis. Et ideo Deo conveniens esse potuit assumere naturam
creatam, mutabilem, corpoream, et pcen a lita ti subjectam, ]
non autem fuit ei conveniens assumere malum culpa; 1 . *

VII. An fuerit aut esse potuerit in Christo fomes pec-
cati (a. 2). — Intelligitur fomes peccati inordinata incli-
natio appetitus in bonum sensibile contra rectam ratio-
nem. Fomes itaque est concupiscentia, quatenus addit
aliquid appetitui sensitivo secundum se sumpto, nempe
proclivitatem deordinatam : unde pro materiali dicit
ipsum appetitum et pro formali carentium rectitudinis
debita;. Qua; quidem inordinata inclinatio non est (

1. S. Tiiom., 111 P., q. i, a. I ad 3. — Ouoad ctelera cf. Gonet, I

Salmant., loe. cit.., etc.

art. i.

DE PECCATO ET FOMITE

567

proprie habitus, sed importat solum carentium subjec-
Imnis in ordine ad rectam rationem. Quocirca, in actu
Primo fomes est ipsa potentia vel habilitas ad habendum
actum rationi difformem ; in actu autem secundo est
q»se motus seu actus in ordinatus. Theodorus Mopsues-
tenus, eo quod distingueret Christum a Verbo, exhibuit
Christum a passionibus anim» et desideriis carnis molestias
patientem, et paulatim ex profectu operum melioratum.
Qme sententia est. Ineretica ; et e regione doctrina catholica
.•st non fuisse in Christo fomitem peccati in actu secundo.

Lsl etiam certum non fuisse de facio fomitem in actu
primo. Putant tamen plurcs theologi, cumVasquez, Lugo,
Becano 1 etc., non repugnare absolute ut, secundum aliam’
providentiam, habeat Christus fomitem. Themista’ autem
communiter reponuni implicare absolute ut Christus habeai
lomitem sive in actu secundo sive in actu primo.

VJfl. Prima conclusio : Nullo modo fuit in Christo
tomes peccati neque in actu secundo neque in actu primo.

Probatur 1» pars. Concilium cecumenicum V damnat
Theodorum Mopsuestemim, qui asserebat. Christum fuisse
passionibus molestatum 2 . SS. Patres monent, non assump-
sisse Christum infirmitates qua* a peccato oriuntur vel
ad peccatum inclinant. Sic S. BasiJius : « Qme ex peccato
existunt passiones, quibus vita; nostra; integritas inficitur,
eos tamquam immaculata divinitate indignas repudiasse 8 . >'
S. Gregonus M : « Deus vero, qui, in utero Virginis incar-
natus in mundum sine peccato venerat, nihil contradic-
tionis in semetipso tolerabat . 1'entari ergo per suggestio-
nem potuit, sed ejus mentem peccati delectatio non
momordit. Atque ideo omnis diabolica illa tentatio foris
non intus fuit 4 . »

Ratione theologica. Fomes in actu secundo esi motus
appetitus sensitivi inordinatus, seu rationi contrarius.
Sed in Christo nullus fuit actus seu motus inordinatus et

N AS 0 UEZ > disp. LXI. c. VIII, n. 47 ; Luco, disp. XXVI,
-ect. IV. n. 52 ; Becan., c. xii, q. v.

2. Denzinger, 224.

3. S. Basii.., Episl. 261 : P. (i., xxxn, 972.

4. S. Gregor. M., Homil. XXV! in Kv. : p. lxxvi, 1135.

568 TRACT. I>E VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. IX.

rationi contrarius. Ergo non fuit in Christo fomes in aclii
secundo.

Prob. inin. Motus inordinatus habet rationem pecca-
minosi in eo qui potens illum vitare, de facto admillil.
Christus porro valebat illos motus vitare, cum omnes
facultates ipsequc appetitus subderentur ejus voluntati,
Ergo, si de facto motus inordinatos admisisset, jam peccas -
sci fonnaliter, quod probavimus impossibile. Ergo nec fuil
nec potuit esse in Christo motus deordinatus.

Prob. Il a pars. Ex defectu causa;. In praesenti rerum
ordine fomes peccati in actu primo consequitur peccatum
originale et conceptionem concupiscentia infectam. Atqui
Christus fuit a peccato originali absolute immunis nec
fuit ejus conceptio ulli infectioni subjecta aut obnoxia.
Ergo non habuit fomitem in actu primo.

Prob. raaj. ex concilio Tridentino. Docet S. Synodus
concupiscentiam vel fomitem remanere in renatis, ot appel-
lari ab Apostolo peccatum, non quod vere et proprie in
renatis peccatum sit, sed quia ex peccalo esi et ad pecca-
tum inclina!'. Quatenus scilicet a peccato originali deri-
vatur el ad peccatum actuale inclinat.

Valet etiam ratio ex abundantia gratia;. Ubi appetitus
esi ita perfecte subjectus rationi ut nullus possit exsurgere
motus inordinatus, ibi deest fomes in actu prima, qui est
praeciso potentia ad habendum motum rationi contrarium.
Sed i a Christo appetitus propter gratia; plenutudinem ita
eral rationi subditus ut nunquam posset motus inordinatus
oriri. Ergo ipsa gratia; plenitudo excludebat fomitem in
actu primo. Declaratur minor. Sicut gratiae et virtutis csl
subjicere appetitum rationi, ita gratia; ac virtutis perfec-
tissimae est totaliter subjicere. Atqui in Christo fuit virtus
et gratia perfectissima, utpote in summo gradu. Ergo
perfecte et totaliter subjiciebat appetitum rationi, ne
unquam exsurgeret motus contra rationem. Demum, visio
beatifica, qua fruitur Christus ab initio, excludit penitus
fomitem, sicut etiam veram impeccabilitatem praestat.

IX. Secunda conclusio ; Repugnat ABSOLUTE in Christo

1. Sess. V, can. 5.

AUT. 1, DE PECCATO ET FOMITE

560

fomes peccati sive in actu secundo sive in actu primo 1 . — Illi

' "i repugnat absolute potentia peccandi repugnat quoque
loines peccati sive in actu secundo sive iu actu primo.
Uqui Christo repugnat absolute potentia peccandi vi
unionis hypostatica;. Ergo et vi unionis repugnat fomes
peccati sive in actu secundo sive in actu primo. Minor
ilmnde constat ex n. vi. Probatur major. Fomes peccati
plus dicit in linea mali quam simplex potentia peccandi :
luee quippe audit solum facultatem indifferentem ad
malum, fomes autem huic facultati addit inclinationem
positivam ad malum dicitque potentiam peccandi ut
jam expeditiorem ad malum. Unde ubicumque repugnat
potentia peccati multo magis repugnat fomes peccati.

Confirmatur. Suppositum divinum vi unionis 1 enetur
regere perfecte naturam assum)) tam nec aliquid in illa
permittere debet quod dici possit proprie inordinatum in
ni u primo vel in actu secundo. Cum enim proprietates
'■I actiones et passiones tribuantur supposito ei de ipso
praedicentur, suppositum divinum diceretur deordimitum.
I.icct, porro Verbum dici possit incorporatum, passum,
mortuum, etc., in natura assumpta, nam haec omnia nullum
important recessum a Deo, nullatenus denominari potest
doordinatum : moralis enim inordinatio, quia praecise
-iibaudit vel recessum vel potentiam recedendi a Deo et
d' arte divina; sapientia;, nullo prorsus pacto concipi potest
m illo qui adhaerel Deo immutabiliter. Porro fomes in
; 1 «'tu secundo dicitur et est aliquid in actu secundo deor-
' lina tum, nempe motus contra rationem; fornos autem
m actu primo est quid in actu primo deordimitum. scilicet
potentia ut inclinata ad malum, seu proclivitatem habens
id appetendum contra ordinem rationis. Ergo Verbum
divinum vi unionis timetur excludere a natura assumpta
fomitem peccati sive in actu secundo sive in actu primo.

X. Pietatis corollarium. — Fomes ergo, sicut et pecca-
ium, triplici de causa totaliter a Christo excluditur : prop-
ler gratiae plenitudinem, propter visionem beatificam,
propter hypostaticam unionem. Hinc pia fieri potest

'• cf - Gonist, disp. XV, a. 2; Sai.mant., disp. XXV, dub. iv.

HtJGON.

TRACTATUS DOGMATICI, II. — 19

570 THACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. IX.

accommodatio. « Atque ita Christus triplici titulo sanci -ui*
et impeccabilis est: unde propter triplicem illam sanctita-
tis et impeccabilitatis ejus causam et prorogativam, Sanctus
Sanctorum appellatur 1 2 * et Seraphim, die ac nocte, sacrum
illud trisagium, Sanctus, Sanctus, Sanctus *, ante thronum
ejus decantant 8 . »

1. Daniel., ix, 24.

2. Isai., vi, 3.

3. Gonet., disp. XX, a. 2, n. 97.

\RTI CULUS SECUNDUS

DE ALIIS DEFECTIBUS
<JUI \U VlftES ANIMJB BEFEBI XTVIt

AD ART. 4-9 S. THOMiE

1. De sensibilitate et passionibus Christi. — Eximiam
viguisse in Christo sensibilitatem ex eo manifestissime
liquet, quod fuerint et corpus optime complexionatum
el anima exquisita. Sensibilitas enim, cum nec solius cor-
poris nec animo solius sit, sed totius compositi, seu orga-
nismi animati 1 , excellentissime viget ubicumque anima
et corpus perfectissima existuni .

Recolatur principium jam frequentissime usurpatum :
Nihil eorum quae Deus in nostra natura plantavit defuit
naturas humanas assumptae a Dei Verbo*. Porro Deus in
natura humana plantavit., non solum intellectum et volun-
I a I em, sed et facultates ordinis sensitivi : 1° facultates
eognoscitivas, tum sensus externos, qui sensibilia externa
attingunt, tum sensus internos, videlicet sensum commu-
nem, seu conscientiam sensitivam, phantasiam, memoriam
et ajstimativam ; 2° facultates appetiti vas, scilicet appetitum
concupiscibilem, circa bonum vel malum simpliciter appre-
hensum, et appetitum irascibilem, circa bonum vel malum
arduum. Singula; illa; facultates propriam activitatem
depromunt propriamque exserunt operationem, qua; in
cognosci ti vis dicitur sensatio, in appetitivis etiam passio.

Quapropter, ut scite solvatur queestio de sensibilitate
Christi, disserendum venit de passionibus in Christo.

Dupliciter porro considerari possunt passiones : alia;
inint corporales, qua; proveniunt ex corporis lsesione, ut

1. Cf. Curs. Philos. Tliomisl., t. III, 223, 225, 242, 272.

2. S. Tiiom., III P., q.xi, a. 4; et S. Joan. Damasc., III Fid.

hlhodox., c. vi; P. G., xciv, 1005.

TIIACT. DE VERRO 1NCARN. ET REDEMPTORE. O. IX.

572

cum uritur aut secatur membrum ; et recte dicuntur em -
porales, quia prius sunt in corpore quam in anima et ex
corporo in animam resultant ; aliae sunt proprie anima It ' ha
quic prius contingunt in anima quam in corpore et ex animitl
in corpus redundant. Ista; definiuntur : Motus vel aelu
appetitus sensitivi ex apprehensione boni vel mali pro-
veniens, cum aliqua immutatione corporali, pneserlim
circa cor vel cerebrum 1 . Undecim numerant ur ; sex quidem
in concupiscibili : amor, odium, desiderium, luria, gaudiiin\
et Irislilia ; quinque autem in iraseibili : spes, desperalio,\
audacia, limor el. ira.

Passiones veras in Christo in liciati sunt illi qui negari ml
veritatem humana' naturas vel roalitcm defectuum cor-
poralium, ut supra animadvertimus. Per excessum autem
Theodorus Mopsueslenus ejusque discipuli ponunt» in
Christo passiones etiam inordinatas quse possunt rationi
eontrariari.

It. Prima conclusio ; Anima Christi fuit passibilis tum
passionibus corporalibus tum passionibus animalibus (a, I),

Proh. 1« pars. Scriptura tribuit» Christo passiones cor-
porales. describendo singula tormenta qua? in passione,
a flagellatione usque ad cruci fixionem acerbissimam subiti.
Halio autem theologica est manifesta»

Quando corpus est passibile et mortale, necesse est td
etiam anima sil passibilis passione corporali. Sed corpus
Christi erat passibile el mortale. Ergo et anima fuit, hoc
modo passibilis. Probatur major. Habetur passio corporalis,
quum ex corpore Ireso resultat per occidens perturbatio in
anima. Atqui, cum anima sil lorina corporis umunque sil
eaSe anima; et corporis, consequens est ul. corpore pertur-
bato per actionem exterioris agentis, anima per accidens
perturbetur, scilicet quantum ad osse quod habet» in cor-
pore 2 . Ergo ubicumque corpus est. passibile necesse e»t
passionem corporalem in animam redundare.

Proh. 11« pars. Scriptura passiones nostras tribuit. Sal*

1 . De ireritiina passionis not ione el'. Curs. Philon, ThomisL, I . III.

pp. 298 ss.

2. Cf. Curs . Philus. ThomisL, I. III. p. 162-168.

ART. 11.

573

— DE ALIIS DEFECTIFIUS

| ' dori. Amorem, non solum intellectualem, sed et sensi-
I bilem, qui lacrymis se prodii, : sic. diligebat Laxarum et
I '-jus sorores, et exinde lacrymalus est Jesus 1 . Gaudium,
I quod etiam externe manifestatur : gaudeo propter vos»!
I Desideria, quae vivide exprimuntur : « Desiderio desideravi
I hoc pascha manducare vobiscum 3 . » Admirationem ;
I Au (1 iens autem Jesus miratus est 1 . »

I rislilia et limor adeo sunt in illlo vehementes ut orga-
I 'iiium commoveant et in sudorem sarguineum resolvan
I 1 l j' a ci passiones appetitus irasbibilis hostes suos deter-
"'"I; ipsumque inter tormenta invicibilem reddunt 8 .

''."ii luit tamen desperatio, sicut nec caeteri motus qui
I imperfectionem audiunt.

I robatur ratione theologica, Christus, cum naturam
I humanam integram assumpserit, debuit, assumere et. po-
1'ul.ias et actus potentiarum el. ere ter a qu re integritatem
humanae natura; demonstrant-. Atqui passiones sunt hujus-
I modi, cum sint nat urales motus appetitus concupiscibilis
I <•! irasci hilis, qui sunt potentiae necessariae, ab essent ia
mume per viam dimanatioms resultantes. Ergo.

III. Secunda conclusio : Passiones in Christo sunt si-
miles nostris quoad substantiam ; dissimiles vero quoad
modum, seclusis nempe imperfectionibus quse nostris ad-
biBrescunt (ibid.). — Constat jam 1“ pars, nam pas-
mnes in Christo sunt, sicut in nobis, motus naturales
■ ippetit.us sensitivi el ad integritatem humanae naturae
I pertinent.

I ‘robatur .11« pars. Dissimilitudo cx triplici praesertim
I 1 ‘"fle attenditur. 1° Ex parte objecti, quia in nobis pas-
siones nonnunquam ad objectum vel frivolum et rutile,

I vel illicitum, feruntur; in Christo autem semper tendunt.

I honestum el utile el in finem redemptionis. >° Ex parte

I- «Io AN., xi. 2, 35; xm. 23.

2. .1 o an ., xi, 15.

3. Luc., xxii, 15.

4 . Mattii., vi ii, 10.

r «. Mattii., xxvi, 37; Marc., 33; Luc;., xxn, 44 .

''ii' J7 1 circumsi>icie,is 005 cu ™ ir » », Marc., ni, 15. — Cf. Joan.,

574 TRACT. ))E VERBO INVARN. ET REDEMPTORE. O. IX.

principii. Passiones nostrae rationem quandoque pra;ve-l
niunt ; in Christo autem passiones ex dispositione rationis
oriuntur vel positive moventis, vel praevidentis et p.cr-1
mittentis. Quapropter passiones iu Christo dicuntur a ,
SS. Patribus voluntariae, quatenus sub dominio voluntatis |
semper remanent 1 . 3° Ex parte effeclus. Nostra» passionesl
non semper in appetitu sistunt, sed rationem quandoque
trahunt ; in Christo autem motus illi, nedum rationem
impediant, illi potius auxiliantur eamque semper juvant, I

IV. An illi motus in Christo melius dicantur PRO-
PASSIONES quam PASSIONES.

Ille loquendi modus a sanctis Doctoribus, praesertim
ab Hieronymo, usurpatur : « Ne passio in animo illius
dominaretur, per propassionem dicitur quod coepit contris-
tari 2 . » S. Thomas ita rem explicat : « Ut passio perfecta
intelligatur quando animo, -id est rationi, dominatur;;
propassio autem quando est inchoata in appetitu sensitivo,
setl ulterius non se extendit 3 . » Quo ergo efficacius expri-
matur affectiones in Christo carere defectibus quas in
nostris passionibus saipius contingunt, recte dicuntur
propassiones, id est passiones verae quidem, sed nostris
altiores.

Verum, quia vox passio secundum se ab imperfectionibus
hujusmodi abstrahit et dicit solum nuditatem psycholo-
gicam quae integritatem humana: naturae demonstrat,
simpliciter concedi potest fuisse passiones in Christo, nos-
tris similes quoad substantiam, dissimiles tantum quoad
modum 4 .

1. Gf. S. Augustus., De Civ. Dei., lib. XIV, c. ix, n. 3 ; P. !..,•]
xi.i, 415; S. Fulgent., Episl. XV 111 ad Reginum, e. n, n. 10;
P. L., LXV, 496.

2. S. Hieron., in Malih., Cap. xxv ; P. L., xxvi, 38.

3. S. Thom., hic in fi le articuli.

4. Cf. Salmant., disp. XXV, dub. vm, i. lB 104 ss. — Pulchre

de his passionibus disserit Illm. DD. Chollet : « .I6sus qui airna, « I

qui aima de 1’affeclion la plus tendre et la |ilus violente a la fois,

dut avoir les passions les plus vivantes et les plus fortes. Fleurs
tipanouies sur 1’arbrc del’affection la plus pure, elles furent nobles,
sans Lachc, et ddgagCrenl le plus suave parfum. » La Psychologie

du Clirisl, II, 147.

ART. II. DE ALIIS DEFECTIBUS

575

V. Hinc fuit in Christo verus dolor sensibilis (a. 5). —

I hio ad sensibilem dolorem sufficiunt ; hesio corporis et
perceptio seu sensus doloris. Utrumque vero Christus
h.iliuit : corpus ejus patibile fuit realiler in passione Iresum,
[ ' i, cum nulla deesset in Christo facultas qua? ad integri-
latem humanam pertinet, verum habuit sensum doloris.
[ Ergo fuit in ipso verus dolor sensibilis.

VI. Fuit pariter in Christo vera tristitia, seclusa quavis
imperfectione (a. 6). • — « Coepit contristari et maistus

I rs.se. Tunc ait illis : « Tristis est anima mea usque ad mor-
Inn 1 . » Inducitur quippe tristitia quum apprehenditur
nocivum injaccns. Porro multa Christus apprehendit nociva
mjacentia, vel sibi, ut passionem et mortem, vel aliis, ut
, casum apostolorum, infidelitatem Judaiorum, ctc. Ergo
veram habuit tristitiam. Dolor porro et tristitia appetitum
alliciunt diversimode : nam objectum doloris csl la?sio
a usu tactus percepta, objectum vero tristitiae est malum
nocivum apprehensum ; unde potest esse tristitia quin
adsit dolor sensibilis.

Vfl. Fuit in Christo timor ( ccepil pavere 1 * * ), quoad malum
futurum imminens, non quoad eventus incertitudinem

7). — Sicut malum praesens causat tristitiam, ita malum
futurum imminens causat timorem. Christus porro appre-
hendebat malum futurum imminens, sed aliunde sciebat
ab initio omnia prout erant reapse futura. Ergo fuit in
ipso verus timor ; non autem nostri vani timores, qui nos
percellunt propter eventus incertitudinem 8 .

VIII. Fuit in Christo admiratio secundum experi-
mentalem scientiam, non secundum alias (a. 8).

Admiratio multipliciter contingere potest : 1° quando
videtur effectus et causa simpliciter ignoratur, et sic non

! . Matth., xxvi, 37-38.

2. Marc., xiv, 33.

3. Notentur, pro pietate etulilitate nostra, verba S. Augustini:

Non eum animi ii.fi initate, sed potestate turbatum : ne nobis

desperatio salutis oriatur, quando non potestate, sed infirmitate
I nrbainur. » In Joan., tract. LX, n. 5; P. L., xxxv, 1799.

:>7(> TRACT. DE VERBO INCAKN. ET REDEMPTORE. Q. IX.

poluit esse in eo qpi omnia novit; 2° quando videndo elToqfl
tum insolitum excitatur aliquis ad illum laudandum, quninJ
vis ci gnoscatur causa ; 3° quando videtur effectus magmmj
nec est in vidente causa faciendi : quo sensu potuit * swJ
in Christo admiratio secundum vires naturales, quae imp<i8
res, secundum se, erant omnibus mirabilibus patrandis. <1

Igitur, cum admiratio exsurgat ex cognitione alicujtml
novi et insoliti, eatenus in Christo contingere potest qtttfl
tenus erat aliquid ipsi novum et insolitum. At Christo \
potuit esse aliquid novum et insolitum, non secundum
scientiam beatam vel infusam, quibus omnia novit, soli
solum secundum scientiam experimentaleni, secundum
quam poterant, ei quotidie aliqua nova occurrere. Ergo!
potuit hoc modo admirari ; et id fuit ad nostram instrueJ
tionem, ut scilicet doceat esse mirandum quod ipse mirul
batur 1 .

IX. Fuit demum in Christo ira, non vitiosa, sed por
zelum (a. 9). — « Circumspiciens eos um ira 2 3 . - — Zelm
domus tuse comedit mc*. » Ira, cum sil appetitus vindicta',]
potest esso laudabilis aut vitiosa prout servat ordinem
justitia! et rationis vel ab illo ordine recedit. Christuq
porro potuit appetere imo appetebat vindictam secundum
ordinem justitia! et per zelum. Ergo fuit in illo ira laudabilia,!
qua: zelo dirigitur.

1. Animadvertit cl. L. Janssens : « Ouibus apparet adifti»-]
tionem non eadem ratione competere animas Christi, qua scientiam'
acquisitam. Haec, fuit ipsi necessaria propter activitatem perfectum*
intellectus agentis. Illa non fuit necessaria, sed ei sese accomnioJ
davit propter nostram doctrinam, i> T. IV., p. 564.

2. Joan., ii, 15.

3. Ps. txvui, 10.

ARTICULUS TERTIUS

IT IUM CHRISTUS SIMUL FUERIT VIATUR
ET COM PREHENSOR

AU AUT. 10 S. TIIOM/E

* Ratio articuli. — Quum ex tota quaistioue constet

■ Christum fuisse passionibus et dolori subjectum, ei supe-
I 1 " ls P>'°batum sit competere Christo scientiam quam habent

I it e ATr seu comprehensorcs', explicandum superes! quomodo

■ Im e duo possint componi. Utrumque ad doctrinam ca-

I I liolicaiti pertinet : de fide enim esi fuisse in Christo verum
8 dolorem veramque passionem et mortem, ct aliunde cons-

■ /o/, seu theologico est certum, imo, ut plures existimant,
llidei proximum, animam Christi habuisse ab initio scien-

■ Imin beatam, et,- si abstrahatur a tempore quo habita
I luerit illa visio, est de fide, juxta Salmanticcrises. fuisse in
I .mima Christi inter homines degentis scientiam beatificam
I Me conciliando utroque puncto versatur prassens articulus.

I Conclusio : Christus fuit simul viator ot compre*
I liensor. — Viator dicitur qui tendit ad beatitudinem. eom-

■ pivhensor qui jam bealituduem obtinet. Atqui Christus
■secundum mentem jam beatitudinem obtinebat., quatenus
1'isi.me beatifica finiebatur; sed quantum ad plura a.l
■heutitudinem tendebat, quia ct anima ejus erat passibilis
|H corpus passibile et mortale. Ergo simul erat cornpre-
■lierisor, quatenus habebat .visionem, in qua essentialiter
|r< insistit beatitudo, et viator, quatenus ei deerant cadere

quae ad beatitudinem secundario perlinent .

1 0 U Q" modum loquendi adhibuit S. Congregatio S. Officii.
■•l*"'eto 7 junii 1918, ut superius explicatum est. Of Ad Annet
Maritis, vol. X, p. 282. 1

I ' Cf. Sa EMANT., disp. XVII.

578 THACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. I!\.

III. De compossibilitate utriusque 1 . — Ut sit simul

comprehensor et viator, requiritur compossibilitas intui 1
gaudium fruitionis, ex parte qua est in termino, et dolorem
et tristitiam, ex parte qua deest beatitudo et fit motus ad
beatitudinem.

Atqui talis compossibilitas reapse adfuit. Ergo simul
fuit comprehensor et viator.

Probatur minor. Compossibilitas illa excluderetur vel
contrariotate utriusque status, vel redundantia beati ludinifl
in partem inferiorem. Sed neutrum dici potest. Ergo;

IV. Non valet ratio contrarietatis. — Vitatur enim eon*
trarietas ubi est subjectum divettsum et objectura pariter
diversum. Sed in Christo erat subjectum diversum : pro
beati ludinc quippe erat mens, seu pars superior anima'
pro dolore autem et tristitia erant sensus et appetitus, vel
mens secundum aliam capacitatem, quae nondum erui
satiata.

Obj< ctum quoque diversum erat. Nam objectum gaudii
erat ipsa visio beata, vel etiam passio sua et mors ut causa
redemptionis hominum et medium ad gloriam sui corporis
et exaltationem sui nominis, ete ; objectum autem doloris
et tristitia! erant ]» ccata hominum pro quibus patiebatur,
passioque sua, mors et similia, prout sunt dissentanea
natur®. Ergo non valet ratio contrarietatis.

V. Quod quidem experientia humana confirmatur. — j

Narn interdum videmus martyres vel milites, dum mullis
doloribus cruciantur, in parte inferiori, nihilominus, secun-
dum partem superiorem, quasi supra modum gaudere,
propter gloriam Dei, vel patri® bonum, qua; ex talibus
passionibus promoventur. Imo s®pissime contingit dolo-
rem, dum est materia meriti, fieri simul materiam gaudii

VII. Nec obstat ratio redundantiae. — Nam h®c ii

arbitrio Redemptoris relinquitur. Lic, t quippe visio beat#
d( h< at in totam animam et in corpus n dundare, hic tamen
eff< ctus non est de beatitudinis essentia, sed secundario

1. r.f. S. Thom., III Sent ., disl. XV, q. n, a. 3, fol. 2 ad 5.

ART. III. UTR. FUERIT CHR. VIATOR ET COMPREHENSOR 579

1 1 ex consequenti se habet ; unde potest impediri, si alius
linis id exigit ; qui finis fuit redemptio humani generis
l®r crucem.

Debuit itaque a primo instanti gaudere anima Christi
iiituitiva visione propter rationes alibi assignatas, ile scien-
ti -' 1 beata ; sed, dispositione divina, debuit effectus sccun-
durius suspendi, ut Christus pro nobis patiendo, nos in
I i nem diligeret et beatitudine donaret.

Mac autem suspensione semel posita, naturale fuit
< lliristo pati et mori.

VII. Pietatis corollarium. — Post resurrectionem vero
nullus effectus remanet suspensus, sed gloria inti gra et in
mima et incorporo diffunditur, jamque desinit Christus
i-sse viator, ut sit tantum comprehensor, sicut est etiam
gaudium sanctorum omnium.

VIII. Complementum doctrinae. — Patiebatur ergo
Christus secundum totam suam animam, ut est. essentia,
non vero secundum omnes suas potentias, quia in ratione
simpliciter superiori, qua Deum clare videbat coque frue-
batur, nullus dolor adesse poterat... Secundum vero par-
iem inferiorem (in qua etiam rationem relative superiorem
comprehendimus), ubi anima consideratur ut est actus
corporis, in omnibus potentiis intellectivis, sensitivis et
pure corporalibus patiebatur 1 .

1. P. Szaro, O. P., Xenia Tliomisliea , ii, 458-459.

QU/ESTIO DECIMA

De modo loquendi in hoc venerabili mysterio

AD Q. XVI S. THOMiE

Incipit Angelicus aliam tractatus partem disseritquo
de consequentibus unionem quantum ad esse et fieri ; et
hinc loquitur de communicatione idiomatum diversasque
formulas expendit.

Quia littera S. DocLoris ex se liquet, sufficiat resumere
breviter doctrinam catholicam de communicatione idio-
matum et de praecipuis formulis.

\RTI CULUS PRIVIUS
i>e co:imi \ir.\Tin\E idiomatum

I. Notio et definitio. — Communicatio idiomatum
(grsecc Kioporca, proprietates) definiri potest : Naturae
divinae el humanae eurumque proprietatum de se invicem
mutua praedicatio. Quum enim in Christo sit unum suppo-
situm in duabus naturis subsistens, tribuuntur homini
qua: sunt Dei : « Hic homo esi Deus vel esi omnipotens »,
et Deo quae sunt hominis : « Deus esi homo, Deus nascitur ,
■patitur, mori lar. »

II. Admittenda est idiomatum communicatio (a. 4), — I

'Qui n< gant unitatem personae' in Christo, ut Nestoriani,
necessario inficiantur communicationem idiomatum, qua
praecise unitas asseritur ; sed catholici, ut scite animad-
vertit AngJ cus, « posuerunt hujusmodi quae dicuntur
de Christo sive secundum divinam naturam, sive secundum
humanam, dici posse tam d& Deo quam de homine. »

Sacra Scriptura attribuit Filio Dei quae sunt propria

ART. I.

DK COMMUNIO. IDIOMATUM

:«i

liojnini, v. g. nasci ex semine David, tradi in mortem pro
nobis, etc. : «< De Filio suo. i/ui factus esi ei ex semine David
secundum, carnem'... Qui diam proprio Filio suo non peper-
ci!, sed pro nobis omnibus tradidi I illum 1 ... Misit Deus
h' ilium suum facium ex muliere, facium sub lege 3 . « lit. e
■mi verso, attribuit lilio hominis quse sunt propria Deo,
v. g. : ii Filius hominis qui est in in coelo 4 . Antequam \bru-
liam fieret, ego sum 6 . Ego et Pater unum sumus 0 . 1 Sym-
bola idem docent, dum profitentur Filium Dei, verum
Deum, consubstantialem Patri, esse incarnatum, passum,
mortuum, etc. Concilium Ephesinum confitetur Dei
Verbum passum carne et crucifixum carne 7 , et esse simul
Dei Verbum et Pontificem nostrum, qui sornetipsum pro
nebis obtulit oblationem 8 .

Ex Patribus S. Joannus Damascenus doctrinam ile idio-
matum communicatione expressius asserit 9 . Ratio theo-
logica desumitur ex ipsa unione hypostatica duarum natu-
rarum in .eodem supposito. Ubi est unum suppositum
in duplici natura, tam natura: quam naturarum proprie -
lal.es possunt de se invicem praedicari in concreto, .quin
concretum designat suppositum. Sed in Christo est unum
suppositum in d uabus naturis. Ergo dua? naturae et earum
proprietates possunt de se invicem praedicari in concreto ;
'luatenus de imo el eodem supposito , quod est Christus, ea
quae sunt divina: natura: praedicantur secundum naturam
divinam et ea qua: sunt natura: humana? praedicantur
secundum naturam humanam.

IIJ. Regulae in illis praedicationibus necessario servan-
dae (a. 1 ot 5). — 1° Ut natura divina et nalnra humana ea-
nimcpie proprietates de se invicem praedicentur, utendum

1 . Rom., 1 , (i.

i. Rom., vm, 32.

3. Gal., iv, 4.

I. ,Ioan., 111 , 13.

r>. Jo an., vm, 58.

li. .Toan., x, 30.

7. Can. 12; Denzinger, ,124.

8. Can.. 10; Denzinger, 132,

0. Ct. S. Joan. Damasc., lib. 111 Qrlhod. Fidei, can. i\ el vi
IT G., xciv, 997. 1009.

582 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. X.

est terminis concretis, non abstractis. Concretum quippe .
designat personam seu suppositum, abstractum autem
naturam. Quapropter uti abstractis terminis esset affirmaro
identitatem naturarum, et idcirco errorem monophysitaruru
profiteri ; uti autem concretis est asserere unitatem suppo-
siti et nestorianismum efficaciter removere. Hinc dicen-
dum : Deus est homo, non autem deitas est humanitas,
2° In propositionibus autem negativis, utendum est ter-
minis abstractis, ut excludatur identitas naturarum ; non
autem concretis, ne removeatur unitas suppositi. Quaprop-
ter dici nequit : Deus non est homo ; sed solum : deitas
non est humanitas.

IV. Applicatio praefatae doctrinae. — Ilac semper prin ,
oculis habita regula de duabus naturis integris in uno
supposito, haud «egere explicantur nonnulhe propositiones
qua; videntur contradict onem in terminis importare :
astemus in tempore nascitur ; omnipotens infirmatur ;
immortalis moritur ; immutabilis mutatur. Scilicet, idem
suppositum quod secundum naturam divinam est alternum!
omnipotens, immortale, immutabile, fit secundum natu-
ram assumptam infirmum, mortale, mutabile, etc.

Animadvertatur porro proprietates in Christo triplicis
esse generis : alia; enim ipsi conveniunt ratione natur»
divime tantum, ut omnipotentia ; alia; autem ratione
humanae tantum, ut infirmitas ; alia; demum ratione
utriusque naturae, ut dicatur mediator et redemptor, etc.,
quod explicabitur infra, ubi de operatione Iheandrica.
Proprietates quidem humana; nunquam fiunt proprie
divina;, nec e converso; sicut nec natura humana fit,
unquam essentialiter divina nec divina fit unquam
humana. Sed priedicatio mutua liceL, propter unitatem
suppositi ; quia semper is redditur sensus : Idem suppo-
situm, quod ratione divina; natura; habet omnipoten-
tiam, etc., simul ratione humana; natura; suscipit infirmi-
tatem, etc.

V. Hinc triplex error excluditur. — Primus fuit Nesto-
rianorum, qui, duo supposita adstruendo, idiomatum com-
municationem omnino impossibilem asserebant. Hic error

art. i.

DE COMMUNIC. IDIOMATUM

583

excluditur prima regula superius exposita. Si enim terminis
ii meretis utimur, Deus esi homo, unitas suppositi vindicatur.

Secundus error est monophysitarum, qui, dualitatem
naturarum inficiati, proprietates miscebant vel confun-
1 drbant. Tertius est quorundam Lutheranorum, qui non-
nulla praedicata divina humanitati adseribobant, dum
I dicebant. : Humanitas Christi est omnipotens et omni-
prsesens 1 . Uter que error excluditur secunda regula : si
enim in propositionibus negativis utimur terminis abstrac-
tis, dualitatem naturarum vindicamus : Divinitas non est
Immanitas, omnipotentia non est infirmitas, licet Deus sit
liomo et omnipotens fiat infirmus.

VI. Plures exceptiones recolendae. — Animadvertit
Billuart, in h. I. ; « 1° Excipiuntur attributa negativa,
negative sumpta. Unde falsum est dicere : hic homo seu
Christus est incorporeus, sumpto ly incorporeus negative
pro remotione omnis corporei tatis. 2° Excipiuntur attributa
soli natura; vel soli supposito convenientia : hinc non potesl
dici : Verbum fuit assumptum. 3° Tandem excipiuntur
attributa vel qua; repugnant subjecto, ut esse purus
homo, filius adoptivus ; vel quae sunt ambigua et conve-
niunt cum modo loquendi haereticorum ; vel quae indifferen-
ter conveniunt naturae et supposito, et tamen huic sup-
posito repugnant, ut esse creatura. »

1. Vide supra, q. vui, ait, 1.

ARTICULUS SECUNDUS

P lui : ' IP I VE FOIiM UI.M EXP VXD I \ TU.lt

I. Hebc propositio : « Deus esi homo » vera est, non solum
propter rei veritatem, sed etiam propter praedicationis
veritatem (a. 1).

Nomen quippe concretum Deus potest supponere pro
qualibet persona divina et liomo pro quolibet homine. Sed
Filius Dei est verus Deus propter naturam divinam et
verus horno propter naturam assumplum. Ergo in Filio
Dei Deus vere praedicatur de homine, et idcirco vere
dici potest : Deus esi homo.

II. Vera quoque est propositio : Homo esi Deus (a. 2).
— Ratio est quia is redditur sensus : Eadem persona qua;
habet naturam divinam habet quoque in Incarnatione
naturam humanam ; et luuc est fides nostra.

Potest igitur Christus dici Deus- Homo et Ilomo-Deus,
Melius tomen dicitur Deus- Homo, quia clarius indicatur
esse suppositum divinum quod naturam humanam ussu
mit.

III. Licet dicatur : Deus factus esi liomo, dici tamen
proprie nequit : Homo faclus esi Deus (aa. 6 et 7). — Ra-
tio prioris liquet : aliquid fit quod incipit, esse. Sed Deus
incepit esse homo. Ergo Deus factus est homo, scilicet
idem suppositum, quod habuit semper divinam naturam,
assumpsit in tempore naturam humanam. AI in posteriori
propositione, verum non est dicere : persona qua: habet
naturam humanam incepit esse Deus. Quod optime exponit
Angelicus : « Non enim esse Deum verificatur de homine
ratione humana; naturae, sed ratione suppositi sui. Suppo-
situm autem illud humana; naturas de quo verificatur esse
Deum est. idem quod hypostasis, seu persona Filii Dei,
qua; semper fuit Deus. Undo non potest dici quod iste homo

ART. 11. PR/ECIPU® FORMUL/E EXPENDENTUR 585 ■

'■cepit esse Deus, vel quod flat Deus, aut quod factus. sit
I >ous. »

I\ . Dici vero potest : Natura humana fuit deificato —

V omina quippe adjectiva abstracta significant quid acci-
dentale ; undo sensus non est : natura humana conversa
Inii in divinitatem aut facta fuit essentialiter divina, quod
' Hset error mondpliysismi, sed solum : fuit unita divinitati,
aut facta fuit accidentalitcr divina aut facta fuit propria
Dei, ratione unionis hypostatica;. Quapropter S. Gn gurius
Nazianzenus 1 et S. Joannes Damascenus* hanc formulam
probant, sicut etiam S. Rasilius loquitur de carne divina
oul dei ficata 8 , quia fuit caro Verbi.

Ut igitur asseratur distinctio naturarum, dici tantum
potest : natura humana fuit dei ficata aut facta fuit divina,
non autem : humanitas facta est. divinitas; ut autem vin-
dicetur unitas suppositi, utendum est terminis concretis
••t. dicendum : liomo est. Deus, Deus est homo 4 .

V. Christus proprie dici nequit : « Homo dominicus »
sed est Dominus » (a. 3).

Ponitur qmeslio propter diversum loquendi modum
S. Augustini, cujus retractationem hic refert Angelicus, et
etiam Magistri Sententiarum B .

Christus designat, suppositum divinum. Atqui supposi-
tum divinum est Dominus, non adjective vel donomina-
livc, sed essentialiter et substantialiter. Ergo dicendum
non est : « Homo dominicus » sed simpliciter Dominus 8 .
Adjective autem priedicantur quie pertinent ad ipsum

1. Cr. S. Gregor. Nazianz., Episl. ad Cledon. ; P. G., xxxui,
181 ss.

2. S. .Io an. Damasc., lib. II, Orlhod. Fidei, c. vi et xvn ; P. G.,
kciv, 1008, 1068, 1069.

3. Cr. S. Basil., in Psalm P. G., xxix, 424, 428.

4. De formula : « Lina natura Dei Verbi incarnata. » cf. supra.

5. III Seni., dist. VII, q. i, a. 2. Erat in usu jam tempore
s. Gregorii Nazianzeni, ut constat ex Episl. ad Cledon. ; P. G.,
axxvij, 177.

6. Simpliciter dicendum ess e Dominum jam animadvertit S. Gre-
gor. Nazianzenus, loc. cit.., xxxvn, 177.

I

586 TRACT. DE VERBO 1NCARN. ET REDEMPTORE. Q. X.

qualitercumque, ut manus, vel passio. « Et ideo ipse homo
Christus, qui est Dominus, non potest dici dominicus, sed
potest caro ejus dici dominica, et passio ejus potest dici
passio dominica » (ad 3).

Eodem jure, concilium Ephesinum docet Christum non
esse vocandum hominem deiferum, sed hominem Deum :
« Si quis audeat dicere Christum hominem Theophorum, id
est Deum ferentem, ac non potius Deum esse veraciter
dixerit, tanquam filium per naturam, secundum quod
Verbum factum est caro, et communicavit similiter ut
nos carni et sanguini, A. S. 1 2 . »

VI. De caeteris formulis (a. 8-12). — Exponit optime
S. Doctor, cum debitis distinctionibus, ceteras proposi-
tiones, praesertim reduplicalivas, quie in hac materia fieri
possunt : ligatur ipsa littera, quae omnem difficultatem
omneve dubium removet. Animadvertatur porro non esse
adhibendas propositiones ex se ambiguas, nisi adjecta
quadam particula, qua; omnem ®quivocationem excludat.

De ceteris ac celebrioribus formulis : « Christus est
persona composita », « Duce naturse el tres subslanlice »,
a Unus de Trinitate passus est », sufficiunt quae superius
disseruimus *.

Recolatur tandem diversis formulis catholicis glorificari
unum Christum, verum Deum ac verum hominem, Crea-
torem simul ac Redemptorem, cui sit adoratio, laus et
amor per s®cula cuncta.

1. Can. 5; Denzinger, 117.

2. Supra, q. ii, art. 3, n. m et q. m, art. 3, n. ni.

QUESTIO UNDECIMA

De his quae pertinent ad unitatem in Christo
quantum ad esse, quantum ad voluntatem
et quantum ad operationem

AD Q. XVII-XIX S. THOM/E

Ordo tractationis est jam manifestus ex iis quas disse-
ruimus. Expositis enim quas consequuntur unionem quoad
esse et fieri traditisque regulis de idiomatum communica-
tione, inquirendum est de unitate in Christo, non quidem
de unitate vel pluralitate naturae vel scienti®, quia de
his absoluta est quasstio, sed de unitate in communi,
nempe quantum ad esse, q. xvu, quantum ad velle, q. xvm,
quantum ad operari, q. xxr.

ARTICULUS PRIMUS

DE UNITATE IN CII II ISTO QUANTUM AI) ESSE
AD Q. XVII S. THOM/K

I. Quid certum quidve controversum. — Prassens qu®s-
tiononest mere scholastica, sed plura exhibet qu;e ad fidem
pertinent, scilicet unum esse Dominum nostrum Jesum
Christum, et tamen duplici natura constare.

Controversia autem est de esse existentiaj, an sii. duplex
et ab esse subsistenti® discriminetur.

II. Prima conclusio : Christus tam masculine quam
neutraliter est unus et unum (a. 1). — Symbolum Ni-
c®num : « Credimus in unum Deum Patrem omnipoten-
tem... Et in unum Dominum nostrum Jesum Christum 1 . »

1. Denzinger, 54.

588 TRACT. Dii VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O, XI.

Et pariter symbolum Constanlinopolitanum'. — Symbo-
lum Alhanasianum : « Qui, licet Deus sit et homo, non
«luo tamen, sed umisost Christus... Nam sicut anima ratio
nalis ct caro unus est liorao, ita Deus et homo unus esi
Christus 2 . » Concilium Ephesinum confitetur : unum essi'
Christum cum propria carne, eundem scilicet Deum simul
«;L hominem 3 . » '

Probatur ratione theologica. Quum unus designet per-
sonam, illi; unus dici debet in quo una tantum est persona.
Sed in Christo una tantum est persona. Ergo Christus «lici
debet unus.

Est etiam unum. Si enim adjectivum numerale duo
posset de Christo praedicari, id esset vel ratione suppositi,
vel ratione naturarum. Sed neutrum dici potest. Ergo
Christus non duo, sed unum est. Probatur minor. Non
ratione suppositi, quia unum est suppositum. Non ratione
naturarum, quia ambce natura: non possunt de se invicem
praedicari in abstracto, sed solum in concreto, ratione suppo-
siti, quod in utraque subsistit. Quocirca, ut numerale duo
praedicetur ratione naturarum, oportet ut sint «luo suppo-
sita, sicut sunt dua: naturae. Cum ergo sit in Christo unum
tantum suppositum, oportet ut etiam neuti aliter dicatur
unum.

Hinc confutantur Ncstoriani, qui ponendo in Christo
«luas personas, dicebant Christum non solum esse duo
neutrahter, sed etiam duo masculine.

III. Secunda conclusio : Unum est in Christo esse per-
sonale (a. 2). — Christus enim est unum ens per se, unave
hypostasis vel persona. Atqui impossibile est ut enti uni per
se seu uni persome competat duplex esse personale. Ergo
impossibile est duplex esse personale competere Christo.
Probatur minor. Ubi est duplex esse personale sunt duo
entia in actu, quia per unumquodque constituitur ens
in actu. Impossibile est porro ex duobus entibus in actu
constitui unum per se, quia quod advenit enti in aotu con-
jungitur accidentaliter dumtaxat. Ergo ubi duplex esi

1 Idem, 86.

2. Idem, -10.

3. Can. 2; Denzinger, 114.

ART. I. DE UNITATE IN CHRISTO QUOAD ESSE 589

rsse personale, impossibile est unum per se, vel unam per-
sonam constitui.

Remanet igitur stabilita thesis ex iis quin disseruimus
q. ii de unione subslanliali in Christo. « Si humana natura
adveniret Filio Dei non hypostatice vel personaliter, sed
accidentaliter, sicut quidam posuerunt, oportcrel ponere
in Christo «luo esse, unum quidem secundum quod est
Deus, aliud autem secundum quod est homo. » At, quia
«ie fide est unionem in Christo esse subslanlialem, perso-
nalem nempe et hypostaticam, omnes catholici profiteri
debent in Christo unum tantum esse personale, nec de illo
puncto ulla concipi potest controversia. Opiniones itaque
versantur soluiri de modo seu ordine quo ad invicem se
habeant essentia, subsistentia et existentia.

IV. Resumuntur breviter scholasticorum sententiae. —

Quia jam fusius quaestionem versavimus supra, ubi «le
formali unionis hypostaticae constitutivo, salius erit qua-
l.uor scholasticorum sententias in memoriam revocare 1 .

In prima sententia, cui adhaeret prtcscrtiin schola sco-
l istica, duplex est esse essentiae, duplexque esse existentia:,
unum vero esse subsistentiae, quae in aliquo negativo repo-
nitur.

In altera autem sententia, quae est Suarezii, duplex est
«•sse essentiae simulque duplex esse existcnliae, unum autem
esse subsistentiae, «pire est modus posilivUs.

In tertia sententia, «pim est quorumdam Thomistarum
et recentius fuit a card. Billot, L. Janssens, etc., propu-
gnata 2 , duplex est in Christo esse essentiae, sed unum est
«•sse existentia:, quod simul est esse subsistenti ie, ita vide-
licet ut Verbum in Christo unum actum suppleat.

In quarta sententia, «pia: est inter Thomistas communior,
duplex est esse essentia;, unum esse existentia:, unum esse
subsistentiae, ita quidem ut Verbum suppleat «luplicem
actum, scilicet actum subsistentia: et actum existentiie,
«pii realiter in creatis discriminantur.

1 . Prajcipuos auctores consulendos retulimus et communiorem
thomistarum sententiam vindicavimus, <\. n, ori. 2.

2. Cf. L. Janssens, in q. xvn, t. IV. p. 619 ss.

590 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XI,

S. Thomas in praesenti manifeste favet ultimae sen-
tentiae. — Jam enim determinavit qiue personam coim
tituant, ac subinde inquirendo iterum dc esse, supponil
existentia; non aequari personalitatem seu subsistentiam.
Insuper, juxta S. Doctorcm, esse consequitur personato
(ad 1). At personalitas seu subsistentia non consequitur
personam, sed essentialiter constituit. Ergo.

VI. Ratio hujus sententiae praecipua. — Est quia plenius
salvat radicalc discrimen inter ea qua; pertinent ad lineam
essent ice, seu substantiae, et ea qua; lineam existentia; res-
piciunt. Subsistentia igitur, qua; substantiam complet,
est in ordine totaliter diverso ab existentia, qua res ponitur
extra causas.

ARTICULUS SEC.UN DUS

DE DUPLICI \ OLU.\TATE l.\ C1IK1STO

AD AUT. 1-3 Q. XVIII S. THOM/E

I. Errores. — Ex dictis de scientia creata in Christo,
abunde constat 1'uisse in ipso et intellectum divinum, cui
respondet cognitio increata, et intellectum creatum, seu
humanum, qui triplici cognitione, beata, infusa, acquisita,
perficitur.

Similis de voluntate instituitur quaestio, quo; magni
tamen est momenti propter exortos errores.

Saeculo vi, Severus, Antiochenus posuit in Christo uni-
cam energiam unicamve voluntatem 1 ; sed non videtur
loqui de facultate : una scilicet dicitur voluntas, quia est
unus volens unusque operans. Ineuntc autem saeculo vn,
Sergius, patriarcha Gonstantinopolitanus, monophysis-
mum sub nova forma instaurando, docuit, unione semel
peracta, non remanere in Christo nisi unam energiam unani-
que' operationem. Cui sententiae adhaesere simul Cyrus
Phasensis et Theodorus Pharanitanus. Sic exorditur mo-
nothelismus, seu monoergetismus : [aovy) OeXr^u, uovr, Cdovv.o.
una voluntas, una operatio.

Errorem detexit et impugnavit Sophronius, antistes
Hierosolymitanus. At Sergius, Honorium Papam callide
circumveniens, exponebat periculosam esse formulam dc
duplici voluntate. Honorius quidem in sensu epistolae
respondit et, antequam potuisset mentem suam aperire,
e vivis excessit. Remissius quidem t git in hac parte, sed
errorem nunquam professus est. Htraclius porro Impe-
rator Eclhcsim promulgavit, qua vetuit duas dici in Christo
voluntates et operationes. Nec lis componitur. Pyrrhus
enim, Sergii successor, Eclhesirn approbat, cum majore

1. Cf. Mansi, x, 1117.

592 TRACT. Di! VERRO INCARN. ET REDEMPTORE. O. XI.

parte Episcoporum Orientalium, dum, e, regione, illam
damnat Joannes Papa IV 1 2 . Constantius II Imperator
aliud decretum edidit, scilicet Typum, quo luereticis aperte
favet. Martinus Papa 1. Errorem damnat in concilio
Romano, 649 = ; Agatlio Papa damnationem illam renoval
in concilio Romano, 680® ; ac demum concilium Constan-
tinopolitanum III, 680-681, Macarium Antiochenum, qui
erat jam monothcletarum caput, damnavit et lueresim
proscripsit 4 5 . Concilio pmsidebant legati Summi Ponti-
ficis, Theodorus et Gregorius Presbyteri et Joannes dia-
conus. Acta Synodi approbavit Leo Il.Agathonis successor.

Viguit tamen illa hseresis, etiam medio sevo, apud quos-
dam Chaldaeos, Armenos et alios orientales.

Rosmini etiam de voluntate humana in Christo erravit.
« In humanitate Christi humana voluntas fuit ita rapta a
Spiritu Sancto ad adhaerendum Esse objectivo, i<l esi.
Verbo, ut illa Ipsi integre tradiderit regimen hominis, et
Verbum illud personaliter assumpserit, ita sibi uniens
naturam humanam. Hinc voluntas humana desiit esse perso-
nalis in homine, et, cum sit persona in aliis hominibus,
in Christo remansit natura 6 .

II. Testimonia scripturistica. — Apertissime testatur
Scriptura luisse in Christo voluntatem humanam a divina
distinctam : « Pater, si vis transfer calicem istum a me;
verumtamen non mea voluntas, sed tua fiat 0 . » Hic duae
exhibentur in Christo voluntates : una scilicet humana,
quae passionem metuit, alia autem divina, quae eadem est
cum voluntate Patiis. Unde pulchre scribit S. Ambro-
sius : « Suam ad hominem retulit, Patris ad divinitatem :
voluntas enim hominis temporalis, voluntas divinitatis
aeterna 7 . »

Concordia autem perfecta inter utramque asseritur:

1. Denzinger, 253.

2. Idem, 263-269.

3. Idem, 288.

4. Idem, 289 ss.

5. Propos. 27 damn. a S. Off., 14 dcc. 1887. — Denzinger. 1917.

6. Luc., xxn, 42.

7. S. Ambros., in Luc., xxxvi ; P. L., xv, 1911.

ART. 11. DE DUPLICI VOLUNTATE IN CHRISTO 593

nam voluntas humana paratam se profitetur ad obediendum
voluntati aeterna; in omnibus quie disposuerit.

Iterum Scriptura commemorat et laudat in Christo
actiones qua; nonnisi a voluntate humana exire possunt.
* libuit nempe orationes et supplicationes 1 , obedientiam
usque ad mortem, meritum cui debetur exaltatio nominis».
Atqui oratio, obedientia, humilitas, meritum cum exhibean-
tur superiori, non possunt a voluntate divina procedere,
sed solum a voluntate creata, quae est dependens.

III. Documenta ecclesiastica. — Concilium Latera-
nense sub Murtino I, 649 : « Si quis secundum sanctos
Patres non confitetur proprie el secundum verita leni duas
unius ejusdemque ChrisU Dei nostri voluntates colnerenter
unitas, divinam et humanam, ex hoc quod per utrumque
ejus naturam voluntarius naturaliter idem consistit nostra;
salutis | operator j, condemantus sit 3 . » — Concdimn Cons-
tantinopolitanum III (oecum. VI 680, 681) : « El duas
naturales voluntates in eo et duas naturales operationes
indivise, inconvertibi liter, inseparabiliter, inconfuse, se-
cundum sanctorum Patrum doctrinam adaique praulica-
mus ; et duas naturales voluntates non contrarias, absit,
juxta quod impii asseruerunt hseretici, sed sequentem ejus
humanam voluntatem et non resistentem vel reluctantem,
sed potius et subjectam divinie ejus atque omnipotenti
voluntati 4 , » — Concilium Florentinum, decreto pro Jaco-
bitis : 'i Anathematizat et etiam, exsecratur et dumnal
Macarium Antiochenum omnesque similia sapientes, qui,
licet vere de naturarum dualil.atj et persona; unitate
sentiret, lamen circa Christi operationes enormiter aberra-
vit, dicens in Christo utri usque natur» unam fuisse opera-
tionem unamque voluntatem 6 . »

Professio Fidei Orientalibus praescripta a Benedicto XIV :

" Profiteor quod in ea (Synodo sexta) contra Monolheletas
definitum est in uno eodeinque Domino nostro Josu Christo

1. Hebr., v, 7-9.

2. Philipp., ii, 8 ss.

3. Can. 10 : Denzinger, 263.

4. Denzinger, 291.

5. Idem, 710.

594 TRACT. DE VERBO INC.ARN. ET REDEMPTORE. Q. XI.

duas esse naturales voluntates ct duas naturales opera-
tiones indivise, inconvertibiliter, inseparabiliter, inconfuse,
et humanam ejus voluntatem non contrariam, sed subjec-
tam divinse ejus atque omnipotenti voluntati 1 2 3 * . »

Demum S. Officium dic 14 dec. 1887 sententiam Hos-
mini damnavit 8 .

IV. Ratio theologica S. Thomee (a. 1). — Filius Dei
assumpsit naturam humanam perfectam, retinendo natu-
ram divinam perfectam. Atqui ad perfectionem natura'
humana? pertinet voluntas humana ct ad perfectionem
naturae divinae pertinet voluntas divina. Ergo sunt in Christo
duae voluntates, divina scilicet et humana.

Notetur resp. ad 1. Sicut Deus operando in nostra
voluntate illamquc movendo non impedii motum et actum
nostrum proprium, ita in Christo voluntas divina, movendo
humanam, n< c facultatem nec activitatem nec motum
proprium in ipsa impedivit. In resp. ad 2 notetur distinctio
inter instrumentum inanimatum, quod movetur per solum
motum corporalem : instrumentum animatum anima sen-
sibili, quod movetur per appetitum sensitivum ; et ins-
trumentum animatum anima rationali, quod movetur
per voluntatem. Hujusmodi fuit humanitas Christi, qua?
idcirco dcbuil per voluntatem propriam moveri. In ar». 3,
in quo objicitur voluntatem non pertinere ad naturam,
difficultas distinctione evanescit : Si voluntas accipitur
pro potentia, est naturalis; si accipitur pro actu, est natu-
ralis et necessaria quantum ad aliqua, quatenus voluntas
necessario quasdam appetit necessitate specificationis, sicut
bonum in communi, esse, vivere 8 ; non est quidem naturalis
quoad actus ex libero arbitrio provenientes, sed principium
etiam actus liberi, scilicet ratio humana, est aliquid naturale
et necessarium in homine. Unde multiplicanda est volun-
tas ubicumque multiplicatur natura. In arg. A, in quo obji-
citur velle non pertinere ad naturam respondendum est :

1. Idem, 1465.

2. De Monothetismo consuli potest J. Tixeront, Hisloire des
Dogmes, III.

3. Cf. S. Thom., I a II ae , q. v, a. 8; q. vi, a. 1, et nostr.

Curs. Philos. Thomisl., IV, 156-157.

ART. II. DE D ERI. ICI VOLUNTATE IN CHRISTO 595

velle utique pertinere ad naturam non secundum quod
est absolute considerata, sed secundum quod est in tali
persona. Unde solum sequitur voluntatem humanam Christi
esse in supposito seu persona Verbi et ad nutum voluntatis
divinas moveri.

V. Praeter voluntatem rationis fuit in Christo voluntas
sensualitatis, id est appetitus sensitivus, qui, prout natus
est obedire rationi, dicitur voluntas per participationem

(a. 2).

Ratio liquet. Filius Dei assumpsit naturam humanam
perfectam. Ad perfectionem porro naturae liunian® per-
linet appetitus sensitivus. Ergo. Proh. min. Natura humana
includit etiam naturam animalis et facultates omnes quas
generi animalis adseribuntur. Sed inter facultates illas esi
appetitus sensitivus, qui in homine propter conjunctionem
ad voluntatem el quatenus ipsi subditur dicitur voluntas
per participationem sicul etiam icstimativa dicitur ratio
particularis.

Recolendum est iterum discrimen jam assignatum inter
appetitum el passiones in Christo el in nobis. S&plus nam-
que in nobis motus appetitus sensitivi sunt indeliberati
rationemque praeveniunt, vel ipsi contrariantur ; in Christo,
vero, in quo natura esi perfectior quam in Adamo, nullus
luit motus i ndclibera tus vel rationi contrarius. Debuit ipse
Salvator assumere id quod in nobis esi maxime vulnera-
tum, scilicet appetitum sensitivum, ut ipsum miraret,
juxta effatum : Nihil sanatum nisi assumptum'.

VI. Si voluntas pro potentia sumitur, non fuerunt in
Christo duee voluntates humanae ; si autem pro actu, du-
plex fuit voluntas : thelesis, voluntas ut natura, et boulesis,
voluntas ut ratio (a. 3).

Prob. 1° pars. Voluntas est primum movens in genere
actuum humanorum et esi appetitus sequens rationem.
Porro in quolibet ordine unum tantum est primum

I. lia communiter SS. Patres, prajsertim S. Gregor. Xazianz.,
Upist. C1 ad Cledon., n. 7; P. G.. xxxxn, 182 ; S. Ambros.,
Bpisl. XLVIII ad Sabin., n. 5; P. L., xvi, 1153.

590 TBACT. DE VERUO 1NGARN. ET REDEMPTORE, y. Xl

movens et est in homine una tantum ratio. Ergo sub huc
respectu est una tantum voluntas.

Proh. II a pars. Voluntas duplicem habet motum in
bonum ; unum naturalem quo fertur in aliquid naturaliter
et secundum se appetibile et quo naturaliter refugit malum ;
alterum quod fertur in aliud quod est bonum non
secundum se, sed ex ordine ad aliud, ut sumptio medicina
amarae. Primus quidem motus est voluntas ut natura,
secundus voluntas ut ratio. Ergo sub hoc speciali respectu
est in Christo sicut in quolibet homine duplex voluntas.
Isii tamen actus non multiplicant facultatem, quia uterque
tendit ad unam communem rationem boni.

Primus dicitur naturalis, quia voluntas se habet ut
agens naturale et determinatur ad unum ; at in secundo
actu voluntas se habel ut ratio, cum deliberatione ei com-
paratione sese determinans ad aliquid pr® alio 1 .

1. Referi hic S. Doclor et explical doctrinam S. .Joannis Da-
masceni, Orlhodoc. Fidei, lib. II, c. xxii, et lib. ili, c. xiv et
xviii ; P. G., xc.iv, q. xliv, 1033 ss., 1072 ss.

ARTICULUS TERTIUS

de i.ire ri'j ' a te ciiuisti

\ I * MIT. 1-0 s. thom.t:

J. Principium S. Thomae (a. 4). — Ratio qua utitur
Vngelicus est plane demonstrativa. In Christo, ut modo
probatum est, fuit voluntas ut ratio. Sed voluntas ut ratio
csl electio, et electio est proprius actus liberi arbitrii 1 . Ergo
luit in Christo liberam arbitrium.

Fuisse autem usum liberi arbitrii a primo instanti, ex eo
probatur quod anima Christi habuerit ali initio scientiam
infusam, ut probatum est supra, q. iv. Haec enim regulat
«cius vialori, s et idcirco est simul principium actu» lilini
' t actus meritorii. Quapropter qu restio de libertate Christi
solvitur ex dictis de scientia infusa, quie habita fuit in
primo instanti ei ad omnia se extendebat praesentia, prae-
terita et. futura.

At propter quaestionis momentum plura sunt adjungenda.

11. Fides catholica. — De fide est Christum hominem
perfecta libertate gaudere. Scriptura enim frequenter incul-
cat oblatum esse Christum quia voluit, habuisse potes-
tatem ponendi et sumendi animam, propositoque sibi
gaudio sustinuisse crucem, ex dilectione nos redemisse 2 3 .

Hinc animadvertit S. Chrysosi ornus : « Licebat ipsi
nihil perpeti si voluisset, et potestatem habebat, si voluisset,
eruenti non adire 8 . »

1. Hinc in propositione xxi approbata a S. r.ong. Studiorum
.7 julii 1914 dicitur : « Sequitur proinde electio judicium pruc-
licum ultimum ; at quod sit ultimum voluntas cilicii . »

‘ i . Isa!.. liii, 7 ; Aci., viii, 32 ; Joan., x, 17-18; Hebr ., xii, 2 ;
'ial.. ii, 20.

3. S. CiiiTYSOST., Horni! ■ XXVIII in Uc.br., n. 2 ; P. G., t.xiu, 193.

598 TRACT, DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XI.

S. Ephrsem pariter scribit : « Ipso volenle apprehenderunt
eum milites 1 2 . »

Fides docet ex una parte Christum nobis meruisse.
omnia bona salutis, et hoc universale Christi meritum
praecipue extollit synodus Tridentina* ; fides ex altera
parte docet, contra Jansenium, requiri ad meritum liber-
tatem perfectam, non solum a coactione, sed etiam a
necessitate 8 . Ergo fides t esta tui fuisse in Christo perfectam
libertatem.

III. Problema solvendum. — Quomodo possit conci-
liari libertas perfecta cum perfecta et absoluta lmpeecabih-
tat< et cum pi recepto moriendi.

Nonnulla sunt praenotanda. Libertas definitur : uis
elccliva mediorum servulo ordine finis. Est vis, seu facultas;
electiva, quia ejus actus proprius esL electio, qua; esi appe-
titus prseconsiliali ; mediorum, quia circa finem non datur
electio ; servulo ordine finis, quia, sicul ratio in concludendo
debet servare ordinem principiorum., ita libertas in eli-
gendo debet servare ordinem finis.

Distinguitur libertas contradictionis, seu exercitii, qu<e
est libertas faciendi vel non faciendi; et libertas specifi-
cationis, qua; est, vel ad objecta contraria, et sic dicitur.
conlrarielalis, vel ad objecta solum diverso, et sic dicitur
dis paritatis 4 .

Recolendum est facultatem eligendi malum non esse do
libertatis essentia, sed potius defectum in libertate. Qua-
propter potuit esse libertas perfecta in Christo, licet non
fuerit in ipso potentia peccandi.

Difficultas itaque respicit proprie prreceptum positivum
moriendi cui subjicitur Christus : vel ergo ipse tenetur
absolute obedire, et quomodo jam remanet liber ? vel potuit
non obedire, et quomodo remanet praeceptum ? Theologi
varias supra modum excogitarunt solutiones, ita ut

1. S. Ephh.gm Syri, Hymni et Sermones, edit. Lamy, t. I, p. 612.

2. Sess. V, can. 3; sess. VI, cap. ni, 16; can. 10, 32.

3. Prop. 3 damn. in Jansenio ab Innocentio X, 31 maii 1653 ;
Denzunger, 1094.

4. Cf. Curs. Philos. Thomisl., t. V, p. 160 ss., 179 ss.

ART. III .

DE LIBERTATE CHRISTI

599

novemdecim enumerari possint 1 . Omnes tamen ad quatuor
praecipuas revocari possunt.

IV. Prima solutio. — Petavius* et cum eo plures theo-
logi etiam recentiores 3 existimant non fuisse impositum
Christo pra;ceptum strictum moriendi, sed potius mani-
festatum fuisse signum divina; voluntatis, cui sponti; se
subjecit Jesus, quamque poterat absque peccato non accep-
tare.

Verum heee theoria verbis Scriptura; vim facit. Nam
Christus saepissime recolit se venisse in hunc mundum ut
voluntatem Patris, non suam, faciat 4 , et mortem suam
exhibet ut proprium ac ultimum missionis sua; terminum ;
Hoc mandatum accepi a Patre meo 6 ... Ut cognoscat mun-
dus quia diligo Patrem et sicut mandatum dedit milii Paler,
sic facio. Surgile, eamus liinc 6 . » Mi textus praeceptum
strictum important.

Quod ex Paulo iterum confirmatur, qui recolit Christum
fuisse obedienlem usque ad mortem crucis 7 . Obodicntiae
porro objectum est praeceptum verum, sicut inobedientia
est per aversionem a praecepto superioris. Ergo fuit im-
positum Christo praeceptum verum.

Demum opinio illa supponit dari non posse praeceptum
verum in subjecto libero et impeccabili, nec explicat quo-
modo fuerit liber Christus respeet u praeceptorum naturalium,
quibus certo subdebatur.

V. Altera solutio. — Alii theologi reponunt fuisse prae-
ceptum verum quoad mortem, non vero quoad circum-
stantias, qua; fuerunt ex libitu Christi acceptata;; sicut si
martyres libere aliquod genus mortis elegerint 8 .

Hic dicendi modus assertis S. Scriptura; non sufficienter

1. Cf. Cmristian Pescii., prop. 26.

2. Petav., lib. IX. c. xi, n. 6.

3. Cf. card. Bili.ot, fhes. XXX.

4. «J o A n., v, 30.

5. Joan., x, 18.

6. Joan., xiv, 31.

7. Philipp., n, 3.

•S. Cf. Vasquez, disp. LXXIV ; Lugo, disp. XXVI. .

Q. XI.

♦WO TUACT. DE VERBO 1NCARN. ET REDEMPTORE.

concinit. Nam circumstantiae omnes passionis fuerunt ai.
an t quo praedictae, in psalmis et prophetis 1 , et debebant
mplcri : sic oportet fieri 2 3 . Ipsa hora erat a Deo praefixa :
Venit hora ejus ut transeat ex lioc mundo ad Palrem ».
Insuper, ex hac opinione sequeretur Christum non fuisse
liberum quoad mortem ipsam nec meruisse per mortem;
dum, asserit I ridentina synodus Christum passione sua
sanctissima et morte nobis meruisse 4 5 . Nec inde solvitur
difficultas quoad praecepta naturalia.

VI. Tertia solutio. — Prajceplum erat conditionatum,
nec evasit absolutum nisi ex arbitrio Christi mortem accep-
tantis tamquam medium ad homines reparandos.

Nullum habet fundamentum, in Scriptura, qu* adstruit,
ut vidimus, praeceptum verum, vora; obedientiae objectum.

In hac opinione initium salutis nostrae potius in volun-
tatem humanam Christi quam in voluntatem Dei refun-
ditur, et tamen constat primam salutis causam osse volun-
tatem divinam : Sic Deus dilexil mundum ul Filium suum
Unigenitum darel 6 .

Nec inde solvitur difficultas quoad praecepta naturalia,
qua? erant absoluta el. indispensabilia.

\ II. Quarta solutio. — Juxta Thomistas, praeceptum
est rigorosum et absolutum, sive quoad mortem sive quoad
circumstantias, sed difficultas praesens eodem modo sol-
vitur, quo generatam componitur libertas creata cum
praescientia aeterna et concursu divino. Si graLia praode-
terminans et praemotio physica in libero arbitrio impressae
libertatem non auferunt, a fortiori praeceptum divinum
voluntati extrinsceum nequit libertatem laedere. Poterat
ergo Christus componere potentiam non moriendi cum
praecepto moriendi, licet non posset componere de facto
non mortem cum praecepto : sicut praemotus ad standum
habet sub ipsa praemotione veram potentiam sedendi, licet

1. Cf. Ps. xxi ; Is ai, ui el i.m.

i. Mattii., xxvi, 54. , Jl

3. Joan., xm, 1.

4. ConC. Trident., sess. VI, cnp. vir.

5. Joan., iii, 16.

aut. ni.

DE UBERTATE CHRISTI

001

de facio nunquam uniri queat actus sedendi cum pvanno-
i ione ad standum. Actus quippe standi cum actu sessionis
nunquam componitur sed potentia sedendi est simul
eum potentia standi el cum actu stationis ; ita in Christo
potentia non moriendi bene componitur cum praecepto
moriendi, sed, de facto et attenta gratia, quae in ipso seni-
lior fuit efficax, non mori componi nequii cum praecepto
moriendi.

Hodierni theologi communius, etiam inolinistfe, sicut
C. Pesch, concedunt problema speciale de libertate Christi
• sse solvendum sicut problema generale de libertate creata
'iili motione divinat vel gratia efficaci’ ; licel aliunde non
eonvenian! in solutione illius quaestionis generalis de divino
concursu.

Sufficiat hic breviter recolere in Christo nullam gratiam
otTectu caruissc nulla rnve motionem fuisse frustratam,
sed potius gratia et motione divina causatum fuisse actum
liberum, ac subinde perfectam remansisse libertatem non
solum sub praecepto, sed etiam sub motione.

VIII. Voluntas rationis semper fuit in Christo conformis
voluntati divinae in volito etiam materiali ; non autem
voluntas sensualitatis nec voluntas naturae (a. 5). — - Voli-
i ii m materiale esi ipsa res volita, volitum autem formale
est ratio volendi.

Voluntas autem sensualitatis est. appetitus sensitivus,
eu jus motus proprius est refugere dolorem, et voluntas
natur* est voluntas quidem rationalis, sed quatenus haec
horret ac naturaliter refugii qute sunl natur* contraria,
at passionem et mortem. Duplici hac voluntate dicebat
Christus : Transeat a me calix iste; voluntate autem
rationis dicebat : Fiat collinias tua.

Sic igitur, voluntas rationis in Christo voiebut. suam nioi—
lein, sicut voluntas divina, et haec est couformilas in volito
materiali, et propter eamdem rationem, scilicet hominum
salutem — volitum formale — quia propter summam
miam charitatem habebat cum Deo unum velle el unum
mdle et semper dicebal : sicut tu 2 .

1. Cf. Pescii, De Verbo Incarnato, prop. 26.

Mahc., xiv, 36.

BUGON.

TRACTATUS DOGMATICI, II.

20

TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XI.

IX. Nulla fuit in Christo voluntatum contrarietas ot
dissensio, nec inter voluntatem divinam et humanam neo
inter voluntatem rationalem et appetitum (a. 6).

De fide. Martinus I, in concilio Romano, 649 definit :

11 Si quis secundum scelerosos haereticos in peremptione
salvatis in Christo Deo essentialiter in unitione et a sanctis
Patribus pie praedicatis duabus voluntatibus et duabus ope-
rationibus, hoc est divina et humana, dissensiones et divi- j
siones insipienter mysterio dispensationis ejus innectit...
condemnatus sil 1 2 . »

Concilium Constantinopolitanum III, 680-681 : « Iit
duas naturales voluntates non contrarias, absit, juxta
quod impii asserunt haeretici, sed sequentem ejus humanam
voluntatem et non resistentem vel reluctantem, sed potius
et subjectam divina; ejus atque omnipotenti voluntati
divinae, juxta sapientissimum Athanasium*. »

Quam perfectam concordiam asserit Evangelium :

« Non mea voluntas, sed tua fiat 3 . » Licet hic ostendatur
duplex voluntas, indicatur simul voluntatem humanam
divina; plene subjici.

Probatur ratione. Ad contrarie tatem voluntatum requi-
ritur contrarietas objectiva, nempe ut sint dua; volun-
tates circa objecta contraria, vel circa idem objectum
secundum diversos respectus. Atqui in Christo non fuit
contrarietas objectiva. Ergo nec contrarietas voluntatum.
Prob. mm. Deest, contrarietas objectiva quando una vo- !
luntas vult aliquid efficaciter et sub una ratione, altera
vero inefficaciter et sub alia ratione. Iri Christo porro
voluntas sensualitatis et voluntas naturalis mortem re-
fugiebant sed inefficaciter et ut est malum natura; ; vo-
luntas autem rationalis volebat mortem efficaciter et ut
est bonum quo procuratur salus hominum. Quapropter
erant objecta diversa et rationes diversa;, quibus tollitur
contrarietas. Notetur in resp. ad 3, explicatio S. Thoma; de
agonia in Christo.

ART. III. DE LIBERTATE CHRISTI 603

X. Hinc apparet qua ratione fuerit agonia in Christo

< : "I 3). — Quantum ad partem superiorem, non fuit agonia ;
ipiia ha;c importat debilitatem rationis, qua; non potest
judicare quid sit simpliciter melius, Christus autem, vi
scientia; perfectissima; qua noverat omnia, judicabat sim-
pliciter esse melius ut impleretur voluntas divina circa
salutem generis humani. Quapropter non potuit contingere
concertatio voluntatum.

Quantum vero ad partem inferiorem fuit agonia ; quia
sub hoc respectu importat timorem infortunii imminentis ,
e! potuit timere anima Christi infortunium quod erat
reapse imminens.

XI. De conciliatione libertatis in Christo cum statu
comprehensoris. — Nos putamus n< I um voluntatis in
Christo quatenus dirigitur scientia infusa esse liberum et
meritorium, quia sub hoc respectu regulatur scientia via-
toris et idcirco est actus viatoris. — Alii tamen Thomista;
eum Alvarez reponunt etiam per scientiam beatam salvari
posse libertatem, hoc modo : Deus clare visus ut. est ratio
diligendi creaturas non necessitat voluntatem. Dilectio
enim beatifica animae Christi erat libera eadem ratione qua
dilectio beatifica ipsius Dei est actio libera. Atqui dilectio
beatifica Dei est libera quatenus est ratio diligendi creatu-
ras. Ergo dilectio Christi erat, libera, quatenus versabatur
* circa Deum quidem in se, tamen sub speciali considera-
tione, ut est ratio tli ligi bili tal is aliorum a se.

Poterat ergo ejus charitas esse principium merendi sub
hac speciali ratione, ut tendens in hanc diligibilitatem
Dei per opus redemptionis assequendam. Peracto opere
redemptionis et ha;c tendentia in Deum desinit esse. Ergo
et charitas Christi, cessante in execuLione, seu, ut Alvarez
loquitur, in actu exercito, hac ratione diligibilitatis, non est
amplius libera". »

1. Can. 16, Denzingkr, 269.

2. Denzinger, 291.

2. Lue., xxn, 42.

1. P. Szabo, O. P., Xenia Thomistica, 11, 158-459.

YRTR',1 LUS QUARTUS

ni', nrnui-i opichatiom-: i.x ciiiusto

AII AIIT. ] ET 2 O. XIX S. THOM/K

I. Errores. — Refert imprimis Angelicus errorem moner-
gelarunt, qui erani pariter monolheleise, quorumque liaic
erat doctrina : sicut est in Christo mia voluntas, ita quoque
una est operatio; et. licet sint in Christo plura operata,
quatenus divinitas aliud agebat per seipsam, v. g. portare
mundum verbo virtutis sua;, aliud per naturam Immanain.
scilicet ambulare, ete. remancl lamen operatio una, quia
est unum principium operandi unaque virtus operati va,
nempe divinitas, quffi humanitatem movet.

II. Principium S. Thomae : In Christo humana natura
propriam habet operationem, distinctam a divina opera-
tione ; et similiter natura divina habet operationem pro-
priam distinctam ab operatione humana (a. I).

Probatur ratione eificacissima. Ubicumque movens eu
motum habent formas proprias et, distinctas, ibi sini oportet
propria: el, distincto operationes : cum enim forma sit
principium quo operandi et virtus operandi, tot esse de-
bent operatione* quot sunt forma' distincta 1 . Sed in Christo
duplex vigol forma distincta, scilicet humana, (pia:
remancl integra etiam posl unionem, el divina, quae est
immutabilis. Ergo sunt in Christo operatio divina propria
et distincta, et operatio humana propria et distincta 1 * .

Natura tamen divina utitur operatione natura? humana!

1. S. Ephraem Syrus, ante exortam hseresim monotheletarum,

si quidem obiit an 373, doctrinam praesentem diserte vindicat :

« Quandoquidem homo fieri et formam servi assumere volui I.

iiiraque in terris peregit : nempe quae Dei sunt et qua? sunt hominis.

Ipse unus exercuit el divinum dominatum et humanam servitu-

tem. o Serm. I in Iiehci. Sanci., edit. I.amy, i . 1, p. ;54.

)

aut. iv. ni di i*i.n i ochiiAriONi: in ciiiusto GOb-

•"••ut operatione instrumenti, et natura humana participat
■qmrationem divina? naturae sicut instrumentum participat
op :rationem principalis agoniis.

Recolantur dicta q. xiii. de causalitate inslriimcntoli
Immanitatis Christi. Confirmatur. Si esset in Christo una
operatio, id fieret vel quia natura humana non haberet
propriam formam, vel quia ex virtute divina et humana
, ssol con Hala una virtus. Atqui utruinque est impossibile.
Ergo. Proli, min. Si natura humana caret propria forma,
jam non est integra, dum fides docet duas remanere n
Christo naturas integras et perlectas. Aliunde nequit ex
irtute divina et humana conflari una virtus, nisi fiat
confusio naturarum, dum est do fide remanere duas naturas
inconfusas.

III. Doctrina catholica. — De fide est fuisse in Christo

• luas naturales operationes. Concilium Romanum sub
Martino 1 confitetur « duas unius ejusdemque Christi Dei
nostri operationes eoluerontes unitas, divinam el huma-
nam 1 * * . » Concilium ConstantinopOlitanum 111 definit simul

.,s" in Christo el duas naturales voluntates et duas naturales
operationes : ovo ©u«x7$ evepyeia;*. Professio fidei Leo-
nis IX : « Duas voluntates et operationes habentem 8 , i:
Item Concilium Florentinum el. Professio Fidei Orienta-
libus praiscripta a Benedicto XIV 4 .

Scriptura Christo tribuit et. opi.ralioiiem divinam, qua

• grotos sanat, mortuosque suscitat et operatur eadem
quae Pater : « Pater meus usque modo operatur et ego
operor 5 » ; et operationem humanam, quia sicut cteteri
homines conversatur, manducando, ambulando, patiendo,
merendo.

Principia patristica. saepius commemorata, eamdem veri-
item enucleant : Christus assumpsit omnia quae in natura
nostra plantavit, el qua- curare debuit. 9 . Plantavit autem

1. Can. II, Denzinger, 264.

2. Denzinger, 292 ss.

3. I c , 344.

4. Idem, 710, 1465.

5. Joan., v, 17.

6. Vidimus n. II testimonium S. Efiiriem; videantur insuper:

606 TRACT. DE VERBO INCAKN. ET REDEMPTORE. 0. XI.

ART. IV.

DE DUPLICI OPERATIONE IN CHRISTO 607

in nobis virtutem operativam ac debuit et virtutem opera- j
tivain et operationem humanam curare.

Ergo et virtutem et operationem humanam assumpsit.

IV. De operatione THEANDRICA. — Illa formula

celebritatem in Ecclesia habuit praesertim ob scripta I)io
nysii (quidquid sit de illo auctore), in quibus pluries usur-
patur 1 . Optimum sensum referi, quatenus innuit opera-
tionem in qua communicant et natura divina et natura
humana Christi, ut miraculum, in quo virtus sanativa csl
naturae divinae et contactus physicus est naturae humana;.

Quidam tamen haeretici eo vocabulo abusi sunt, ut fin-
gerent operationem quamdam ex divina et humana con-
flatam seu mixtam. Concilium porro Romanum sub Mar-
tino I, 649, interpretationem illam erroneam eliminavit :

« Si quis secundum scelerosos haere Li cos deivirilcm opera-
tionem, quod Graeci dicunt OeavSpix^v, insipienter suscipit,
non autem duplicem esse confitetur secundum sanctos
Patres, hoc est divinam et humanam, aut ipsam deivirilis.
qua; posita est, novam vocabuli d.ctionem unius esse
dosignativam, sed non utriusque mirificae et gloriosae uni-
tionis demonstrativam, condemnatus sit 2 . » Legitimo autem
sensu dupliciter accipi potest : late quidem omnes opera-
tiones humanae Christi dici possunt thenndricee, Dei et
hominis simul, tum quia omnes sunt operationes personae
divina;, tum quia Verbum divinum omnes operationes
humanas in Christo moderabatur et dirigebat ; stiicto
autem et proprie, operatio theandrica est in qua fit com-
munio utriusque naturae et in qua tamen utraque natura
operatur quod suum est : sic in miraculis, ut dictum est,
natura divina pnebet virtutem sanandi aut suscitandi,
natura autem humana concursum praevium praestat,
orando, tangendo, supplicando, etc.

Gregor. Nazianz., Episi. CI ad Cledon., n. 7; P. G., xxxvii,
182; S. Ambros., Episl. XLVIII adSabin., n.5; P. L., xvi, 1153;
Fid. Orlhod., lib. III, c. evi; P. G., xciv, .005.

1. De Eccles. Hierarch., c. m, 4, et Episl. IV ad Caium; P. G.,
iii, 429, 1073.

2. Can. 15 ; Denzingeh, 268.

V. Triplex ergo in Christo est operationum genus. —

\liae quidem sunt pure divina?, ut creare, conservare, etc. ;
alite autem sunt ratione humana; tantum, ut pati, orare ;
:| li® demum ratione utriusque natur®, ut dictum est de
miraculis. Prima? operationes nequaquam dici possunt
theandricae, quia in illis humanitas nullatenus cooperatur ;
secundi vero generis operationes dici possunt theandrica;
sensu lato, cum sint alicujus qui est Deus et homo ; tertii
autem, generis operationes sunt theandrica; proprio et
stricto 'sensu.

Haec est itaque differentia inter latam et propriam accep-
tionem : operatio theandrica lato sensu importat naturam
humanam tanquam principium a quo procedit, et personam
divinam cui tribuitur, et a qua valorem desumit, sed nulla-
tenus importat naturam divinam ; operatio autem thean-
drica stricto sensu importat et naturam divinam, tamquam
primam et principalem causam, et naturam humanam,
tanquam causam coopcrantem, et personam divinam tan-
quam principium unicum cui omnia tribuuntur 1 .

VI. Utrum in Christo sint plures operationes huma-
nae (a. 2). — Sensus quaesiti non est utrum sit in Christo
unum genus aut una tantum species operationum : sicut
enim sunt in Christo et in quolibet homine, diversa genera
potentiarum anima;, ita diversa esse possunt operationum
genera ; sed quaeritur utrum sit una operatio humana
scilicet qua- procedi! ab Immine ut homo est, scilicet per
intellectum et voluntatem.

Responsio est affirmativa et efficaci ratione probatur.
Operatio humana est qua; a deliberata hominis voluntate
procedit. Atqui omnes Christi operationes, sive rationalis
sive sensitivae partis a voluntate deliberata procedebant
vel pendebant; imo et actiones corporales aliqualiter ad
voluntatem ut instrumentum Verbi pertinebant. Ergo
una tantum fuit in Christo operatio humana.

1. Cf. Hugon, Causalite inslrutnenlale, p. 78 ss. Le M ij siere
de V Incarnalion, pp. 288-289; Le Myste re de la Mdemplion, pp. 89-

90.

f i08 THACT. DE VERBO 1NCARN. ET REDEMPTORE. Q. XI .

Sensu propriissimo operatio humana dicitur quse esi
etiam libera ; sensu autem minus stricto sed etiam voro
dicitur operatio humana qua) a principio humano, intel-
lectu et voluntate procedit, sive libere sive necessario, el
sic etiam visio beatifica est operatio humana.

ARTICULUS QUINTUS

DE MERITO CHRISTI
AD AUT. 3 liT 4 S. THOM/E

i. Existentia meriti in Christo, — Quia sermo habitus est
de operatione humana ejusque indole, subsequitur logice
consideratio de fructu operationis humana), quod est
meritum : art. 3 est de merito quo Christus sibi meruerit,
irt. 4 de merito quo aliis meruerit.

Probat Ang licus sibi meruisse Christum sive Scriptura
sive ratione. Scriptura enim tribuit merito obedientise
exaltationem nominis : « Factus obediens usque ad mor-
tem... Propler quod Deus exaltavit illum 1 . » Ipso Christus
gloriam sui corporis repetit ex passione : « Nonne ha;c opor-
luit pati Christum et ila intrare in gloriam suam 2 ? ». Ilie
■ xhibetur passio ut causa glori* corporis meritoria.

Ratio theologica breviter ila perstringitur. Tribuendum
'•st Christo quod majoris est perfectionis, nisi aliud obstet.
Atqui majoris est perfectionis habere aliquid ex merito
d. per se quam sine merito el per alium, caderis paribus,
sicut causa qua; est per se potior est ea qua; est per aliud.
1'irgo debuit Christus per meritum habere quidquid fuit hoc
modo possibile, nempe qua; non repugnant ejus perfec-
tioni ab initio.

Unde non debuit mereri gratiam : nam luec, eum sil
principium meriti, non cadit sub merito ; nec gloriam ani-
ma), quia meritum est ejus quod nondum habetur. Christus
autem debuit semper habere animas gloriam essentialem
eu jus carentia nimium perfectioni ejus officeret 8 .

1. Phitipp., ii, 8.

2. Luc., xxiv, 26.

3. Quapropter S. Officium certam declarat sententiam qua
statuit fuisse in anima Christi ab initio scientiam quam habent •
beati seu comprehensoros. Act. Apost. Sedis, X. 282.

•610 TRACT. DE VERUO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XI.

Gloria autem corporis, exaltatiove sui nominis, et alia
hujusmodi, non repugnant perfectioni, scienti* et charita- I
iis, et aliunde sunt minus quam dignitas merendi. Ergo
debuit illa non statim habere sed mereri.

II. De merito Christi quoad seipsum. Duplex error
vitandus. — Primus est subordinatianismus, nempe error
eorum qui Christum ita Deo subordinabant, ut dicerent
Christum, puram creaturam, sibi meruisse unionem cum
Deo, gloriamque sive corpori sive animae. Alter est error j
Calvini, scilicet : tantus fuit erga nos Christi amor, ul
ipse sibi nihil quaesierit, nec sibi aliquid meruerit, sed
hominibus tantum.

III. Doctrina catholica est Christum 1° meruisse, gene- i
ratim ; 2° meruisse sibi bona omnia quae beatitudinem
accidentalem spectant. Communis autem est theologorum
sententia meruisse Christum a primo Incarnationis mo-
mento.

Existentia meriti in Christo asseritur textibus jam citatis,
et ex eo probatur, quod fuerint in Christo omnes meriti
conditiones. Ut enim operatio humana sit meriti capax,
debet esse libera, a charitate procedere in viatore, et fieri
in obsequium Dei illam acceptantis. Porro humana operatio
in Christo erat liberrima, nec fuit in illo motus indelibera- i
tus ; procodebatque a charitate, quae erat in summo, sicut
et gratia 1 ; fiebat a viatore, nam Christus, licet compre- ]
heiisor, erat tamen viator et scientiam hab, bat quae est I
principium merendi, saltem scientiam infusam ; demum
cral Deo grata et accepta, juxta illud : « Quae placita sunt
ei facio sempor*. »

Meruisse sibi ea qua; pertinent ad exteriorem excellen- ■

1. Putat Toi.htus, in h. 1., Christum meruisse per oharitatein
viatoris. — At recolatur non fuisse in Christo duplicem oharitatein,
sicut erat multiplex scientia; sed per eamdem oharitatein et me-
rebatur et jam Deo fruebalur.

Sufficit ad meritum ut merens habeat scientiam viatoris, dis-
tinctam a scientia comprehensoris, ut sic habeatur principium
Tegulans actus viatoris ; eadem autem charitas, quatenus regulatur
scientia infusa, est principium meriti et quatenus reeulalur scien-
tia beata est principium amoris beatifici. Vide supra, p. 603.

2. .Joan., viii, 29.

ART. V. DE MERITO CHRISTI 611

l ia ni, sicut, est ascensio, exaltatio, et alia hujusmodi, est
doctrina manifesta et Scriptura- et Traditionis. Praeter
textus allatos, valent etiam verba Apocalypsis : « Dignus
est Agnus, qui occisus esi. accipere virtutem et divinitatem
et sapientiam et fortitudinem et honorem et gloriam et
benedictionem 1 . » Ubi gloria illa et exaltatio adseribi
videntur merito passionis et mortis.

S. Thomas ex epist. ad Philipp. II, 6-11 triplicem merito
Christi attribuit exaltationem propter triplicem humilia-
tionem : 1° gloriam quae resurrectionem consequitur, prop-
ter exinanitionem : quia exinanivil semelipsum, Deus exal-
laoil illum ; 2° manifestationem divinitatis, eo quod sese
humiliaverit sub forma servi : formam servi accipiens,...
donavit illi nomen ; 3° venerationem totius creationis prop-
ter obedientiam usque ad mortem : factus obediens usque
ad mortem... ul omne genu flectatur 2 .

Inccepisse porro meritum a primo Incarnationis mo-
mento, eruunt theologi ex Epist. ad Uebr. : « Irgrcdiens-
mundum, dicit : ... Ecce venio, ut faciam. Deus, volunta-
tem tuam 3 . » Ingressus in hunc mundum inteltgvtur de
initio Incarnationis. Paulus quippe exhibet oblationem
illam ceu Deo maxime gratam, ac proinde meritoriam.

Nec deerant illo primo insl anti conditiones meriti : scientia
quippe infusa universalis usum liberi arbitrii expeditum'
reddebat et charitas jam intensa influxum caderis virtu-
tibus earumque actibus communi' abat 4 .

Objicitur : Qui non meretur gloriam anima; nec gloriam
corporis potest mereri. Sed Christus non meruit gloriam
animae; Ergo nec gloriam corporis.

1. Apoc,, v, 12.

2. S. Thom., Comm. in Episl. Philipp., n.

3. He.br., x, 0-9.

4. S. Bonaventura, /// Sent., disl. XVI I, ari. l,q. i, ydmill.il'
Christum a primo instanti meruisse habitu, et post breve inter-
vallum, ut fleret deliberatio, me uisse actu. — At in illo qui habet
scientiam infusam motus liberi arbitri et idcirco mer u possunt
esse in primo instanti. Scotiis (in prffif. I Seni.) putui meritum
respectu gloriae corporis non luisse nisi indirectum, quia hiec
gloria erat jam debita. Verum respondetur aliquid posse reddi,
duplici titulo, scilicet dignitatis et meriti.

6G12 TItACT . DE VEBBO 1NCARN. ET REDEMPTORE. Q. XI.

Besp. : Si osL cornprehensor ratione corporis, si cui
ratione anima;, concedo ; si est viator ratione corporis, dum
ratione anima; est jam cornprehensor, nt go. Concedo min.
et rng. conci. — Christus debuit esse cornprehensor ratione
anima;, quia ejus perfectio requirebat ab initio gloriam
essentialem ; sed debuit esse viator ratione corporis, vil
finem Incarnationis, qui est salus hominum per passionem,
et mortem, procuraret, et sub hoc respuet u potuit mereri
gloriam corporis, quae aliunde erat sibi debita. Cf. ad 3.

IV. De merito Christi quoad nos. Principium S. Thomce

(a. 4). — Angelicus quaesitum solvit ex dictis q. vm do
gratia capitali. Qui est hominum caput potest influere
in omnia membra motum et vitam supernaturnlem. Chris-
tus porro est omnium hominum caput. Ergo potest in
omnes inllere gratiam, quod fit praecipue per causalitatem
meriti.

V. Testimonia scripturistica. — Prima series textuum :
« De plenitudine ejus nos omnes accepimus 1 . » Agitur de
influxu speciali, qui competii Verbo ut Incarnato, ac proin-
de non de sola causalite physica, qua; convenit etiam Patri,
sed <le causalitate meritoria, qua; fit ratione natura;

. assumpta;.

Secunda series ; Christus dicitur via, veritas et vita*.
Sed vita est gratia Dei per Jcsum Christum. Ergo Christus
influit nobis gratiam merendo.

Tertia series : Se habet meritum Christi in ordino ad
justificationem, sicut demeritum Ad® ad condemnatio-
nem: «Sicut per unius delictum in omnes homines in con-
demnationem, sic et p. r unius justitiam in omnes homines
in justificationem vita; 8 . » Sed demeritum Ad® derivatur
ad condemnationem aliorum. Ergo mullo magis meritum
Christi ad aliorum justificationem.

Quarta series textuum, ubi dicitur omnem benedictio-
nem spiritualem a Christo in nos provenire : « Benedictus
Deus et Pater D. N. J. C., qui benedixit nos in omni bene-

1. J oan.j r, 14-1 G.

2. Joan., v, 6.

3. Rom., v. 18.

ART. V. DE MERITO CHRISTI

«13

dictione spirituali in caelestibus 1 . » Atqui omnis benedictio
% pirilualis complectitur quaecumque ad ordinem supema-
I oralem spectant. Ergo haec omnia ad nos per meritum
< i luisti derivantur.

VI. Traditio catholica. — Patres illud dogma efleruut,
dum Incarnationem exhibent tanquam recapitulationem,
instaurationem, qua nobis restituuntur omnia bona in
Vdamo amissa 2 .

Concilia profitentur gratiam nobis dari per Jcsum Chris-
tum vel per Jcsu Christi merita.

Sic concilium Milevitanum definit gratiam Dei per
■ lesum Christum praestare ul quod faciendum cognoverimus
etiam facere diligamus atque valeamus 3 . — Concilium
Vrausicanu m II item definit Christum influere in nos gra-
tiam, sicut, vitis palmitibus vitale alimentum subminis-
trat 4 . — Concilium Florentinum « credit profitetur et
docet neminem unquam ex viro feminaque. conceptum a
diaboli dominatione fuisse liberatum nisi per meritum
mediatoris Dei et hominum J. C. D. N. 5 . »

Concilium Tridenlinum perpetuo recolit et extollit
valorem et necessitatem meritorum Christi : peccatum ori-
ginale non potos! per aliud remedium tolli quam per meri-
tum unius media loris D. N. J. C. Justificatio et renasccnlia
Iit per meritum passionis ejus ; justificationis causa meri-
toria est dilectissimus Unigenitus D. N. J. C. ; non possunt
homines sine Christi juslitia per quam nobis meruit jus-
tificari 8 . *

Demum Lota Traditio in his verbis sacrae liturgi® resu-
mitur, qu*, adeo frequenter repetita, efficaciter inculcant
omnia a merito Christi ad homines derivari : Per Christum
I luminum Nostrum .

1. Epties., i, 3.

2. Cf. S. Iren., Coni, llatrcs., lib. V, c. i, xvi, xvii ; R. C., vii,
1121 ss., 1161, 1169; S. Gregor. Nyss., Orat, calecli. magn.. 15 ;
P. G„ xlv, 43.

3. Can. 4; Denzinger, 104.

4. Can. 24 ; Denzinger, 197.

5. Decrcl. pro Jacobilis; Denzinger, 711.

6. Cf. Sess. V. can. 3; sess. VI, cap. m, mi, xm; can. 10.

014 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XI.

VII. Ratio theologica. — Cum meritum sit proprietas
gratiae, tantum se extendit quantum ipsa gratia. Atqui
in Christo gratia se extendit ad omnia bona salutis : cum
sit absolute plena, tum intensivc quoad summum gradum,
tum extensive quoad omnes effectus supernaturales 1 . Ergo
meritum Christi ad omnia salutis bona se extendit.

Confirmatur. Ut quis mereri possit caeteris gratiam do
condigno, requiritur et sufficit ut instituatur eorum caput
vel efficiatur una cum ipsis persona mystica ; quia sic
operatio ejus ad caeteros pertinet sicut ad sua membra
Atqui Christus vi gratiae capitalis constitutus est omnium
hominum caput 2 3 . Ergo potest omnibus mereri gratiam dc
condigno, sicut et satisfacere de condigno pro peccatis ;
ita ut merita et satisfactiones hominibus tamquam suis
membris applicentur.

Satius erit recolere verba quaedam Angelici quibus con-
tinetur tota doctrina de merito et de satisfactione vicaria
Christi : « Et ideo opera Christi hoc modo se habent tam ad
se quam ad sua membra, sicut se habent opera alterius
hominis in gratia constitui ad ipsum 8 . » — « Caput et mem-
bra sunt quasi ulia persona mystica ; et ideo satisfactio
Christi ad omnes fideles pertinet sicut ad sua membra 4 . >*
Haec est ergo tota salutis ceGonomia in praesenti ordine S
omne bonum supernaturalc a Christo derivatur : « Et non
est in alio aliquo salus. Nec enim aliud nomen est sub ccelo
datum hominibus, in quo oportet nos salvos fieri 5 6 * . »
Angelis autem et protoparentibus in statu innocentia
meruit Christus, non quidem gratiam aut gloriam essen-
tialem, sed qmedam bona supcrnaturalia, quas ad gratias
accidentales vel beatitudinem accidentalem referuntur 8 .

1. Supra, q. vn.

2. Q. vm.

3. III P., q. xlviii, a. 1 .

4. Ibid., q. ii ad i.

5. Ad., iv, 12.

6. De merito Christi cf. opus nostr. : Le Myslere de V lnccirnalion,

c. vn ; P. Szabo, O. V., Xenia Tliomislica, ii, 449 so. ; A. Michel,

Diclion. Ihiol. calhol., ari. Jisus-Chrisl.

QU-ffiSTIO DUODECIMA

De his quae conveniunt Christo
secundum habitudinem ipsius ad Patrem
et Patris ad ipsum

\n o. xx-xxiv s. nroMi:

Doctor Angelicus novum in Incarnatione allendii res-
pectum, qui etiam ad Redemptionem refertur : habitudi-
nem scilicet Christi ad Patrem, el hinc sermo de subjec-
tione, q. xx, oratione q. xxi, et sacerdotio Christi q. xxn ;
et habitudinem Patris ad ipsum, et hinc sermo de adop-
tione, q. xxiii, et praedestinatione Christi, q. xxiv.

Quia jam errores pneeipuos <lo. Incarnatione excludimus
et. fundamentalem doctrinam stabilivimus, sufficiet in
praesenti praecipua capita summatim recolere.

ARTICULUS PRIMUS
l)E SUn.lECriONE C MUSTI

AI) 0- XX S. T1IOM.T.

i. Sensus et status quaestionis. — Recolimus alibi erro-
rem subordinatianorum, qui Christum subjiciebant Patri,
non solum ratione humana; naturae, sed etiam ut Verbum,
■•o quod Verbum exhiberent tamquam creaturam omnium
perfectissimam 1 . Quam haeresim catholica Ec. lesia invicti’
debellavit. Agitur solum in praesenti de Christo homine,
seu de Christo secundum naturam assumptam. Cf. rosp.
ad 1.

1. Cf. De Trinit., I vol., p. 348 ss.

61fi TRACT. I>E VERBO INCARN. KT REDEMPTORE. Q. XII.

II. Conclusio : Christus secundum naturam humanam
est Patri subjectus tripliciter : secundum bonitatem, dis-
positionem seu servitutem, et obedientiam (a. 1).

Ille dicitur secundum bonitatem Deo subjectus qui esi
eo minor secundum bonitatem. Jam vero Christus horno
esi secundum bonitatem Deo minor, siquidem bonilas
Dei esi per essentiam, bonitas autem Clirisli hominis per
participationem. Quo sensu dicit ipse Christus : « Uni is
esi bonus. Deus 1 * * * * * . » Et : « Paler major me esi*. », scilicet
secundum naturam humanam ; dum alibi dici! : « Ego e!
Pater unum sumus 8 », scilicet secundum naturam divinam.

Ille vero dicitur subjectus secundum dispositionem, seu
servitutem, qui subjacet operationi divina: dispositionis.
Porro Christus se subjiciebat omnibus qua: disponebat
divina ordinatio. Ergo sub hoc respectu dici debet servus
Dei, sicut testatur Paulus: formam servi accipiens*.

Ille demum dicitur secundum obedientiam subjectus,
qui praeceptis Patris in omnibus subesi. Christus autem
praeceptis subjacebat seniper. juxta illud : « Quae plae.il a
sunt ei facio semper*. » Unde dicitur nbediens : facitis ohe-
diens usque ad mortem B .

III. Hinc solvitur quaestio utrum Christus ut homo
sit vere servus Dei. — Themistae communiter affirmant,
contradicunt aliqui cum Vasquezio ; sed videtur quasi
quaestio de. nomine, ut animadvertit Sylvius, in h. 1. — .
Scriptura testatur Christum formam servi accepisse, et
ratio S. Thomae omnino evincit Christo ut homini conve-
nire subjectionem servitutis, secundum quod omnis crea-
tura Deo servit, ejus ordinationi subjecta. In documentis
quidem quibus Adrianus I, 785. et concilium Francofor-
diense errorem adoptianismi condemnant 7 , prohibetur ne
Christus vocetur tam servus quam filius adoptivus.

I. Mattii., xix, 17.

.Io AN., xiv, ‘28.

.Io an., x, 37-38. Cf. S. Augustina, / De Trini I., cap. vn ;
P. xi.ii. 828, 820.

1. Philipp., ii, 10.

.1 oan ., viii, 29.

< ; . Philipp., n, 18.

7. Cf. Mansi, 1. XII, 811 ss.

art. i.

DE SUBJECTIONE CHRISTI

(117

Respondemus cum Sylvio duplicem esse servitutem :
aliam legalem seu poenalem, -ut eorum qui in bello capti sunt ,
,,t hoc modo Christum non esse servum intendunt praefata
documenta ; aliam vero naturalem, qu.a scilicet aliquis,
ratione originis, est alteri subditus, eique tenetur obsequi :
sic filius est parentum servus et omnis creatura Dei ; ei
hoc sensu Christum hominem esse Dei servum probari!
rationes adductae.

IV. Christus non potest dici subjectus sibi simpliciter,
sed cum addito : « secundum naturam humanam » (a. 2),

— Ponitur a D. Thoma ille articulus, ut concilientur
diversi modi loquendi Graecorum et Latinorum. Graeci enim
ut Cyrillus Alexandrinus et .1. Damascenus, quo efficacius
excludant nestorianos, qui plura adstruebant in Christo
supposita, negant Christum esso sibi subji ctum ; Latini
autem cum Augustino, ut ostendant diversitatem natura-
rum, asserunt Christum esse sibi subjectum secundum natu-
ram assumptam.

Ia pars breviter ostenditur. Ut quis sit simpliciter sub-
jectus et alius simpliciter dominus, requiritur pluralitas
suppositorum, ita scilicet ut sit una persona domina et alia
subjecta. Cum autem de fide sit unum esse in Christo suppo-
situm, nequit dici Christus simpliciter sibi subji ctus.

II* pars explicatione manifestatur. Quum Christus sil
Deus et natura humana sit Deo essentialiter subjecta,
potest dici Christus sibi ipsis subjectus Vel seipso minor 1 ,
secundum naturam humanam, ut sic indicetur duas esse
in uno supposito naturas, et humanam divinas subjici
in eodem supposito.

Quia autem efficax subjectionis forma est oratio, jam
de oratione Christi est sermo habendus.

1. Cf. S. Augustin., I. De Trinii., c. vn ; P. L., xt.ii, 828, 829.

ARTICUL US S EGUN RUS

DE 0HAT1OM-: CII HI ST I
Ali (1. XXI S. THOM.H

I. Christo ut homini convenit orare (a. 1). — Conclusio

est de fi<le, propter manifestissima Evangelii testimonia ;
« Erat pernoctans in oratione Dei 1 . Ego pro eis rogo... Noji
pro eis autem rogo tantum. se<l et pro eis qui credi f uri sunt
per verbum eorum in me 2 . »

Probatur breviter ratione theologica. Oratio esi explicatio
propria) voluntatis apud Deum, ut Deus illam impleat.
Christus autem debuit explicare voluntatem suam huma-
nam Deo : beet quippe voluntas divina sit efficax et effec-
tiva, voluntas tamen humana indigebat ope divina, quam
debebat implorare. Ergo Christo homini, seu quatenus
habet voluntatem humanam, convenit orare.

II. Utrum vero Christus nunc in coelis oret pro nobis.

-Certum est ipsum orare saltem interpretati yo, scilicet
exhibendo Patri vulnera, seu humanitatem cum stigma-
tibus suis ; et hoc saltem asserunt verba Pauli : « Semper
vivens ad interpellandum pro nobis 8 . » Contendunt plures,
ut Meilina et Vasquez, Christum non jam orare pro nobis
proprie et formali for ; sed communior sententia affirmat.

Et merito, nam id ingerunt textus S. Scripturas. In prffi-
fato loco Paulus ostendit Christo competere verum et
sempiternum sacerdotium, eo quod semper sit vivens ad
interpellandum pro nobis. Atqui vero et sempiterno sacer-
dotio competit semper oratio proprie dicta. Ergo Christus
semper et proprie orat pro nobis.

1. Luc., vi, 12.

2. Joan., xvii, 9, 20.

3. Uebr ., vir, 25.

art. n.

DE ORATIONE CHRISTI

619

Insuper Christus semper remanet noster advocatus apud
Patrem 1 et mediator Dei et hominum*. Sed verus advocatus
rogat proprie, et verus mediator debet preces pro hominibus
offerre Deo quamdiu isti indiguit.

Sicut autem Christus, sensu superius explicato, est
subjectus sibi, ita potest in se secundum humanam volun-
tatem rogare Verbum, quod habet, voluntatem divinam
efficacissimam ; et hoc modo ilici potest ejus oratio ad
fotam dirigi Trinitatem 3 .

III. Christo convenit orare secundum sensualitatem,
non quasi oratio sit actus sensualitatis, sed quasi oratio
sensualitatis affectum exprimat ut ejus advocata (a. 2).

— Prima pars liquet, cum oratio sil ascensus mentis in
Deum et collationem quamdam importat, quai est actus
rationis. Declaratur altera pars. Oratio in nobis interdum
per mentem exprimit sensualitatis desiderium. Ita debuit
esse in Christo propter tria : 1° ut constaret ipsum assump-
sisse verum affectum sensitivum ; 2° ut ostenderet licitum
esse velle secundum appetitum aliquid quod Deus non
vult, dum modo non intendamus Deo resistere ; 3° ul
doceret appetitum sensitivum debere in volito formali
se conformare volito divino.

IV. Conveniens fuit ut Christus pro se oraret, voluntatis
etiam deliberatae affectum exprimendo (a. 3). — Constat
jam Christum orasse pro se, ut ostenderet affectum sen-
sualitatis et voluntatis naturalis, ut quando petivit ul.
transiret a se calix passionis ; ai etiam debuit orare pro se,
affectum voluntatis di liberatas exprimendo, ut nobis
ostenderet orandum esse et pro beneficiis jam acceptis,
et pro beneficiis nondum habitis, sed habendis.

V. Oratio Christi proprie dicta semper fuit exaudita

(a. 4). — Oratio qua ostendebat suam voluntatem natu-
ralem et motum sensualitatis, ut transiret a se calix, non

1. I Joan., ii, 1.

2. I Tim ., ii, o.

3. Cf. L. Janssens, t. IV, p. 723.

620 TRA.CT. DE VERBO INGAHN. ET REDEMPTORE. Q. XII.

fiiih exaudita, nec etiam oratio qua; erat desiderium 1 pro
salute omnium, quia non erant orationes proprie dict®,
seil ad voluntatem mere antecedentem referebantur ; at
oratio absoluta et voluntatis consequentis fuit semper
exaudita.

Oratio quippe proprie dicta est manifestatio voluntatis
efficacis. Sed voluntas efficax fuit semper adimpleta in
Christo. Ergo et oratio proprie dicta fuit semper exaudita.
Probatur minor. Voluntas Christi efficax erat semper con-
formis voluntati di vi n te etiam quoad voJitum materiale.
At voluntas conformis voluntati divinae etiam quoad voli-
tum materiale fuit semper impleta, sicut et ipsa voluntas
Dei. Ergo 2 3 .

V I . Speciabs difficultas ex respons. S. Thomm ad 2. —

— Jansenistas abutebantur verbis S. Thomae, ut inde
«ruerent Christum non esse mortuum pro omnibus, nec
voluisse salutem nisi praedestinatorum : « Dominus non
oravit pro omnibus crucifixoribus, neque etiam pro omnibus
qui erant credituri in eum, sed pro his solum qui erant
preedfislinali, ut per ipsu m vitam consequerentur aeternam.»

Ex toto corpore articuli omnino liquet. Doctorem Ange-
licum loqui de oratione absoluta et de voluntate conse-
quenti ; quo sensu manifestum est orationem fuisse pro
solis praedestinatis ; at aliunde constat S. Doctorem minime
recedere a doctrina catiiol ca de voluntate salvifica, alibi
vindicata 8 .

Hinc concluditur qu-.m merito damnata fuerit Romae,
die 18 j ulii 1726, censura quorumdam professorum Dua-
censium, qui responsionem S. Thomae ad 2 ut jansenianam
reprobare et. sugg liare ausi luerant.

1. l’rop. -il damnata in Quesnello : « Desideria Christi semper
habent effectum ; pacem intimo cordium affert quando eis illam
optat. »

2. Cf. qua diximus supra de potentia anima; Christi.

3. Cf. vol. 1. p. 250 ss.

ARTICULUS TERTIUS

DE SACERDOTIO CUItlSTl
AD Q. XXII S. THOM7E

I. Notio genuina sacerdotii (a. 1). — Sacerdos dicitur
qui legitima auctoritate deputatus est et consecratus, ut
sit mediator inter Deum et hominem, tradendo sacra, ac
praesertim sacrificium offerendo.

Quum non agat nomine proprio, sed nomine societatis,
et personam publicam sustineat, debet, non a seipso vel
ab aliquo privato, sed ab auctoritate 1< gitima deputari ; et,
quia constituitur ad res supernaturales tractandas, debet
ab ipso Auctore ordinis supernaturalis vocari. Quie qui-
dem vocatio importat consecrationem quandam internam
ir electo ; oportet quippe ut ille qui sacra dat et ministrat
sif ipse sacer et consecratus. Dicitur enim proprie sacerdos
quia proprie dat sacra : sacerdos, sacra dans.

Res porro essentialiter sacra est divinitas, nec esetera
censeri possunt sacra nisi per respectum ad illam. Quaprop-
ter sacra dicuntur quaj ordinem habent ad Deum, vel quia
a Deo descendunt vel quia ad Deum ascendunt ac diri-
guntur. Sacerdos itaque dicitur dare sacra, quatenus
praebet et hominibus res sacras quae a Deo in homines des-
cendunt et dat Deo res sacras quae debent ab hominibus
ad Deum referri.

Res porro sacras qua a Deo in nos derivantur sunt im-
primis doctrina supernaturalis, quae nonnisi per revela-
tionem nobis innotescere potest ; et gratia, quae homines
proprie sacros efficit, sanctificando. Proprium igitur munus
sacerdotis est dare doctrinam quidem seu scientiam divi-
norum 1 per magisterium, gratiam vero per ministerium.

1. Hoc erat etiam in veteri lege munus sacerdotis : < Labia sa-
cerdotis custodient scientiam et legem ex oro ejus requirent. »
Mal., ii, 7. Sermo est de scientia et lege supernaturali.

622 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. XII.

Res autem sacrae, quae debent ab hominibus ad Deum
ascendere, sunt imprimis oralio, qua- est primum creatura) I
rationalis officium, quaeque fit per inodurn adorationis,
amoris, obsequii, petitionis, etc.

Quocirca debet sacerdos Deo preces et supplicationes
nomine populi offerre. Res tamen proprie sacra) quae ab
homine Deo debent offerri sunt dona et sacrificia : est enim
sacrificium quasi totius religionis compendium, ita nempe
ut sacrificium offerre sit rem maxime sacram agere, sacri-
ficium, sacrum jacere. Unde sacerdos, seu sacra dans, pri-
mario et principaliter ad offerenda saciificia ordinatur.

Quapropter sacerdotii notio nequit a conceptu sacrificii
praescindi, ut scite animadvertit concilium Tridentinum :

« Sacrificium et sacerdotium ita Dei ordinatione conjuncta
sunt ut utrumque in omni lege extilerit 1 . »

Cum ergo sacerdos tradat res sacras Dei in ordine ad
homines et res sacras hominis in ordine ad Deum, est pro-
prie mediator inter Deum et homines, et haec est ratio pro-
pria quam hic in art. 1 Angelicus attendit : « Proprie offi-
cium sacerdotis est esse mediatorem. »

Quia igitur notio sacerdotii a notione sacrificii pendet,
aperienda est breviter sacrificii definitio.

Definiri potest sacrificium : oblatio rei sensibilis a compe-
tenti' ministro facta soli Deo, per rcalern vel aequivalentem
rei destructionem, ad agnoscendum supremum Dei domi-
nium, legitime instituta.

Oblatio est genus ; et hinc differt ab oratione, qua?, vi
sui non offert, aliquid Deo. Rei sensibilis, eo quod sit actus
cultus externi. Soli Deo, utpote actus latriae, soli Creatori
reddendus. A legitimo ministro facta, lcgitimequc instituta,
cum fiat nomine lotius societatis in ordine ad Deum. Per
quamdam victima .destructionem, eo quod finis praecipuus
sacrificii sit agnoscere supremum Dei dominium et in,
hypo thesi lapsus, offensum Deum placare. Porro supremum
Dei dominium efficaciter agnoscitur per rei destructionem,
vel realem, ut quum occiditur animal, vel aequivalentem,
quando fil usibus humanis impropria, ut si vinum funda-
t. ir. et pariter, quia peccator, Deum graviter offendendo, 1

1. Sess. XXIII, cap. i.

ART. IIT.

DE SACERDOTIO CHRISTI

623

mortem meruit, requiritur in sacrificio expiatorio, mors,
seu destructio quaedam aut realis aut quas destructioni
moraliter saltem aequiparetur.

II. Errores. — Omnes haeretici qui negant vel perperam
explicant Christum esse mediatorem (de quibus infra
q. xxvi), sicut gnostici, ari ani, rccenl ioresque novatores,
eo ipso inficiantur vel pervertunt Christi sacerdotium
vSociniani speciati m hoc dogma impetunt, contciidunlque
Christum, non in terris, sed solum post ingressum in coelos,
luisse sacerdotem. ModernisLac autem et qui sacrificio
crucis valorem detrectant dignitatem quoque sacerdotalem
a Christo removent, exhibontque sacerdolium illud ut
inerum actum transcendentem, extra humanitatem, nulla-
que objectiva realitate pra-ditum 1 .

III. Fides catholica. — De fide est in priesenti «eco-
nomia Christum esse vere et proprie sacerdotem. Concilium
Ephcsinum illud dogma extollit : « Pontificem el Vposlulum
confessionis nostra; facium esse Christum divina Scriptura
commemorat. Obtulit semel, ipsum pro nobis in odorem
suavitatis Deo et Patri. Si quis ergo Pontificem et Apos-
tolum nostrum dic.t factum non ipsum Dei Verbum...
A. S. 2 . » — Concilium Tridentinum haec docet de sacerdotio
Christi. « Oportuit, Deo Patre misericordiarum ita ordi-
nante, sacerdotem alium secundum ordinem Mclchisedcch
surgore, D. N. J. C., qui posset omnes quotquot sanctifi-
candi essent consummare et ad perfectum adducere. 3 . »

fi®ter um, tota ecclesiastica liturgia, omnesque ritus
adhibiti in sacra ordinatione, Missa? celebratione, sacra-
mentorumve au ministra tione aut officii divini recitatione,
invicta eloquenti® vi conclamant Christum esse proprium
confessionis nostras sacerdotem et pontificem in aeternum.

IV. Testimonia scripturistica. — 1 extus apodicticus est
ille Ps. 10'J : 'i «iu-avit Dominus ct non peenitebit, eum : Tu

1 . Ita prasertim A. c abatier, La dodrine de Vevpialion d son
evolution hislorique, p. 37.

2. Can. 10 ; Denzinger, 122.

3. Sess. XXIII, cap. i.

•524 TRACIT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XII.

es sacerdos in sternum secundum ordinem Melchisedech. .
Quam prophetiam ad se spectare declarat ipse Christus 1 .
Id quoque testatur Apostoius : * Appellatus a Deo pontifex
juxta ordinem Melclnsedech 2 3 4 5 . » Ut ergo efficaciter osten-
datur Christum esse sublimiori sensu sacerdotem, solem-
nitus maxima adhibetur et ipsa juramenti divini firmitas
inuuciiur : Juravit Dominus et non pcenilebil eum. Tanta
emphasis in eloquio divino tantaque vis juramenti in Deo
manifeste evincunt sacerdotium illud non esse metapho-
ricum sed veri nominis, procellens, ac nobilissimum.

Epistola ad Hebraeos vocat Christum Pontificem ma-
gnum, Sacerdotem magnum 6 , et longe latequc exponit, omnes
veri pontificis dotes perfectissime competere Christo 4 .

__ Objiciunt Sociniani exhiberi in hac epistola sacerdotium
Christi extra terras et tempus, sed in cocio ct in aeternitate.

Deponitur : Licet recolatur hic fructus sacrificii in coelo,
hoc tamen consummatio supponit verum Sacrificium olim
peractum, sicut effectus supponit causam ; pariterque, licel
vis sacerdotii sil oterna, dicitur tamen Christus exercuisse
sacerdotium in terra, in diebus carnis suae 6 , per oblationem
corporis sui semel 11 .

V. Testimonia patristica. — Patres apostolici, S. Cle-
mens Romanus, S. Ignatius, S. Polycarpus Christum
vocant pontificem et sacerdotem magnum 7 . S. Justinus
illum prodicat sacerdotem nostrum 8 . Teste S. Ambrosio,

« Mem ergo sacerdos et hostia ", » S. Leo effert illud sacri fi-
ficium « quod verus Pontifex altari crucis per immolatio-
nem suo carnis imposuit 10 .

1. Mattii., xxii, 42-45.

2. Iir.hr., iv, 10.

3. Ilehr., iv, 14, x, 21.

4. liebr., v, vn, viii, ix, x.

■">. liebr., v, 7.

6. x, 10.

7. LEM. ROM., Cor., XXII, xxxvi, uv : S. Ignat., Phi/a-
delph., ix, 1 ; Magnes., x, 3 ; S. Polycahp., ii, 1 ; vi, 2; xn. 2.

5. S. .Iusttn., Dialog., 162, 110, 115, 126.

s - Ambbos., Dc Fide, in, 87 ; P. /.., xvi, 632.

10. S. Leo M. Serm. UV, 3 ; P. xuv, 359-360.

A iit. ih.

DE SACERDOTIO C1IIUSTI

625

VI. Rationes theologicae : Christo competunt omnes
veri sacerdotii dotes. — • 1° Cbristus est mei. iator, inter
Deum et hominem, ut fusius dicetur infra q. xxvi, quia
I angit utrumqoe extremum, scilicet naturam divinam et
naturam humanam, et in uno supposito eongnngil. 2° Est
vocatus a Deo : « Sic et Christus non semel ipsum dari li-
ravit ut pontifex fieret; sed qui loculus esi ad eum: Filius
meus es tu, ego hodie genui le'. » ii" Esi consecratus ei
mictus a Deo : gratia quippe unionis, qme sanctificat for-,
malitcr, est unctio illa eximia qua Christus constituitur
sanctus et sanctificator, sacra dans, verusque sacerdos 8 .
Unde etiam in hypethesi qua fieret Incarnatio homine non
peccante, Verbum Incarnatum, llomo Chrislus Jesiis, esset
vi unionis hypostatica; mediator el sacerdos, I" Christus
dat hominibus res sacras Dei, scilicet doel miam superna
luralem, cum sit noster Doctor el Paedagogus, gratiam el
remissionem peccatorum, cum sil munerum superruit nra
lium causa cL distributor ; datque Deo res sacras hominum,
scilicet orationem el sacrificium, quatenus orat el iuler-
pcllat pro nobis et offert in cruce verum sacrificium, cuju-
missa est incruenta renovatio et applicatio.

Animadvertantur S. Thoma; verba ad 2 : « Unde liam
excellentiori modo hierarchicam seu sacerdotalem potesta-
tem pras angelis habuit, ita etiam quod ipsi angeli fuerunt
ministri sacerdotii ejus. •*

VI L Doctrina catholica est Christum esso non solum
sacerdotem, sed etiam hostiam perfectam (a. 2).

Ille enim est sacerdos qui offert, et hostia ille esi qui
offertur. Sed Christus est simul qui offert et qui offertur.
Ergo est simul sacerdos et hostia. Prob. inin. Offerens non
est, proprie qui mactat ct occidit victimam, nam id flori
potest etiam a carnifice, sed qui deputatur ex officio ad
hostiam Deo dicandam. Porro Christus fuit a Deo deputa-
tus et consecratus ut seipsum Deo dicaret. Unde, licet non
seipsuin occiderit, fuit tamen verus offerens. Permisit
enim se a tortoribus occidi, cum potuisset movi' em a se

1. liebr., v, 5.

2. Cf. supra de Gratia Christi.

ART. III.

DE SACERDOTIO CHRISTI

627

626 THACT. DE VERRO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XII.

removere, sive manus hostium declinando, sive non per
mittendo se captum vulnerari, sive vulnera illata curando,
etc. Voluntarie ergo se obtulit (cf. ad 1 et 2).

Fuit etiam res oblata, seu victima pertecta, nobis pnes-
tando quidquid ex oblatione hostias perfecta; consequimur.
Indigemus enim victima, pro peccato expiando, pro con-
servatione gratife, et pro consecutione glorias. Atqui hac
tria praestat Christus : obtinuit quippe remissionem pecca-
torum. fuitque causa salutis omnibus obtemperantibus
sibi, et introitus in gloriam fit in sanguine ejus. Ergo esi
hostia perfecta.

VIII. Praecipua hujus fidei testimonia. — In Scripturis

et Traditione laudatur Christus ut sacerdos, seu offerens,
et ut hostia, Seu res oblata. « Christus dilexit nos et tradidit
semetipsum pro nobis oblationem ei fiosliam Deo in odorem
suavitatis 1 . » In quo textu exh.betur Christus et ut offe-
reris, et ut hostia oblata.

Patres communiter, cum Tertulliano, S. Ambrosio.
S. Augustino Christum praadicant. sacerdotem et hostiam :
« Idem ergo sacerdos et hostia. » Ipse erat qui offerebat
et quod offerebat 2 . »

Concilium Ephesinum profitetur Christum esse ponti-
ficem qui seipsum obtulit Deo 3 . Concilium Tridentinum
docet sacerdotem D. N. J. C., qui semel se ipsum iu ara
crucis morle inlercedenle Deo Palri oblalurus erat... in
ccena novissima reliquisse sacrificium quo cruentum illud
semel in cruce peragendum repraesentaretur 4 . » Inter
omnes illius doctrina* testes omnino pra;stat S. Ephraim
Syrus, m., an. 373, quem nuperrime Doclorem Ecclesiae
Universalis declaravit (oct. 1920) Benedictus XV.

Scribit porro diaconus Edessenus : « Nullus agnus agno
ccelesti major. Quum sacerdotes terrestres essent et agnus
coelestis, ipse sibi fuit victima et sacerdos. Digni quippe non

J. Ephes., v, 2.

2. Cf. Tertui.i.., Adv. Marcion., m, 18 : P. L., ii, 374-375;
•S. Ambros., De Eide, m, 87 ; P. L., xvi, 632 : S. Augustin., De
Trinit., lib. IV, c. xiv ; P. L., xlii, 901.

3. Can. 10; Denzinger, 122.

I. Sess. XXIII, cap. i.

erant sacerdotes polluti offerre agnum immaculatum,
victimam pacificam , qiize ccelo et lerr;e parem a/ ferebat.
sanguine suo omnia sanctificante'. »

IX. Effectus potissimus sacerdotii Christi est porfecta
remissio peccatorum et quoad culpam et quoad pcenam.

— Dicitur potissimus, non unicus, eo quod sacrificium
Christi non sit solum propitiatorium. sed <*l latreUtioum,
et eucharisticum et impetratorium.

Concdium Tridentinum docet sacrificium altaris, sicut
et sacrificium crucis, esse vere propritiaLorium pro pecca-
tis “.Sacra Liturgia idem efficaciter exprimit :«0 vere digna
Hostia, per quam fracta sunt tartara, redempta plebs
captivita, reddita vita; pnemia. »

Textus scriptura; jam attulimus; recolatur insuper textus
Pauli, in quo dicitur sanguis Christi emundare conscientiam
nostram 3 . Ratio theologica sic resumitur : Duo sunt in pec-
cato nempe reatus culpae el reatus poenae. Sed haec duo tollit
sacerdotium Christi. Ergo. — Tollit quidem maculam, quia
virtute ipsius infunditur gratia, quae corda mundat, culpam
delendo; tollit etiam reatum pcenae, quia illud sacrificium
habet rationem satisfactionis superabundanlis pro delictis
lotius mundi, « suo sanguine omnia pacificante », ut modo
ex S. Ephraem audivimus. Notetur resp. ad 2 : sacrificium
altaris non esse aliud a sacrificio crucis. Ex parte enim
principalis offerentis et ex parte rei oblatae est simpliciter
idem, et pariter quatenus est imago sacrificii crucis :
imago enim et res repraesentata dicuntur esse idem in
esse rcprsesentalivo. Quoad modum vero offerendi esi
differentia : nam in cruce fuit oblatio cruenta, in altari,
incruenta; in cruce Christus fuit unicus offerens, in altari
etiam ministerio sacerdotum offertur ; (d missa applicat
ffectum sacrificii crucis.

X. Christus non suscepit in se effectum proprii sacerdo-

1. S. EpHR.TiM Syri, Hijrnni el Sremones, l. II, p. 577-578. —
Eodem loco, v. 7 et 8, addit, sacrificium crucis renovari rl applicari
» in sacramentum sacri/lcii corporis sui ».

2. Sess. XXII, cap. i et ii.

3. Hebr., ix, 14.

<i28 th.vct. m: verbo incarn. et redemptore, q. xii.

tu (a. -1). — Primo, quia effectus potissimus sacrificii
veri est expiatio peccatorum, Christus autem non habuil
peccata. Secundo, quia ille sacrificio indiget qui indige!
mediatore inter Deum et hominem. Christus autem, i
nedum mediatore indigeat, potest per seipsum accedere
ad Deum et est ipse mediator. Tandem, quod est primum
in aliquo genere et fons ese tororum non est recipiens in
illo genere. Christus porro est fons totius sacerdotii. Ergo
non potest effectum sui sacerdotii recipere 1 2 .

Xf. De aeternitate sacerdotii Christi (a. 5). — Sapientis-
sime exponit Angelicus quo sensu sacerdotium Christi
sit alternum : non quoad actum seu oblationem, quia non
renovatur in aeternum, sed quod effectum seu consmn- I
mationem, quas in internum persistit.

Unde tripliciter, ut exponit SylviUs*, dici potest, alter-
num : 1° ratione personae sacerdotio fungentis, scilicet.
Christi, qui manet in aeternum et eapropter non habet
successores, sed solum operis sui vicarios ; *>o ratione officii,
seu functionis, quatenus non solum interpellat, semper
pro notiis, sed etiam jugiter sacrificat, ulpote principalis
offerens, etiam nunc, ministerio sacerdotum 3 ; 3° ratione
effectus .quia sacerdol imn Christi est nobis causa salutis
feter nae.

Xon tamen dicendum est ea ratione aeternum, ut offerre-
lur in ccelo sacrificium formaliter sumptum, ut videntur
existimare, plures mystici scriptores, prassertim saeculo xvii.

Sacrificium enim formaliter sunijtfum, etiam eucharis-
licum, duas imperfectiones involvit : 1° lil, sub figuris,
nam Christus sub aliena specie occultatur; 2° immolatio-
nem quamdam requirit. Porro status figurarum statui

1. luule inerilo .licii. Concilium Liphesinum : «'Si quis ergo
Pontificem et Apostolum nostrum dicit facium non ipsum Dei
Verbum, quando caro raelum esi. el juxta nos horno, sed volui
alterum | uve ter ipsum specialiter hominem ex muliere, aut si quis
dicit, et pro se obtulisse semelipsum el non potius jyro nobis solis,
inon enim eguit oblatione, qui peccatum omnino nescivit ); v C.an, 10
Denzingf.r, 122.

2. Cf. Sylvius, in h. I.

3. Cf. Conc. Trident., sess. XXII. cap. ii.

DE SACERDOTIO CHRISTI

ART. III. —

629

pleuse visionis non congruit, nec status immolationis etiam
mysticae cum statu parfectse gloriae componitur.

XII. Qua ratione sacerdotium Christi sit secundum or-
dinem Melchisedech (a. 6). — Secundum ornii.em Melchi-
sedech significat juxta ritum el similitudinem sacerdotii
Melchisedech, quatenus fuit ille vir insignis figura el typus
Christi sacerdotis. Unde doctrina totius articuli ad hoc
reducitur, ut Christus sit sacerdos non levitici ordinis, sed
longe sublimioris, a Melchisedech optime figurati.

Non fui I Christ us sacerdos leviticus origine vel genere,
cum non sit ortus de tribu Levi, sed de tribu Juda ; neque
divina electione, tum quia nihil hujusmodi innuitur in
Scripturis, tum quia id derogaret dignitati Christi, eo quod
sacerdotium legale fuerit imperfectum, non mundans
peccata el temporaneum, cui alterum successit.

Probat Apostolus 1 sacerdotium Christi esse longe supe-
rius et nobilius sacerdotio legali. 1° Illud quod cum jura-
mento instituitur firmius est eo quod absque juramento
habetur. Atqui sacerdotium Christi fuit cum juramento
institutum : Jaravii Dominus et non prenitebit, eum : Tu
es sacerdos in sef< rnum secundum ordinem Melchisedech;
non ita vero sacerdotium levi licum. Ergo. 2° Prtes tan-
tius est anternum temporaneo. Sed sacerdotium legale erat
temporaneum, quod decidit; sacerdotium autem Christi
manol in aeternum. Ergo. 3° Superius est sacerdotium cujus
hostia est dignior. Porro in sacerdotio hgaii offerebantur
irrationalia animalia, in sacerdotio autem novo offertur
\gnus immaculatus, infiniti pretii, d° Supcrioritas inno-
tescit etiam ex unitate oblationis. In sacerdotio quippe,
legali innumera erani sacrificia, qua- debebant, semper
renovari ; Christus vero una oblatione ct semel consum-
mavit in feternum sancti fica tos*.

Fuil autem sacerdotium Christi sacrificio Melchisedech
optime praefiguratum, Genes., xiv. 1° /Eternitos sacerdotii
Christi figuratur a Melchisedech. qui ex modo loquendi
X. Spriplurse introducitur sine patre, sine matre, sive genea-

1. Hcb vii ; S. ThomI, in h. 1.

2. hebr., x. 14.

630 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XII.

logia, neque initium dierum neque finem vita; habens, I
quia in Scriptura Sacra de illo hiec omnia omittuntur.
Sic Christus in terris est sine patre, in cadis sine matre,
nec habet finem vitae. 2° Supmoritas figuratur. A braham,
pater Levi, dedit decimas Melchisedech et fuit rb eo bene-
dictus. Ex quo sequitur Melchisedech esse et Abraham ot
Le''i superiorem, eo quod a superiore tantum aliquis
decimetur et benedicatur. Hinc excellentia Melchisedech
sublimitatem Christi sacerdotis pnefgurut. 3°. Ex modo
offerendi : obtulit enim Melchisedech, panem et vinum,
qua: sunt materia sacrificii novi. 4° Ex nomine : Melchi-
sedech dicitur rex justitiae, et erat rex Salem, seu rex pacis ;
ea porro apprime conveniunt Christo, qui est Dominus
justus noster el princeps pacis 1 .

XIII. De formali constitutivo sacerdotii Christi.

Jam diximus, n. vi : Gratia unionis, qua; sanctificat
formali ter, est unctio illa eximia qua Christus constituitur
sanctus et sanctificator, sacra dans, verusque sacerdos.

Existimant tamen plures insignes theologi, ut Salman-
ticenses, Christum constitui forma liter sacerdotem per
gratiam habitualem creatam, quatenus connotat gratiam
unionis. Nam, aiunt, est sacerdos per gratiam capitalem.
Atqui gratia capitalis est gratia habitualis creata, quate-
nus gratiam unionis connotat. Ergo.

— At reponimus : Licet Christi sacerdotium importet'
gratiam capitalem, non est absolute idem esse sacerdotem
essentialiter et esse caput ; nam esse caput innuit influxum
in membra homogenea, dum esse sacerdotem essentialiter
dicit mediationem inter hominem et Deum.

Quapropter sit haec conclusio :

XIV. Forma qua Christus constituitur essentialiter sa-
cerdos est gratia unionis, importans vocationem a Deo,
et secum ferens gratiam habitualem creatam, vi cujus
Christus influit ut caput 2 .

Probatur I» pars. Ouum sacerdos sit essentialiter media-

1. Cf. Jerem., xxm, 6; xxxm, 16 ; Isai., ix, 6.

2. Cf. Gonet, De 1 neam., Disp. XXII, art. 3 : et Bossuet
Elivations, 13° Senn., (i'‘ EW.val.

ART. III.

DE SACERDOTIO CHRISTI

631

tor inter hominem et Deum, Christus constituitures sen-
tialiter sacerdos per eamdem formam per quam constitui-
tur essentialiter mediator. Atquis Christus constituitur
essentialiter mediator per gratiam unionis : nam vi hypos-
tatica; unionis tangit utrumque extremum, scilicet natu-
ram divinam et naturam humanam, et in uno supposito
conjungit, et hinc aptus est ad utrumque conciliandum,
tirgo per gratiam unionis constituitur essentialiter sacer-
dos. Quum autem gratia unionis non distinguatur reapse
ab Incarnatione, dici potest vi Incarnationis Christum
esse sacerdotem, seu ipsam Incarnationem esse sacerdo-
tium substantiale.

Quam sententiam sic expressit Pius XI in aliqua solenni
allocutione d. 28 Decembris 1925 : « E unicamente perdie
VOmoousios di Nicea si e incarnato... che si effuse c si
effonde, inesauribile od infinita, in Gesu Cristo, quella che
i teologi chiamano unzione soslanziale, che Io consacrava
sacerdote in cterno... 1 . »

Explicatui' II e pars. Vocatio divina asseritur a Paulo
ad licbr ot emphatice effertur in ps. cix sub nomine jura-
menti : Juravit Dominus el non pcenilebileum : Tu es sacer-
dos in se ternum . — Verum actus ipse quo Deus decrevit
Incarnationem esi idem quo vocavit Christum ad «ter-
num sacerdotium ; nam actus qui intendit Deuin-Iiomi-
nem, necessario intendit mediatorem. Quapropter Paulus,
qui vocationem tam firmiter inculcat, non aliam reapse
assignat ab ea qua Christus, nempe Verbum fa' tum homo,
est Filius Dei in unione hypostatica : « Sic et Christus non
semetipsum clarificavit, ut pontifex fieret, sed qui locutus
est ad eum : Filius meus es tu*. »

Declaratur II I a pars. Gratia unionis necessitate quadam
morali secum trahit gratiam creatam habitualem, ut Chri-
stus possit pro nobis mereri et satisfacere de condigno, non
solum ut principium quod, sed ut principium quo.

Et pariter sacerdotium secum iert ut Christus det sacra,
sanctificando et influendo in membra connalur aliter, scili-

1. Textus completus habetur uu Civilia Callolica, 1926 p. 182

2. Hebr., V, 5.

632 THACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XII.

cgL merendo et satisfaciendo de condigno etiam ut princt,
pium quo, et ad id ponitur gratia habitualis creata 1 * .

Itaque Christus est jam substantialiter sacerdos per
gratiam unionis, per quam est mediator, sed ut omnes
fructus sacerdotii connaturaliter eliciantur, requiritur
etiam gratia creata, vi cujus Christus influit in membra u!
caput homogeneuin.

XV. Tria igitur in sacerdotio Christi includuntur :

1° Gratia unionis ut radix et formalis ratio constitutiva ;
2° vocatio a Deo, qua; habetur in ipso decreto quo vult Deus
Incarnationem et gratiam unionis ; 3° gratia sanctilicanb
creata, tamquam sequela, ut nempe sacerdotium omnes
suos fructus consequatur, sensu jam explicabo, et ut Chri-
stus sit gralise plenus sibi el super plenus nobis.

1. Cf. quae disseruimus, q. v de Ilealia in Christo.

ARTICULUS QUARTUS

DE ADOPTIONE CHB1TSI

AD Q. XXIII S. THOM/B

I. Deo convenit filios adoptare, in quantum ex sua boni-
tate admittit homines ad beatitudinis heereditatem (a. I).

Ypostolus fortiter asserit et inculcat pulcherrimam doc-
Irinam de adoptione divino : « Praedestinavit nos in adop-
tionem filiorum >. Misit Filium suum... ut adoptionem
/iliorum reciperemus ». » Imo Paulus exprimit rem ipsam
el ejus dotes; ut nempe sit gratuita, « secundum bencpla-
cilum ejus, secundum proposilum voluntatis sua 3 » ; ut
>il admissio in ipsam Dei familiam, cum jure ad divinam
liaToditatem : « Non enim accepistis spiritum servitutis
iterum in timore, sed accepistis Spiritum adoptionis filio-
imu, in quo clamamus : Abba, Pater. Ipse enim Spiritus
I es Limonium reddit spiritui nostro quod sumus filii Dei.
m autem filii et haeredes : haeredes quidem Dei , cohaeredcs
nulem Christi*. »

Probatur ratione theologica. Adoptio, ut communiter
delinitur, est gratuita et libera 'is assumptio personae
extraneae in filium cum jure ad ha redii atem. Atqui Deus
■ X sua bonitate et gratuito creaturas rationales, quai vi
naturae sunt ipsi extraneae quantum ad bona gratiae et
glori* (ad 2) assumit in filios cum jure ad hsereditatem.
hrgo Deo convenit adoptare. Ratio minoris est quia gratia,
qu;e nobis confert similitudinem natur* divinae, eo ipso
fiat jus ad haeredi talem. Haereditas quippe divina est id
rX 'f u0 Deus est dives, scilicet beatitudn divina : cum ergo

I. Eplies., i, 5.

i. Gal., iv, 5.

•I. Ephes., i, 4, 5, 11.

I. Rorn., vin, 15-17.

HUGON. — TRACTATUS DOGMATICI, II. — 21

(W'l THACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. 0. XII.

gratia det jus ad beatitudinem, utpote semen gloria:, con-
fert jus ad hereditatem.

Aliter tamen adoptat Deus ac homo. Nam homo adop-
tatum supponi! idoneum, Deus autem effici! idoneum ;
homo, ut plurimum, adoptat ex defectu filii naturalis,
Deus autem ex superabundanti bonitate ; homo adoptat
ut filius adoptatus sibi succedat, Deus autem ut et nos cum
ipso et cum Filio naturali Christo hereditatem spiritualem
simul omnes ex integro accipiamus sine detrimento patris
semper viventis (ad 3) 1 .

II. Adoptare convenit toti Trinitati, licet appropriari
possit alicui personae (a. 2).

Jam alibi excludimus sententiam eorum qui volunt adop-
tionem, sicut et habilalioneni, esse Spiritus Sancto pro-
priam 2 .

Probatur l a pars. Omnia opera ad extra sunt toti Tri-
nilali communia, propter unitatem naturas, quia ubi est
una natura, oportet ul sil una virtus et una operatio 3 .
Atqui adoptio est Opus ad extra ; fit enim per collationem
gratia 1 , qua efficimur lilii, non autem est sicut generatio
in divinis, qua Filius Dei naturalis est genitus, non factus.
Ergo adoptio est toti Trinitati communis.

Declaratur 11“ pars, quam tradit Angelicus, ad 3. « Me-
mento bene differentia:, ait Cajetanus 4 , inter proprium
el approprialum, et videbis adoptionem nostram non pro-
priam alicui persona?, sed communem tribus. Appro-
priatam autem Patri ut auctori, ideo specialiter dicitur
pater noster ; Filio ut exemplari, et ideo dicitur frater
noster, quasi similis communicans in Patre ; Spiritui Sancto
quasi exeeutori. in suo appropriato, quod est charitas, qua
sumus filii Dei, et ideo Spiritus Sanctus dicitur Spiritus
adoptionis filiorum. »

III. Adoptari in filium convenit soli creaturae intellec-
tuali vel rationali gratiam et charitatem habenti (a. 3). '

1. Quoad cetera, cf. qua? disseruimus in tract. De Gralia.

2. Cf. De Gralia.

3. Cf. De Trinil., t. I, p. 445 ss.

I. Cajetan, in li. 1.

ART. IV.

DE ADOPTIONI! CHRISTI

i»3fi

Solutio hujus qu sesti otiis pendel ex iis qute dissn uiniu-
de potentia obedicntiali intellectus creati, humani vel
angelici, non autem sensus, ad videndum Deum ini uil.ive'.

Probatur breviter. Arg. I uni . Adoptio, cum sil ju ml
Incredita tem divinam, fit per gratiam sancti Aeantem, •jmi
ulpote participatio naturas divinae, e Ilici I nos Dei lilio
el haeredes. Atqui sola creatura intellectualis vel rationali
est capax gratia? sanctificantis, quae, cum sil participatio
rilse Dei intimae, necessario requirit spiritualem coguilio
uem et amorem. Ergo.

Arg. II um . Adoptio consistit in perfecta ««.similatione
quae fieri potest ad filium naturalem. Atqui perfecta assi
milatio ad filium naturalem non competit nisi creaturie
intellectuali vel rationali gratiam et charilnlcm habenti.
Ergo stat conclusio. Prob. inin. Tripliciter creatura Filio
Dei naturali potest assimilari. Primo, in forum idoali. sed
non in modo existendi, et sic omnis creatura, etiam cor-
poralis, est similis formae intellectuali qua? est in Verbo Dei,
sed non habet intellectualitatem Verbi. Secundo,, non solum
iu forma idcali, sed etiam in modo existendi. el hoc pario
o mnis creatura intellectualis vel rationalis assirnilatur
Verbo, eo quod et sit in Verbo intelligibiliter et habeat intel-
lectualitatem Verbi. Tertio, assimilatio perfecta fit qua-
tenus creatura Filio Dei assimiletur etiam quoad unilalcm
quam Filius habet ad Patrem : lisec porro unitas fil solum
per gratiam et charitatem, qua: dal, unum velle eum Deo
el idcirco perfectam Dei beatitudinem seu hairedilulem.
Quapropter adoptio convenit soli creatura: intelleel unii
vel rationali gratiam et charitatem habenti.

IV. Utrum Christus ut homo sit filius Dei adoptivus
(a. 4). — Errores et opiniones. — Viguit jam prinus Krrle
sia? saeculis error subordinationismi, qui Filium Pnlri iln
subordinatum volebant ut esset alterius nal une ; r\ quo
sequebatur Christum etiam ut Verbum esse lanium lilium
Dei adoptivum : ita, licet diversa via, Theodoliuni, Puulu,-
Samosatenus, Ariani, etc 2 . Hi omnes consulisl ani ialil. deni

1. Cf. vol. I, p. 97 ss., 1 16 ss.

2. Cf. vol. I, p. 348 ss.

636 TBACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XII.

Verbi excludebant. Alii voro luero lici, hanc consubstan-
tialitatem professi, ponebant in Christo duo supposita ;
suppositum nempe, seu prosopon divinum, quod est con-
substantiale Patri et Filius naturalis, et suppositum seu
prosopon hominis, unitum Verbo mora liter dumtaxat
et idcirco filius tantum adoptivus 1 2 .

Prima hasresis, qua; divinitatem et consubstantialitatem
negat, fuit pluries ac diversimode damnata et prascrtini
in concilio Nicajno, 325; altera vero, quae unionem hyposta-3
ticam inficiatur, fuit directe exclusa in concilio Ephesino,
431. Saeculo autem vni exeunte, Felix, episcopus Urgeli-
tanus (m. 818), et Elipandus, archiepiscopus Toletanus
(m. 808), contendebant Christum qua Deum esse filium
Dei naturalem, qua hominem vero esse filium adoptivum.!

Qui modus loquendi continet principia nestorianisrni :
si enim homo in Christo non est filius naturalis, sunl in
Christo duo supposita. Licet igitur illi adoptiani unam
praedicarent personam in Christo, errorem tamen quem
verbis negabant logice in principiis ponebanl. Fuit porro
damnata illa erroris forma in concilio Forojuliensi, 791,
sub Paulino, archiepiscopo Aquileiensi, deinde in concilio
Ratisbonensi el ab Adriano J, 792 ; ac tandem in concilio
Francofordiensi, cui pra?crant hgati Summi Pontificis obj
cujus decreta contra adoptianos fuerunt ab Adriano Papa i,
confirmata *.

Sacculo xn, controversia aliquatenus revixit cum LuitoU
pho in Gallia, Folmaro et Petro Frisingensi in Germania, j
qui dicebant Christum ul hominem esse filium hominis
naturalem el filium Dei adoptivum. Quos excessus diversae
synodi particulares compescuerunt*.

Plures catholici, quos forte documenta ecclesiastica
latebant, concesserunt Christum ut hominem posse etiam
aliquo sensu dici filium adoptivum.

Sic Gabriel Biel docet Christum ut hominem non posse i
dici absolute Filium Dei adoptivum, posse tamen cum
addito dici, scilicet adoptatum secundum Immanitatem.

1 . Gf. quas disseruimus supra, ", ii. ar . 2.

2. Cf. Mansi, Concit., t. XII, 811 ss.

3. Gf. I-Iergenrcether, t. I, p. 23S ss.

art. i\.

DK ADOPTIONI-: CHRISTI

637

-Ius vero admitti l Christum ul hominem esse filium Dei
naturalem, sed esse etiam filium adoptivum ratione gratia;
nidificanti 1 .

V. Prima conclusio : Christus ut homo est Filius Dei
naturalis, non adoptivus. — Scriptura testatur Christum
ul hominem, seu qui loquitur in nobis*, Christum ul. I ra-
dium, esse proprium Dei lilium : « Proprio Filio suo non
pepercit, sed pro nobis omnibus Iradidil illum 3 . >■ Filius
•"dem proprius est filius naturalis, non adoptivus. Ergo
eriptura filiationem adoptivam a Christo absolute exclu-
di. Idem tradunl Patres. Juxta S. Hilarium, Christus
verus et proprius est filius, origine, non adoplione , vt.ri-
1 a te, non nuncupatione' 1 . » S. Augustinus l.esliitur : « Opoi-
lebat illum baptizare, qui esi (iniis, non adoptatus 5 . »
rfi quando Patres dicunt humanitatem esse adoplulatu.
intendunt esse assumphtm graluilo, sed de /iliulioiir adop-
liva nec loquuntur nec cogitant 0 .

Probatur rationibus theologicis. Arg. 1'“». Filiatio
proprie competii persona;, non naturae; ratio est quia
.vnerntio ad ipsum suppositum terminatur, el hinc natura
“un dicitur filia, sed suppositum filius dicitur. Atqui in
Christo non est nisi unum suppositum, quod est Filius Dei
naturalis. Ergo non est in ipso nisi una persona.

Vrg. ll um . Adoptio esi gratuita assumptio persona-
- rl ranca! in filium cum jure ad ha-reditatem. Atqui unica
persona in Christo non est extranea Deo, sed habet per se
jus ad ha-reditatem . Ergo in Christo esse nequit locus
adoptioni.

Arg. IIl uni . Qui esi per essentiam non potest essi- per
participationem. Sed Christus est filius per essentiam. Ergo
nequit esse filius per participationem, seu per adoptionem.

1. Gl. Commentatores S. Tiiom.t: in h. 1., Syi.vius, Salmant..

• ioNET, Billuart, e te. et K. Portaue, Diclion. Iheol. calliol.. v.

Adoplianisme ».

2. Hebr., i, 1 .

3. Rom., vni, 32.

I. S. Hilar., De Trinil.. lil>. III, n. 1 1 ; P. L.. x, 82.

5. S. Augustin., Tract. VIII, inJoan., n. 4; P. L., x.xxv, 1439.
*>■ S. Hilar., De Trini!., Iil>. II. n. 27 ; P. /.., x, 68.

638 tract. di: verbo incarn. ex redemptore, o. xi

VI. Secunda conclusio : Implicat absolute ut Christus
dicatur adoptatus secundum humanitatem vel secundum
gratiam sanctificantem. — Contra Gabrielem et contra
Scotum. Unio quippe hypostatica absolute impedit quo
minus sit in Christo alia filiatio praeter divinam, eo quod
omnem personalitatem praeter divinam excludat, et impedit
pariter quominus persona in Christo fiat unquam extranea
Deo, sicut etiam implicat ut id quod est per essentiam fiat
unquam per participationem.

Quocirca ratio fundamentalis quas omnem filiationem
adoptivam excludit esi. ipsa indoles unionis hypostatica-,
qua? unam personam et idcirco unicam filiationem neces-
sario importat.

Objicitur 1° : Deus Pater non genuit naturam humanam
Christi. Ergo dici nequit naturalis pater Christi ut hominis,
et idcirco Christus ut homo potest dici filius Patris adop-
tivus.

Resp.: Nego conseq. Sicut enim B. Virgo Maria est mater
Dei, licet non genuerit naturam divinam, sed eum qui habet
divinam naturam et humanam, ita Pater, licet non genueril
naturam humanam, dici vere potest pater naturalis Christi
hominis, quia cum genuit qui habet naturam divinam el
humanam.

Obj. 2° : Filiatio adoptiva est effectus gratia; sanctifi-
cantis necessarius, qui nequit ab ipsa sejungi. Sed fuit in
Christo gratia sanctificans. Ergo et filiatio adoptiva.

Resp. : Filiatio adoptiva est effectus gratiae necessarius
primarius, nego ; effectus secundarius, qui non potest
a gratia separari in eo qui non est jam filius Dei per natu-
ram, concedo, in eo qui est jam per naturam Dei filius,
nego. Et nego conseq. Liquet solutio ex dictis superius
de gratia 1 2 .

Christo ergo Jesu competit nomen quod est super f
omne nomen, scilicet Filii per naturam, et eapropter sit
illi benedictio, adoratio et amor !

1. Supra, q. v, ari. 2, n. v.

ARTICULUS QUINTUS

!>!■: PliMDESTINATlONE CII HI ST I
AI) Q. XXIV S. TIIOM/E

I. Christus vere dicitur esse praedestinatus (a. 1). —

Quaestio illa non est mere scholastica, sed et doctrinam
catholicam spectat ; nam, juxta concilium Toletanum XI,
675, Christus praedestinatus esse credendus est. « Ilie tamen
per hoc quod de Deo Patre sine initio prodiit natus tantum,
nam neque factus, neque praedestinatus accipitur; per
hoc tamen quod de Maria Virgine natus est, et natus et
factus et praedestinatus esse credendus est 1 . »

Duo ergo docet concilium : Christum secundum naturam
divinam et attenta generatione aeterna, quam habet ex
Patre, dici tantum potest natus, non autem factus nec prx-
deslinalus ; secundum vero naturam humanam et attenta
generatione temporali, quam h->bet ex Maria Virgine, haec
iria simul ipsi competunt, scilicet natus et factus et prae-
destinatus.

Convincit ratio S. Thomae. Praedestinatio est aeterna
Dei praeordinatio de his quae in tempore per ejus gratiam
facienda sunt. Atqui per gratiam unionis factum est in
tempore ut homo esset Deus et Deus esset homo*. Ergo
- ' b agterno fuit hoc praeordinatum, ac proinde Christus
fuit ab aeterno praedestinatus.

Ratio igitur theologica et testimonium concilii Tolc-
1 uni XI omne dubium removent; at potestne haec doctrina
Scripturae testimonio demonstrari ? Juxta traditionem
Latinorum, quam post S. Augustinum recolit S. Thomas,
hic ad 2 et comment. in e pisi, ad Rom., Paulus in epist.
praefata, cap. i, v. 4, loquitur de praedestinatione seu prae-

1. Denzinger, 285.

2. De his formulis cl - . supra, q. x, ai t. 2.

Ii 10 TltACT. m: VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. 0. XII.

ordinatione adorna, sensu jam explicata, et lectio grax.i
esset llfoopiffOsvto?, praedestinatus ; juxta G ne cos vero,
posl Urig.nom, cujus sententiam refert etiam Angelicus
liic ad 2, loquitur Apostolus cie manifestatione Christi
Par Virtutem miraculorum, actionem Spiritus Sancti et
resurrectionem ex mortuis, et lectio esset oswOsvroc, 1 2
destinatus, seu manifestatus, probatus, demonstratus' .

II. Subjectum et terminus hujus praedestinationis. — i

Subjectum est ipsa persona Christi proul subsistit in natura
humana. Non est ipsa natura humana, non enim dicimus
naturam ah cujus praedestinari, sed ipsum suppositum ;
quia praedestinari est dirigi in salutem, quod quidem est.
suppositi agentis propter beatitudinis finem. Nec etiam
esse lilium Dei convenit humanae naturae, relinquitur ergo
quod praedestinatio attribuatur personae Christi, non quii
dem secundum se, vel secundum quod subsistit in natura
divina, sed secundum quod subsistit in humana natura
(ad 2).

Itaque suppositum divinum secundum se vel secundum'
quod in natura divina subsistit, nullatenus fit, nec praedes-
tinatur, sed necessario a Patre generatur ; at secundum
quod subsistit in natura humana, et nascitur ex Virgine
et fit ex semine Davicl et praedestinatur.

Terminus autem hujus praedestinationis est unio hypos-
tatica, cujus necessaria sequela est gloria. « Hsec autem
praedestinatio, ait cl. L. Janssens, licet in aliis hominibus
in tol ligatur praesertim de praedestinatione ad finem ultimum
beatitudinis, in Christo magis cadit in ipsam hypostaticam
unionem. Ratio est quia in Christo omnia alia qua? gratia*
sunt tanquam connaturalitcr ex illo charismate singulari
diluunt ; insuper gratia unionis ipsissima est qua; Christum
secundum humanam naturam in singulari gradu collocat*. »

III. Christus ut homo prsedestinatus est esse Filius Dei

'a. 2). — Quidquid sit de interpretatione v. 4 episl. ad Itoni.,
explicatio theologica potest lisec reddi, ut sit prsedestinatus

1. Cf. Beui.f.n et receptiores commenta ores S. Pauli, iu h. 1.;
ex theologis, L. Janssens, t. IV, p. 766-709.

2. L. Janssens, p. 771.

ART. v. — DE 1’R/EI.) ICSTIN ATI ON E CHRISTI

641

ul homo. Christus quippe dicitur ad filiationem divinam
priedestinatus secundum illam naturam cui hoc < ollatum
■ I in tempore per gratiam. Porro id fuit collatum Christo
m tempore per gratiam secundum quod est homo, seu se-
minium quod subsistit in natura humana. Ergo Christus
"t homo prsedestinatus est esse Filius Dei. Declaratur
major. Ad praedestinationem duo concurrunt : antecessio
qusedam et effectus gratuitus. Quapropter dicitur pra-des-
1 matus secundum illam naturam tantum cui illud gratuitum
init per gratiam collatum in tempore. Constat minor ; nam
secundum naturam divinam semper et ab seterno fuit
l ilius Dei. non Filius quidem per gratiam sed per naturam.
Formula autem « ul homo » non designat rationem el cau-
<ni propter quam convcnial Christo esse Filium Dei
'■d conditionem secundum quam Christus lil subjeel um
'■«pax praedestinationis '.

IV. Praedestinatio Christi est nostrae praedestinationis
exemplar ; non quidem si consideratur praedestinatio ut
est actus Dei, sed ut est effectus et terminus (a. 3).

Liquet l a pars ; nam Deus uno eodemque aclu praales-
1 iiiavil nos et Christum, nequit autem unus actus esse
Iterius exemplar nisi ah illo distinguatur.

Proli. 1 ! a pars. 1° Auctoritate S. Pauli : « Quos praes, civi I
A praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui. ut sil
ipse primogenitus in multis fratribus*. » — In quo loco
filius Dei exhibetur simul ut causa exemplaris, cui
debemus assimilari, cl ul causa finalis nostra? praedesti-
nationis.

Ratio theologica ostendit Christum esse dupliciter nos
Ira; praedestinationis exemplar : et quoad bonum ad quod
praedestinamur, et quoad modum consequendi istud,
bonum.

Quoad ipsum bonum quidem ; nam bonui/i ad quod
praedestinamur est filiatio gratuita, dum Christus ul
homo pra?destinatus est ad filiationem naturalem, sensu
jam explicato. Atqui filiatio naturalis est exemplar filia
lionis gratuita?; Ergo praedestinatio Chi isti esi nostra*

1. Cf. Sylvius, Go.net. Bii.luart, in h. 1.

2 . Rom., vhi, 29.

(542 TRACT. DE VERBO 1NCARN. ET REDEMPTORE. O. XII.

praedestinationis exemplar. Quoad modum pariter ; nam,
sicut natura humana in Christo fuit unita Verbo nullis
praecedentibus meritis, ita nostra praedestinatio fit absque
meritis et gratuito. Ergo sub hac etiam ratione praedes-
tinatio Christi est causa nostra). Animadvertatur hoc argu-
mento S. Thomae confirmari sententiam nostram de prae-
destinatione gratuita in ordine intentionis, sicut in prredes-,
linalione Christi nullatenus facta fuit electio ex pr.voision •)
meritorum.

V. Praedestinatio Christi fuit nostrae praedestinationis
causa efficiens, non quoad actum Dei, ut jam dictum est,
sed quoad effectum (a. 4). — Concilium Trieei linum
docet causam nostra) justificationis esse merita Christi,

seu causam meritoriam essi' Dominum, N. .1. C., qui su
sanctissima passione in l.gno crucis nobis justificatione!
meruit'.

Ratio theologica ex sese innotescit. Illud est nostr
priBdestinalionis causa p.r quod completur in tempore
salus et modus et ordo salutis : nam sub praedasti nation
cadit non solum id quod est faciendum in tempore, se
etiam et modus et ordo secundum quem est comphndu
in tempore. Atqui prajdestinatio Christi est illud per quo
in tempore completur salus et modus et ordo salutis ; na
ab ieterno Deus praeordinavit ut salus nostra tali modo i
ordine fieret, scilicet per merita et satisfactionem Christi

Ergo praedestinatio ejus est causa nostra*.

VI. Pietatis corollarium. — Tota mei te totoque cordis
affi ctu adhaereamus Christo, qui est sub omni respectu
nostra) salutis causa ; exemplaris quidem, quia debemus
ipsi conformes fieri ; efficiens meritoria principalis, quia
ipse nobis omnia bona meruit de condigno , sicut et con-
dignam, imo et superabit udantem, pro cunctis peccatis
exhibuit satisfactionem ; physica principalis ut Deus, gra-
tiam infundendo, instrumenta! is ut homo, gratia) cella-
tioni concurrendo ; ac tandem finalis, quia nostra salus
debet ad ipsum tendi re et in ejus gloriam verg. re, v«l, ut
dicit concilium Tridentinum (loc. cil.), justificationis
causa finalis est gloria Dei et Christi ac vita aeterna.

1. Sess. VI, eap. vii.

QUESTIO TERTIA DECIMA

De Adoratione Christi

AD Q. XXV S. THOM-E

Jam absolutis quae pertinent ad Christum per compara-
i ionem ipsius ad Patrem et Patris ad ipsum, considerandum
est de his quae pertinent ad Christum in comparatione ad
nos et primo de adoratione Chrisli, qua scilicet nos eum
adoramus q. xxv ; secundo de hoc quod est mediator noster
ad Deum, q. xxvi.

Quoad adorationem quidem versanda*, sunt qvuesfiones
de cultu qui debetur divinitati et humanitati simul, carni
Christi et ideo sacratissimo Cordi, cruci, imaginibus, et,
propter connexionem doctrina), de cultu sacrarum reliquia-
rum.

ARTICULUS PRIMUS

DE CULTU QUI DEDETUR CHRISTO HOMINI
AD ART. 1 ET 2 S. THOM/E

I. Prsenotamina de vera cultus notione. — Lato sensu,
cultus est honor alteri exhibitus, in signum exci II enti ae
el superioris eminenti®. Ihciiur T' honor, ut tradatur
genus definitionis, cieteravi.ro difTi retiam exprimum :
dum «i-im honoi etiam Ecqualibus iribuitur, cultus mperiori
tantum redditur propter agnitam ejus eminentiam. Unde
secundum triplicem eminentiam quae alicui competere
potest, triplex distingui potest cultus. V:'g, t imprimis emi-
nentia increala, in cujus conspectu omnes creatas perfec-
tiones sunt tamquam nihilum, et huic respondet cultus
supremus et incommunicabilis, scilicet cultus lalrise, seu

/

'644 TRACT. PE VERBO 1XCARX. ET REDEMPTORE. O. XIII.

adoratio proprie dicta. Infra consistit eminentia creata
supernaluralis, qua; in bonis gratia; et gloria; reponitur ;
huic redditur cultus dulise , bi vero sit eminentia prses tan-
tissima., ut in B. Virgine Maria. Deigenitrice, cujus gratia
et gloria superant gratiam et gloriam omnium ange-
lorum et hominum etiam collective sumptorum et cujus
d.gnitas, nempe maternitatis divinae, est omnino singularis
et superexcedens, debetur ei singularis pariter et super-
excvdens dulia, qu® praecise dicitur hyperdulia 1 * .

Demum habetur eminentia creata naturalis, cui rcspon- •
det quidam cultus observantia. Licet autem illa ultima,
-acceptio sit 1« gitirna, ex usu tamen et sensu theologico
reservatur vocabulum cultus honori qui redditur Deo, vel
ang. lis et sanctis propter eorum excellentiam supernatu-
ralem.

Cultus proprie sumptus est vel internus, per actum a
mente elicitum, quo agnoscitur superioris eminentia ; vel
externus, qui per signa se prodit. Dicitur porro cultus abso-
lutus, quo res colitur propter seipsam, seu propter intrin-
secam excellentiam qua esi praedita, sicut est eminentia
suprema in Deo, vel dignitas supernaturalis quae est in
B. Virgine et in sanctis ; cultus autem relativus, quo res coli- j
fur propter aliud, in quo est ratio honoris vel adorationis : |
sic adoratur imago non propter excellentiam intrinsecam. '
sed propter excellentiam rei qua? in ipsa repraesentatur. ‘

II. Errores. — Fides Ecclesiae. — Liquet omnino Chris-
tum ut Verbum aeternum esse, sicut et totam Trinitatem,
summo latriae cultu adorandum ; ut Verbum incarnatum,
seu quatenus subsistit in natura humana, n hil de sua
increata eminentia unquam amittit, et idcirco remanet
absolute adorandum. Quaestio est utrum humanitas a t
divino Verbo assumpta sit proprie adoranda..

Multiplex hac de re fuit error. Monophysil®, quia unam I
tantum agnoscunt in Christo naturam, unicam volunt ]
esse adorationem, qu® circa unum objectum versetur. I

1. Hinc dicit ipse Angelicus in h e quaestione, a. 5 ; « Eminen-

tius tamen quam caeteris creaturis, in quantum ipsa est mater
Dei. Et ideo dicitur quod debetur ei non qualisctunque dulia, 1

sed hyperdulia. »

ART. I.

DE CULTU QUI DEBETUR CHRISTO HOMINI 645

Nestoriani. e regione, qui duas iu Christo adstruunt per-
sonas, reponunt humanitatem eo sensu lanium esse ado-
randam. quia moralem habet cum Verbo unionem ; non
ita vero ut una et eadem adoratione eum divinitate
colatur '• hinc, juxta ipsos, Christus politis nnuloralur
quam adoratur 1 .

Wicleff humanitati concedit solum mlorul ioiiem reln
livam, quam mereretur humanitas etiamsi n Verbo sepa
raretur. E Socinianis, qui Christi divinitatem inflciaiil.iir.
dii omnem deiuganl ipsi adorationem, alii vero illam Iri-
buunt qua; Legato Dei debetur.

Doctrina autem catholica sic resumitur I Inuiaiulas
Verbo Dei hypostatice unita esi una el eadem adoratione
colenda ac ejus divinitas, non quidem separa I i m, - d m
ipso toto subsistenti quod est Christus Jesus.

III. Probatio ex Scriptura. — Dicit ipse C.lirisl.n»

« Omne judic um dedit Filio, ut omnes honori liceiil h ilium
sicut honorificant Patrem *.» Unde Filio est. exhibenda ipsa
eadem adoratio qu® Patri debetur. Atqui Filius hic desi-
gnat Hominem Deum, il'um nempe Christum visibilem
qui Judteos alloquitur. Ergo Christus homo esi eadem ado-
ratione colendus qua ipse Paler, seu cultu I atria*. Nec mi-
noris efficaci® est textus christologi cus Philipp., n, 8-10.
Humiliavit semclipsum. . . Propter quod Deus exaltavit illum
ut in nomine Jesu omne genu flectatur ». Ille itaque in cujus
nomine omne genu flectitur, seu ille qui proprie adorei m
est ille idem qui humiliavit semclipsum et factus esi «dic
diens usque ad mortem. At ille qui seipsum humiliavit el
factus est obediens usque ad mortem est Verbum lucar
nutum, Christus homo. Ergo Christus homo proprie udo
ratur. Idem colligitur ex epist. ad Hebr. : « El adorent eum
angeli ejus 3 . » Agitur porro de Filio visibiliter ostenso,
quem Deus introducit in orbem terrffi, seu de Verbo
Incarnato.

1. Cf. conc. Ephes., can. 8; Denzinger, T20.

2. Joan., v. 23.

3. Hebr., i, 6.

b4(j TRACT. DE VERBO 1NCARN. ET REDEMPTORE. Q. XIII.

IV. Probatio ex Traditione catholica. — Patrum t/ta-
«litio his verbis S. Athanasii resumitur : « Etsi enim ipsa
caro seorsim spectata, pars sit rerum creatarum, ;(tta-
men Dei facta est corpus, Neque ergo hujusmodi corpus
a Verbo dividentes adoramus neque, cum Verbum volu-
mus adorare, ipsum a carne removemus 1 2 . » Ergo eodem
cultu cum Verbo, seu latrise, adoratur caro Christi.

Concilium Ephesinum : « Si quis audet dicere assumptum
hominem coadorandum Deo Verbo et conglorificandum
et connuncupandum Deum tamquam alteram cum altero
(nam « con » syllaba semper adjecta hoc cogit intelligi,
ac non potius una supplicatione veneratur Emmanuel
unainque ei glorificationem dependit, juxta quod Verbum
caro factum est, A. S. a »

Concilium Constantinopolitanum 11,553: « Si quis... non
una adoratione Deum Verbum incarnatum cum propria
ipsius carne adorat, sicut ab initio Dei Ecclesia? tradi-
tum est, talis A. S. 3 »

Pius VI, in bull. Auctorem fidei : « Propositio qua?!
asserit adorare directe humanitatem Christi, magis vero <
aliquam ejus pariem, fore semper honorem divinum datum
creatura: : quatenus per hoc verbum directe intendat re-
probare adorationis cultum quem fideles dirigunt ad huma-
nitatem Christi, perinde ac si talis adoratio, qua humanitas
ipsaquc caro vivifica Christi adoratur, non quidem propter
se et tanquam nuda caro, sed prout unita divinitati,
torcl honor divinus impertitus creatura?, et non potius
una eademque adoratio, qua Verbum incarnatum cum
propria ipsius carne adoratur, falsa, captiosa, pio ac debito
cultui humanitati Christi a fidelibus pra?st,ito ac pra?stando
detrahens et injuriosa 4 . »

V. Ratio theologica (a. 1). — Honor proprie exhibetur !
toti subsistenti, ac proinde ubi est unum totum subsitens, J

1. S. Athan., Episl. ad Adelpli., n. 3; P. G., xxvi, 1073 ss. — 1
Cf.S.JoAN. Damasc., De Fid. Orlltod., lib. III, c. vm; P. G., xciv
1014.

2. Can. 8 ; Denzinger, 120.

3. Can. 9 ; Denzinger, 221.

4. Prop. 61 ; Denzinger, 1561.

ART. I. DE CUI.Tl! QUI DEBETUR CHRISTO HOMINI 647

licVt in pluribus naturis, ibi est. unus honor unaque adoratio.
Scit Christus est unum totum subsistens in duabus naturis.
Frgb Christo in duabus naturis una eademque exhibenda
est adoratio.

Declaratur major. Aliud est, quod adoratur et objectum
formaje quod in eo attenditur, seu motivum ])roptor quod
adoratur. Motivum enim cultus potest esse aliquid non sub-
sistens, nempe aliqua excellentia in se considerata ; sed id
[ quod colitur est ipsa persona, seu totum subsistens. Itaque
in Christo id quod adoratur est fotum suppositum ; moti-
vum autem propter quod adoratur est divinitas, cui Imma-
nitas hypostatice conjungitur. Quocirca divinitas adoratur
ni se et propter se, humanitas adoratur quidem in se ol
non tantum cultu relativo, sed propter conjunctionem cum
Verbo.

VI. Notetur discrimen inter filiationem et adorationem.

- Filiatio convenit persona; tantum nec ullatenus compe-
lere potest natura; assumpta;; cultus, autem, honor, ado-
ratio, licet persona? tribuantur tamquam termino totali
ultimo, extenduntur 'tamen ad omnia, sive animam sive
corpus, qua? persona? conjunguntur. Unde in Christo nat ura
humana non. esi filia, sed est adorabilis et adoranda eadem
adoratione cum divinitate, propter substantialem cum
divinitate conjunctionem.

VII. Doctrina S. Thomse in art. 2.

Doctrinam articuli sic exponit L. Janssens : < Etenim
humanitatem Christi possumus consideraro uti siibsiste.n
lem in Verbo, vel uti est in se, nempe excellentissimis
charismatibus ornata. Si primo modo, ei simpliciter debe-
tur adoratio latria?, quia unum facit eum persona Verbi :
est enim Homo-Deus ; si altero modo, debetur ei cultu-
< I ulise, quin excludatur adoratio, cum non possit nisi pt r
abstractionem ha?rcticam humanitas Christi sejungi a
Christi persona ; erit proin ei reddenda dulia in summo
gradu seu hyperdulia cum adoratione, seu adoratio liyper
,lulia?. — Si autem fieret totalis abstractio a subsistentia
carnis in persona Verbi, ratio adorationis periret, el non
remaneret nisi dulia, vel. propter maximam propinquita-

648 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XIII. /

tem ad Deum hyperdulia. Sed lnec abstractio esset operi/ io
mentis sine rcalitatc objectiva 1 2 . » 7

I^osse autem in Christo, sensu jam explicato, considerari
diversas excellentias suadetur exemplo. « Si in ipso/ Deo
considerantur distinctius tituli excellenti», quam habet
formaliter ut Deus ratione sui ipsius, et ut Domitius ob
servitutis dependentiam creaturas ad Creatorem, latriet
distinguitur in latriam proprie dictam et duliam, sive ado - 1
ra/ionem dulia?*. »

1. L. Janssens, De Deo-Homine, I P., p. 805.

2. Idem, p. 804-805.

ARTICULUS SECUNDUS

DE CULTU SS. COUD1S JESU'

I. Praenotamina. — Principia hucusque tradita omnino
i vincunl singulas humanie natur» partes in Christo esse
adorabiles et adorandas in ipso toto subsistenti.

Ut autem aliqua pars specialiter adoretur, vel aliquod
mysterium vitse Christi speciali festo colatur, debet vigere
speciale objectum ac speciale motivum. In mysteriis porro
quae sacra liturgia singulis annis recolit objectum inugrum
est Christus ips.., Christus nempe nascens, aut patiens, aui
resurgens; objectum autem immediatum est humanitas
secundum quam operatur Christus in his adjunctis ; ratio
vero sp cialis est manifestatio Verbi in tali ac tali facto
quod nostrae pietati objicitur ; ratio tandem formalis
ultima est divinitas, cui humanitas cum suis omnibus par-
tibus hypostatice conjungitur.

Insignis porro manifestatio Verbi habetur in SS. Corde
•lesu ; de quo est uberius disserendum. Licet institutio spe-
cialis festi in honorem SS .Cordis occasionem sumpserit
ex revelationibus S. Margaritae, devotio ipsa altiores habet
in tota Ghristologia radices potestque ex inconcussis
theologi» principiis defendi atque vindicari.

II. Diversae acceptiones cordis. — Nomine cordis venit
litterali sensu materiale organum cujus munus esi san-
guinem in omnes corporis partes influere ; sensu autem t rans-
lato designat vitam affectivam, amorem nempe, cujus cor
carneum est signum et symbolum ; imo ipsam voluntatem,
quae est amoris primum principium. Quando ergo dicitur :
exsultavit cor meum, intelligitur de corde materiali ; cum

1. Prie caeleris operibus quae innumera de hoc argumento pro-
dierunt, legenda est encvclica Leonis XIII, 25 mai 1899, Acta
Leonis PP., XIII, 1. XLX.

650 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XIII.

dicitur : praebe, fili mi, cor tuum mihi, sermo est de amor/' ;
cum praecipitur : Diliges Dominum ex toto corde tuo,
accipiendum est etiam de voluntate.

Demum, quia de parte ad totum obvius est transitus,
accipitur etiam cor, praesertim in lingua hodierna, pro ipsa
Persona, quatenus haec in vita affectiva manifestatur, cujus
cor est spcciatim symbolum.

Ille porro loquendi modus fundatur in arcta relatione
qua; viget inter cor carneum et diversos animae motus seu
passiones ; estque adeo nota illa habitudo, ut etiam rudes
percellat. Disputatur quidem utrum cor sit organum ac
coprincipium passionum 1 , sed concedunt omnes cor esse
naturale et authenticum amoris symbolum.

Respectus itaque controversus de sede et organo passio-'
1111111 debet esse a praesenti quaestione alienus, sufficitquo
inspicere cor humanum lamquam verum amoris signum
et symbolum.

111. Hinc intelligi datur quodnam sit objectum, mo-
tivum et terminus illius cultus. — Objectum est utique cor,
tum litterali tum translata significatione sumptum, scilicet
cor carneum ac physicum, amoris symbolum ; et cor figu-
rate acceptum, nempe amor, quatenus ambo conjungun-
tur et unum objectum integrum efficiunt.

Molimini cultus est. generati m excellentia cordis physici
quod i st pars humanitatis a Verbo assumptas et idcirco
adorabile, el spcciatim est excellentia chari tatis in Verbo
incarnato.

Terminus autem ultimus est ipse Christus Jcsus, seu
persona Verbi, quatenus manifestatur in charitate et in
corde carneo charilatis symbolo ; et sic cor adasquate
sumptum innuit etiam personam ad quam cultus terminatur
et in qua sistit.

Ouocirca pia invocatio : « Cor Jesu sacratissimum, mise-
rere nobis », potest theologice reddi : « Jesu, Verbum incar-
natum, per cor tuum carneum, symbolum amoris tui,
miserere nobis », vel etiam : « Jesu, Verbum Incarnatum,
per amorem tuum, cujus cor tuum carneum est symbolum, i

1. Cf. Curs. Philos. Thomist., t. III, p. 298 ss.

ART. II.

DE CULTU SS. CORDIS JESU

651

miserere nobis 1 », vel, omnia simul conjungendo : « Jesu,
Verbum incarnatum per cor tuum carneum, symbolum
amoris tu* et per amorem tuum, cujus cor tuum carneum
est symbolum, miserere nobis. »

Colitur itaque etiam cor physicum, non separatim aut
-.eparatum a persona, sed in ipso toto subsistenti quod est
persona Verbi. Jansenistse, imo nonnulli catholici, non
nisi amorem et charitatem in illa devotione attendebant ;
verum Catholica Ecclesia docet etiam cordi physico et
carneo reddi cultum. Docet, enim Pius VI, contra Pisto-
rienses, adorari cor illud ul est cor Jesu, cor nempe personas
divinae, cui inseparabiliter unitum est, ad eum modum quo
exsangue corpus Christi in triduo mortis sine separatione
aut praecisione a divinitate adorabile fuit in sepulchro 2 .
Sacra etiam liturgia, sive in officio sive in Litaniis SS. Cor-
dis, veneratur et colit cor lanceu perforatum.

Aliunde cor physicum non est specialis cultus objectum
nisi propter speciale motivum, eo quod sit amoris emblema
et symbolum. Quod ergo specialiter colimus non est cor
solum in seipso nec amor solus in seipso, sed utrumque
simul, seu amor sub symbolo cordis et cor ut symbolum
amoris.

Amor porro quem hic recolimus est amor quem manifes-
tavit erga homines Verbum incarnatum, sive in vita mor-
tali et passione, sive in vita gloriosa et vita eucharistica.
Kstne. igitur objectum illius devotionis proprium amor,
creatus an etiam amor increatus ? Disputatum fuit paucis
abhinc annis, licet omnes concedant coli aliqua ratione
amorem increatum, quatenus amor creatus conjungitur
amori increato in eadem persona 3 .

Nobis autem probanda videtur sententia quas etiam
amorem increatum attendit. Amor quidem nobis directe

1. Cl. L. Janssens etiam hoc modo reddit : « Jesu, Verbum
incarnatum, per Cor tuum miserere nobis. — Jesu, Fili Dei Redemp-
tor, per amorem uum quem in Corde tuo colimus, miserere nobis. »
T. V, De Deo-Homine, p. 819.

2. Prop. 63; Denzinger, 1563.

3. De hac controversia cf. P. Vermeersgh, Eludes, 20 janvier,
20 fevrier 1906; Leroy, Renue Eccl&siaslique de Liige ; P. Alve-
ry, Revtie Auguslinienne, 15 f6v. 1907.

652 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE, y. XIII. /

manifestatus est amor creatus, sed amor creatus in Christo
movetur ab amore increato, et propter hunc nexum, /cor
symbolum amoris creati repraesentare potest mediale
amorem incrcalum ceu causam primam a qua omnes
effectus amoris creati derivantur 1 .

IV. Compendium et recapitulatio. — Ut igitur paucis
omnia concludamus, dicendum erit : In hac pia devotione
colimus cor Christi physicum ut amoris symbolum, et ipsum
amorem sub hoc symbolo expressum ; immediate quidem
amorem creatum, humanum, qui nobis in omnibus vita'
Christi mysteriis se prodit, mediate autem, sed etiam vere,]
amorem increatum, a quo amor creatus producitur et
movetur; ac demum terminatur cultus ad ipsam personam,
Jesum nempe totum amantem totumque amabilem, iri
illo corde quod nobis ostendit et praebet 11 .

V. Impugnatores SS. Cordis. — Cultus ille et impugna-
tiones doctrinales subiit et insidias potestatis civilis, tem-
pore praesertim Josephi II. Nonnullas etiam difficultates
movebant plures catholici, qui cultum cordis physice regre
inti lligebant, ac nonnisi cor metaphoricum venerandum
concedebant, ut Camillus Blasius, R. Rota; auditor, Ge-
orgi, etc. — At pra;cipui adversarii fuerunt Jansenistae
im primisque Pistorienses, qui hujusmodi cultum reproba-
verunt ut erroneum aut saltem periculosum : erroneum qui-
dem, quatenus non possit coli speciatim cor Jesu nisi ut
separatum a divinitate, qua hypothesi non debetur ei ]
cultus Ia Iri ae; periculosum vero, utpoto faventem super-
stitioni, cum sit cultus materialis, et aliunde absonum videa-
tur adorare separati m partem quae in toto adoratur.

1. Quapropter Leo XIII attendit in hoc cultu etiam infinitam
seu increatam charilalem : « Quoniam inest. in Sacro Corde svmbo-
lum atque expressa imago infinitae Jesu Christi curitatis qu»
movet ipsa nos ad amandum mutuo. » Encyc. cit., Acta Leonis
X 1 1 1 , t. XIX, p. 76.

14 ^' Cf ' P ' Bainvel ’ La d6volion au Sacrt-Cceur de Jisus, pp. 140- 1

ART. II. DE CULTU SS. CORDIS JESU 653

VI. Legitimum esse cultum illum probatur. — Pius Vi
expresse damnat et confutat Pistorienses 1 . Aliunde, cum
lex supplicandi sit lex credendi, ex approbatione alicujus
cultus in sacra liturgia deducitur illum esse pertecte legi-
timum. Ecclesia porro cultum illum in sua lilurgia authen-
tice admisit. Solemnitatem jam concessit Clemens XIII,
1765; Pius vero IX festum ad totam Ecclesiam extendit,
1856 ; Leo autem XIII ad ritum secunda} classis evexit
1890; ac demum 25 maii 1899 totius humani generis conse-
crationem SS. Cordi promovit, et confirmavit Pius XI, 1925.

Ratio autem theologica evincit esse : 1° legitimum, quia
una eademque adoratione latrise colendum est. Verbum et
ejus humanitas cura omnibus parlibus ipsi hypostatice
unitis, cor autem est nobilissima pars Verbo divino substan-
tialiter conjuncta. 2° Pium, quia nos inducit ad specia-
liter agnoscendam miram Christi erga nos chori tatem et
hinc nos invitat ad imitandum amorem et virtutes quarum
cor Christi est symbolum et exemplar, juxta illiud : « Dis-
cite a me, quia mitis sum et humilis corde 8 . » 3° Ab omni
superstitione immunem. Inducitur quippe superstitio quan-
do cullus exhibetur vel cui non debetur, vel cui debetur
sed indebito modo. Porro in preesenti cullus redditur cui
debetur, scilicet prffistantissirme Verbi incarnati parti,
quas est adoratione digna ; et debito modo, nam cor ado-
ratur, non separarim aut separatum, sed in toto subsistenti
cui est hypostatice conjunctum ; et propter speciale mo-
ti vum, quatenus cor, ut vidimus, esi authenticum amoris
symbolum. Hinc, quia r< ligio nostra est Speciatim lex
amoris, cultus SS. Cordis fit quasi totius christianis-
mi compendium et. recapitulatio.

VII. Pietatis conclusio. — Quum igitur SS. Cordis
devotio omnium virtutum exercitium promoveat, in via pur-
gativa, quia nos ab amore terrenorum removet: in via illu-

1. Prop. 62 et 63 ; Denzinger, 1562-1633.

2. Mattii., xi, 29.

654 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q, XIII.

minaliva, quia nos conjungit Christo, qui est Jux vera illu-
minans omn in hominem venientem in hunc mundum ; m
v>a uniliva, cum sit cultus charitatis, qua; est v.s unitiva 1 ,
oportet nos magis ac magis SS. Cordi adhaerere. « in Eo
omnes collocandae spes, cx Eo hominum petenda atque
expcctanda salus 2 . »

VIII. De cultu Cordis Eucharistici. — Ecclesia appro-
bavit Missam et Officium Cordis Eucharistici. Qua;
devotio non est distincta a devotione ipsa Sacratissimi
Cordis Jesu, sed est in ca specialis respectus.

Non considerat Cor proprie ut est in statu eucharistico,
sed Cor ut inspirat Eucharistiam, nempe prout movet
Christum ad Eucharistiam instituendam et nobis dandam
usque ad consummationem saiculi.

Objectum itaque est Coi- physicum ut est symbolum amo-
ris illius qui Eucharistiam inspiravit, et iste amor inspi-
rator, quatenus unum et. indivisibile totum efformant.

Molinum est tum excellentia Cordis physici, quod esi
pars Verbi incarnati et idcirco adoratione dignum, tum et •
speciatim illius amoris inspiratoris excellentia.

Terminus est ipse Jesus totus amans totusque amandus,
qui Eucharistiam et concepit et instituit et dat usque ad
finem mundi.

Quocirca pia invocatio : « Cor Jesu Eucharisticum,
miserere nobis » potest theologice reddi : « Jesu, Verbum
incarnatum, per cor tuum symbolum amoris tui qui
Eucharistiam inspiravit et per hunc amorem Eucharistia;
insp ratorem, miserere nobis 3 . »

1. De hoc argumento fuse, ac pie disserit cl. L. Janssens, op.
cit., p. 819 ss.

2. Leo XI 11, Encyc. cit., Aci. Leonis PP. XIII, p. 79.

3. Cf. Lepidi-Hugon, Explicatio dogmatica de cultu SS. Cordis
Eucharistici... Paris, Te. ui.

ARTICULUS TERTIUS

DE CULTU IMAGINUM, CRUCIS ET RELIQUIARUM
AD ART. 3-6 S. THOMJE

I. Multiplex in hac quaestione respectus est attendendus.

Potest imago considerari ut res quaedam, puta lignum, vel
lapis, S'.cque non est colenda nec ab Ecclesia ullatenus coli-
tur ; vel ut est similitudo ali cujus quod habet, excellentiam,
et sub hoc respectu potest in ipsa attendi vel usus, vel
instructio, vel cultus. Usus, quatenus imag'nes ad orna-
mentum et decorem templorum et ecclesiarum concurrant.
Instructio, quatenus imago vel pictura quid sil adorandum
manifestent. « Nam, ut. expbcat S. Gn gurius M., quod
legentibus scriptura hoc idiotis prasstaL pictura cernentibus,
quia in ipsa etiam ignorantes vident quid sequi debeant,
in ipsa h gunt qui litteras nesciunt. Unde et pra;ciptie gen-
tibus pro lectione pictura est 1 . »

Cultus tandem, si veneratione digna sil pr pter excel-
lentiam exemplaris in ipsa reprasoritati.

Ilaic tria simul contemnunt qui volunt imagines esse
prorsus eliminandas et, si existant, confringendas et. des-
truendas, et hi sunt proprie iconoclaslx 2 ; alii usum quidem
admittunt, saltem quoad ornamentum, sed •cultum aut
venerationem rejiciunt, et dicuntur potius iconomachi,
ut plerique ex protesl antibus, praesertim hodiernis.

Catholici autem imagines et quoad usum et quoad ins-
tructionem et quoad cultum rorpiunt ; disputari solum
potest de specie < ullus qua sint veneranda;.

Duplex igitur qusestio est nobis solvenda : una dogma-
tica, an sint imagines colendae; alia scholasiica, utrum
eadem specie, cultus ac exemplar, an cultu inferiori.

1. S. Gregor. M., Episl. XI, 13 ; P. (i., i.xxv, 1128.

2. De hoc errore cf. J. Tixeront, Hisloire des dogmes, 111,
p. 435-483.

65G TRAC.T. DE VERBO 1NCARN. ET REDEMPTORE. Q. XIII.

IJ. Usus sacrarum imaginum est licitus et pius. — Iu

Voler: Testamento, propter periculum idololatriae, ad
quam erant Hebraei proclives, generatim prohibentur ima-
gines et sculptilia : « Non facies tibi sculptile, neque omnem
similitudinem 1 . » — Attamen prohibitio non erat absoluta,
si quidem dicitur : « Duos quoque cherubim aureos et pro-
ductiles facies ex utraque parte oraculi 2 ... Fecit Moyses
serpentem feneum 3 4 . » Pariter Salomon diversas sculpturas
in templo fieri jussit 1 .

In primitiva Ecclesia recipi usum imaginum et ipsas ad
instructionem et eruditionem populi Christiani adhiberi
liquido constat ex catacumbarum picturis, qua? res varias
repraesentant, aut symlmlicas, aut allegoricns, aut biblicas,
aul evangelicas, aut historicas, aut etiam liturgicas 5 .

Halio theolog ca est quia hic usus nullam superstitionem
sapit. sed potius instructionem juvat, cum aliud sit « pic-
turam adorare, aliud per pietur» historiam quid sit ado-
randum addiscere 6 . »

JIJ, Imo cultus sacrarum imaginum est licitus et pius.

— Licet ex Veteri Testamento doctrina illa non demons-
tretur. aliqualiter suadetur : nam arca testamenti cole-
batur I empore Josue 7 , et David in signum venerationis
coram arca saltavit 8 .

In primitiva Ecclesia imagines Christi et Virginis Dei-
para’.. prout in picturis catacumbis repraesentantur, viden-
tur jam venerationi credentium objici. At saltem saiculo iv,

imago crucis Christi colebatur, ut testatur Julianus Apostata,
id Christianis improperando* ; ac paulatim etiam cretera’

1. Exoil., xx, 4.

2. Exod., xxv, 18.

3. Nurn., xxi, 9.

4. III Reg., vii, 24-25.

5. Cf. De Rossi, Roma sotteranea ; P. Allard, Home souter-
rame; P. Scaglia, Notiones arclneologicx Christiana;: Marruc-
chi, etc.

6. S. Gregor. M., loc. cit.

7. Josue, vi, 11 ss.

8. II Reg., vii, 14-22.

9. Cf. S. Cyrill. Alexandr., Cont. Julian., vi ;
796-797.

P. G., LXXVl,

ART. III.

DE CULTU IMAGINUM, ETC.

657

imagines sanctie, licet concilium Illiberitanum, ad abusus
pra:cavendos, praescribat picturas in ecclesia esse non
debere 1 ] invaluitque ille cultus sasculo vi et vn. Manicharis,
paganis, Judahs improperantibus cultum quem chnstiani
impendunt, imagini crucis, respondet Leoni ius Episcopus
nos in imagine Christi aut apostoli aut martyris colore
qisum Christum aut apostolum aut martyrem 2 . In Occi-
dente Fortunatus, testatur coli S. Murtini imaginem, imo
lampadem coram imagine seni per ardore :

« Lychnus adest, cujus vitrea natat ignis in urna 3 . »

Imaginum tamen cultum impugnant monophysitie ; cum
iiium isti teneant humanitatem Christi luisse a divinitate
absorptam, respuunt quoque similitudines et re.pncsenta-
liones qiue humanitatem referant.

Incipit persecui io sub Imperatore Leone Isaurico, quem
imitatur filius et successor Constantinus Copronymus,
ardentius movendo bellum adversus sacras imagines. Ex
parte catholicorum, restiterunt S. Germanus, Patriarcha
Constantinopolitanus, S. Joannes Damascenus, qui doc-
trinam veram theologice exposuit et defendit 1 .

Romani autem Pontifices Gr< gorius II (715-731) et Grc-
gorius III (731-741) hairesim damnarunt 5 . Demum conci-
lium oecumonicum VII, Nicamum II (787), fidem vindicavit,
definivitque imaginibus reddi honorariam adorationem, non
lalriam, quae solam divinam naturam decet ; ac damnat
eos qui audent spernere aut projicere aliquid ex his qua?
sunt Ecclesia? deputata « sive Euangelium, sive figuram
crucis, sive imaginalem picturam sive sancias reliquias
martyris 6 . »

Excessus iconoclastarum renovarunt Wielefflstae, circa
an. 1373, postea Novatores, ab an. 1532 etseq., praesertim
Carlostadius, Zwinglius, Lutherani et Calvinist.ie.

Concilium Tridontinum, in decreto de invocatione sanc-

1. Cf. Mansi, ii, 11.

2. Cf. P. G., xcm, 1600, et Mansi, xiii, 45.

3. S. I ortunat., De Vita S. Marlini, lib. IV, c. 693; P. L.,
i.xxxvni, 426.

4 Cf. P. G., xciv, 1232-1420.

5. Cf. Liber, pontificalis, I. 404-409, 416-417.

6. Cf. Mansi, XIII, 378 ss. ; Denzinger, 302 ss.

ART. in. — DE CULTU IMAGINUM, ETC.

658 TRACT. Dii VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. XIII.

torum, de veneratione et reliquiis sanctorum et sacris
imaginibus, docet « sanctorum quoque martyrum et alio-
rum cum Christo viventium sancta corpora, quas viva mem-
bra fuerunt Christi et templum Spiritus Sancti et ab ipso
ad aeternam vitam suscitando et glorificanda, a fidelibus
veneranda esse... Imagines porro Christi et Deipara; Vir-
ginis et aliorum Sanctorum in templis habendas et retinen-
das, eisque debitum honorem et venerationem impertien-
dam 1 2 . » Eadem fides in professione Pii P. IV expresse
asseritur : « Firmiter assero imagines Christi ac Deipara*
semper Virginis, necnon aliorum Sanctorum, habendas
et retinendas esse, atque eis debitum honorem ac venera-
tionem inpt rtiendam*. »

Demum Pius VI damnat varias propositiones Pistorien-
sium contra sacras imagines 3 4 .

Ratio theologica, qu-m evolvit S. Doctor, a. 3, fuerat
jam a sacris conciliis adducta : cum enim sit idem motus
in imaginem et in rem ipsam, cultus refertur ad rem cui
excellentia competit. « Imaginis enim honor ad primitivum
transii, ait concilium Nicaenum II, et qui adorat imaginem
adorat in ea depicti subsistentiam » — Et concilium Tri-
dentinum : « Non quod cr< datur inesse aliqua in eis divini-
tas vel virtus, propter quam sint colendas, vel quod ab
eis sit aliquid petendum, vel quod fiducia in imaginibus
sit figenda, voluti olim fiebat a gentibus, quae in idolis
spem suam collocabant ; sed quoniam honos qui eis exhi-
betur refertur ad protolypa , quae illae repraesentant, ila ut
per imagines, quas osculamur et coram quibus caput
aperimus et procumbimus, Christum adoremus, et Sanctos,
quorum illae similitudinem gerunt, veneremur 5 . »

Rectissime observat S. Thomas, ad 3, creaturas ratio-
nales in quibus est imago Dei non posse adorari, quia sic
honor sisteret in ipsa re quae in se habet excellentiam, el
jam induceretur erroris occasio, « quod non potest contingere
de imagine sculpta vel picta in materia sensibili, »

1. Denzinger, 985, 986.

2. Idem, 998.

3. Cf. prop. 69-72.

4. Denzinger, 302.

5. Denzin er, 986.

(559

IV. Qua specie cultus sint imagines colendae. — Tri-
plex hac de re fuit opinio. Prima, cui pauci adhaeserunt
eum Durando, in hoc reponit cultum imaginum, quod sini
occasiones cur ipsum exemplar ad illarum pra-sentiam
honoretur. Addunt Wurceburgenses cultum externum ima-
gini, cultum autem internum soli exemplari, esse imper-
tiendum.

Secunda sententia, quam defendunt plures cum B.Bellar-
mino, Catharino, etc., tenet imagini quidem reddi cultum
verum atque internum, sed eo inferiorem qui prototypo
exhibetur.

Tertia sententia, qua; est S. Thonue et communior evasit,
docet eundem specie cultum qui redditur exemplari, el
imagini reddi, sed propter diversam rationem, imagini
propter exemplar, exemplari autem propter se.

V. Eligitur et probatur sententia thomistica. — Prima
opinio consistere nequit. Nam concilium Nictenum II
docet imaginibus reddendam esse honorariam adoratio-
nem : unde imagines non sunt occasiones tantum cur proto-
lypa colantur, sed verum honorem merentur; honoraria
quippe adoratio cultum verum, tum extrinsccum tum
intrinsecum importat.

Pro secunda sententia citatur concilium Nicamum II.
ubi dicitur non reddi imaginibus lulriam , qua ; solam divinam
naturam decet. Porro exemplar coli potest lalria. Ergo imago
cultu inferiori colitur.

— Verum ex contextu manifeste eruitur concilium loqui
de cultu latrue absoluto, non autem excludere latriain
relativam ; inde tantum habetur non eandem esse rationem
cultus in imagine et in exemplari ; quod quidem asserit
nostra sententia.

Probatur ergo haec doctrina. Idem esse debet specie
cultus, si sit idem actus quo mens fertur in imaginem et in
exemplar. Atqui reapse idem est actus seu motus quo

1. Gf. Commentatores S. Tliomae, in h. 1. : Ca.ietanus, Syi.yiis,
Gonet, Salmant., etc., Bii.i.cart, dissert. XXIII, a. 3 ; Bel-
i. armini, Conlrovers. et De Imaginibus : ac recentiores theologi
ubi de sacris imaginibus.

660 thact. di: verbo incarn. et redemptore, q. xm.

ART. III. DE CUI. TU IMAGINUM, ETC.

661

mons fertur in imaginem et in exemplar. Ergo idem est specie
illo cultus cpio exemplar honoratur et ejus imago. — Ratio
majoris est quia ex sp. cie actus et motus speci ficatur cultus
el honor. Quo vero clarius intelligatur minor, animadver-
tendum est, ut explicat Billuart., imaginem posse considerari
tripliciter : 1° materialiter, ul est res qu.-edain, lignum, vel
lapis ; quo respectu nullum prorsus meretur cultum ; 2° for-
ma litor, ut imago in actu signato, v. g., ut est Christus
pictus. Virgo picta, et sub hoc respectu non exhibetur ima-
gini cultus idem ac exraplari, quia tunc imago non est nisi
aliquod analogum q uod ab exemplari reapse differt ; 3° forma-,
lissime , el in actu exercito, quatenus nempe exercet officium
et munus imaginis et actu repraesentat menti prototypum
in imagine relucentem, jamque eodem motu tenditur in
imaginem el in exemplar. Et eapropter utrique idem reddi-
tur cultus; imagini propter prototypum, ipsi autem proto-
typo propter se et tamquam termino in quo sistit, cultus.

Quod ratione perspicua ostenditur.

Talis quippe debet esse cultus qualis est ratio cultus.
Atqui tota ratio cultus imaginis est exemplar. Ergo cultus
imaginis idem est specie ac cultus exemplaris, ita scilicet
ut ex utroque unum quid integrum et totale constitua-
tur 1 .

VI. De ipsa cruce Christi (a. 4). — Si agitur de vera
cruce in qua fuit Christus crucifixus, adoranda est cultu
Ialrix relativa; duplici titulo : et quia est imago, expresis-
s me repraesentans Christum et eapropter dicitur signum
Filii hominis, et quia contactum specialissimum habuit
cum Christi membris et fuit ejus sanguine perfusa. Utroque
igitur modo adoratur talria, sicut Christus, sed cultu rela-
tivo, scilicet propter Christum in quo proprie est ratio
cultus.

Si autem sermo sit do effigio in quacumque alia materia,
adoratur solum ut imago, et de ipsa valent quie disseruimus
de imaginum cultu.

Potest igitur crux Christi considerari tamquam praici-
puuin nostra; salutis instrumentum, quatenus in ipsa Chris-

1. Quoad difficultates fleri solitas, cf. Billuart, loc. cit.

us opus nostrae redemptionis complevit, el idcirco Ecclesia
mterdum Crucem sicut Christum alloquitur : 0 Crux, ave,
spes unica 1 .

VII. De cultu sacrarum reliquiarum (a. 6). — Vigilan-
dus proprie reliquiarum cultum impugnavit, dum S. Hie-
ronymus doctrinam veram defendit. Doctores et concilia
simul imagines el reliquias vindicant, ut constat ex dictis
de concilio Nicaeno 11“ et Tridentino, ac professione fidei
Pii IV.Tridentinum porro recolit rationes quas hic evolvit
3. Thomas. Debemus sanctos venerari et eorum reliquias
honorare. Ipsos quidem sanctos debemus quadruplici
litulo venerari : 1° quia fuerunt membra Christi ; 2° quia
luerunt filii Dei, ad divinam hsereditatem vocati ; 3° quia
luerunt amici Dei, quilmscum Deus familiariter conversa-
tus est ; 4° quia sunt intercessores nostri apud Deum.
Porro qui habet affectum ad aliquem etiam ea veneratur
qua; ad ipsum pertinenl el qua? ipse reliquit. Ergo, quia
debemus affectum habere ad sanctos illosque honorare,
debemus quoque venerari ea qua- ad ipsos pertinent quaeque
ipsi reliqiierunl post mortem. Hujusmodi porro sunt reli-
quia; ; quo nomine intelliguntur proprie exuvia-, et sensu
latiore quidquid ad ipsas rcferlui. Ergo reliquia- debent
esse nobis carae et venerandae iisdem titulis quibus sancti
>unt nobis edendi. « et praecipue eorum corpora, quae
luerunt templa et organa Spiritus Sancti in eis habitantis
.■I operantis, et sunt corpori Christi configuranda per glo-
riosam resurrectionem. Unde et ipsa Delis hujusmodi
reliquias convenienter honorat, in earum praesentia miracula
laciendo. »

Christi autem reliquia-, quae possint asservari, sunl cultu
latrise relativo colenda;, propter contactum seu rela tionem
quam habenl ad ipsum Christum.

VIII. Pietatis conclusio : De signo crucis. — Aurea
verba de hoc argumento jam proferebat ssecuio iv

1. Cf. S. Franq. Sales., Defense cie Veslendarl de Ia sainle Croix,
liv. IV, c. xi.

2 . Denzinger. 302.

662 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q, XIII.

S. Ephraem Syrus (m. an. 373) : « Signo autem vivilicir
crueis obsigna, fili mi, omnes tuos actus. De janua domus
tua; non exeas, donec cruce te signaveris ; nec in esu noc
m potu, nec in somno, nec in vigilia, nec in domo nec in
itinere, nec in tempore quietis, illud signum negligas :
nullus est custos illi ajquiparandus ; sit tibi murus pro-
tector ante omnes actus ; edoce illud filios tuos, ut istud
sedulo addiscant ‘. #

1. S. Ephr.em-Syri, Hymni et Sermones, edit. Lamy, t. II, p. 304.

QU/ESTIO QUARTA DECIMA
De Mediatione Christi

AI) Q. XXVI S. TIIOM/E

Expositis quai pertinent ad Christum per comparatio-
nem ipsius ad Patrem et Patris ad ipsum et. per compara-
tionem ad nos, considerandum supercst de ipsius media-
tione, qua Deum simul et homines conjungit. Complentur
hoc modo quae dicta sunt de sacerdotio Christi et insinuatur
doctrina de redemptione plenius exponenda q. xlvjii et
xlix. Duo sunt hic breviter statuenda : Utrum Christus
sit Mediator et quomodo sit Mediator.

ARTICULUS PRIMUS

UTRUM ESSE MEDIATOREM DE I
ET HOMINUM SIT PROPRIUM CHRISTI

AD ART. 1 S. THOM/E

I. Notio mediatoris. — Dicitur mediator qui medius
stat inter duos vel plures a se distinctos, ut illos conjungat.
Quapropter, ut quis sit. mediator, debet habere aliquid com-
mune cum utraque parte conjungenda vel concilianda, na-
turam scilicet, aut amicitiam, aut aliquid hujusmodi,
vi cujus utrumque extremum conjungat. Id quod est com-
mune est fundamentum mediationis, officium autem seu
proprium munus mediatoris consistit in actu conjungendi
aut conciliandi. Distingui potest mediatio mere ontolo-
gica, secundum naturam et in esse entis, ac mediatio
moralis , quae reconciliationem inter duo praesertim
importat. Mediator quidem proprie dictus est qui recon-

664 THACT. UE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XIV.

cilini diversas partes, satisfactionem perfectam reddendo
parti l«sai ; mediator autem secundum quid ille qui con-
ciliat qum tamen satisfaciat. Hinc mediator plus dicil
quam medius : ut enim quis censeatur medius, suffici i
mediatio ontologica ; ut vero quis sit proprie mediator,
requiritur mediatio moralis cum satisfactione.

Quocirca angeli dici possunt medii quidem inter Deum
et homines, quatenus gradum naturas habent infra Deum
et homines ; at dici nequeunt mediatores proprie loquendo,
eo quod non possint reconciliare satisfaciendo ; sed tantum
mediatores secundum quid, ministerialiter et dispositi
eo modo quo saluti nostra; cooperantur (cf. ad 1 et 2).

II. Errores. — Mediationem Christi perverterunt multi
haeretici. Alexandrini quippe contendebant Deum Patrem 1
esse prorsus invisibilem, absque ulla relatione cum isto
mundo adspectabili, nec per scipsum creare, sed potius
creare per Logon , seu Verbum, quod ea ratione dicitur
mediator, quia mundum condendo manifestat Patrem. 1

Gnostici inter Deum supremum et mundum visibilem
ponebant ;eones, qui sunt natura sua medii el mundum
producunt. Unus porro Eomim in Salvatorem descendit
et constituit desum Christum, qui hoc modo lit mediator».

Anani c .intendunt Verbum esse mlerius Patre et eous-,
lare natu >a qua; medium tenet inter Deum el ceteras
creaturas.

Qu;e omnia sunt fabulationes et luereses, pluries quidem
damnat», sed pr»sertim in concilio Nicamo, in quo deli-
nitur Filium esse consubstantialem Patri et ejusdem subs-
tanti» seu natur» cum Patre*. Monophysit» ex alia parte
reponunt Christum, utpote mediatorem, constitui ex una
tantum natura, qu» ex divinitate et humanitate sil cons-
tituta seu mixta.

S. Leo Papa, in epist.ad Flavianum, hunc errorem refutat

1. De Onosticismo, cf. Mgr. Duchesne, Gnose et Gnosticisme,
in Diclion. A pol, et Dirtion. Ihiol. calhol.

2. Denzinger, 54.

ART. 1. UT11. CHRISTUS SIT MEDIATOR 665

• vpynitque Mediatori nostro utramque integram competere
inituram 1 .

III. Fides catholica. — Perspicuum et insigne esi tes-
j limonium S. Pauli : « Unus est mediator Dei el hominum,
I bimo Christus Jesus 2 . » SS. Patres lianc mediationem
fundant in ipsa mediatione physica : Christus est Mediator
Dei el hominum, testatur S. Irenams, quia communionem
habet cum utroque 8 ; seu, prouti explicat S. Gregorius
Nyssenus, Deum et hominem conjungit in una persona 4 .
Concludi! tandem S. Leo : « Ut quoo nostris remediis con-
gruebat, unus etgue idem mediator Dei et hominum, Immo
Christus Jesus, et mori posset ex uno, et mori non posse!
ex altero. In integra ergo veri hominis pcrfecl.aque natura
verus natus est Deus, totus in suis , lotus in nostris 1 ’, •»

LV. Ratio theologica. — Ille proprie inter Deum et
homines mediator est qui inimicitiam inter illos tolli!
illosque conciliat, parti l»s» plene satisfaciendo . Atqui
Christus isque solus inimicitiam nostram eum Deo abstulit
el, plene pro nobis satisfacit Deo, ut mox explicabitur. Urgo
Christus solus e, st proprie mediator.

V. Alii tamen possunt esse mediatores secundum quid,
prout scilicet cooperantur ad unionem cum Deo, disposi-
live vel ministerialiter. — Id competit tum prophetis et
sacerdotibus Veteris Testamenti, in quantum pramuntia-
Carit et prffifigurabant verum et perfectum Dei et hominum
Mediatorem ; tum et. pr»sertim sacerdotibus Novi Testa-
menti. in quantum sunt ministri veri Mediatoris, vice
ipsius salutaria sacramenta hominibus exhibentes (ad I).

VI. Speciali autem ratione Beata Virgo dici potest et

1. lbid., 143.

2. I Tim., ii, 5.

a. S. Irem., III Adv. Haeres., c. xvm ; P. G., vu, 937.

I. Cf. S. Gregor. Nyssen., Coni. Eunom., lib. 11 : P. G., xlv,

535.

5. Denzinger, 143.

HUGON.

TRACTATOS DOGMATICI, II. — 22

660 TRACT. DE VERBO 1NCARN. ET REDEMPTORE. Q. XIV.

debet Mediatrix. — Illa speciali ratione dici debet Medm
trix qu® homines tangit ratione natura; humante et qun-
ad fines deiiaiis ailingil 1 , per maternitatem divinam ; qua -
que homines Deo reconciliat, obtinendo de congruo quoi
Christus de condigno. Atqui D. Virgo est hujusmodi, Deiin
nempe et homines sensu explicato attingit, et, teste Pio \
de congruo promere! nobis quse Christus de condigno pro
merui I 2 . Ergo.

Quapropter B. Virgo jam vocatur Mediatrix a Patribus
v. g. a Tarasio, patriarcha Constantinopolitano, [astitu 8
et ii Summis Pontificibus, v. g. Pio IX 4 , et novissime
Pio X : « Totius terrarum orbis poienlissima apud Unigeni
tum Filium suum Medialri vel conciliatrix* . »

De his plenius infra, in Tractatu de B. V. M. Deipara

1. Cajet an., in 1“ Il oc , q. em, a. 4.

2. Pius X, Encyclic. Ad diem illum, 2 februarii 1904.

3. Taii asius, Homil. in SS. Deiparm Praesenl., n. 15; P. G.,
xcvni, 1500.

4. In Bulla Ineffabilis Deus, 8 dec. 1584.

5. Encycl. cit., Ad diem illum.

ARTICULUS SECUNDUS

QUA RATIONE CHRISTUS
SIT MEDIATOR DEI ET HOMINUM

AD ART. 2 S. TIIOM/E

I. Errores. — Jam recitavimus errores Gnosticorum
et Arianorum. qui Christum exhibebant ut creaturam
mediam inter Deum et ceteras creaturas, ac hasresim Mono-
physitarum, qui ponebant in Christo unicam naturam ex
divinitate et humanitate mixtam. Tempore autem Refor-
mationis nova exorta est controversia 1 . Osiander, cui
consentiebant Calvinus, Melanchton aliique protostantes,
volebant Christum esse mediatorem quatenus Deum, nosque
justificare ipsa justitia qua Deus justus est.

Reponebat, e regione, Stancarus Christum esso media-
torem ratione natur» humante tantum.

II. Veritas autem catholica est requiri ad rationem

Mediatoris naturam humanam simul cum divina.

Manifestum est Verbum quatenus Verbum non esse media-
torem, ut animadvertit S. Augustinus : « Non ob hoc
mediator est Christus, quia est Verbum : maxime quippe
immortale et maxime beatum Verbum longe est a mori a-
libus miseris, sed mediator est secundum quod homo 8 . »
Opinio autem Osiandri est a concilio Tridentino expresse
damnata : « Unica formalis causa (justificationis) est
justitia Dei, non qua ipse justus est sed qua nos justos
facit, qua videlicet ab eo donati, renovamur spiritu
mentis nostrae, et non modo reputamur, sed vere justi
nominamur et sumus 8 . »

III. Ratio theologica, — In mediatore duo sunt eonsi-

1. Cf. Bellarmin., Conlrou., lib. I De Christo Mediatore.

2. S. Augustin., lib. IX, De Civil. Dei, c. xv ; P. L., xu, 268-

ZXyo %

3. Sess. VI, cap. vii.

668 THACT. DE VERBO INCARN. F.T REDEMPTORE. O. XIV.

deranda : 1° ratio medii, ut nempe distet ab utroque extrn-|
mo, et 2° officium conjungendi utrumque. Sed haec duo I
requirunt naturam humanam in Christo. Ergo. Prob. min, |
Liquet Christum distingui a Deo, non ut est Verbum, sed
solum ut est homo; distinguitur vero a nobis in dignitate
gratia; et gloria;, quam habet in summo et ut caput. Olli- 1
cium autem conjungendi importat ut offerat Deo qua; sunt,
hominum, satisfaciendo et interpellando ; et hominibus |
qua; sunt Dei, scilicet praecepta Dei et dona gratiae. Jam
vero non potest offerre Deo nisi illum respiciat ut superio-l
rem, estque inferior non ut Deus, sed ut homo. Ergo nequit I
Christus officium mediatoris adimplere absque natura I
humana.

At. ex alia parte, oportet ut mediator perfectus conjungat
simul naturam humanam et naturam divinam in una per-1
sona : si equo potest habere actiones infiniti pretii et vero
cum Deo nos reconciliare, offerendo parti lajste reparatio*!
nem offensae adaequa I am, ut initio tractatus dictum esi de
necessitate Incarnationis, in hypothesi qua volucri Deus
satisfactionem pro peccato adaequatam'.

IV. Quapropter notio completa Mediatoris nequit a
notione Redemptoris praescindi.

Eo ipso enim quod Mediator proprie dictus inteUigitw
qui reconciliat reddendo parti lfesaj satisfactionem, oportet
ut Mediator sil ille qui verum solvit pretium et sensu pleno
redimii .

Quocirca postulat ordo ut de Redemptione sermonem
absolvamus. Tractatus de Redemptione, nedum sil a trac-J
latu de Incarnatione sejungendus, imo perpetuo eum ipso
miscetur, sicul necessitas Incarnationis ex Redemptionis
line attenditur, supponitque doctrinam de unione hypos-
tatica. gratia, libertate, merito, sacerdotio, mediationi; I
Christi.

Juvat tamen — praetermissis qua; spectant mysteria
vitae Christi, quaque in aliis disciplinis plenius traduntur
— quaestionem resumere et ex qq. xlviii et xlix comple-
tum et syntheticum conspectum redemptionis exhibere. I

I. Supra, i [ . i, ari, 2, vi. iv el ss.

QUAESTIO QUINTA DECIMA

De Redemptione a Christo peracta

AD Op. XI.MII-XI.il. S. TJIOM.T.

In quaestione xlviii exponi I S. Doetor plenum redemp-
tionis conceptum, cujus singula eleiuent.ii speciali et. accu-
rata analysi expendi!.. Tota illa doctrina supponit Chri-
stum esse hominum caput iiuamquo nobiscum personam
mysticam; quo fit ul operatio ipsius possil omnibus suis
membris prodesse : hinc passio salutem operatur per
modum meriti. Sed, dum meretur pro nobis, reddi! Deo
reparationem adaequatam offensae, imo supcrexcedontein,

' I sic habetur satisfactio. Quaelibet porro Christi operatio,
etiam quaj esi delectabilis, potuisset satisfacere ; sed, quia
in finem diligere nos volebat Christus, statuit ut satisfactio
ierct per operationem poenalem et sui ipsius immolationem
m honorem Dei factam ; hinc habetur ratio sacrificii. Quo
oblato, jam esi homo a servitute peccati et diaboli liberatus
reu redemptus, et sic habetur redemptio sensu speciali
accepta pro liberatione mediante pretio.

Hsec omnia operatur Christus per causalitatem physicam,
i-t sic dicitur passio operari salutem per modum efficientiae.

Quajstio autem xux speciati m attendit effectus qui
sunt liberatio et restauratio.

ARTICULUS PRIMUS

DE REDEMPTIONE

PER MODUM MERITI ET SATISFACTIONIS
AD ART. 1 ET 2 S. THOM/E

1. De pleno et adaequato redemptionis conceptu. —

Sumitur interdum redemptio sensu restricto pro libera-

G70 THACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XV.

tione a servitute peccati et diaboli ; interdum vero adaequa! (
pro Lota illa ceconomia supernaturali qua Christus, nostrum
caput, sese nobis substituendo, offert Deo reparationem
offensae adaequatam simulque sacrificium perfectum, nosi
que a captivitate liberat et in bpna superna turalia pei
lapsum amissa redintegrat et restaurat .

Importat essentialiter' redemptio solulioncm pretii, plu*
que innuit quam reparatio, liberatio, aut restitutio. Potuis-
set quippe Deus homini simpliciter condonare illumquy
reparare et in pristina privilegia restaurare absque condign.
satisfactione ; at tunc haberetur solum reparatio, non re*
demptio, cum deesset pretii solutio. Qute autem esse debcaj
solutio pretii? Illa nempe quffi reparationem adiequfll
offensse. Porro reparatio adaequata o flens te proprie dicitur
satisfactio. Quocirca satisfactio est primarius ac fundamen-
talis conceptus in dogmate redemptionis. Christus ver<
personam nostram gerit, et hinc ejus satisfactio didit
vicaria, quatenus non solum pro peccatis nostris ipse
patitur, se loco nostro substituitur.

Aliunde, hsec satisfactio fit modo quodam operoso, p<
veram immolationem, Deo maxime gratam, «■! propiore
est etiam sacrificium.

Offensa porro per satisfactionem reparata el Deo p<
sacrificium placato, resultant tanquam effectus liberatio
et restauratio, seu redintegratio in bona supernaturalia.

lias sunt ergo diversae notiones qua; in adrequata redemp-
tionis analysi concurrunt : satisfactio et sacrificium, per
modum constitutivi ; liberatio et restauratio, per modum
consecutivi, seu effectus. Singulas expendamus cum
Angelico Praeceptore.

Quaestionem de merito Christi jam sufficienter versa-
vimus, supra q. xix, a. 1. Principiiun quod recolitur in
praesenti est hujusmodi : Quum Christus fuerit caput nos-
trum constitutus, opera Christi se habent ad ipsius membra
sicut opera alterius justi ad semetipsum. Atqui justus per
passionem suam sibi meretur. Ergo Christus per suam pas-
sionem nobis meruit salutem (a. 1).

II. Principia S. Thomse de satisfactione Christi (a. ?)J

— Probat Angelicus Christi passionem operari nostram

ART. I. — HEDEMFTIO 1>ER MODUM MERIT. ET SATISF. G71

dutem et per modum satisfactionis verse, et per modum
■ atisfactionis supera b undantis.

Habetur enim satisfactio vera quando redditur offenso
'••paratio adaequans offensam, et est satisfactio supera-
bundans quando id quod redditur magis diligil offensus
quam oderit offensam. Sed quod Christus reddit Patii est
hujusmodi, nempe aequale ac majus quam exigeret recom-
pensatio totius offensae humani generis : 1° propter magni-
I udinem charitatis, quae est summa ; 2° propter dignitatem
\ita; quae offerebatur, quaeque, cum sit vita Dei-Hominis,
est infiniti el ideo superabundanl is valoris ; 3° propter
magnitudinem p cenae in satisfaciente, quia passio Christi
init generalissima et acerbissima. Ergo satisfactio Christi
luit vera et superabundans. Id porro quod est maxime
attendendum in probatione I). Thomse est ratio qua; desu-
mitur ex unione hypostatica : vita, operatio, Dei-Hominis
• st utique superabundanl is valoris, eo quod ille valor sit
"'finitus, ut superius ostensum est, q. i, a. 2. Quod confir-
mat resp. ad 3.

In resp. ad I recolitur principium soliditatis : Christus
potest pro membris satisfacere quia est una persona mys-
tica cum ipsis.

III. Doctrina catholica de satisfactione Christi vicaria.
— De illius conceptus fonte et origine. — Vox satisfactio
la rdius adhibetur, el ipsa theoria nonnisi a temporibus
S. Anselmi plene et scienti lice exponitur, sed conceptus
ille, quod Christus loco nostro obtulerit Patri compen-
sationem pro peccatis nostris, continetur et asseritur
m Sacris Scripturis. Christus ipse adhibet vocabulum
redemptionis : « Dare animam suam redemptionem (Xiirpov)
pro mullis', x Hic innuitur quaedam solutio pro hominibus
facta. Hsec porro est vita Christi, quae, ut alibi expo-
nitur, datur pro grege 2 ; estque sanguis Christi, qui
funditur pro nobis in remissionem peccatorum*.

Apostoli etiam tradunt pretium pro nobis solutum esse
sanguinem Agni immaculati, qui etiam « peccata nostra

1. Mattii., xx, 28.

2. Joan., x, 18.

3. Matth., xxvi, 28 ; Marc., xiv, 24 ; Luc., xx, 20.

(»72

TltACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. XV.

ipse perliilil in corpore suo super lignum 1 . » Substitutio ,
haud obscure exprimitur : ita nempe gerit nostras vices !
Christus, ut peccata noslra ipse perferat. S. Paulus ita
exhibet Christum nostro loco satisfacientem, ut qui erat
sine peccato liat, pro nobis peccatum, scilicet poenam
peccati in se sustineat : « Eum gui non noverat peccatum
pro nobis peccatum fecit ul nos efficeremur justitia Dei in
ipso 2 . »

Vetus Testamentum illam dodtrinam aliquatenus asserit ;|
nam quae dicuntur apud Isaiam lii, 13; liii, 12, de
Servo Domini, qui patitur pro populo et peccata eorum
fert et livore suo alios sanat, innuunt Messiam nostro
loco substitui et poenam nostram subire.

Primi scriptores ecclesiastici satisfactionem vicariam
jam quoad rem ipsam inculcant ; nam, juxta S. Clementem
Romanum et S. Ireneum 8 , Christus dat sanguinem suum
pro nobis, carnem suam pro nostra carne, animam suam
pro anima nostra. S. AI hanasius et eseteri Patres (Irasci con-
siderant Christum ita loco nostro solventem, ut vita ipsius 1
sit pretium vitee nostrae ; unde illum vocant avTtA'jyov 1 ,j
S. Augustinus doctrinam sic nervose exprimit : « Suscepit
Christus sine reatu supplicium nostrum, ut inde solveret
nostrum reatum et finiret etiam supplicium nostrum 6 * . >1
Demum, S. Ansehnus scienti fleam theoriam de satisfac-
tione vicaria exstruxit, indeque logice deduxit necessita-
tem Incarnationis 6 .

IV. Errores. — Doctrina Ecclesiae. — Quia satisfactio 1
pro peccato mortali requirit operationem Dei-Uominis, I
inficiari naturam divinam aut naturam humanam in
Christo, est. eo >pso evertere catholicum dogma de redemp-
tione et satisfactione vicaria. Quocirca doceta?, qui reali- j

1. i Pet., ii. 24.

2. 11 Cor., v, 21.

3. S. Ci.em . Rom., Cor., xxi, 6 : xux, 6 ; S. Iren., V Coni. Hiercs,, '
c. i ; P. G., vn, 1121.

4. S. Atiian., P. G., xxv, 112; Euseb., P. Ct., xxii, 724-725,1

5. S. Augustin., Coni. Fausl., xiv, 4 ; P. L., xui, 297.

(i. S. Anselmus, Cur Deus-Homo ; P. clviii, 361-430. Vide I

-supra.

ART. I. REDEMPTIO PER MODUM MEIUT. ET SATISF. (>73

.Lom humana! natura! eliminant, subordinatiani, ariani,
uestoriani, qui divinitatem Christi impetunt, consequenter
d.isfactionem infiniti valoris removent .

Iterum, quia redemplio suppomt lapsu m, Irino qui pecca-
luin originale non confitentur, ul 1’ohiginni el rationa-
I istae, redemptionis el satisfactionis conci pi um pervertunt .
Vbaelardus, Hermas, Guonlher, el. praesertim soeiniani
agnoscunt in passione Christi vnlororn exempti, non nuten.
sim piacularem el satisfacloriain. Ritseld, \. Saba lier, etc.
eosdem errores novo’ apparatu propomml '. Vorilas autem
catholica est Christum pro nobis vere el proprie sa tisfecisse
Concilium Vaticanum intendebal rem definire, jamque
hoc erat schema canonis : « Si quis non confitetur ipsum
Deum Verbum in carne patiendo el moriendo pro pereatis
nostris potuisse sui is/ urere vel vere el proprie satisfecisse.
V. S. » Licet non fuerit quaistio discussa, ipsum schema esi
jam vi sui solenme catholica? fidei testimonium. Omnia
symbola reapse dogma inculcant dum recolunt. Cliristuni
pro nobis, propter nostram salutem, esse passum crucifixum.
pro nobis obtulisse semetipsum oblationem a . Concilium
Tridentinum expresse asserit ; « Pro nobis Deo Patri
satisfecit 3 4 .» Demum Leo XIII : « Violato Patris numini
cumulatissime pro hominibus uberrimeque satisfecit d<
sanguine suo*. »

V. Ratio theologica. Jain fuit assignata, ubi de me-
rito, el ea est quam assignat hic Angelicus ad 1 : « Caput et
membra sunt quasi una persona mystica ; el ideo satis-
factio Christi ad omnes fideles petinet, sicut ad sua mem-
bra. » Unde sic potest argumentum proponi : Ille potes!
pro aliis satisfacere qui est constitutus eorum caput el
una persona mystica cum ipsis, et potest de condigno
satisfacere ille cujus operatio est valoris infiniti. Atqui
Christus, ut constat ex dictis de gratia capitali, est nostrum
caput unaque nobiscum persona mystica, et omnis operatio

1. Cf. opus, nosti'. : Le Mystkre de la Ridemplion, ch. m.

2. Cone. Ephes., can. 10 ; Denzinger, 122.

3. Sess. VI, c. vn.

4. Leo XIII, Encyc. Tametsi futura de Christo Redemptore.
Ad. Leonis PP. XIII , vol. XX, p. 298.

674 TRACT. DE VERBO 1NCARN. ET REDEMPTORE. O. XV.

ejus, propter unionem hypostaticam, infiniti esi valovis. I
Ei'go potest pro nobis satisfacere de condigno.

VI. Difficultas. — Non tamen sileri debet objectio fieri
solita : aequum non est ut innocens pro nocente plectatur
et ut vita unius acceptetur pro alio : sicut rex non potesl
proprium filium in mortem tradere ut salvet rei vitam.
Ergo non potest Christus innocens pro sontibus plecti nec.
potest ejus vita pro nostra vita eceeptari.

Besp. : Justitia perfecta, e contra, salvatur dum inno-'
cens solvit debita reorum quorum est cautio vel quorum
personam gerit in ordine moruli. Si esset ipse reus, non
posset aliis proprias satisfactiones cedere, eo quod iliis
ipse indigeret; at ideo praecise quia innocens est, potesl
aliis, quorum est caput, proprium valorem satisf actorium
tribuere.

In humanis nequit judex vitam innocentis pro vita rei
commutare, quia ipse non est dominus vita: et mortis ; nec
innocens est caput et cautio rei ; nec talis substitutio
justificaret sontem, animam ejus interius immutando el
abluendo. At, in mysterio redemptionis, e regione res se
habet : Deus est dominus vitae et mortis, unde potest vitam
unius pro vita alterius acceptare ; Christus innocens est
essentialiter mediator, qui personam nostram gerit ei fit
nostra cautio ; demum sese nostro loco substituendo nos
justificat per intrinsecam sanctitatem, qua efficimur Deo,
grati.

Quocirca doctrina illa catholica de subsh 'lutionif Christi,
seu de satisfactione vicaria, est fundatissima ac pulcher-
rima.

VII. De superabundantia satisfactionis. — Est doctrina
inconcussa ad fidei depositum pertinens Christi satisfac-
tionem esse siiperabunduiilein pro peccatis totius mundi.
Disertissime in Scripturis inculcatur : « Et ipse est propi-
tiatio pro peccatis nostris, non pro nosiris lanium, sed cliam
pro lolius mundi 1 . » — « Ubi abundavit delictum, supera-
bundavil gratia 2 . » Qute verba, si absolute sumantur, impor-

1. J o AN ., II, 2.

2. Rom., v, 20.

ART. I. REDEMPTIO PER MODUM M ERIT. ET SATISF. 675

I

' ani superabundantiam universalem, ita ut Christus
majus aliquid Deo exhibuerit quam exigeret recompen-
satio Lotius offensae humani generis. Patres Graeci vocem
adhibent ul exprimant satisfactionis valorem et
excellentiam 1 .

Traditionem Latinorum sic resumit S. Anselmus : « Ut
ufficere possil ad solvendum quod pro peccatis Lotius
mundi debetur, el plus in infinitum*. » Clemens PP. VI
loquens de sanguine Christi recolit : « Non gulla sanguinis
modicam, quae lumen propter unionem ad Verbum pro
redemptione lolius humani generis suffecisse I 3 . » Unde, si
lotum sanguinem fudit, superabundanter satisfecit. —
Leo XIII (loc. cit.) : « Cumulatissime pro hominibus
uberrimeque satisfecit de sanguine suo. » Quapropter
Catechismus Concilii Tridcntini concludi! : « Esi integra
atque omnibus numeris perfecta satisfactio quam admirabili
quadam ratione Jesus Christus pro peccatis nostris Deo
Patri obi ulit 4 . »

VIII. Unde proveniat valor ille superabundans satis-
factionum Christi 6 . — Scolus, licet concecat satisfac-
tionem Christi esse superabundantem, contendit illum
valorem non provenire ex dignitate intrinseca, sed solum
ex Dei extrinseca acceptatione. Quam opinionem merito
carpunt theologi ; imo, juxta Suarez nec probabilis est,
nec pia, nec sufficienter fidei conformis 8 . Scriptura valorem
propitiationis repetit non ex acceptatione Dei, sed cx eo
quod sit. sanguis Christi Jcsu 7 , et quia, sicut peccatum
Ada: malitia sua intrinseca omnes perdidit, ita satisfactio
Christi dignitate sua innata omnibus superabundanter
prodest 8 . Unde Clemens VI superabundantiam propilia-

3. S. Cyrill. Ai.exanr., P. G., i.xix, 548. — Cf. P. G., lxxv,
1216, et lxxvi, 1164.

2. S. Anselm., Cur. Deus-Homo, II, 18 ; P. L., clviii, 425.

3. Clem. VI, Exlrau. Unigenitus, De pcenitent. et remissione-,
lib. V, t. IX, c. ii.

4. P. I, a. , n. 25.

5. Cf. Billuart, disseri. IX, urt. 6.

6. Suarez, De Ineam., disp. IV, sect. 3, n. 2.

7. I J o an., i, 7.

8. Rom., v, 15-20.

‘-G76 TRACT. DE VERBO INCABN. ET REDEMPTORE. O. XV.

tinnis explicat ex dignitate intrinseca, propior unionem
ad Verbum.

Ratio theologica id apodictice demonstrat. Satisfacti»
est vi sui et intrinsece superabundans quando ex se exhibe
offenso aliquid quod ipsi magis placet quam displicui
offensa. Atqui satisfactio Christi ex sese Deo dat aliquid
quod ipsi magis placet quam displicuit offensa. Ergo vi
sui et intrinsece est superabundans.

Declaratur min. Licet offensa maxime displiceat Do
et sit infinita, quia summam laedit majestatem, haec tam
infinitas est ordinis moralis dumtaxat nec Deum physice
et in seipso attingit. Satisfactio autem Christi, quamvis
non sit infinita in esse entis, infinitatem tamen valori
desumit ex persona mtilative infinita, et Deum physice
attingit propter physicam unionem cum supposito divino
cujus est proprietas. Quapropter infinitas qua: est in satis
factione Christi altioris ac perh ctionis est rationis
ordinis quam infinitas qua: est in offensa ; ac subinde magi
Deo placet quam displicuit offensa.

IX. Quapropter valor satisfactionis non est mod
novus additus operationi Christi praeter unionem hypos
ticam ; sed est ipse valor operationis propter unionem
hypostaticam. — Operationes i en pe humat a: in Christo
quae in ordine entis, seu in sua realitate physica, su
finitae, habent intrinsece et in seipsis dignitatem in (ini
tam in esse inoris, eo quod sini proprietas personae divin
reapse infinita:. Sic SS. Patres et Doetores satisfactione
Christi extollunt non e.x eo quod a Deo acceptetur, sed eo
quod sit Dei-Hominis, qui ratione natura: assumptaj
potest superiori offerre obsequium et ratione suae per&ome
infinita; exhibet obsequium et honorem inlinili valoris.

X. Distinguitur tamen in operationibus Christi valor
PERSONALIS et valor OBJECTIVUS. — Valor personalis

dicitur qui desumitur ex unione ad Verbum, et dignitati
persona: divina: . respondet : hac ratione omnes actiones
Christi sunt aequales, sicut etiam unio est mvariabilis et
dignitas personae est mmutabilis.

Valor autem objeclivus est qui ex objectis et circumstan-

ART. I.

REDEMFTIO PER MODUM MERIT. ET SATISF. 677

I iis attenditur : hoc modo potuerunt esse in operationibus
Christi gradus, sicut etiam in virtutibus; unde actus su-
premi in passione, quorum objectum erat, adeo excellens
et finis tam nobilis, fuerunt in valore objectivo praestan-
lissimi.

Ex parte quidem valoris personalis poterat unus actus,
etiam delectabilis, superabundanter pro cunctis omnium
hominum peccatis satisfacere ; at, supposita divina ordi-
natione, debuit attingi etiam ultimus apex valoris objec-
l.ivi, in passione et morte, ut sic Christus in finem nos
diligeret L

XI. Pietatis corollarium, prout ex enryclica Pii XI
eruitur. — Summus Pontifex, in cnryi lira de Christo Ri ge,
pie concludit Christum esse nostrum Regem, eo quod pro
nobis satisfecerit seu nos redemerit : « At vero quid possit
jucundius suaviusque ad cogitandum accidere, quam Chri-
stum nobis jure non tantum nativo, sed etiam qua?sito,
scilicet redemptionis imperare * ? »

1. Gf. opus, nostr., Myslire de la Eidemplion, c. m.

2. Aci. Aposl. Sed., xvii, 599.

ARTICULUS SECUNDUS

DIC HEDEMP TIONE PElt MODUM SACRIFICII
AD ART. 3 S. THOM/E

I. Principium S. Thomee. — S. Doctor efficacissime
probat passionem Christi fuisse sacrificium perfectum. ]
Imprimis textus AposLoli* evincit Christum esse simul
sacerdotem qui offerl et hostiam qua; offertur : undo liquet
hoc sacrificium esse perfectissimum, eo quod sit offerens .
perfectus et hostia perfecta.

Ratio theologica est perspicua. Sacrificium est opus in
honorem Dei factum, non solum ad agnoscendum supre-
mum Dei dominium, sed etiam, in prassenti oeconomia
lapsus et reparationis, ad Deum placandum. Porro passio
Christi fuit opus hujusmodi, Deo gratissimum utpote ex
maxima charitate procedens, et dignum quod acceptetur
ad iram Dei placandam. Ergo passio fuit sacrificium.
Textus S. Augustini 2 ostendit sacrificium illud esse perfec- !
tissimum : 1° is qui offert et is cui offertur sunt unum ; 2° is
qui offert et illi pro quibus offertur sunt unum, quia ratione 1
natura; humana; Christus est unum nobiscum ; 3° hinc
illi pro quibus offertur et Deus cui offertur fiunt unum et 1
sic reconciliantur, quatenus Christus, qui est unum nobis-
cum, nos efficit unum cum Deo ; 4° is qui offert et id quod
offertur sunt unum, cum Christus sit simul sacerdos et
hostia.

1. « Tradidit semelipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo
in odorem suavitatis. » Ephes., v, 2.

2. « Ut, cum qua tuor considerentur in omni sacrificio : cui
offeratur, a quo offeratur, quid offeratur, pro quibus offeratur;
idem ipse unus verusque Mediator per sacrificium pacis reconci-
lians nos Deo, u u cum illo manebat cui offerebat, unum in se
faceret pro quibus offertur, unus ipse esset, qui offerebat et quod
offerebat.. « De Triidi., lib. IV, c. xiv ; P. L., xi.ii, 901.

art. n.

REDEMPTO PER MODUM SACRIFICII

679

In resp. ad 1 notentur quatuor pulchra; rationes cur
debuerit offerri caro humana Christi.

Resp. ad 2. breviter et clare explicat quomodo passio
Christi sit signatum respectu veterum sacrificiorum, qua;
erant figuralia, et signum respectu eorum qua; sunt a nobis
observanda.

Resp. ad 3 supponit doctrinam jam stabilitam, ubi de
sacerdotio Christi : offerens non est qui mactat materialiter
victimam, sed qui est consecratus ad illam Deo dicandam ;
unde offerentes non fuerunt carnifices, sed Christus, et,
licet, ex parte occidentium non fuerit passio res sacra, sed
potius maleficium, ex parte Christi fuit actio maxime sacra,
seu verum sacrificium.

II. Errores. — Fides Ecclesiae. Omnes qui negant
Christum fuisse sacerdotem (supra, q. xxm) vel qui notio-
nem satisfactionis pervertunt (art. prteced.), veritatem
quoque sacrificii crucis evacuant. Sic Pelagius, Abadardus,
Hermes, e te., attendunt in passione testimonium et pignus
amoris immensi, non autem intrinsecum valorem immola-
tionis et sacrificii propitiator». Item, Sociniani, qui conten-
dunt Christum non fuisse sacerdotem in terris, sed solum
post ingressum in ccelos; et rationalistie, ut Ritschl, Saba-
I ier, etc., qui valorem exempli solum agnoscunt.

Fides autem catholica profitetur Christum in cruce
verum obtulisse sacrificium, qua; doctrina est adeo funda-
mentalis ut totam liturgiam pervaderet : « Pascha nos-
trum immolatus est Christus (Pra;f. Pasch.). — Victimae
paschali laudes immolent Christiani. Christus innocens
Patri reconciliavit peccatores... » Christus ergo dicitur vic-
tima, cui reapse adseribuntur effectus veri sacrificii, nempe
reconciliare homines Deo.

Concilium Ephesinum recolit Christum obtulisse semcl-
ipsum pro nobis in odorem suavitatis Deo et Patri*. Con-
cilium Triden tinum rem efficacissime asserit et declara! :
« Semel semetipsum in ara crucis morte intercedente Deo
Patri oblaturus erat 2 . » Jam vero hfec. verba, se offerre

1. Can. 10, Denzinger, 122.

2. Sess. XXII, c. ii.

G80 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q . XV.

in ara. sacrificium verum important. Addit autem conci-
lium offerri in missa verum sacrificium, sola offerendi,
ratione diversum a sacrificio crucis 1 . Unde constat rationem
veri ac propitiator» sacrificii et missae et immolationi crucis
competere.

III. Testimonia Scripturae. — Prophetia Isaim (ui et
eiii) de Servo Iahve important praecipua elementa quae in
conceptu sacrificii veri includuntur : est enim immolatio
voluntaria, in qua ipse oblatus est quia voluit, et in qua
luit vulneratus et attritus ; estque substitutio, nam ipse
vulneratus esi propter iniquitates nosLras et tulit peccata
populi ; ac per illam oblationem nos reconciliamur Deo.

In Evangelio Christus exhibet mortem suam tamquam
baptismum, tamquam calicem quem dedit ipsi Pater ul
bibat 2 , quas omnia sacrificium innuunt ; et, dum dicit. :
sanctifico meipsum, declarat se victimam esse sacrificio
dicandam 3 . Demum ipse instituendo Eucharistiam exhibet
corpus et sanguinem sive in passione sive in Eucharistia
offerri tamquam sacrificium : est immolatio, nam traditur
corpus, funditurque sanguis ; est subtitul.io, quatenus haec
passio fit pro nobis et in remissionem peccatorum ; fit
reconciliatio, nam instituitur novum testamentum inter
Deum et populum 4 .

S. Paulus considerat passionem Christi ut sacrificium
perfectum : est enim oblatio in qua Christus est. simul
offerens et hostia 5 6 , est immolatio, nempe in sanguine suo ;
Iit reconciliatio, nam per ipsam habemus propitiationem
et sumus reconciliati'' . Epistola ad Hebraeos quasi ex pro-
fesso demonstrat mortem Christi fuisse sacrificium verum, '
sed longe sacrificiis legalibus superius et praestantius 7 . ]

1. Ibid., et c. n.

2. Matth., xx, 22; xxvi, 37-47.

3. Joan., xvii, 19. — Cf. Maldonat, in h. 1.

4. Marc., xiv, 22-25; Matth., xxvi, 26-27: Luc., xxii, 19-
20 ; I Cor., xi, 23-26.

5. Ephes., v, 2.

6. Rom., vii, 25; v, 9.

7. Hebr., v, 1 ss. ; vii, 27; x, 29.

aut. ii. — redemptio per modum sacrificii

681

IV. Testimonia catholicae Traditionis. — Patres apos-
lolici exhibent passionem ut sacr licium in quo caro
Christi est victima, Ouoi* 1 . S. Justinus confert et sacrifi-
cium Domini cum sacrificio hirci apud Judic os a , et S. lro-
nasus cum sacrificio Isaac 3 . Tertullianus scribil : « Christum
oportebat pro omnibus gentibus fieri sacrificium, qui I. ini-
quam ovis ad occisionem ductus est 4 . » Juxta S. Ambro-
sium passio est sacrificium in quo idem est sacerdos el
Iwslia*: quod etiam expressit S. Augustinus : « Ipse erui
qui offerebat et quod offerebat 8 . »

Apud Syros idem testatur S. Ephrsem, quem nuperrime
Ecclesia! Universalis doctorum declaravit Benedictus XV :
« Ipse sibi fuit victima el sacerdos 11 . »

V. Cur debuerit satisfactio Christi esse immolatio et
sacrificium. — Constat ex dictis art. praiced. satisfactionem
plenam esse posse absque immolatione. Si attenditur solum
valor personalis, superabundanter satisfacit quolibel actu,
quia reddit Deo reparationem majorem offenso ; et ex
parte valoris objectivi debuit esse satisfactio operosa licrique
immolatio. « Christus voluit genus humanum a peccatis
liberare non sola potestate, sed etiam justitia. Et ideo non
solum attendit quantam virtutem dolor ejus, haberet ex
divinitate unita; sed etiam quantum dolor ejus sufficeret
secundum humanam naturam ad tantam satisfactionem 8 . >'

Quia enim per peccatum homo Deum creaturae post-
ponit et pro nihilo reputat, idcirco deberet morte phcl i
et quasi in nihilum redigi. Unde natura quae assumitur
ad satisfaciendum quadantenus destruitur dum peccatori
substituitur. Haec est expressa doctrina Aquinatis: « IVr

1. Epist. Barn., vii, 2, 5.

2. S. Justin., Dialog., xl ; P. G., vi, 561.

3. S. Iren., IV Cont. Haeres., c. v ; P. G., vii, 986.

4. Tertull., Adv. .Judaeos, xiii ; P. L., ii, 676.

5. S. Ambros., De Fide. III. i.xxxvii ; P. L., xvi, 632.

6. S. Augustin., De Trinil., lib. IV, c. xiv ; P. L., xui, »01.

7. S. Ephrjem Syri, Hymni el Sermones, edil. Lamy, t. II,
p. 577-578.

8. S. Tiiom.. III P., q. xlvi, a. 6 ad 7.

682 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XV.

occisionem animalium significabatur destructio pecca-
torum et quod homines erani digni occisione pro peccatis
suis, ac si illa animalia loco eorum occiderentur ad signi-
ficandam expiationem peccatorum 1 . » Cum ergo Christus
voluerit reddere satisfactionem qua: etiam ex parte natune
satisfacientis attenditur, sese loco nostro substituendo,
debuit ut hostia immolari et sanguinem fundere. Quae doc-
trina de operosa et pcenali expiatione est ita fundata et
universalis in Ecclesia, ut sive sacra liturgia sive documenta
pontificia conclament Deum voluisse Unigeniti sanguine
placari. « Deus qui Unigenitum tuum mundi Redemptorem
constituisti ac ejus sanguine placari voluisti 2 3 ... » — Cum
delesset Jesus chirographum decreti, quod erat contra-
rium nobis, affigens illud cruci, continuo quievere ca?lesles

VI. Concludendum cum sacra liturgia, in prasfatione
Missa: de Christo Rege, et agendum gratias omnipotenti
Deo, « qui unigenitum Filium tuum Dominum Nostrum
desum Christum sacerdotem ce ternum et Regem universo-
rum oleo exultationis unxisti, ut seipsum in ara crucis
hostiam immaculatam et paci fu am offerens redemptionis
humanae sacramenta perageret et, suo subjectis imperio
omnibus creaturis, aiternum ei universale regnum immensas
tua: traderet Majestati ».

1. S. Tiiom., 1“ 11“«, q. CIIj a . o ad 5

2. Ofllc. Pretios. Sang.

3. Leo XIII, Encycl. De Christo Redemptore. Tametsi, futura
Act. Leonis PP. XIII, vol. XX, p. 298. Cf. Hugon, Mi, siere de Ia
Ridernption, c. IV xi.

ARTICULUS TERTIUS

DE REDEMPTIONE PER MODUM LIBERATIONIS
YD ARI. 4, 0- XI. VIII ET ART. 1-3, Q. XI. IX S. THOMJE

I. Doctrina S. Thomee in art. 4. — Sumitur hic redemptio
non sensu adaequato pro tota oeconomia reparationis liuma-
uie, sed sensu restricto pro liberatione a servitute mediante
pretio. Includit ergo multiplices conceptus, nempe concep-
tum servitutis ac conceptum solutionis pretii, conccp-
tumque redintegrationis in statum libertatis pristina:.
Servus est homo lapsus ; servitus vero est miserrima con-
ditio peccati et tyrannis diaboli, necnon obligatio ad pos-
narn ; pretium autem solutum est ipse Christus, seu ejus
sanguis infiniti valoris ; ille demum cui solvitur pretium
est dominus offensus, nempe Deus ; libertas porro pristina
est adoptio filiorum cum omnibus juribus ad Inereditatem
internam.

Ostendit Angelicus in hoc art. Christi passionem esse
redemptionem nostram. Redemptio quippe est solutio
pretii, quo quis se vel alium liberat ab aliqua servitute.
Atqui passio Christi fuit superabundans solutio pretii,
quo liberamur a servitute peccati, ex quo incidimus in
servitutem diaboli, et ab obligatione p cerne ; nam tradendo
seipsum et satisfaciendo de condigno et superabundanter,
Christus nos liberat tum a reatu culpa: tum a reatu poma*.
Ergo passio Christi vere dicitur esse nostra redemptio.

Rcsp. ad 1. explicat quomodo homo desierit esse Dei
quantum ad unionem charitatis ; et sub hoc respectu
debuit a Christo redimi ut de novo inciperet esse Dei.

Notetur doctrina resp. ad 2 et ad 3, ubi S. Ductor sapien-
tissime solvit queestionem quam vocant de juribus dannonii:
ex parte Dei quidem justum erat ul homo subderetur
diabolo, cujus servitutem incurrerat; sed ex parte diaboli
nullum erat jus verum nec unquam effe.ctus est diabolus

684 TRACT. Dii VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XV.

hominis dominus ; unde nec erat pretium solvendum dia-
bolo, sed Deo.

II. Principia S. Doctoris in q. XLIX. — Ostendit in
art. 1. passionem nos liberare a peccato, non solum per
modum provocantis ad charitatem, sed etiam per modum
redemptionis, quatenus Christus, nostrum caput, satis-
facit pro suis membris, ut explicatum est superius, et tan-
dem per modum efficientiae, humanitas fuit divinitatis
instrumentum, ut diximus ad q. xm. — In art. 2 ostendit
hominem liberari a potestate diaboli quatenus passio esi
ca^isa remissionis peccatorum et Deo nos reconciliavit, el
quia in passione diabolus excessit modum potestatis sibi
traditas a Deo, ut fusius exponemus. Art. 3 explicat nos per
passionem Christi a poena liberari, dupliciter : dire.de.
quatenus est superabundans satisfactio, qua exhibita
tollitur reatus poma; ; indirecte, in quantum passio Christi
est causa remissionis peccati, in quo fundatur reatus poena'.

III. Doctrina catholica de liberatione hominis a ser-
vitute peccati et diaboli. — Preecipua Scripturee testimonia.

— Jam Vetus Testamentum 1 praedicit opus Messiae esse 1
redimere et liberare. « Praedicare captivis remissionem
et ciccis visum, dimittere confractos in remissionem, prae-
dicare annum Domini acceptum et diem retributionis, 'i I
Quam prophetiam sibi applicat Christus*. — Angelus
Incarnationem nuntiando, monet : « Et vocabis nomen
ejus Jesum : ipse enim salvum faciet populum suum a
peccatis eorum 8 . » — Christus ipse munus suum ita des-
cribit : <i Non enim misit Deus Filium suum in mundum ut
judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum 4 ...

Si ergo vos Filius liberaverit, vere liberi eritis 5 . » — Liberat
etiam a servitute diaboli ; nam princeps hujus mundi
ejicietur foras jamque judicatus est 6 .

1. Isai., EXI, LXVII .

2. Luc., iv, 19.

3. Matth., i, 21.

4. J o AN., III, 17.

5. Joan., vm, 36.

6. JOan., xii, 31 ; xvi, 11.

ART. III. REDEMPTIO PER MODUM LIBERATIONIS 685

Nee minori vi recolit idem S. Paulus : « Qui dedit se-
metipsum pro nobis, ui nos redimeret ab omni iniquitate 1 ...
qui eripuit nos do potestate tenebrarum et transtulit in
regnum Filii dilectionis sute 2 ... Et exspolians principatus
■■t potestates, traduxit confidenter, palam triumphans illos
in semetipso 3 ... Ut per mortem destrueret eum qui habebat
mortis imperium, id est diabolum, et liberaret eos qui timore
mortis per totam vitam obnoxii erant servituti 4 . » — Exhi-
betur itaque opus Christi erga homines tamquam liberatio
ab iniquitate seu reatu culpae, a sequelis peccati, seu a
reatu pcense, et a captivitate et servitute diaboli 5 .

IV. Theoria de juribus diaboli. — Contendunt rationa-
list.se, praesertim Rilschl, llarnack, Sabatier, etc., veterum
Patrum traditionem, saltem in primis Ecclesiae saeculis, ad
id tandem reduci, quod redemptio fuerit pretium solutum
diabolo, ita videlicet ut Patres lotam redemptionem repo-
nant in quodam pretio quod Christus diabolo solvisset 6 .
Objiciuntur Origenis verba, quibus ille innuit Christum
solvisse diabolo redemptionem, tradendo ipsi corpus ct
animam 7 . — At illi textus, etsi minus recti, non exprimunt
integram Origenis mentem, quippe qui alibi veram doctri-
nam profitetur, dum asserit Christum Deo immolasse
sacrificium suavitatis 8 .

Nedum fuerit fila theoria in primaeva Ecclesia communi-
ter recepta, imo rejicitur et confutatur in opere : De reda
in Deum Fide, quod ad finem saeculi m refertur, et in quo
blasphema vocatur opinio quaecumque vult diubolo fuisse
traditura Christi sarguinem, ut hominum pretium".

S. Basibus per modum potius concessionis fatetur fuisse

1. Tit., ii, 14.

2. Colos., i, 13.

3. Colos., ii, 15.

4. Hebr., ii, 14-15.

5. Cf. opus, nostrum : Le Myslire de la RMemplion, c. vi.

6. Cf. A. Sabatier, La Doctrina de VExpialion el son Evolulion
historique, p. 90.

7. Cf. Origen., in Mallii., xvi, 6; P. G., xm, 1397-1400; in
Rom., ii, 13; ni, 7 ; P. G., xiv, 911, 945.

8. In Levil., homil. I, n. 2 ; P. G., xii, 408.

9. P. G., xi, 1757-1758.

686 TRACT. Dli VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XV.

daemoni solutum pretium, ut hostis ille praedam dimitteret,
at simul docet passionem Christi esse sacrificium De»
oblatum pro nostris delictis 1 .

S. Gregorius Nyssenus ea quidem utitur similitudine :
dum diabolus appetit pretium et instar voracis piscis Chris-
tum hominem invadit, hamo divinitatis capitur et ita
ars divina inimici nostri artem fallit 2 .

Sed alibi idem S. Gregorius Nyssenus reponit Sacerdotem
sanctum obtulisse Deo, loco hominum, sacrificium et pre-
tium 8 .

Inde colligitur illos scriptores, dum concedunt fuisse
pretium diabolo solutum, nolle in illo conceptu reponere
integram redemptionis indolem : quia simul recolunt Christi
passionem esse verum sacrificium Deo pro nobis oblatum.

Alii Patres expresse illam opinionem confutant. S. Gre-
gorius Nazianzenus blasphemum habet qui reputet
diabolum accepisse, a Deo pretium 4 ; ei pariter, juxta
S. Joannem Damascenum, non potuit sanguis Domini
offerri tyranno : quia enim in Deum proprie fit pec-
catum. soli Deo est solvendum pretium 5 . Quocirca, his-
toria teste, constat opinionem illam, de juribus diaboli,
nunquam fuisse in Ecclesia catholica admissam aut
receptam.

V. Theoria de abusu potestatis. — II;ec celebrior exsti-
tit et a pluribus defenditur; qua; potest sic breviter con-
trahi : Ilomo diaboli suggestionem audiendo et sequendo,
meruit effici ejus servus, ac subinde, justo Dei judicio,
diabolus constituitur hominis. lapsi tortor. Quamdiu sontes
tantum caedit, qui rei sunt mortis, utitur quodammodo
potestate sibi relicta ; at, simul ut impetit innocentem
nullius delicti reum, jam limites sibi praefixos manifeste
excedit, verumque abusum committit ; et hinc potest
justissime illa potestate privari. Quum ergo diabolus mor-

1. Cf. Basii... Homil. in Ps. xlviii, 3, 4 ; P. L., xxix, 437, 440.

2. S. Gregor. Nyssen., Or. calech. maqn., 22 ss. ; P. G., xlv,
60-69.

3. De Occurs. Domini ; P. G., xlvi, 1161-1165.

4. S. Gregor. Nazianz., Orat. XLV, n. 22; P. G., xxxvi, 653.

5. S. Joan. Damasc., III De Fid. Orlhod., P. G., xciv, 1096.

AUT. 111. REDEMPTIO PER MODUM LIBERATIONIS 687

leni innocentis Christi machinatus sil. amisit, eo ipso potes-
tatem in homines, qui eapropter mori e Christi liberantur
a damionis servitute et tyrannide.

Idaee est sententia quam diversimode, proponunt insi-
gnes utriusque Ecclesiae, Graeca* et Lai ime. Doclores, u!
S. ChrysOsiomus, S. Cyrillus Alexandrinus, S. \ugustinus.
Gregorius Magnus 1 . Scilicet non propugnant illi pretium
fuisse diabolo solutum, nec obtinuisse diabolum justam
in homines potestatem, sed vivide exprimere intendunt
quomodo antiquus hostis, Sua propria culpa, suaque injus-
titia, in Christum innocentem insurgendo, fuisse tortoris
officio privatus. Quapropter S. Thomas illam explicationem
ex Augustino sic exprimit : « Passio Christi nos a diabolo
liberavit, in quantum in passione excessit modum potestatis
sibi tradita; a Deo machinando in mortem Christi, qui non
habebat meritum mortis, cum esset, absque peccato 8 .

Qua; interpretatio per modum hypothesis dumtaxai
inducitur : supposito nempe seu admisso diabolum fuisse
constitutum proprie hominis tortorem, jam, machinando
Christi mortem, justissime ab illo officio depellitur.

Verum nunquam fuit diabolus legitimus hominum
dominus, et, licet Deus justissime permiserit hominem
a d temone castigari, nunquam tamen obtinuit diabolus
jus in homines proprie dictum. Quocirca animadvertit,
apposite Doctor Angelicus : « Quamvis injuste, quantum
in ipso erat, hominem sua fraude deceptum sub servitute
teneret 3 . »

Quum igitur nullam in nos obtinuerit potestatem veram,
potuisset ille tyrannus ejici foras, tametsi non fuisset
mortem Christi machinatus ; et idcirco nulla fuil respectu
diaboli necessitas redemptionis, sed si pretium quoddam
requirebatur, id non hosti sed Deo soli erat solvendum.
Et lncc est ultima explicatio quam egregie tradit Angeli-
cus, ibid. ad 3 : « Quia redemptio requirebatur ad hominis

1. S. Chrysost., in Rom., xm, 5 ; P. G., lx, 514 : .S. Cyrili .,
In Joan., lib. VI ; P. G., lxxiii, 894; S. Augustin., IV De Trinit.,
c. xii el xm ; P. L., xui 900, 1026; S. Gregor. M. } Morat., u, 22,
41 ; P. L., lxxv, 575 ss.

2. S. Thom., III P., q. xlix, a. 2.

3. Q. xlviii, a. 4 ad 2.

688 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XV.

liberationem per respectum ad Deum, non autem per res-
pectum ad diabolum, non erat pretium solvendum diabolo,
sed Deo ; et ideo Christus sanguinem suum, qui est pretium
nostrae redemptionis, non dicitur obtulisse diabolo sed
Deo. »

VI. Concludendum est igitur passionem Christi nos a
servitute diaboli justissime liberasse. — Tum quia dia-
bolus, etiamsi conciperetur legitimus hominum tortor, jam
ob suam injustitiam, in Christum saeviendo, justissime ab
hoc officio depelleretur ; tum, ut sic tandem ratio funda-
mentalis aperiatur, quia nunquam verus exeeutor, sed
solum usurpator fuit et tyrannus.

Aptissime igitur canit sacra liturgia : Christus ab inferis
victor ascendit.

ARTICULUS QUARTUS

DE ULTIMO RUDEM 1'TIOMS CUM LETI SCII.U ET

DE RESTAVILVTIO.SE ET IIEIU STEUII \TIO.\E IIOMIMS
/V ST 177 \/ RUISTI A I \l

,\|i A1IT. I l.T i» U. \UX * TUOM I

I. Principia S. Doctoris. Recolit in mi. I passionem
Christi esse causam reconciliat ionis noslrin cum Deo
dupliciter : uno modo, quatenus removet peeratuui, quo
inimici Dei constituimur; alio modo quatenus est sacri-
ficium Deo acceptissimum, cujus elTeclus est iram Dei
placaro et nos in ejus amicitiam restituere

In art. autem 5 exponit per passionem Christi apertam
fuisse nobis coeli januam, quia removit obstaculum prohi-
bens homines ab ingressu, duplex scilicet iinpcdime.il uni :
unum quidem commune totius humanae natura;, quod est
peccatum originale ; aliud autem proprium et speciale unius
eujusque personae, quod est actuale peccatum. Ab ulroque
autem liberantur homines qui communicant Christi pas-
sioni per fidem et charitatcm et fidei sacramenta. Quocirca
passio Christi per hujusmodi media et nos restaurat m
prsesenti vita et nobis januam cccli aperit pro futura.

II. Praecipua S. Scripturae testimonia. — Restaurationem
nostram recolit Scriptura diversimode : « Ut nos mliinnvl
ab omni iniquitate et mundaret sibi populum accepi nbilmn,
sectatorem bonorum operum ». » Imo passio Christi adeo
perfecte nos reparat et restaurat, ut efficiamur divtme
consortes natura; 1 2 3 , simusque templum Dei et Spiritus sanctus
habitet in cordibus nostris®; unde et Deus nos vivili cabi I.

1. Tit., ii, 14.

2. II Pet., i, 4.

3. I Cor., iit, 16.

fo TRAC.T . DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XV .

III. Traditio patristica. — Jam Patres Apostolici hanc
redintegi ationem mirifice efferunt. : cum Paulo asserunt
mortalia corpora nostra propter inhabitantem Spiritum
ejus in nobis esse resuscitanda 1 * 3 .

Reddi vitam, testatur S. Polycarpus* ; hinc sumus reno-
Nati, concludit Epistola Barnabas, ex integro recreati s .

At prajserlim S. Iremeus illam restaurationem vivide
describit sub nomine recapitulationis : Christus scilicet
recapitulando in se. humanitatem, vivificavit homines,
nosque ad Deum per Incarnationem evexit ; effectusque
est quod sumus ut nos efficeret quod ipse est 4 5 .

IV. Ratio theologica. — Fuit saepius jam exposita et
vindicata.

Nobis Christus meruit de condigno et reddidit quidquid
in Adamo luit amissum et quidquid ad hominem perfecte
restaurandum conducit : P> gratiam sancLificantem, quie
est principium nostra? regenerationis ; 2° gloriam, qua? est
gratia' terminus et corona ; 3° gratias actuales, sive auxilia
tum communia tum specialia, quibus in finem dirigimur,
nam qui meruit finem simul et media in finem nobis obti-
nuit ;-l° omnia cai-tera dona gratuita, quibus fuimus spoliati,
nempe immunitatem a concupiscentia et ab ignorantia,
impassibilitatem et immortalitatem : merendo quippe
gloriam ha?c pariter meruit, juxta illud : « Cum Christus
apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso
in gloria 6 . »

\. Conspectus totius queestionis. — Constat ergo con-
ceptum Redemptionis adiequatum in his quatuor qua) hic
expendit Angelicus plene resolvi : satisfactionem, sacri-
ficium. liberationem a servitute peccati et diaboli; res-
taurationem et redintegrationem in bona supernaturalia.

Duo priores conceptus exhibent quasi rei essentiam ;
duo autem posteriores potius exprimunt effectus. Unde

1. Rom., vm, 11.

■2. S. Polycarp,, Philipp., i, 2; vm, 1.

3. Baris., Episl., xvi, 8, 9.

4. S. Irem., iii ; Coni. Haeres., Prief., iii, c. xvm, 5, 6 ; V, praf.
et. c. ii ; P. G., vn, 935-938, 1120-1128.'

5. Colos., iii, 4.

ART. IV. REDEMPTIO PER MODUM RESTAURATIONIS 6V) I

perfecta erit redemptio, cum effectus illos plene conseque-
mur ; quod quidem erit in gloria, eum Deus erit omnia
in omnibus 1 .

VI. Insignia S. Ephrrom testimonia, quibus tota Re-
demptionis oeconomia resumitur. Pnestat quajstionem
absolvere testimoniis illius insignis Orientalium scripto-
ris, qui" est jam constitutus universalis Ecclesia- Hortor.

Recolit imprimis medicos ooo potuisse homines sanare,
sed Illum solum qui genus humamini creavit d rursus
erexit illud post peccatum ' . Mcdcinil auli-m < Jiristus, olle-
rendo pro nobis sanguinem in sacri licium : - Ipse sanguine
suo hominem redemit*... Sanguine l>ri redemptus es et
passione Christi salvatus; morlem lulil propter te ul peccati*
moriaris; pertulit se in facie eonspui ul ab opprobriis
non refugeres, acetum et IVI bibit, ul ali inv felte immanis
fieres. Vulnera in corpore suscepi I ul pali non relornu-
dares 4 . » — Hic traditur catholica doctrina dc satisfactione
vicaria : Christus nempe se nobis subsliluil, pv<> nobis.
seu loco omnium nostrum, patitur, ul nos immanes ctlicia-
mur ; sinmlque exemplum praebet.

In cruce porro pro nobis obtulit sacri licium et sese
in hostiam dedit ul fieret agnus occisus : « Qui se eistradi-
derat ul pernecem ejus vitam haberent, sicut agnus in Egypto
in typum Domini sui vivos eos servaverat, occisus Inii
et in sui amore salvavit occisores suos... Crucifixerunt illum
el ille sua sponte se tradidit 6 . » Imo fuit Christus simul
victima et sacerdos. « Nullus agnus agno coelesti major.
Ouum sacerdotes terrestres essent et agnus ecclesiis, ipse
sibi fuit victima el sacerdos : digni quippe non erant sacer
<lotes polluti offerre agnum immaculatum, victimam paci
f icam , qine creto el lerrse pacem afferebat, sangeim; si o
omnia pacificante 6 . » — Ibidem, v. 7 et S, addit sacrificium
crucis renovari et applicari « in sacramentum sacrificii
corporis sui. » Morio aulem sua Christus morlem viiii,

1. 1 Cor., xv, 28.

2. Carm. Nisib., odit. Bic.kei.i., |>. 140-141.

3. Hymn. in /esi. Epiph., v. 19, edit. Lamv, t. 1. (•• 2".

I. Serm. de admonil. el pce.nil.. edit. I-amv. 1, p. 282-283.

5. Hym. Azijm., edit. I-amv, 572.

6. Ibid., p. 577-578.

692 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XV.

inferos diripuit, gazas eorum et thesauros dissipavit' ;
simulque imperium diaboli destruxit, praesertim idolola-
triam, et mundo salutem attulit : « Tibi gloria, qui
cruce iua abstulisti idololatriam, in quam incircumcisi
et circumcisi corruerant. Tibi laus, pharmacum vitee, qui
omnes baptizatos ad omnium vivificatorem et Dominum
convertisti*. »

Demum ex morte Christi resultat hominum vita '.'«Agnus
salvaoil Isaac el Dominus creaturas 3 . » Indicatur fructus
passionis, qui esi salus omnium ; at iterum innuitur doc-
trina de substitutione, seu satisfactione vicaria, nam Chris-
tus loco peccatorum immolatur, sicut fuit agnus loco Tsaac
occisus.

Per mortem Christi mundus redit in domum vita; et in
regionem vita; : « Quia autem per lignum delapsum fuerat
humanum genus in inferiora loca, super lignum transiit
in domum vita;. Tibi gloria ! qui crucem tuam pontem
EXTRUX fSTi super mortem, ut per eam transeant anima;
e regione mortis in regionem vitee 4 . »

Redemptionis tamen fructus, ut nobis applicentur,
nostram requirunt cooperationem : « Arbor fructibus non
exornata nihili lit, quia nihil in ea reperitur. Etiamsi
rami ejus bene dispositi sunt, tamen, si fructus non habet,
despicitur. Sic et homo, etiamsi verus sit, lotus deficit,
si non habeat opera 5 6 . » Quia autem sumus cruce redempti,
monet S. Ephra-m signum crucis esse ante omnes actus
faciendum : « Signo autem crucis obsigna, fili mi, omnes tuos
actus". »

Ac tandem redemptione liet ut anima nostra in ccelo reci-
piatur et tamquam unio in coronam Christi inseratur 7 .

Utinam simus in Christi coronam inserti et in ejus gau-
dium intremus, sine fine regnaturi.

1. Sermo De Domino Nostro, edit. Lamy, p. 154, 156.

2. Ibid., p. 164.

3. Ihjmn. de B. Maria, edit, eit., t. II, p. 538.

4. Serm. De Domino Nostro, edit, cit., t. I, p. 158.

5. Hymn. VII de Julio Saba, v. 6 et 7, edit, cit., III. 868.

6. Edit, cit., p. 304.

7. Edit. Roman., III, 239.

QU7ESTIO DECIMA SEXTA

De Jesu Christo Rege

Ad complementum totius Tractatus de Verbo Incar-
nato et Redemptore, adjungenda est quaestio de regia
dignitate, quae Christo competit et vi unionis hypo-
staticas et vi redemptionis.

Ut ordine congruo procedatur el debita perspicuitas
adhibeatur, statuendum erit imprimis Jesum Christum
osse reapse regem ; 2° qua ratione quove titulo sil rex ,
30 an sit illud regnum penitus universale, quod etiam ad
societatem universam se extendat ; 4° an expedierit hanc
veritatem nostra prassertim astate proclamare ; 5° an
per novum ac speciale festum Jesu Christi Regis univer-
sorum fuerit proclamanda.

ARTICULUS PRIMUS

OSTENDIT l’ It .IESUM CHJIISTUM ESSE HEAPSE IlEGEM

I. Regem esse Christum conclamant omnes in veteri
Testamento textus messianici, quotquot venturum Dominum
praenuntiant 1 2 .

Jam Genesis id enuntiat dum dicit : « In ipso benedi-
centur omnes gentes terra;... Ipse erii cxpectatio gentium
[Gen. xii, 2,3, xvm, 17, xxvi, xlix. 8 ). Numeri rcferuiil
celeberrimum vaticinium : « Orietur stella ex Jacob...
De Jacob erit qui dominelur ( Num ., xxiv, 17) ».

Psalmi hanc regiam dignitatem canunt. Ps. IT exhibet
Messiam ut personam a Patre distinctam, cui loquitur

1 . 0 11 n’est pas un des prophetes, pas un des evang61istes el des
np&tres qui ne lui assure sa qualit6 et ses attributions do roi. »
Card. Pie, episc. Pictav. concione habita 8 nov. 1859.

h

094 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. XVI.

Pater quasque a Deo Patro generatur : « Dominus dixit,
ad me : Filius meus es tu, ego hodie genui tc »;siniulqui>
asserit personam illam esse Deum verum, qui constitutus
est rex super Sion el: gentes habet ut liseredilatem suam.
In ps. CIX, Messias est rex seu Dominus David, imo Deo
Patri in regia potestate asqualis, quippe qui ' sedet .1
dextris ejus et inimicos habet scabellum pedum suorum.

Alii psalmi, praesertim LXXI, qualitates hujus regni
vindicant, quod est aMernum, « cum sole et anle lunam, »
et universalissimum, « usque ad terminos orbis terraum »j

Propheta ; concinunt. Isaias praedicit Regem, qui natu-
ram habet humanam, quia nascitur parvulus, et naturam
divinam, quia vocatur Deus Fortis, et regium principa-
tum, quia vocatur Princeps pacis, cujus multiplicabitur
imperium (Isai, vii et ix). Huc etiam tendit Danielis
prophetia (n, 34 ss). de lapide, qui percussit statuam,
factus est mons magnus et implevit terram. Quo signifi-
catur regnum Christi caderis regnis succedere et anteponi.
Hinc exclamat S. Augustinus : « Nec mirum est si .lud;ei
non agnoscunt quem tanquam parvulum lapidem ante
pedes suos jacentem contempserunt; illi mirandi sunt qui
adhuc tam magnum montem nolunt agnoscere 1 . » Alii pro-
pheta;, ut Zaeharias, describunt hujus regis virtutes, qui
venit, humilis et pauper, ut populum suum salvet ; Ecce
rex tuus veniet tibi, justus et salvator, ipse pauper
(ZacHar., ix. 9). n

II. Majori adhuc vi dignitas illa in novo Testamento
asseritur. — Evangelia Synaptica regiam potestatem diver-
simode adstruunt. Angelus qui Christi nativitatem B. Vir-
gini annuntiat, dicit. « : Dabit illi Dominus Deus sedem
David patris ejus et regnabit in domo Jaeob in adernum.
(Lue... i, 32). » — Exercet Christus potestatem simul
regiam et divinam, dum perficit legem, quae est institu-
lionis divinae (Matth., v. 7) ; dum se dicit, Dominum sab-
bati, quod etiam juris divini erat (Matth., ix, 15: Luc.,
vi, 15) ; dum vi propria et uno verbo peccata remittit
(Luc., v, 17-26), dum miracula operatur in totam ereatu-

1. S. Augustin, Enarra!., in Ps. xi.v, 12; p. L.. xxxvi. 522.

art. i.

OSTENDITUR CHRISTUM ESSE REGEM

695

ram, quae ipsi omnino obedit, tum corporea tum spiritua-
lis, ut egregie exponit S. Thomas 1 , ita ut etiam angeli
ministrent ipsi ut famuli (Luc., n. 13 ; Matth., iv, 2,
xxvi, 53). — Hinc ipse Christus dicit : « Data est mihi
omnis potestas in caelo et in terra (Mattii., xxuii. 1», 19). »
Ubi affirmatur jus ipsius in omnes gentes, ita ut gentes
teneantur obligatione audiendi ejus doctrinam, docete, et
sese subjiciendi, ejus legibus, qua; ex ejus baptismo deri-
vantur, baptizantes...

S. Joannes in Evangelii prologo tribuit ipsi summam
potestatem, et largiendi vitam omnibus ; in ipso vita erat,
et regenerandi et deificandi homines, filios Dei fieri.
Deinde refert testimonium quo Pilato interroganti : Ergo
rex es tu ? respondet Dominus : Tu dixisti (xvm, 35).
Quasi diceret : verum esi me esse regem, licet regnum meum
non mundanum, sed altioris sil ordinis. Quapropter Pila-
tus in titulo crucis ponit : Rex Judaeorum. Pulchre exclamat
Bossuetius, in h. 1. : « Ecrivez donc, 6crivez, 6 Pilate, les
paroles que Dieu vous dicte et dont vous n’entendez pas h'
mystere... Que Ia royaut6 de Jesus-Christ soit proclam6e
en la langue hdbraique. qui est la langue du peuplc de Dieu,
et en Ia langue grecque, qui est la langue des docteurs et
des philosophos, et, en la langue romaine, qui est la langue
de 1’empire et du monde, la langue des conquerants et des
politiques. Approchez, maintenant. 6 Juifs, heritiers des
promesses, el vous, d Crees, inventeurs des arts, el vous,
Romains, maltres de la terre ; venez Ure cet admirable
ecriteau ; llechisse/. le genou devanl votre Roi. »

Demum, in Apocalypsi, Joannes speciati m exaltat Chri-
stum Regem, nam ibi vocatur Christus : Principium et
Finis, Rex regum, Dominus dominantium, Judex supre-
mus, qui reddit unicuique secundum opera sua, Princeps
regum terra; (i, 5, 8. xix. 16, xxn, 13).

S. Paulus simul Christi divinitatem et regiam potesta-
tem pradieat : est enim Christus in forma Dei ( Philip/ >. ii),
propriusque Dei Filius ( Rom ., vm, 31) ( Hebr ., i), et uni-
versale regnum habet : tum titulo unionis hypostatica-,
vi cujus Deus eum constituit haeredem universorum ; tum

1. S. Tiiom., III P., q. XLIV.

696 TRAGT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. XVI.

titulo meriti, quia, eo quod semetipsum humiliaverit, fuit
a Deo exaltatus ; tum titulo acquisitionis, quia Ecclesiam
acquisivit sanguine suo : « In quo vos Spiritus Sanctus
posuit episcopos regere Ecclesiam Dei, quam acquisivit
sanguine suo » {Aci., xx, ‘28). Animadvertatur quanta vis
illi textui insit ad asserendum Christi divinitatem et
regnum : ille nempe qui Ecclesiam acquisivit. est Deus et
sanguis Christi est sanguis Dei, sicut Ecclesia Christi est.
Ecclesia Dei. Quapropter concludit alibi Apostolus : « Opor-
tet illum regnare. — Omnia subjecta sunt ei. » [1 Cor., xv,
25, 27).

III. Idem profitentur SS. Patres et Sacra Liturgia. — Jam

S. Justinus in Diul. cum Tryphone, ostendit Judaeis Chri-
stum esse verum Dominum, qui in veteri Testamento
sese manifestavit, quique omnibus providet et imperat 1 .
Et pariter S. Irenaeus contra Gnosticos probat Christum
esse omnium Principium et Finem, Ducemque, qui afflic-
tum populum salvat et curat 2 .

Inter insigniora testimonia, sufficiat recolere ex Ecclesia 1
Occidentali S. Ambrosium : « Merito super crucem titulus,
quia licet in cruce erat Dominus Jcsus, supra crucem 1
tamen Regis majestas radiabat 3 . » Ex Ecclesia Syrorum.

S. Ephraem Doctorem Ecclesiae recens constitutum, qui
mira canit de Christo rege et sacerdote : « caelo et terne j
pacem afferente, sanguine suo omnia pacificante. ». Regna»
autem Christus per crucem, et. hinc exclamat poeta (
Edessenus : « Tibi gloria ! qui crucem luam pontem exlruxisli
super mortem, ut per eam transeant anima; e regione mortis I
in regionem vita: 4 5 . » — Ex Ecclesia Alexandrina S. Cyril-
lum : K Omnium, ut verbo dicam, creaturarum dominatum
obtinet (Christus), non per vim extortum nec aliunde J
invectum, sed essentia sua et natura s . »

Hunc Regis titulum sacra liturgia ssepissime recolit : in
hymno Te Deum, Tu Rex glori®, Christe ; in ant. Advcn-

1. S. Justin., P. G., vi, 600- p 20.

2. S. Iren., Coni. Haeres., 1. IV, c. xn ; P. G., vii, 1005.

3. S. Ambros., In Luc., x; P. L., xv, 1125.

4. Edit. Lamy, t. I, p. 158 ; t. II, p. 578.

5. S. C.YRILL. Ai.exandr. In Joan., lib. XII; P. G., lxxv, 622.

art. i.

OSTENDITUR CHRISTUM ESSE REGEM

697

Ilis : O Rex gentium; in capite Invitatorii, salutat Regem
\ n gelorum, Apostolorum, Martyrum ; et in resto SS. Sa-
cramenti : « Christum Regum adoremus dominantem
gentibus. »

[V. Rationem theologicam subministrat S. Thomas.

lix eo probat Chi istum esse Regem, quod sedeat ad doxle-
ram Patris. « Unde sedere ad dexteram Patris nihil aliud
est, quam simul cum Patre habere gloriam divinitatis et
beatitudinem et judiciariam potestatem, et hoc immutabi-
liter et regaliter 1 . — Id quidem convenit Christo secundum
quod est Deus, imo, si « secundum quod » designat unita-
tem suppositi, sic etiam secundum quod horno sedet ad
dexteram Patris, et. idcirco esi rex secundum lequalitaleni
honoris, in quantum scilicet eodem honore veneramur ip-
sum Filium Dei cum natura assumpta. » ( Ihid ., a. 3.)

Insuper, Christus ubique in Scriptura et Traditione diei-
tur Judex, prout -ipse testatur : - Paler, omne judicium
dedi» Filio (Joan., v, 22). Porro « judiciaria potestas conse-
quitur regiam dignitatem ». Ergo, si Christus esi judex,
liquet quoque eum esse regem constitutum a Deo.
(CI. q. lix. a. 4 ad 1.)

Quocirca, si res ipsa seu factum in se inspicia fur, con-
stat omnino Christum esse veri nominis regem.

1. S. Tiio.m., 111 P, q. i.vm, a. 2.

11UUON.

TRACTATUS DOGMATICI, II. — 23

ARTICULUS SECUNDUS

I HATJO.XK IJUO\ i: TITULO CHRISTUS SIT HI, X

I. Quaestio. — Conveniunt onmes theologi Christum
non luisse regem universi temporalem quoad usum et
exercitium, quia liquet nec in Judsea nec in aliis regnis
principatum obtinuisse, nec judicis officium in negotiis
similaribus gessisse, prout ipso confitetur : « Homo, quis
me constituit judicem aut divisorem inter vos ? » (Luc.,
xn, 14.) Pariter Christum ut Deum esse omnium dominum
ei regem, sicut etiam omnia per ipsum tacta sunt cL in
ipso condita sunt universa, in cado et in terra, visibilia
cl invisibilia (Colos., i, J (>.)

Concedunt quoque Christo ut homini competere sal-
tem regnum spirituale in omnes homines ut societates, quod
manifestissime asserunt textus relati, qui conclamant
Christum osse regem regum, dominum dominantium, regem
dominantem gentibus.

Quavslio itaque proprie movetur, utrum Christus ut
homo habuerit regium jus temporale in totum universum
lucri tq ue rex omnium regum el regnorum totius mundi.
Non fuerunt semper unius labii doctores catholici 1 . Nega-
runt plurcs viri ceterum piissimi, ut B. Bellarminus, Tole-
lus ac Sylvius, Billuart; affirmant voro insignes scrip-
tores cum S. Thoma, S. Antonino, el.c. Quas sententia novos
semper asseclas et defensores nanciscitur. Opinio negans
videtur rem nimis restricte et imperfecte inspicere regnum-
que temporale cum regno mere mundano confundere ;
rationes quas affert evincunt tantum non habuisse Chri-
stum exercitium et usum, at nullatenus ostendunt defuisse
ipsi verum jus. Insuper, indebite arguunt, ex eo quod Papa

1. Cf. Bei.larmin., De Roman. Ponlif., c. i\ et v ; Toletus
et sylvius, in III P., q. lix: Billuart, Dc jmlilia, disseri. III,
ari. 6: ex alia parte Salmanticknses, De Incani., disp. XXXII.
dub. 2.

ART. II. QUO TITULO CHIUSTUS SIT REX 099

non habeat directum in societates civiles dominium, nec
dia potestate Christum gaudere. Optime respondent Sal-
manticenses (loc. cit.) : non omnem potestatem qua? com-
petit Christo luisse concessam Romano Pontifici etiam in
spiritualibus, ut est potestas instituendi sacramenta, etc. ;
ergo, licet Papa nonnisi indirectam habeat in temporales
societates potestatem, Christus potuit illam habere direc-
tam et immediatam et per se, si competat ipsi ratione
unionis hypostaticae.

Festum liturgicum non debet sententiis controversis niti
et ea propter saeculo xvm approbatio culi us SS. Cordis Jesu
inoras subiit, quia plurcs inconsulto urguebant ex illo non
sat inconcusso fundamento, quod sit cor humanum sedes
affectuum et passionum organum. Oportet quoque ul fes-
tum de quo inquirimus principio extra omnem controver-
siam posito nitatur. \t hodie, dissidium inter theologos
desinit veraque certitudo comparatur, dum quiestio ver-
satur sub proprio respectu, qui debeat ab omnibus admitti.
Satis non est confiteri Christum ut Deum esse regem, cum
id in dubium vertere esset ejus divinitatem impetere ; nec
sufficit agnoscere in Christo homine regnum mere spiri-
tuale, quia id esset restringere imperium quod Scriptura
et. Traditio absque restrictione Christo adscrilnint .

II. Solutio vera et hodie omnibus tenenda.

Instituatur itaque illa qusestio altiori et universaliori
respectu, scilicet Christus totus, ille Redemptor et Salvator
qui subsistit in utraque natura, divina et humana, est rex
absolute, in quovis ordine, temporali el spirituali. Inspi-
ciendum quippe semper est qu senam jura vel prserogativie
ex unione hypostatica toti Christo conveniant.

Quiestio hoc modo proposita debet ab omnibus theologis
eadem responsione solvi ; Christum totum esse absolute
et simpliciter regem universorum 1 .

III. Hanc solutionem ingerunt textus superius recitati.

1. Quapropter Pius XI, in encycHca Quas primas, ilie 11 de-
cembris 1925, dicil : « Nemo non videt nomen potestatemque
regis, propria quidem, verbi significatione, Christo homini vindicari
oportere. » Aci., Aposl. Seclis, vol. XVII, 59li.

700 TRACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XVI

Ille qui dixil : Data est mihi omnis potestas in cselo et in
terra, est Christus in utraque natura, qui visibiliter Apo
stolis apparet ei, loquitur. Ipse Christus se dicit judicem ul
homo esi : « Judicium facere quia Filius hominis exi
(Joan., v. 27). » Porro judiciaria poteslas, ut audivimus ex
Angelico Doctore, consequitur regiam dignitatem. Ergo,
si Christus ut homo est judex, oportet, ut etiam sit rex ut
homo.

Paulus quoque loquitur de Christo in ulraque natura,
qui non solum in spiritualia, sed in omnia simpliciter impedi
rium habe! : « Omnia subjecta sunt ei, sine dubio praiter
eum qui subjecit ei omnia. » (I Cor., xv. 27.) Sermo eat
non de sola natura divina, sed de humana ratione cujus
potest imperium recipere 1 .

Petrus pariter, Christo visibili, qui passus est ac resur-
rexit. tribuit dominium circa omnia : Hic esi Dominus
omnium (Aci., xv, 36) et universalem potestatem judicia-
riam : conslilulus esi a Deo judex vivorum ei mortuorum (42).

In Apocalypsi , XIX, Christus totus in ulraque natura :
d ivina quidem, nam dicitur Verbum Dei (v ,13) ct humana,
quia dicitur vestitus veste aspersa sanguine, vocatur Hex
regum H Dominus dominantium, non cum aliqua restric-
linue el in spiritualibus dumtaxat, sed absolute, in omni
ordine quo aliqui simi reges vel dominantur.

Liturgia etiam salui ai Christ um regem i n ul raque
natura : 0 Rex gentium ...veni et salva hominem quem de
limo formasti ; quasi diceretur : salva per passionem tuse-
natura' humana* hominem, quem ratione tua' natur»
divina formasli.

Ut ergo verborum Scripturae et Traditionis plenitudo
salvetur, confitendum erit Christum non tantum ut Deum,
sed in utraque natura esse regem absque restrictione ulla,
seu regem universorum.

f\ . Ratio autem princeps hujus doctrinae ex ipsa indole

1. « Nam, nisi qual cnus horno est, a Patre potestatem et honorem
rl regnum accepisse dici nequit, q ando quidem Dei Verbum, cui
eadem est. cum Patre substantia, non potest omnia cum Patre j
non habere communia proptereaque ipsum in res creatas uni ver- ]
»as summum atque absolutissimum imperium ». Ibid.

ART. U. QUO TITULO CHRISTUS SIT REX

701

unionis hypostaticae repetitur 1 . Quemadmodum Christus,
vi unionis hypostatica.', tantum incrHur honorem, ul omnes
homines et principes el reges el angt Ii, omnia scilicet
creata, debeant illum cum nalura assumptu adorare ; ita.
vi ejusdem unionis, tantum habet imperium, ul omnes
creatur», etiam reges et angeli, deheanl illi oliedire el sub
jici absolute. Igitur, jam solo titulo hypostatica) unionis
Christus etiam in natura assumpta potestatem et jus obii
net in totum universum, licet noluerit in torris degens liimr
regiam potestatem exerci re.

Quod omnino asseril S. Thomas : « Christus iiulcm quam
vis esset rex constitutus a Deo, non tamen in lenis lene
miin regnum temporaliter administrare voluit * 1'luru
hic tradit Angelicus : 1° Christum quoad jus esse etiam in
ordine temporali verum Regem, a Deo ipso constitutum :
2° non tamen habuisse exercitium seu temporalem mimi
nisi, rationem ; 3° idcirco non administrasse, quia noluit
sua potestate seu suo jure uti.

V. Respectu autem nostri est rex etiam titulo acquisitio-
nis et redemptionis per gratiam capitalem. — Jure vocamur
populus acquisitionis (I Pe.tr., ii, 9), sicut de Ecch.sift
dicitur : quam acquisivit sanguine suo (Aci., xx, 28). Ivxpo-
nit Apostolus, invicta eloquenti» vi hoc regium Christi
dominium, eo quod nos proprio sanguine redemerit, ita ul
jam non simus nostri ncc fieri possimus servi hominum :

Non estis vestri, empti estis pretio magno. (/ Cor., vi,
19-20.) Pretio empti estis, nolite flori servi hominum
(vn, 23). » — Quod etiam recolit S. Petrus : «Scientes quod
non corruptibilibus auro vel argento redempti estis de
vana vestra conversatione palem» traditionis, sed pivlio

1. In praefata encyclica. Pius XI, citato textu S. Uyrllll, quem
retuli tn s, art. , concludit : « Scilicet ejus principatus illa nltilui
unione mirabili, quam hypostaticam appellant. Unde consequitur,
non modo ul Christus ab angelis et hominibus Deus sil niloriin
'lus, sed etiam ut ejus imperio Mominis angeli et homines piirrmil.
et subjecti sint: nempe ut vel solo hypostatica* unioni immine
Christus potestatem in universas creaturas oblinent. Ibid. p. CiflB
599.

2. S. Thom., Ili P., q. lix, a. 4 ad 1.

'702 TRACT. DE VERRO INCARN. ET REDEMPTORE. O. XVI

«o sanguine quasi agni immaculati Christi e.t incontami-
nati. » (/ Pelr. i, 18.) Quapropter in Apocalypsi ambo tituli
scilicet haereditatis et redemptionis, simul conjunguntur :
« Princeps regum terra 1 ., qui dilexi nos et lavit nos a pecl
catis nostris in sanguine suo(i, 6) 1 .

I. Quem titulum indicat, quoque Pies XI : « At vero quid possit
jucundius nobis suaviusque ad cogitandum accidere, quam Chri-
stum nobis jure non tantum nativo sed etiam quaesito, scilicet
redemptionis, imperare ? » lbid., p. 590.

ARTICULUS TKItTltiS

OUOMODO IU. I ///-.7.7.1 POTI: STAS SIT / \/| i;n, s i/./.s
Q r & ETIAM AD SOCIETATEM I .XH EKSAM SE E.XTE.XIJAT

I. Influxus universalis a Christo communicatus.

K\ hucusque expositis sequitur Christum esse regem
omnium in quos per gratiam capitalem influit spiritualia
lama 1 . Constat porro inlluxum illum esse universalem.
Perfecte in beatos influit Salvator, quibus confert graliam
el gloriam : influit in justos gratiam et charitatem ; m
lidelcs peccatores, habitus supernaturales lidei et spei;
in schismaticos, li tereti cos, Judseos, paganos, gratias ac-
lualos illuminationis et inspirationis, quibus possunt ad
salutem disponi. Damnata fuit ab Alexandro VIII htec
propositio : « Pagani. Judaei, haeretici nliiquc hujusmodi
generis nullum omnino accipiunt a Jesu Christo inlluxum. »
(I)bnzinger, 1295.) Quum ergo omnibus hominibus lar-
«iatur aliquem supornaturelcm inlluxum el pro omnibus
sil mortuus, esi omnium rex et dominus.

Angelis quoquo superna I uraliter prodest, tum illos illu-
minando de multis qua? Incarnationis mysterium spectant,
Ium gaudia nova ipsis praestando, eo quod homines in
locum angelorum lapsorum sufficiat et ex eo quod contem-
platio humanitatis adeo excellentis angelos beatos singu-
lari modo laetificet.

In damnatos non jam influit motum supernaturalem,
s.-d remanet illorum judex et regnat per justitiam in eos
qui noluerunt ipsum supra se per misericordiam regnare.

Mine colligitur regnum et imperium Chrisli I i Inio luere-
d i talis et ratione unionis hypostaticae respicere omnes
creaturas ; titulo autem acquisitionis et per gratiam capi-
talem, omnes homines et angelos, quorum est caput, juxta
illud Pauli : « qui est caput omnis principatus el potesta-
tis [Colos., ii. 10). »

i. Cf. S. Thom., III P., q. viii.

701 TKACT. DE V ERBO 1NCARN.

ET REDEMPTORE, o. XVI

Kt. «| uia influit in hominem totum, oportet illum m
homine toto regnare : in anima, quam deificat ; in intel-
lectu, ut de ipso recogitet perpetim ; in voluntate, ut ipsi
subjiciatur; in affectu, ut Christus sit super omnia dilec-
tus ; in corpore, ut exhibeamus membra nostra arma justi -
lix Deo , ad ejus gloriam et honorem.

II. Inde quoque eruitur ejus regnum in universam so-
cietatem extendi. — Homines enim in societate adunati
non idcirco c dominio Christi exeunt, sed ipsi tota societas
subesi 1 2 . Quod omnino liquebit, si recolamus Christum ul
Deum esse societatis auctorem, conservatorem, benel'ac-1
forem, et ut Verbum incarnatum esse, in prassenti humani
generis conditione, principium et fontem, a quo innumeru
auxilia recipit societas et sine cujus influxu nequit salva
consistere.

Imprimis constat societatem a Christo ut Deo esse, eum
constet « civili hominum communitati necessariam esse,
auctoritatem qua regatur, qua; non secus ac societas a
natura proptereaque a Dco-ipso oriatur auctoro* ».

Sicut autem omnis creatura indiget continuo ac jugi
Dei influxu ut in esse conservetur et immediato auxilio ut
ad operationem et finem proprium se cieat, ita societas ad
suam incolumitatem tuendam prosperi talem ve consequcnl
dam perpetuo eget Dei adjutorio. « Hac ratione constitu-
tam societatem perspicuum est omnino debere plurimi
njaximisque officiis quas ipsam jungunt Deo religione pu-
blica satisfacere 3 . »

Quatenus homo esi rex societatum lilulo unionis hypo
sta Licte, ut constat ex dictis, et etiam titulo beneficiorum e
acquisitionis.

1. Quod ita exponit Augustinus : « Non enim aliunde beati
civitas, aliunde homo ; cum aliud civitas non sit, quam concors
hominum multitudo. » Ad Macedo n., c. iii; P. /,., xxxm, 670
Posset in tqrma sic proponi : Is qui est rex et principium
beatitudinis pro individuis est elia rex et principium beati- 1
tudinis pro civitate et societate. Atqui Christus est rex et prmjJ
eipium beatitudinis pro individuis, ut constat ex dictis. Eruo at
pro c vitate et societate.

2. Leo Xll 1, encvclic. Immortale Dei ; Aci. Leonis XIII, vol. V,.|
120 .

3. lbid., 122.

ART. TJ1.

ni: universalitati; ui.ius regni 705

Recolatur enim genus humanum non jam remanere
mlcgrum et sanum, sed, sicul dicitur de hmuiite derichun-
lino, fuisse spoliatum et vulneral mu 1 ; ac lihcrum arhitrium
esse infirmatum, viribus al leiiuatiim el indinal mu (concil
Arausic. II. can. 13 et Trid., sess. vi, eup. I). restatur
S. Paulus hominem lapsum bono faciendo i I malo vilaudo
imparem esse, nisi jier gratiam Domini nostri desii Christi
liberetur ( liom ., vii, 17-25); addilquo Augus tiniis" iii-mi
nem nisi gratia Mediatoris adjutum posse decem mundula
adimplere, vel. sicut explicat S. Ambrosius : i. Quis csl
tam fortis, ut nequaquam in tentatiom moveatur nisi
Dominus adjutor ei assistat 3 .

Quapropter S. Thomas, Doctor Communis Kcrlesiii'
nomine totius catholicae Traditionis, concludit : In hIiiI.ii
natur® corrupta; non potest liomo implere omnia imui
data divina sine gratia sanante (I“ II ao , q. cix, a. -I)... Ia
statu natui® corrupta; indiget homo gratia liabitunli
sanante naturam ad hoc quod omnino a peccato absti
neat » (a. 8).

Si autem nequit homo singularis absque gratia legem
naturalem servare, quomodo valebunt gentes omnes, soeie-
laa tota, honestatem tueri, mores sanos custodire, jus el
justitiam revereri, nisi divinitus reparentur, roborentur el
sanentur ?

Verum, in praisenti conditione, gratia quaevis, sive in
singulos homines sive in societatem universam, ah unico
Ibnte Christo Redempto, e, derivatur. Quapropter de
societate, haud secus ac de singulis, valent verba S. Pel i i

Kt non es/ in alio aliquo salus, nec aliud nomen esi sub nido
datum hominibus, in quo oporlcal nos salvos fieri. » (Aci.
iv, 12.)

Ceterum historia teste apparet bona illa eximia qiiilm:
uunc gaudet societas cultioresque mores qui lmmanil al.cin
exornant, ab Evangelio promanare ; ita quidem ul lol.u
societas in lumine et ca'ore Christi, lice t ingrata el mc.ons
eia, consistat, sicut et vera hominum fraterni! a: a Clui

1. Gf. ven. Bkqa, ln Lue., ix; P. L., xcn, 468-1611.

2. S- Augustin., Serm. CCXI.VIII ; P. L., xxxvm 1 160.

3. S. Ambros., In Ps. xi.m ; P. L., xiv, 1123.

"700 TltACT. DE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. XVI.

sLo repolitur. « Jam nunc per Adam novum, qui est Chrid
stus, ait. Leo XIJ1, communionem fraternam et homine»
cuiii homine et gentis cum gente intercedere 1 . »

III. Confirmatur. — Iterum experientia comprobatur
gentes et societates qiue Christi et E c desite influxui se
subtrahunt, miserrimo diaboli et peccati jugo subesse, ul
apud paganos prajsertim elucet ; ubi autem viget ille inllu-
xus, omnia recte componi. « Cum igitur, ait Pius XI |iu
encyclica « Pax Christi in regno Christi ») et civitates d
respublicae sanctum et solemne habebunt, vel in domesticis
vel in externis rationibus, doctrinis praeceptisque j|su
Christi obsequi, tum demum et apud se pace fruentun
mutua utentur fiducia, conlroversias(|ue si quiv forte subo-
riantur. pacifice diriment 2 . »

IV. Concludendum : si Christus est fons a quo debcnl
societates omnes inlluxum haurire ut rectam vitam agant,
jam manifeste concluditur ipsi competere jus ot imperium
in societates societatibusque incumbere officium agnoscendi
et colendi Christum tanquam principem et regem.

Qua: probatio potest in hac brevi forma proponi !j
Gentes et societates d< bent ut regem agnoscere et colere
illum a quo recipiunt influxum ad finem attingendum. Atqui
gentes et societates accipiunt, a Christo influxum sine quo
nequeunt finem suum attingere. Ergo delent agnoscere el
colere Christum Regem 3 .

1. Leo XIII, Ad Episc. Brasil. 5 maii 1888: Leonis XIII,. Aci,
vol. VIM, 175.

2. Aci, Aposl. ' et/., xiv, 689.

3. In encyclica de Christo Reste Pius XI dicit : « Turpiter, cete
roquin erret, qui a Chrislo homine rerum civilium quarumlibet
imperium abjudicet, cum is a Patre jus in res creatas absolutis-
simum sic obtineat, ut omnia in suo arbitrio sint posita. » Loc. cil.,
600. Ostendit etiam (p. 599) principatum illum triplici potestate
contineri, nempe legislatoris, judicis, el ea quam execulionis vo-j
cani.

ARTICULUS yUARTUS

• cru oponriEliri n \.\< iiehiam rintisri

I >1 Ei\ ITATEM KOSTIIA MEATE SOI. EM SIT Eli PIIOCI. 1.1/ lf?R

I. Scelus nostra aetate maximum.

Dei jura exterius proli! eri nl \ indicare est semper uequum
ut salutare, at maxime necessarium, quando acrius negan-
tur et. conculcantur. Scelus nostra adalc maximum, est
illa populorum el societatum apostasia a Reo, quasi non
esset Delis aut posset societas absque Deo institui el regi.
Scite scribebat Em. Cani. Mereii r : « Lo priucipal erime
que le monde oxpie en co inemeni, c esi I 'apostasia nlJicielle
des fitats... Je n’h6site ]>as i\ proclamer que calle indilTA-
re.ncc religieuse qui mei sur le infime jiied Ia religion d uri-
gine divine et la religion d’invention humaine, pour les
cnvcloppcr toutes dans le infime scepticisinc, esi le blas-
phemo qui, plus encoro que les fautes des in divi iliis el des
familles, appelle sur la socifite le ch 5 timent de Uieu 1 . »

Ut igitur tanta iniquitas reparetur, exaltari debet Chri-
stus verus Deus verusque hominum et societatum conditor
et rector.

II. Inde quoque habebitur efficacissima confutatio lai-
cismi. — Haec est lues nostra aetatis pessima. .

Triplex praesertim esi. forma q.ua se prodit ille nefarius
error.

Imprimis' contendit religionem esse ordinis mere privati
neque inter officia qua: societatem externam spectant esse
reponendam. Si autem proclamatur universale Christi
imperium, jam vindicatur jus divinum et elucet veritas
quam exponebat Leo XIII : « Natura et ratio qua: jubet
singulos sancte religioseque Deum colere, quod in ejus
potestate sumus et quod ab eo profecti ad cumdom reverti
debemus, eadem lege adstringit civilem communitatem*. »

1. Card. Merci er, Lellre Pastorale, 1918.

2. Ac a Leonis XIII, V. 122.

708 TRACT. 1>E VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. Q. XVI.

Secundo, asserit laicisinus, si qua religio forte sit amplec-
tenda, liberum esse unicuique et pivesertim societati, quam
maluerit profiteri. Proclamato autem Jcsu Christo omnium
gentium et societatum rege et domino, constat eo ipso
umeam esse religionem, quam Christus mundo attulit,
ut exponit idem Leo XIII : « Omninoque debent eum in
colendo numine morem usurpare modumque quo coli se
Deus i])se demonstraverit se velle ...vera autem religio
qu;e sii non difficultc r videt qui judicium prudens since-
rumque adhibuerit : argumentis permultis atque iliuslri-
. > veritate nimirum vaticiniorum, prodigiorum frequen-
iia, celerrima fidei vel p< r medios hostes ac maxima impe-
ih menta propagatione, martyrum testimonio, aliisque
similibus liquet eam esse unice veram quam Jesus Christus
inshtiul ipsemeL et Ecclcsi® suae luendam propaganaam-
que demandavit 1 . »

Tertio, laicisinus maxime abhorret ab ordine supernatu-
rab. Sicut enim diabolus ab initio peccavit rejiciendo finem
supcrnaturalem 2 3 , sic laicismo, qui diabolicum spiritum
redolet, proprium est odio maximo habere, omnihusque-
medus supt rnaturaic inse. tari. At in ijiso Christo, Verbo
Dei pro nobis incarnato, exhibetur et manifestatur sup,r- ;
naturale, ac proinde, dum agnoscitur Christus rex, neces-
sil.as et veritas ordinis supernaturalis asseritur, et dira
lues laiasmi propulsatur ; simulque divina Ecclesia’ missio
inculcatur. « Nam unigenitus Dei Filius societatem in
ferris constituit, qu® Ecclesia dicitur, cui excelsum divi-
numque munus in omnes s®culorum «tates continuan-
dum transmisit, quod Ipse a Patre acceperat : sicut
misit me Pater, et ego mitto vos 8 . »

III. Hac etiam via stabilietur pax Christi in regno
Christi. Id praecipue in votis juit Summi Poi Lificis Pii XI.

Pax. juxta S. Augustinum, est. tranquillitas ordinis 4 .
Vnimadvertulur quam pulchra et eximia et profunda sit
®*c definitio. Pax quippe non est tranquillitas tantum, co

1. Ibid., 123, 124.

2. S. Thom., I P., q. Lxii. a. 3.

3. Leo XIII, ibid.

4 • S ‘ Augusti*, De Civit. Dei, lib. XIV, e. xm ; /». £., xu, 640.

ART. IV.

NECESSITAS I'RHGLAMA.ND1 .IUUA CHRISTI 709

quod possit esse tranquillitas quaidam apparens, fucata,
prava, sicut et sunt mala mentis gaudia : nec ordo Lautum,
co quod possit ordo laedi, sperni, violari, sed est simul tran-
quillitas et ordo, seu melius tranquillitas ordinis.

Quid vero sit ordo exponit ibidem Augustinus : Parium
dispariumque rorum sua cuique loca tribuens disposiliu.
Ut ergo instituatur pax, debent singula in suo proprio
loco recte consistere. Sicut in homine pax requirit ut cor-
pus subdatur anim®,. appetitusque rationi et ratio Deo,
ita in mundo universo pax postula! ut, cunei® societates,
domestica, civilis, omnesque gentes, subdantur Christo
Regi ; el idcirco, agnito Christi regno et imperio, pax vera et
quies fundabitur. At, si regnat Christus, jura quoque Eccle-
siae societatis perfeci®, vindicabuntur. Qua: omnia optime
exponit encyclica Pii P. XI : « Ex Ius liquet nullam esse
Christi pacem nisi in regno Christi ; nec vero posse nos
contendere efficacius ad pacem constabiliendam, quam
Christi regnum instaurando 1 . »

Hodierni ac lugendi eventus id evidentius confirmant,
illa scilicet perturbatio gravissima, qu® in Russia invaluit,
quaeque in Oriente paulaliin diffunditur et etiam Europa:
iuinas minitatur. Modus itaque Lautis malis impediendis
immanique flagello removendo aptissimus, esi proclamatio
pacifici regni, in quo omnia bona instaurantur.

Nec minor inde resultabit utilitas pro vita Christiana
intensius instituenda. Quod enim in multis Christianis
desideratur est tortui, ido in officiis adimplendis : segniores
quippe et debiliores pr® difficultatibus fiunt et urgente
tenta tipne s®pius devincuntur. At, si frequentius propo-
neretur ipsis Christus Rex, qui ad bonum certamen ipsos
excitat, majorem vim depromerent, tamquam milites sub
Duce.jamque singuli sibi adseriberent verba Pauli: Labora
sicut bonus miles Christi Jesu [II Tim., n, 3).

Sicque stabilietur pvo tota societate obligatio subjiciendi
omnia Christo ; intellectum scilicet doclrinse Christi ; leges
humanas legi Christi, et societates temporales societati
spirituali, qu® est Ecclesia Christi.

I. „-le/. Aposl. Sed., xiv, 690.

ARTICULUS QUINTUS

OSTENDITUR OPTIMUM MODUM PROCLAMA ND 1 RE r NUM
ET IMPElilUM CHRISTE ESSE INSTITUT10N..M NOVI AC
SP".Cl ALIS FESTI, NEMPE .1 ESU CHRISTI RECIS UNIVER-
SORUM.

I. Ratio et momentum hujus festi. — Opportunum
sane fuit ut ederetur pontificia encyclica, qua doctrina
magisterio quodam solemni exponeretur. At id minime
sufficit pro populo, qui parum attendit spiritualibus, si
nuda ipsi prajsentantur. Quemadmodum enim utitur homo
sensibilibus sacramentis, quibus ducitur in rerum suporna-
turalium cognitionem, ita festiva solennitate indiget, qua,',
dum sensus percelluntur, spiritus et mens ad divina sursum
evehantur.

Rei de qua nunc agitur applicari possunt verba quibus ,
concilium Tridentinum ostendit aequissimum esse sacros >
aliquos statutos esse dies, cum Christiani omnes singulari
ac rara quadam significatione gratos et memores testantur
animos erga communem Dominum et Redemptorem.

« Atque sic quidem oportuit victricem veritatem de menda-
cio et hajresi triumphum agere, ut ejus adversarii in cons- ‘
pectu tanti splendoris et in tanta universae Ecclesiae laetitia
positi vel debilitati et fracti tabescant, vel pudore affecti
et confusi aliquuado resipiscant 1 . »

Sic quoque, nostra astate, victrix fulgebit veritas, si
speciale ac solennissimum in universa Ecclesia festum cele- ]
bretur, quo etiam adversarii fracti et confusi appareant, i
Illa festivitas, modo externo et hominibus accommodato,
proclamabit Christum esse Regem, cui debent gentes et
societates subjicere et intellectum et disciplinam et mores
et instituta et totam vitam, ut exposuimus superius.

Cujus festi momentum ostendunt tot petitiones Patrum

1. Conc. Trid., sess. XIII, cap. n. — Cf. Enct/cl. cil., Aci.
A post., Sedis, xvn, 603.

\rt. v.

DF. FESTO .IF.SF CHRISTI REGIS

711

Cardinalium, Episcoporum, Praelatorum. Moderatorum Con-
gregationum religiosarum. Jam, priusquam ad Aposto-
licam Cathedram eveheretur, Pius X. existeiis episcopus
et Patriarcha, petebat ut festum hujusmodi institueretur ;
cui consentiebant eminent issiini Perrari, .VI a nara, Ricliel-
my, etc. Nostris diebus petitiones hujusmodi ita fuerunt
multiplicata, ut vocem totius orbis referrent, quam audivit
summus Pontifex Pius XI.

II. Difficultates solvuntur. Expendere tamen oppov
tet nonnullas difficultates, qme in contrarium liehant.

Opponitur 1°: A novil.nl ibus est generat im abstinendum,
et, sicut a devotione nova, ita a festo novo.

Ftesp. : Quod est ante omnia attendendum, ex isto eri
terio dijudicatur : utrum scilicet nova gloria resuit el pro
Christo? Dummodo id constet, expellit festivitas nova.
Sicut autem ars medica non abstinet a remedio novo,
dummodo id sit efficax, ita pietas vera non ad horrei a
devotione vel solennitate nova, si apta sit llagello nostri
temporis, nempe laicismo, removendo et extirpando, prout
jam exposuimus.

Opponitur 2° : Festum speciale instituit ur pro facto quo-
dam historico vel mysterio externo, quo recolitur vita,
passio, resurrectio, ascensio Christi, vel descensus Spiritus
Sancti in discipulos, noh vero pro objecto invisibili, ut
est regia dignitas vel imperium Christi.

Ftesp. : Quum liturgia sit viva dogmatis expressio lexque
exterius orandi ostendat legem interius credendi, poterit
institui visibile festum de invisibili objecto, dummodo
istud non remaneat vagum et abstractum, sed determina-
tum, aliqua manifestatione se prodat seu modo quodam
externo proferatur ; sicque potuit institui festum de SS. Tri-
nitate vel de Sacerdotio Christi.

In praesenti autem quaestione objectum esi. omnino
determinatum, cum agatur de Jesu Christo rege univer-
sali gentium et societatum, cujus regia dignitas in Scrip-
tura et Traditione certissime asseritur ; viget etiam spe-
ciale motivum specialisque finis, ut scilicet pessima laicismi
lues propulsetur, et jura divina vindicentur, dum instaura-
tur pax Christi in regno Christi.

T1IAC.I. UE VERBO INCARN. ET REDEMPTORE. O. XVI

712

Animadvertatur porro iJiud Domini nostri imperium
non remanere absolute invisibile, sed exterius se prodere,
non solum in Epiphania et in die Palmarum, sed in ple-
nsquo vitae Christi mysteriis.

111. De speciali objecto in hoc novo Festo.

Opponitur 3° : At, si jam in aliis mysteriis asseritur, sul-

cient er ])otest in illis eoli, atque idcirco decst novi testi
necessitas.

rtesp. : Quamvis in diversis mysteriis se prodat et idcir- \
n. non remaneat, absolute invisibile, in nullo tamen jam
existenti festo sat expresse vindicatur, quumquo speciale
sit objectum et. motivum, speciale requiritur festum, ut per
singula discurrenti patebit.

In festis quidem Nativitatis manifestatur Salvator, cujus
apparet humanitas et benignitas, at nondum rex cum suis
juribus proclamatur.

Iu festo Epiphani® revelatur quidem gentibus, et a gcn-
I ibus ut Dominus agnoscitur, at nondum regnat supra
gentes ul sunt per modum socidalum constitutas ; ac
proinde, licet sil festum manifestationis Christi, nondum
est festum regni et imperii in ipsas societates net dum
Christus obtinuit perfecte titulum ai quisitionis et ro-
dempt ionis, quas solum in cruce completur.

Idem fere dicendum de die Palmarum, nam, quamvis
pueri Hebraeorum Christum acclament, nondum illius
jura in gentes el societates efficaciter asseruntur.

Fosi um resurrectionis recolit triumphum supra mortem
et infernum, non tamen imperium in gentes ; Ascensio
celebra! Christum supra omnes coelos constitutum, non
1 'roprie societatum humanarum regem.

In festo SS. Sacramenti invitatorium adorat Christum
Regem dominantem gentibus, sed sub respectu speciali,
quatenus se manducantibus dat spiritus pinguedinem :
nondum habetur nostrum intentum.

In solemnitale SS. Cordis .lesu adoratur etiam Christus
Rex, sed objectum non est plene idem cum objecto festi
de quo nunc agitur. In cultu enim SS. Cordis id quod prae-
cipue attenditur est amor, terminus vero est Jesus totus
amans I olusque. amabilis et amandus, ideoque Rex amoris

ART. V.

DE FESTO .1 ESI. CHRISTI REGIS

713

et per amorem regnans ; hic autem consideratur regia
potestas in se ipsa tevminusque es! Jesus Rex absolute el
super omnes et super omnia, quem oportet regnare omnino,
etiam ubi respuitur amor. Ergo, cum sit speciale objeci um
et motivum, speciale ac novum debet esse festum*.

Ceterum, non debent cultores SS. Cordis timere ne fes-
tum istud novum afferat damnum aut praejudicium devo-
tioni erga Cor Sacratissimum ; quin imo, cultus ille promo
vehitur ; nam rex amoris agnoscitur dum rex universalis
proclamatur, et festum quod affirmat Christum regnare
simpliciter et absolute, poterit etiam indicare Christum
regnare specialiter per charitatem, et idcirco modum effi-
cacem celebrandi Christum Regem importare ut omnes
Cordi Jesu vere sc dedanl 2 .

IN'. De die maxime apto.

Oportet autem ut festum novum a toto populo cele-
bretur ; et idcirco die dominica, ut possit fieri omnium
concursus et magna solemnitas ; atque, ut appareat dis-
tinctio a festo SS. Sacramenti et a festo SS. Cordis, cele-
brandum erit postea, circa finem anni liturgici, ante festum
munium Sanctorum, sicut ipsum regnum Jesu Christi in
regno Sanctorum completur et absolvitur 8 .

V. Quoad titulum. Sufficit : Festum Jesu Christi
Regis, (juia is titulus nihil excludit et omnia includit, nl
ex toto divino officio constat Jcsum regem esse et gen-
tium et societatum : gentium quidem, ut sic apparo il
eam esse regiam potestatem, quam asserunt Scripturo'
Dabo libi gentes hseredilatem luam ; societatum vero, ul
exprimatur Christum obtinere principatum in civit ales

1. n Quamquam in omnibus Domini nostri festis muicriiili'
objectum, ut i nt, Christus est, objectum tamen formale n regia
Christi potestate ac nomine omnino secernitur. » Encyel. rit., p. (i()H.

2. « Praecepimus ut eo ipso die generis humani Samii issimo
Cordi Jesu dedicatio, quot miis renovetur. » lbid., p. 607.

3. n Itaque, auctoritate Nostra apostolica, festum I). N. Jesu
Christi Regis instituimus, quotannis, postremo mensis Octobris
dominico die, qui scilicet omnium sanctorum colobritutem pro-
xime antecedit, ubique terrarum agendum. » lbid.

714 TRACT. DE VERRO INCARN. ET REDEMPTORE. O. XVI

et gentes etiam prout sunt in formam societatum con-
stituta;.

VI. Triplex itaque apparet hujus regni proclamatio :

doctrinalis nempe per encyclicam pontificiam ; liturgicn
autem per festum solenne in tota Ecclesia celebratum ;
ac demum doctrinalis simul el lilurgica, si omnes cardinales
et episcopi, in concilio oecumcnico adunati, dogmatice pro-
clamarent regnum Christi sociale, ct cultu solennissimo
quasi nomine totius universi, cujus curam spiritualem
gerunt, celebrarent festum .J esu Christi regis universalis
et gentium et, civitatum.

Intcrim vero precibus petendum et vita vere christiana
efficiendum ut Christus vincat, regnet et imperet.

Sicque prseparabitur ultimus’ triumphus, cum tradiderit
regnum Deo Patri... ut sil Deus omnia in omnibus (I Cor.,
xv, 24, 28).

TRACTATUS DE B. YIRCUNE DEIPARA

Incarnatio, attento praesenti Dei decreto, absque mater-
nitate divina non concipitur, ut ex dicendis plenius cons-
tabit. Quocirca tractatum de Verbo Incarnato et Redemp-
tore logice subsequitur et complet tractatus de Maria
Deigenitrice. Sicut autem in Christologia id quod totum
tractatum regit, est unio hypostatica, ex qua derivantur
dotes gratia; et gloria;, ac diversa munia quae Christo com-
petunt, ita in Mariologia id quod primatum tenet esi
rnaternitas divina, qua; radix et origo ct causa est omnium
gratiarum in B. Virgine ejusque officiorum erga homines
ac demum officiorum nostrorum erga ipsam.

Quapropter tractatus praesens in his praecipuis contra-
hitur ;

I. De Maternitate divina.

II. De sanctitate et gratiis B. M. Virginis Deipara;.

III. De officiis B. M. Virginis Deiparae erga homines.

IV. De cultu qui B. M. Virgini Deiparae debetur.

QUAESTIO PRIMA
De Maternitate divina

Quemadmodum in priori tractatu inquiritur imprimis
<le convenientia Incarnationis, ita in prasscnti incipiendum
est a convenientia Materni tatis divinae, scilicet utrum con-
veniat Verbo incarnato habere matrem seu nasci ex muliere,
ac deinceps de existentia maternitatis divina;, utrum
Iiempe B. Virgo sil revera mater Dei, et utrum conveniat
Matrem Dei esse Virginem : quibus expositis innotescit
dignitas Maternitatis divina;.

ARTICULUS PRIMUS

DK COX VEMENTIA M ATERNII'. I TIS DIVINAE

I. Quaedam principia recolenda. — Fuerunt jam ha;c
prasCipua stabilita : 1<* In hypothesi qua voluerit Deus
condignam pro peccato mortali satisfactionem exigere,
ommno necesse fuit ut persona divina naturam creatam
intellectu et voluntate praeditam assumeret ; 2° absolute
loquendo, Verbum potuisset assumere naturam angelicam
ad satisfaciendum ; 3» at, si de possibilitate metaphysica
ad ordinem roalem fiat gressus, necessaria est assumptio
naturae humanae ad hominis reparationem; 4° imo debuit.
Verbum assumere naturam ex Adamo descendentem quo
plenior salvaretur justitia et perfectior existercl victoria».

Jam vero naturam humanam ex stirpe Adae potuisset.,
absolute loquendi», per miraculum ex carne alicujus educere
ex Adami posteris, sicut Eva fuit ex costa viri educta -
sed modus divina; «Provid entiae consentaneus est ut. natu-
ram humana assumat nascendo ex muliere quae ipsa sit

1. Supra, q. i, ari.. 2.

aut. i.

CONVENIENTIA MATERNITATIS DIVIN/E

717

de semine Ada; ei ex tribu David. Quapropter, sicut dicit
Vpostolus Filium Dei factum esse c,r semine David secun-
dum carnem', ita parili i' lislalnr esse larium ex muliere 2 .

Hinc etiam asseritur verilas naliirie liiunnmr in ( '.liristo,
qua; quidem, utpote sumptu ex muliere, ejusdem esi con-
ditionis cum nostra : « Quia conceptus ex iil.ero virginali,
carnem non de nihilo, non aliunde, sed iiinlcrnn Irnxil
ex carne. Alioquin nec vere Filius hominis diceretur, qui
originem non haberet ex homine 8 . »

Suggerit Augustinus aliam rationem : debuit Uhristus
naturam virilem assumere, sed ex muliere, ut hoc pacto
utcrqiie sexus liberetur ei nobilitetur : « Hominis autem
liberatio in utroque sexu debuit apparere. Ergo, quia
virum debuit suscipere, qui sexus honorabilior est, cunne -
queps erat ut feminei sexus liberatio bine apparere! , quod
ille de femina natus est 1 . »

Demum, « per hoc quod Filius Dei voluit humanam
naturam ex mulieris ulero suscipere, efficacissime providi!
aperi regenerationis humatm. Qui enim per Verbum incar-
natum Latrem habemus, in caelis, per ipsum etiam ex
muliere natum, Matrem habemus in terris, ita quod per
hanc ex illo omnia bona percipere mereamur 8 . »

II. Quapropter simul et eodem actu praedestinavit Deus
Incarnationem et Maternitatem divinam. — Praedesti-
natio est «terna Dei prseordinatio de his qua: in tempore
per ejus gratiam facienda sunt. Porro in tempore gratuiln
Dei bonitate facta est Incarnatio per Maternitatem divi
nam. Ergo ab reter no fuit hoc praedestinatum, et idcirco
e odem decreto quo voluit Deus Christum voluit et Mar iam.
Quod quidem aptissimo exprimit sacra Liturgia : « Omni
potens et misericors Deus, qui ab «terno Unigenitum
tibi coaequalem atque consubstantialem Filium secundum
carnem prcedeslinasi in Spiritu sanctificationis D. N. J.

1. Rom., 1, 3.

2. Gal., iv, 4.

3. Venerabilis Beda, lib. IV, in Luc.; P. L., xcu, 480.

4. S. Augustin., lib. 83, Qiuest . q. n ; P. L., xl, M.

5. lllm. Lepicier, O. . M., Tracl. de Beatissima Virgine Alaria
Xlalre Dei, nova edit. p. 14.

71, s

TRACT. DE 1). V. DEIPARA. O. I.

<■1 sanctissimam Virginem Mariam tibi acceptissimam
in matrem eidem a saeculo praelegisti 1 . » Unde, simul,
dum praedestinabat Christum, gratuita praelectione prae-
destinabat ei Mariam in matrem. Quum autem praedesti-
natio su pponat, electionem et electio dilectionem , fuit ab
aeterno B. Virgo electa et dilecta 2 ; et, quia maternitas
divina est radix aliorum donorum, fuit Maria prius ad
materni talem illam priedesLinata . et consequenter ad
tantum gloria; gradum, cui consequendo tot et tantas
aptavit gratias tamquam media. « EI quidem decebal
omnino, ait Pius IX, ut perfectissimae sanctitatis splendo-
ribus semper ornata fulgeret 8 . »

III. Quia autem utriusque praedestinatio fuit eodem
decreto intenta, ea quae in Scripturis de Christo dicuntur,
possunt ejus Matri accommodari. — item ita exprimit

Pius IX : « Ipsissima verba, quibus divina; Scriptura
de mercata Sapientia loquuntur, cj usque sempiternas
origines repraesentant, consuevit (Ecclesia), tum in eccle-
siasticis officiis, tum in sacrosancta liturgia adhibere, et
ad illius Virginis primordia transferre, qua* uno codemque
decreto cum divina; sapientia; Incarnatione fuerunt praes-
tituta 4 5 . » Quod etiam confirmat Pius X : « In Scripturis
Sanctis, quotiescumque de futura in nobis gratia prophe-
tatur, lolies Iere Servator hominum cum sanctissima ejus
Matre conjungitur 6 . »

IV. Praedestinatio illa a prae visione Adae peccati de-
pendet, ita quidem, ut, peccato originali non existente, nec
fuisset Mater Dei. — Est corollarium praceu entium. Mater-
nitas divina non est intenta nisi propter Incarnationem,
Incarnatio non est nisi propter reparatione m hominis lapsi.
Ergo, non existente hominum lapsu, nec esset Maternitas
divina. Quocirca Pi us IX electionem Maria; subordinat
pravisioni lapsus : « Cum ab omni adernilale praevideri I

1. Missale Ord. Fr. Prtedie. Miss. Votiv. SS. Rosarii.

2. Cf. vol. I, p. 295.

3. Bull. Ineffabilis Deus, 8 dec. 1854.

4. Ibid.

5. Pius X, Encycl. Ad diem illum, ‘2 febr. 1904.

art. r.

CONVENIENTIA MATKRN ITATIS DIYINJE

71'J

luctuosissimum Udius Immani generis ruinam ex Adami
transgressione, derivandum, atque in mysterio a saeculis
abscondito primum sua; bonitatis opus decrevi! per Verbi
Incarnationem sacramento occultiore complere, ut contra
misericors suum propositum homo diabolica 1 iniquitatis
versutia actus in culpam non periret, nt quod in primo
Adamo casurum erat, in secundo felicius erigeretur...
ab initio et ani e su;cula Eilio suo Matrem, ex qua caro
factus in beata temporum plenitudine nasceretur elegii '. -

V. Hinc colligitur B. Virginem Deiparam esse vi suae
praedestinationis Matrem misericordia;. I 'raslesl inal ur
quippe in matrem H. dempturi» el i t ropi e r Ibdempl ionein.,
Jam vero R edem ptio esi maxima iiii»eri.;ordi.-i qmc possit
hominibus in pneseuli ruina exhiberi. Ergo propter mise-
ricordiam pradesti natur, ne subinde totum ejus ollicium
est munus misericordia; erga homines, et, quia Deu» omnia
dispojiit propter officium, debuit in R. Virgine mentem,
cor et facultates aptare, ut ipsa esset, quemadmodum
canit Ecclesia, Mater misericordia 2 .

VI. Praedestinatio ad maternitatem divinam est omnino
gratuita nec ullatenus potuit B. Virgo mereri de condigno
ut esset mater Dei. — Quaestionem solvimus superius,
ubi ostendimus B. Virginem non potuisse mereri suam
electionem ad maternitatem divinam, licet mereri potuerit
de congruo ut, si Deus Incarnationem libere intenderet,
per ipsam fieret 3 .

1. Bull. Ineffabilis Deus, in initio.

2. Vox illa in operibus S. Ephraem reperitur : <> O Virgo Dei
genitrix, mater misericordia, benigna et clemens. » F.dit. Venet.,
MD GCLV, t. I, p. 571.

3. Cf. supra, q. i, a t. 4, n. vm.

ARTICULUS SECUNDUS

m: /••'•v isr i:\ri . i i/.i r fcnx itatis divisa:

AU .(,) .XX.VV S. TllOM.i:

I. Varii errores. — Maternitatem divinam mulli hajre-
lici directe vel indirecte inficiali sunt, negando vel veri-
tatem humande natura} in Christo, vel naturam proprie,
divinam, vel unitatem persona}.

Docet»; naturam vere humanam subtrahunt, ex quo
ruit fundamentum Maternitatis divinse : si enim B. Virgo
nullam veram corporis materiam subministravit Christo,
nullatenus Incarnationi cooperata est, nec ullum prmstitit
concursum quo dici possit mater Dei 1 . Contra quos probat
S. Ignatius Antiochenus Christum esse, vere natum ex
Virgine*, et S. I hornas hic a. 4 B. Virginem esso veram
naturalem matrem Christi.

Subordinatiani omnes qui negant Christum esse con-
substantialem Patri, co ipso Maternitatem divinam ever-
tunt.

Sed dogma illud praesertim impetunt qui duas in Christo
adstruunt personas unione morali dumtaxat conjunctas.

Sicut jam Diodorus Tarsensis distinguebat in Christo filium
Dei et filium Ravid 3 , ita Theodorus Mopsuestonus finxii
Verbum habitare in Christo sicut in templo ; ex quo
sequebatur Christum esse Dei filium non natura sed
p-atia, et B. Virginem non nisi improprie Deiparam,
(leo-oxov, dici posse 4 . Nestorius demum, adstruendo Christo
duplex prosdpan , impugnat titulum Deiparae, eontenditque

1. €f. Ven. Beba, tib. IV, in Lue.; P. /.., xcu, 480.

2. S. Ion at., Ad Smgrn., i, 1.

3. Diodor, Coni. Synousiastas ; P. G., xxxiu, IS59-I561.

I. 1'iieodor. Mopsuest., De Incamal., P. G., lxvi, 969-998.

ART. II.

EX1STKNTIA M ATM UNITATIS DIVINAE

721

B. Virginem nullatenus vocari posse Oexo-ov, sed solum
y owtotoxov, vel OeoSoyov, Dei rece.pl acullim '.

II. Conclusio : B. Virgo est vere ac proprie Deipara, Dei-
genitrix, Osotoxos, seu Mater Dei. De fide. Concilium
Ephesinum, can 1. habet : « Si quis non coulltetur
Deum esse veraciter Emmanuel etpropterea Deigenitricem,
'ko-oxov, Sanctam Virginem : peperit enim secundum
carnem carnem factum Dei Verbum, A. S.*. »

Joannes II, 534 : « Gloriosam vero Sanctam semper
Virginem Mariam proprie el veraciler Deigenil l irem ina-
I remque Dei Verbi ex ea incarnati ab omnibus catholicis
confiteri recte osse docemus 3 . »

Concilium Constantinopolitanum 11, 553 : « Si quis
abusive et non Aere Deigenitricem, Osoxoxov, dicit sn nctain
gloriosam semper Virginem Mariam... A. S. 4 »

Concilium Constantinopolitanum IIT, 68l)-68l, con-
fitetur « de Spiritu Sancto ei Maria Virgine proprie el
veraciter Deigenil rice, Oe&toxou, secundum Inimanilatein
unum eiimdemque Christum Filium Dei unigenitum m
duobus naturis inconfuse, iuconvcrtibi liter, inseporabililer,
indiviso cognoscendum 6 . » Quam definitionem repetii
Benedii lus XIV in Professione fidei Orientalibus pnvs-
cripta 6 .

III. Argumentum scripturisticum. S. Tliomas argu-
mentum hoc modo proponit : « Licet non inveniatur
explesse in Scriptura dictum quod B. Virgo sil maler Dei,
invenitur tamen expresse in Scriptura quod Jasus Christus
«st verus Deus et quod B. Virgo est mater Jesii Christi :
unde sequitur ex necessitate ex verbis Scripliira- quod sil

1. C.f. Serm. Nestori i, i, fi, 7 ; iv, 1, 3 ; v, 2. 3 ; mi, 32 ; apud
Mar. Mercator. : P. /.., xeviu ; nt Le. livre d' II erudi ile de Dumus,
trad. F. Nau, Paris, 1910, p. 91, 92, 131, 154. 163, 17" 171, 260-
262; P. Martin Jugie, j Nestorius d Iu controverse ne.slorienne,
Paris, 1912, p. 118-125.

2. DenziNger, 113.

3. Idem, 201.

1. Idem, 218.

5. Idem, 290.

6. idem, 1463.

TRACT. DE B. V. DEIPARA. Q . I.

722

Muter Dei'. » Vocari autem matrem Jesu in Scripturis
«»l s«1 notum; sufficiat quosdam textus recolere : « Cum
esset desponsata mater ejus... Et invenerunt puerum
cum Maria matre ejus*. « Hi omnes erant perseverantes
unanimiter in oratione cum mulieribus et Maria, Matre
Jesu 3 . »

Imo, Scriptura vocem adhibet qua: idem innuit et asserit.
Qme enim pronuntiat Elisabeth ex afflatu Spiritus Sancti
sunt inspirata et idcirco tamquam verba divina accipienda.
Atqui Elisabeth repleta Spiritu Sancio, exclamavil : « Et
nnde hoc mihi ut veniat mater Domini mei ad me 4 * » ?
Vox autem Domini, in Scripturis et praesertim in Evangelio,
Deam proprie audit et Deo reservatur. Ergo ex Scripturis
liquido constat B. Virginem .Mariam esse Matrem Dei.

I V . Traditio catholica. De usu vocis « Oeotixo?, Dei-
para ». — Patres Aposlolici enuntiant Deum esse genitum
a Maria : < Dius, ail S. Ignalius Marlyr, parturiebatur a
Maria 6 . » Ex quo manifeste sequitur Mariam esse Dei-
genitricem. »

5. Hippolytus Martyr testatur Deum Verbum, incarna-
tum luisse in utero Virginis 8 . (Jnde colligitur Virginem
esse. Matrem Dei Verbi. Similiter S. Iremeus docet ex
Maria natam esse Emmanuelem, Deum nobiscum 7 . Idem
scribi! Tertullianus : « Concepit igitur Virgo et pepcril
Eminanuelem, .Xobiscuin Deuin*. » At. si Virgo peperit
Deum, est vere Mater Dei. Saeculo autem m, jam adhi-
betur vox Osoxoxoc, in schola Alexandrina. Fuisse ab ipso
Origine usurpatam tradit Socrates"; at non amplius
exslat primigenius Origenis textus.

1. 111 P., q. xxxv, a. 4 ad i.

2. Matth., i, 18; ii, 11.

3. Aci., i, 14.

4. Lee.., i, 41-43.

3. S. Ignat., Ephes., vii, 18, 20.

6. S. Hippolyt ., Adv. Noel, xv-xvii ; P. G., x, 824 ss.

7. S. Iren., ..dv. Haeres., m, 16, 18, 21 ; P. G., vii, 925.
937 ss., 955.

8. Tertum.., De carne Christi, 17; P. L., ii, 781.

Socrat., Hiat. Eccles., VII, xxxn ; P. G., lxxvii, 812 A B.

ART. II. F.XISTKNT1 A MATEIINI TATIS DIVINiE T2.i

Quidquid sit de Origene el, pluribus aliis scriptoribus
ecclesiasticis, vox Osotoxo* usurpa Iu i a S. Alexandro
Alexandrino, qui initio sa:culi iv scribebnl el "biil an. J- s .
Modus porro quo ipse loquitur, corpus sumptum ex
Deipara Maria, sx t7„- Oeotoxou Mapia; 1 2 , siqiponil m

illam esse omnibus notam et idcirco sieculo uiperim i |am
usurpatam.

Sieculo autem iv, communii er adhibe! m , \. g.

S. Athanasio, Eusebi,o, Gregorio N, vsse.no, Uyrillo Hiero
solymitano 3 .

Demum sieculo v, S. Cyrillus \le\undrimiN dogma rnnl.ru
Nestorium acerrime vindicavit, quod solemiii oriieuln
delinit concilium Ephesinum 3 .

V. Ratio theologica (a. I). Quum lenmmi . genera-
tionis sit suppositum vel persona, illa mulier dn i debi l

Dei maler, quaj prsestat generati m, ciijus •'•riiiiiuiH

est divina persona ; nam numen Deus supponi! pro qmdibel
hypostasi divina. Atqui B. Virgo pneslat geiieral imiem.
cujus terminus est persona divina, scilicet Verbum. - m
natura humana hypostatice conjungitur. Ergo It. Virgo
dici debet Mater Dei.

Explicatur argumentum. Actiones et passiones sim!
suppositorum, seu totorum, ac subinde concipi el nasci
tribuitur hypostasi, lice! secundum naturam, et paiit i-i
dicitur aliquis pater, non natura*, sed persona;, secundum
naturam. Sicut,, in humanis, mater, tametsi non esi cami.

animas, dicitur absolute mater totius hominis, qui «*l

pus et, animam habet, quia ipsa ponit actionem qme ad
suppositum humanam terminatur; ita, in liienrmil imi.

1. Apud Theodori r., Hist. Eccles., I, iv, 54; /’. '■ svm.

- gg j •

2. S. Ath an., Orat. III Coni. Arion., P. G.. s\\>. 31'.l '

385 A., 393 B., et de Ineam., vili P. G., xxvi, 996 \. 1 "

Coni. Marcetl.. II; P. G., xxiv, 777 B. ; S. Chkooii. \ \ •*,.

In Chrisl. resurrect., n; P- G., xt.vi, 618 B.; S. Cybii i IIm tm .,
Catech., X, 19; P. G., xxxm, 685 A.

3. Consuli possunt : Pktav., lib. V; Nki iiiti, \lar,c dam
VEglise. anlinicienne, Paris, 1909 : Tixeront, llisl dr* Dogmcs.
t. i I ; et praesertim A. oWi.fcs, Diclion. A pol., fnes ' III. L>:> ss.,
187 ss.

TRAGT. DE U. V. DEIPARA. Q. 1.

D. Virgo Maria dici debet proprie mater Dei, eo quod ponat
actionem generativam quae terminatur ad ipsum totum
videlicet suppositum divinum.

In primo enim conceptionis momento natura humana
est jam assumpta a persona divina, ita ut nequeat intelligj
conceptio unioni praevia. Quapropter conceptio terminatur
ad personam et ipsi tribuitur, atque idcirco id quod conci-
pitur est suppositum ; et, quia suppositum est Deus, ipso
Deus concipitur et parturitur et nascitur.

In illa igitur actione generativa fundatur proprie Mater-
mlas divina. Et haec est ratio quam assignant concilia :
dici debet Deigeuitrix, Deipara, Oeotoko;, quia peperil
secundum carnem carnem facium Dei Verbum'.

VI. Inde colligitur quid sit Maternitas divina. —

.Secundum se est relatio, cujus duo extrema sunt Maria
cl Christus. Quum autem unum extremum, Christus, sil
in ordine hypostatico, alterum quoque extremum, Maria
ad ordinem hypostaticum refertur.

He latio qme esi ex parle Christi est rationis tantum,
sicut etiam relatio Domini ex parte Dei est rationis; sed
relatio ex parle Virginis est realis, sicul relatio creatura*,
ad Dominum est utique realis.

VII. Inde etiam sequitur in Christo non esse duas filia-
tiones, licet sint duae nativitates et Christus sit vere filius
B. Virginis (q. xxxv, a. 5). — Duas esse iu Christo filia-
iioncs doi uerunt plures veteres, quos memorat hicS.Tho-
mas, ac etiam Scotiis 3 ; Angelicus autem Doctor quasstio-

sic . solvit : " Si attendamus ad perfectas rationes
libationis, oportet dicere duas filiationes secundum dua-
litatem nativitatum; si autem attendamus subjectum
libationis, quod non potest esse nisi suppositum aeternum,
non potest in Christo esse nisi filiatio aeterna. »

Et hac est acceptio propria, quie retineri debet. Quum
cmm filiatio terminetur ad personam, ut sint proprie
duie filiationes, debent esse duo supposita roaliter dis-

t. Cone. Ephes., can. 1 ; Denzinger, 113.

,;r - Scot., Ili Seni., disl . VIII, q. unica.

AUT. II. EXISTENTIA MATE UNITATIS DIVINA. 725

tincta. In Christo porro est unum suppositum. Ergo una
tantum filiatio.

Attamen, sicut Deus vere et proprie dicitur dominus
ex relatione subjectionis realis qua; esi in creatura,
ita Christus vere ei proprie dicitur et est Illius H. Virginis
Mariae ex reali relatione maternitatis ad ipsum : scilicet,
Christus est vere filius Dei et vere filius B. Virginis, sed,
quia est unum dumtaxat suppositum, non suscipit duas
filiationes.

VIII. An et quo sensu possit S. Joseph dici pater Christi.

Resp. dici patrem, non mere putativum aut mere nutri-
tium, nec aliunde per carnis procreationem, sed vera
quadam et nobiliori ratione.

Imprimis B. Virgo Deipara Joseph vocat Christi patrem.
« Ecce paler luas et ego, dolentes, qmerebamus te 1 . » Sacra
liturgia canit : « Volu iique Verbi te patrem dici. »

Ratio autem theologica potest breviter sic proponi :
Jure matrinoniali ad legitimum sponsum pertinet quidquid
ex legitima uxore, citra adulterium, durante matrimonio,
concipitur et nascitur; sicut jure naturali ad dominum
lundi pertinet, quidquid ex fundo, citra furtum, oritur
et producitur. Atqui Christus ex legitima uxore S. Joseph,
B. Virgine Maria, durante matrimonio, nascitur. Ergo
S. Joseph dici potest, non tantum putative, sed vera
quadam ratione, licet non per carnis procreationem, pater
Christi*. Illustratur argumentum exemplo quodam fami
liari, quo S. Franciscus Salesius egregie utitur 3 .

Quando ex ore columbae decidit, fructus in horliim.
arbor quae ex illo fructu in illoquo horto nascitur, absque
dubio, ad dominum horti pertinet. Jamvero B. Virgo esi
S. 'Joseph, utpote uxor legitima, hortus proprius, in quem
decidit, ex ore Spiritus Sancti, fructus eximius, ex quo
arbor illa oritur, universum orbem protegens e| ulcus,
scilicet Christus J esus. Ergo Christus ad Joseph, liorll
frugiferi dominum, vero jure perlinet.

1. Luc., ii, 48.

2. Cf. de hoc argumento Illm. LCjpicieh, (). S. M. Tracta! m ile
S. Joseph, Paris, Lelhielleux.

3. Cf. OEuvres S. Franc- Sales, Paris. 1802, I. III. p. 1802.

726

TRACT. DE B. V. DEIPARA. Q. I.

In ceteris quidem connubiis humanis, maritus dici nequit
proprie pater filiorum uxoris, quos ipse non genuit ; nam
isti vel ante matrimonium, vel durante matrimonio per
adulterium, generantur. At Christus oritur, scilicet conci-
pitur et nascitur, durante matrimonio, citra adulterium,
in proprio Josephi fundo, nempe legitima uxore.

IX. Corollarium : de plenitudine gratiae in S. Josepb.

Hinc eruitur S. Joseph, post B. Virginem, arctiori
vinculo conjungi Christo, gratiarum fonti, quam cseteros
sanctos, et idcrico pleniorem gratiarum copiam accipere,
juxta illud principium S. Thomae : « Quanto enim aliquod
receptivum est propinquius causas influente, tanto magis
participat de in /luentia ipsius'. »

1. S. Trom., III P., q. vn, n. 1. el q. xxvii, a. 5.

AHTJGULUS TERTIUS
DE PERPETI i di:i<;i:mthi< IS \ IIICI.M I ATI'.

A1J «.I. XXVIII S. THOM/K

I. Triplex veritas catholica, scilicet B. Mariam fuisse
virginem in concipiendo, seu ante partum, virginem in
partu et virginem post partum. Virginitatem in conci-
piendo et parturiendo negurunl Ccrinfhiani in /Egypto,
et Ebionitie, versus finem saiculi i. nec non Celsus, quem
invicte confutavit Origenns ; deinde Sociniani, ipios ex-
presse damnarunt Paulus IV. 1555, el Clemens VIII, 1603;
recentiori autem aetate rationalistie cum Strauss el Hcnan,
nec non pseudo-Herzog, in Ileon e d’ I Ustuire el de t.itUra-
lure. religieuses'.

Alterum punctum in liciatus est Tertullianus, qui, admissa
virginitate a viro, excludit virginitatem a partu, eo ino-
tivo el line, ul melius confutaret Docctas, qui veritatem
carnis in Christo negabant*. Impclivil etiam Jovinianus,
damnatus Romae an. 390, cui videtur aliquatenus con-
sentire Pelagius.

Virginitatem vero pusi partum impugnavit praesertim
Helvidius, arguendo ex Scripturis, ubi dicitur Joseph non
cognovisse Mariani doner peperisset Filium, unde infe-
rebat cognovisse postea ; ex eo quod Christus dicit ur
primogenitus et habere fratres : qua; omnia confutavit
S. Hieronymus 8 .

Contendebat etiam secta vetus Antidicomarianitarum
B. Mariam post natum Jcsum alios ex viro genuisse
filios; quod pariter contendebant Jovinianus et Apolli-
ii arista?.

1. An. 1907, p. 117, 320, 485.

2. Cf. Tertull., De carne Clirisli, c. xxm ; P. L., u, 790.

3. S. Hieron., De perpetua virginitate B. Maria: adversus
Helvidiam ; P. L., xxm, 183-206.

TRACT. DE B. V. DEIPARA. Q. I.

Q'it ‘111 errorem renovant recentiores quidam protes-l
tantos cum Fanar, contendendo procreationem liliorum
esse virginitate prajstantiorem U

II. Ostenditur B. Mariam fuisse virginem in concipiendo.

- De fide, tum propter evidentia Scripturae testimonia, 1 2 3
Ium propter sumbola et perpetuam Ecclesiae catholicae
professionem. Jam prophetia Isaia' de Emmanuele « : Eccej
Virgo concipiet et pariet filium* >., hanc virginitatem in'
concipiendo et parturiendo importat, secus non esset
signum ab ipso Domino datum, ut arguit S. Justinus
contra Judaeos 8 . Evangelia id manifeste praedicant. Beata;'
Viariae interroganti : « Quomodo fiet istud, quoniam virum
non cognosco 'i » respondet angelus : « Spiritus Sanctus
superveniet in le el virtus Allissimi obumbrabit libi*. » Ubi
conceptio virginalis asseritur et ex miraculosa Spiritus;
Sancti operatione repetitur. Jtcrum angelus respondet'
Joscpli : « Quod in ea natum est de Spiritu Sancio esl s ,
Unde concludit Evarigclista : « Ut putabatur, filius Joseph*. », !
Ut indicetur non fuisse ex Joseph sed divinitus conceptum.

lota I raditio id confitetur. S. Ignatius Martyr cons-
tanter asserit Jesurn Christum esse vere natum ex Maria
Virgine 7 , Aristides testatur Christum ex Virgine sancta 'i
sine semine et sine corruptione carnem sumpsisse 8 . S. Jus-'
tinus, ut vidimus, contra Judaeos id ex Scriptura demons-
trat ; fertidlianus id inconcussum tenet 9 ; S. Irenams.
Cerinthum confutat 10 .

Superlluum est testimonia aetatis posterioris referre. J

1. Cl. Farrah, The early days of Clirislianilu, c. xix.

2. Isai, VII, I I.

3. S. Ji.stin., Dialog. cum Tryphone, lxxxiv ; P. G., vi, 673.

4. Luc., i, ‘26 ss.

5. Mattii., i, 18 ss.

6. Luc., m, -23.

7. S. Ignat., Eplies., vii, ‘2, Trall., ix, ) ; Smijrn., i, 1.

8. Ita ex vita Barlaam el Josaphat, P. G., xcvr, 1121 et x j
versione syriaca, apud .J. R. IIarris et J. A. Robinson, e. v
Camhridge, 1891.

9. TertuIX,, Dc priescripl., xm ; De viry. veland. I Advers. I
Praxean., II.

10. S. In en;,, III Heeres., xxi, xxvi ; P. G., vu, 945 ss, 686. I

ART. III. — DE PERPETUA II. M. VIRGINITATE 729

Fides est adeo certa ut omnia symbola profiteantur
Filium Dei ex Maria Virgine de Spiritu Sancto conceptum 1 .
Quapropter in concilio Lateranensi sub Murtino I. an. 649,
definitur : « Si quis secundum SS. Patres uon confitetur
proprie et secundum veritatem Dei (Jo.mlrie.cm Sanctam
semperque Virginem immaculatam Mariam, ulpol. ipsum
Deum Verbum specialiter et veraci! er... absque semine
concepisse ex Spiritu Sancto... condemnatus sit*.

Tandem Paulus IV, die 7 augusti 1555 damnat Soci-
nianos qui contendebant Christum non de Spiritu Sancto,
sed, sicut ceteros homines, ex semine Joseph, esse con-
ceptum

Rationes congruentia; quatuor affert S. Thomas (a. I ,.
1° Convenit ut Filius naturalis Dei non habeat patrem iu
terris. 2°, Verbum, quod absque corruptione cordis conci-
pitur, debet, quando fit caro, absque corruptione matris
concipi ; 3° Ut natura humana in Christo non subjaceret
peccato originali, eo quod naturam non reciperet per
viam seminalem ; t° Ut nascendo de virgine .secundum
carnem significaret membra sua ile virgine Ecclesia
secundum spiritum nascitura.

III. Ostenditur B. Mariam fuisse virginem in partu.

— Textus Scripturae utrumque important, ut animad-
vertit S. Ambrosius : « Hsec est virgo quffi in utero concepit ,
virgo qu» peporit filium. Sic enim scriptum est ; Ecce
Virgo in utero accipiet el pariet filium : non enim concep-
turam tantum modo virginem, sed ct parituram virginem
dixit 4 5 . » Patres ab initio hanc veritatem profitentur.
S. Ignatius illam recolit, dum dicit diabolum latuisse
virginitatem Maria; el ejus partum et resurrectionem
Domini, asseritque Ineo tria esse miraculosa 6 . Quocirca
partus fuit supernaturalis, sicut et conceptus.

Aristides, loc. superius citato, idem testatur, asserendo
carnem susceptam fuisse sine semine et sine corruptione.

1. Gf. Denztnger, 6 ss.

2. Idem, 256.

3. Idem, 993.

4. S. Ambros., Episl. XLi / ad Siricium Papam ; P. /.., xvi7 lT'i-1 .

5. S. Ignat., Ephes., xv, I.

HUGON. — TRACTATUS DOGMATICI, II. — 24

TRACT. DE B. V. DF.lPARA. O. 1 .

730

Clemens Alexandrinus expresse tradit B. Mariam in
parlu, sicut ante partum, virginem permansisse 1 . Nec
dissentit proprie Origenes. licet quasdam verba obscura
videantur 2 .

Saeculo iv, Ecclesia Syriaca concinit Ecclesias Graecae
el Latinae, nam canit S. Ephrami Syrus : « Haec Virgo facta
est mater, servata virginitate et sigillis non solutis 3 . »

Jam audivimus ex Latinis Ambrosium ; audiatur Au-
gustinus : « Concipiens virgo, parietis virgo, virgo gravida,
virgo feta, virgo perpetua 4 5 . »

Ex declarationibus Ecclesiae sufficiat referre concilium
Lateranense sui) Martino I. an. 649 : « ...incorruplibiliter
genuisse, indissolubili perniuncule el post parium ejusdem
virginitate 8 ». Et verba Pauli IV, contra Socinianos : « Pers-
iilisse semper in virginitatis inlegri/ale, ante, parium scilicet ,
in parlu el perpetuo post parium 6 . »

Rationes congruentias tres a I ). Tlioma evolvuntur (a. 2) :
1° quia Verbum, quod absque corruptione concipitur et
procedit, debet, si fit caro, de incorrupto virginis utero
nasci ; '1° quia ille qui venit ad tollendam nostram corrup-
tionem, non debet virginitatem matris nascendo corrum-
pere ; 3° fuit conveniens ne matris honorem nascendo
diminueret, «pii parentes prseceperat honorandos.

IV. Ostenditur B. Mariam fuisse virginem perpetuo post
partum. — Documenta ecclesiastica modo attulimus ;
juvat quaedam testimonia Patrum recolere. Origenes abso-
lute pronuntiat Mariam remansisse perpetuo virginem post
partum, nec aliquid in contrarium dici permittit 7 . Eandem
lidem testatur S. Gregorius Thaumatiugus 8 . Saeculo iv,
titulus semper virgo, iswcipOevo;, communiter adbibetur,

1. Clkm. Ai.exandr., Sirom., vii, xvi ; P. G., ix, 529.

2. Cf. A. n’Ai.i:s, Diclion. Apoi., fasc. XIII, 171.

3. S. Ephriem. Hymn. de B. Maria, edit. Lamy, II, 608.

4. S. Augustin., Serm. III, in N alati Domini, n. 1 : P. L.,
xxxvin, 995.

5. Denzinger, 256.

6. Idem, 993.

7. Origen., In Mattii., t. X, xvn ; P. G., xm, 876 B., 877 A. el
Homil. VII in Lue.-, P. G., xm, 1818.

8. Serm. in Naliv. Christi ; P. G., x, 391-392.

ART. III.

DE PERPETUA B. M. V 1 1 HI I X ITATE

731

praesertim a S. Athanasio et a Didymo ('.meo 1 ; postea
in concilio Gonstantinopolitano II (553)“.

Ex Latinis jam audivimus (n. m). S, \mbrosium et
S. Augustinum; vindex fidei acerrimus contra Jovi-
nianum et Helvidium, fuit S. Hieronymus, qui, anno
383, librum de perpetua virginitate B. Marite adversus
Helvidium edidit. In Ecclesia Syriaca fidem testatur
S. Epbrtem Doctor : « Quemadmodum igitur soli s e.r
Virgine naius esi Christus, ita etiam in parlu virginem
permanere decebat, matremque absque dolore fleri*. »

S. Thomas detestandum dicit errorem Helvidii et qua-
titor rationes congruentiae assignat (a. 3) : 1° Derogat
hic error dignitati Christi. Sicut enim in divinis Christus
est unigenitus Patris, ita decuit ut in terris essei uni-
genitus matris. 2° Hic error injuriam facit Spiritui Sancto,
cujus sacrarium fuit uterus virginis. 3° Derogat digni-
tati et sanctitati matris, quae videretur ingratissima, si
tanto filio contenta non esset. 4° Derogat sanctitati
Joseph, qui non putuit eam polluere quam revelante
angelo de Spiritu Sancto Deum concepisse cogno-
verat. '

V. De virginitate S. Joseph. — A tempore S. Hieronymi,
prffivaluit in Ecclesia sententia quae et S. Joseph virgini-
tatem tuetur. Sic alloquitur Ilei vidi um Hieronymus :
« Tu dicis Mariam virginem non permansisse : ego milii
plus vindico, etiam ipsum Joseph virginem fuisse per Mu-
riam, ut ex virginali conjugio virgo filius nasceretur. Si
enim in virum sanctum fornicatio non cadit, et aliam eum
uxorem habuisse non scribitur, Mariae autem, quam
putatus est habuisse, custos potius fuit quam maritus;
relinquitur virginem eum mansisse cum Maria, qui paler
Domini meruit appellari'. » Quocirca fratres Domini opurlel.
more hebraico intclligi consobrinos Christi*.

1. S. Athanas., Orat. 11 Coni. Arianos, lxx; P. wvi,
296 B; Didym., De Trinit., I, xxvii ; P. G., xxxix, 404 i.:.

2. Can. 2 el 6 ; Denzinger, 214, 218.

3. S. Ephrzem Syri, edit. Rom., 1743, t. II, p. 267.

4. S. Hieron., op. cit . ; P. L., xxm, 213 B.

5. Cf. A. Durand, i Freres du Seigneur », in Diclion. \polog.,

TRACT. DE B. V. DEIPARA. Q. 1.

732

VI. B. Maria virginitatem Deo vovit (a. 4). — Doc-

Irina communis, qme Evangelio nititur cl traditioni
Patrum.

Verba quippe Virginis : « Vivum non cognosco >» indicant
propositum non cognoscendi virum. Traditionem autem
resumit Augustinus : « Vivgo es, sancla es, votum vovisti 1 . »

<> Quod profecto non diceret (virum non cognosco )
nisi Deo virginem se ante vovisset 2 . » S. Thomas arguit
ex perfectione et sanctitate B. Maria;, cui attribuenda
sunt opera magis laudabilia, de majori bono, seu ex voto
elicita. Vovit autem primum sub conditione, si Deo pla-
ceret ; postquam autem ei innotuit hoc esse Deo acceptum,
absolute vovit, antequam ab angelo annuntiaretur. Lega-
tur integra littera S. Doctoris.

II, 131-147. De tota qusestione consulatur A. d’Al£s, Dici ion.
Apolog., xiii, 155-190 ss.

1. S. Augustik., Serm. CCCX, in Natali Joan. Baptist. ; P. L. r
xxxvin, 1319.

2. Dc Virginii., c. iv ; P. L., xl, 398.

ARTICULUS QUARTUS

DE litas ITATE .' 7. 1 TE B:\JTATIS IU I I.X/E

I. Maternitas divina infinitatem quamdam importat.

lntclligitur infinitas, non in esse physico, quae nulli crea-
tur® communicari potest, sed in esse morali , et ex Irrntino,
ad quem ordinatur. Quod paucis, sed efficacibus verbis
explicat B, Albertus M. : « Filius infinitat matns bon il .ni ■ m
omnis enim arbor ex fructu cognoscitur 1 , m Cominii
S. Bonaventura :« Majorem mundum potest facere Deus
majorem matrem quam matrem Dei facere non potest'."

Rem sic explicat S. T homas : « Beata Virgo, ex hoc quod
est inaler Dei, habet quamda m infinitatum ex bono infi-
nito quod est Deus, et cx iiac parte nihil potest fieri me
lius, sicul non pol est aliquid esse melius Deo 3 4 5 . »

II. Qua ratione maternitas divina sanctificet. — Ver-
sata fuit olim q mustio utrum maternitas divina sit form a
sanctificans , nempe, ulruiq . sicut Christus sanctificatur
jam form aliter per gratiam unionis hypostatica', antece-
dente r ad gratiam habitualem creatam, ita B. Virgo
sancta constituatur forrnaliter per ipsam maternitatem
divinam, indepemh ml i- v a gralia habituali , cujus Celerum
plenissima fuit.

Affirmant plures , cum Ripalda et Christophoro de Vega* .
ne gant vero commun iu s theologi cum Salmantieensibim
Contensonus 6 sapientissime questionem resolvit : Argu
menta saltem evincunt maternitatem illam, si non imrne

1. B. Alberi., Maria! e, eap. ccxxx.

2. S. Bonavent., Specui., cap. vm.

3. S. Thom., I P., q. xxv, a. 6 ad 4.

4. Ripalda. De ente superhalurali, disp. LXX1X; \ eoa, Theo-
logia Mariano, palaistra 26, n. 1G02 ss.

5. Gontensok, Theol. M culis ei Cordis, L III. disseri. VI

cap. ii, specui. 2.

731

TRACT. DE B. V. DEIPARA. Q. I.

diate sanctificet et formaliter, radicaliter tamen et remote,
ac si dicere fas est, eziqilive. Mariam sanctificare.

tini conclusioni videtur adhtercndum. Maternitas divina
dici nequit gratia sanctificans, sicut unio hypostatica,
nec justificat formaliter, cum secundum se sit relatio ;
sed dici potest sanctificare exigi live, quatenus expos-
tulat effectus gratia; sanctificantis, subinde ipsam gratiam
sanctificantem. Quod apparebit conferenti singulos effec-
tus gratia; sanctificantis cum ipsa maternitato divino.

III. De primo gratiae sanctificantis effectu cum mater-
nitate divina collato. — Primus ac essentialis effectus est
physica naturae divinae participatio, ex quo sequitur
filiatio sunernaturalis 1 2 . Porro maternitas divina tantam
dicit habitudinem cum De o, ut participationem natura;
divina; postulet . Deipara enim consanguinitatem habctl
sicut caeteras matres, cum proprio Filio. Is autem est Filius
Dei. Jam vero qui est uni consanguineus eo ipso cum
istius consanguineis affinitatem habet. Hinc 13. Virgo
efficitur quasi affinis cum consanguineis Filii, scilicet cum
Patre et Spiritu Sancto. Quapropter docet Angelicus)
conjunctionem secundum consanguinitatem ad Immani-
tatem Christi esse a/finilalem ad Deum 1 . Quam sententiam
commentando, Gajotanus luee celeberrima verba scribit :

« Nota, quod junctio secundum carnalem consanguini-
tatem ad humanitatem assumptam a Verbo Dei vocatur
in littera afjinilas ad Deum, ita quod consanguinei Christi,
in quantum homo, sunt affines Dei, ea ratione qua Deus
deitatis est nomen. Sed natura humana ab extra ad licita-
tis fines attingit, quasi uxor ab extra adveniens in thalamo
uteri virginalis, et ideo genitrix illius affinis Deo constituta
dicitur. Non omnibus tamen hujusmodi affinibus hyper-
dulia debetur... sed soli Beatae Virgini, quae sola ad fines
deiialis propria operatione naturali attigit, cum Deum con-
cepit, peperit, genuit et lacte proprio pavit 3 . » Porro qua;'
tantam affinitatem cum Deo habet, etiam communita-
tem quandam naturae cum Deo suscipere debet, nec. intel-

1. Gt. Tracl. de Gralia, q. m, art. 3.

2. S. Thom., I" q. em, a. 4.

3. Cajetan., in loc. cit. Summ. Theol.

ART. IV. DIGNITAS MATERN ITATIS DIVIN/E

735

figitur Mater Dei Deo extranea. ,ISrgo Maternitas divina
exigere' videtur veram natura; divinae participationem,
seu gratiam sanctificantem.

IV. De altero gratiae sanctificantis effectu cum mater-
nitate divina collato. — Eo ipso quod aliquis participationem
suscipiat vitae divinae, fit Deo gratus et acceptus, H hinc
oritur amicitia . Maternitas porro divina veram cum I »■ n
amicitiam importat. Quum enim strictissimum vigeat
a natura praeceptum ut mater filium et filius matrem difi-
gat, Deus Mariam et Maria Deum se mutuo diligant
oportet, et, quia hic maternitas est supernaturalis, ami-
citiam i n ordine sunernaturali requirit, 'qute sancti fica-
tionem pnestat ; nam Deus aliquem diligendo facit illum
sibi gratum, pulchrum atque sanctum

V. De habitatione SS. Trinitatis per gratiam et per ma-
ternitatem divinam. — Gratia; terminus est habitatio
totius Trinitatis in anima justi 1 . Jure quodam simili,
ires personae divina; debent Mariam inhabitare propter
speciales relatione s, quas ob maternitatem divinam sus-
cepit .

Cum Patn; quidem relationem singularem habet, eo
quod in tempore et secundum humanam naturam generet
eundem Filium quem Pater ab asterno secundum naturam
divinam genuit. Quapropter B. Virgo dicitur compa-
rentalis Patris , proul loquitur Dionysius Carthusianus,
sicut " generatio temporalis Christi imago est generationis
eelernx*. »

Cum Filio arctissima habitudine conjungitur, siquidem
a d ipsum terminatur relatio maternitati s .

C um Spiritu Sancto denique specialem habei relatio-
III ni. quippe qua; ipsi cooperata est in Incarnationi; et in
concentione Fili i, qua- licet, sit tribus personis communis,
utpofce. opus ad extra, Spiritui sancto tamen, utpoto
singulare opus amoris, appropriatur 3 .

1. Cf. De Gralia, q. m, art. 4.

2. B. Albertus M., Mariale, c. xxxvm.

3. Cf. De Trinil., vol. 1, p. 434“'s., 455 ss.

TRACT. DE B. V. DEIPARA. Q. I.

V I . Maternitas divina peccatum excludit efficacius quam
ipsa gratia sanctificans. — Gratia sanctificans peccatum
excludit actu, sicut et repugnant status gratia?, et status
peccati ; Maternitas autem divina non solum actu excludi
peccatum, sed et impeccabilitatcm secuin fert . I
i namissibile privilegium , quod mutuum et perpet

amorem requ irit ; nam, quamdiu remanet Maria Dei
mater, jus habet ad Dei amorem . Atqui jus ad amorem
Dei perpetuum est reapse impeccabilitas, sicut amissio
cfiaritaLis divinae est mortale peccatum. Ergo maternitas
divina veram secuin fert impeccabilitatem. Hinc effatum
Richardi a S. Laurentio : « Ouod peccare non poluil ex quo
Filium concepit 1 * 3 . »

VI f. An et qua ratione maternitas divina sit gratia
sanctificante preestantior. — Distinctione opus est. Consi-j
derari potest maternitas illa quasi materialiter , pro solo
munere Deum concipiendi, gestandi, pascendi, nutriendi,
et sub hoc respectu sanctitate m non i lici t , ac subinde esi
gratia sanctificante inferior : quo sensu accipienda sUnt
verba Christi : « Quinimo beati qui audiunt verbum Dei
et custodiunt illud-. » Scilicet facere Dei voluntatem esi
utique praestantius quam materialiter gestaro vel lactare
Deum. At iterum attendi debet maternitas divina f ormalj -
ler, pr out ad generationem Dei-Hoininis terminat , ur illas-,
que mirabiles relationes consanguinitatis «t affinitatis
cum Deo includit, ut modo explicavimus, simulque gratiam
sancti licanteni postulat et exigit, jamque su b hoc r espectu ']
adaequato est sola gratia sanctificante sublimior , quadru-
plici quidem praestantia, ut est nunc exponendum.

VIII. De quadruplici praestantia maternitatis divinae
adaequate sumptae super solam gratiam sanctificantem.

— Prima prostantia, est quia ad ordinem superiorem
pe rtinet . Triplex, ut saepe monuimus, est ordo in prosenti
•Oeconomia constitutus, videlicet ordo naturae, ordoque
gratiae ac ordo hypostaticus ; et, sicut ordinem naturae

1. Lib. 11, De Lauti. I irg., praerogat, sept.

2. Luc., xi, 27-28.

ART. iv.

DIGNITAS ,M VI I-aiMTM IS DIVINJE

737

id immensum excedit ordo gratia;, ita rl multo magis ordo
hypostaticus ordinem solius gratiae superat. Pono Ii. Virgo,

' um relationem habeat ad Christum, ipii est in ordine
hypostatico, etiam ad eundem ordinem refertur.

Hinc concl uditur B. Virginem ch oris om nibus nn,". Imo n,
s upereminere : nam angeli semper infra ordinum hypo
laticum remanent. I nsuper , quia Deipara jus liuliel ad
lueredilateiu Filii et Filius est rex angelorum el lotius
universi, hinc B. Virgo fi t angelorum regina e l univo rsi
domi na, juxta illud effatum S. Bernardini Senensis ; « Tot
creaturae serviunt li. Virgini quot serviunt Trinitati : qua
'•innia sunt divino imperio subjugata, eadem gloriosa
Virgini sunt subjecta 1 . »

Altera prostantia ; dum gratia est amissibilis, malui
udus divina i est sempiterna .i nsque inamissibile ad miio rni.
Ic ilii confe rt.

Tertia prostantia : Maternitas divina est f ons el ra dix
- Tatia: sancti licantis el ceterorum donorum, qua; ad
ipsam comparantur sicut dispositiones ad formam. Eat
urgo, concludit Suarez, haec dignitas matris excellentior,
sicut forma perfectior est proprietatibus et dispositio-
nibus 9 .

Quarta prostantia : Gratia sanctificans remanet sempei
linita, qua major semper concipi potest; maternitas autem
divina est quodam sensu infinita, et nihil potest ea ohm
melius, sicut jam exposuimus 8 .

Sjuperest ut de istis gratiis, qute ab ipsa veluti quodun
modft proprietates, sequuniur. instituatur sermo.

1. S. Bernardin. Senens., Serm. XLI, art. 3.

‘2. Suarez. in III. P., disp. I, sect. 2, n. 4.

3. Cf. Opusc. nostr. ; Mkre de. Gr&ce, I P., c. i \ .

QUAESTIO SECUNDA

De sanctitate et gratiis B. M. Virginis Deiparae

Duplex in sanctitate B. Virginis respectus est attendendus,
quatenus scilicet excludit peccatum et quatenus gratiarum
plenitudinem importat, sive ab initio, sive a conceptione
Verbi, sive in line vita;. Quae omnia successivo inquire-
mus et expendemus.

ARTICULUS PHIMUS

DE IMMUNITATE .-1 PECCATO ORIGINALI
SEU DE IMMACULATO CONCEPTU

I. Definitio dogmatis a Pio IX, 8 dec. 1854. — « Ad '

honorem Sancta; et Individuae Trinitatis, ad decus et
ornamentum Deiparae, ad exaltationem fidei catholicae*
et Christiana: religionis augmentum, auctoritate Domini ‘
Nostri Jesu Christi, beatorum Apostolorum Petri et Pauli
ac Nostra, declaramus, pronuntiamus et definimus doc-
trinam, qua; tenet beatissimam Virginem Mariam in primo
instanti sucti conceptionis fuisse singulari omnipfficnlis
Dei gratia et privilegio, intuitu meritorum Christi Jesu
Salvatori Itumani generis, ab omni originalis culpae labe
prseservalam immunem, esse a Deo. revelatam atque idcirco
ab omnibus fidelibus firmiter constanterque credendam 1 . » I

II. In hac definitione quinque sunt praecipue attenden-
da. — 1° Doctrinam illam esse a Deo revelatam , ac proinde
contineri s altem implicite in Scriptura et Traditione J
Quapropter eadem bulla Ineffabilis Deus illam vocat

1. Bull. Ine//(ibilis Deus, Gollect. Lacens. VI, 842 ss. ; Den- !
zinger, 1641.

ART. i.

DE IMMACULATO CONCEPTU

78'.»

doctrinam divinitus acceptam et rtrleslis revelationis
deposito comprehensam... quam divina i i, dolia, vene-
randa traditio, perpetuus Ecclesia- sensus mirifice illus-
trant atque declarant. 2° B. Virginem fuisse u h ip .-- a labe
or iginalis culpa - praeservat am immunem, nmi_lmiJJ'_Jli'
ips o debito contradendi originale peccatum, ul mox expli-
cabitur. 3° I n primo suce, conceptionis instanti, ?. < • 1 1 i i • • I I n
ipso instanti quo fuit anima creata et, corpori unitu, ilu
quidem ut nequeat assignari instans quo tueri I anima
peccato inquinata vel gratia carens. Quocirca e xcluditu r
opinio veterum dicentium animam i n primo insla.nl i
unio nis cum corpore originalem maculam c ontraxisse ac
deinde luisse mundata m .

Definitio intactam prorsus rel imiuit tuuestiou em de
te mpore quo anima corpori i nfudatur , ad scilie. I ipso
fecundationis momento, an postea quum corpus fuerit
magis evolutum. Quidquid sit de controversia illa, n rlum
est animma B. Virginis eo ipso instanti fuisse sancti lira-
tam quo fuit corpori infusa. 4° Hujusmodi pfa-servatio-
nem esse singulare beneficium , seu miraculum spirituale,
quod omnipotentiam divinam requirat, et idcirco in pon-
tificio documento dicitur: singulari omnipotentis Dei. gratia
et privilegio. 5° Intuitu meritorum Chri sti, ut indicetur
B. Virginem i ndiguisse redemptione <>| fuisSe a Christo
redemptam. H«ec verba desumumtur ex bulla Alexan-
dri VII : Sollicitudo omnium Ecclesiarum, d. 8 dee. I <‘>C» I ,
ubi dicitur : « Speciali Dei gratia et privih gio, intuitu
meritorum Jesu Christi ejus filii, humani generis Bedi mpto-
ris 1 . » Quam doctrinam pariter asserit s acra lj. hu gm.
oratione propria festi Immac. Conci.pt., qua: jam a Sixlo IV
fuerat approbata : « Ex morte ejusdem Filii tui prensu
eum ab omni labe pneservasti. » Quum ergo indigiu-.nl
B. Virgo meritis Christi Salvatoris seu Ftedemplmis. x < I

morte ipsius, f uit vero ac proprio sensu ndempli n

quidem redemptione restaurat ivci, quia ile facto non fuit
unquam B. Virgo mortua ; s ed redemptio ne presenudiva,
quatenus habuerit Maria verum debitum coni rulicndi,
peccatum originale. Christus quidem fuit ab originali

1. Bullae. Rornaii., edit. Taurin., xvi, 73H le

740

TRACT . DE Ii. V. DEIPARA. Q. I.

peccato immunis 1 et ratione unionis hypostatica;, quia
repugnat peccatura ubi repugnat suppositum fieri Deo
inimicum; et ratione conceptionis virginalis, quia non
descendebat ab Adamo per viam generationis, seu,
prout dicit S. Augustinus, fuit in Adamo uon secundum
seminalem rationem , sed solum secundum corpulentam
*ubslanliam a . B. Virgo porro neutram habuit exemp-
tionis causam, sed ab Adamo per seminalem rationem
descendit, et idcirco habuit debitum. Tenendum est igitur
ipsam fuisse praeservatam n on intuit u propriorum meri-
torum qmc debebat i n luturum acquirere , sed intuitu
meritorum Christi Redemptoris , ita ut sit. ipsa a proprio
bilio redempta, et adsl ruatur illa redemptionis univer-
salitas, ([iias est dcg.na in «eeonomia christiana incon-
cussum 8 .

Ifl. De distinctione quam nonnulli ponunt inter debi-
tum remotum et debitum proximum. — Habere debitum
more remotum in hoc consisteret quod Deus voluisset
eximere ot excipere B. Virginem ab illo decreto quo statuit
ut. Adamo peccante, omnes ejus posteri justitia originali
privarentur. Quocirca, in hac hypothesi, Adamus gratiam
pro omnibus suis posteris amisisset, non tamen pro B.
Virgine, quae a decreto communi, ex specialissimo privi-;
legio, exciperetur. Habere alitem debitum proximum in
lioc consisteret quod B. Virgo fut rit in illo decreto communi
ita comprehensa, ut illius applicationem praecaverit Deus,
gratiam largiendo in ipso instanti infusionis animae in
corpore.

IV. Licet illa distinctio possit aliquo sensu recto intelligi,
melius est ab ipsa asbtinere. — Primus rricendi modus est
utique pius et fidem tueri conatur, dum ponit exemptio-
nem illam fuisse intuitu meritorum Christi. At illa sen-

J. Cf. supra, q. ix, ari. 1.

2 S. Augustin., De Genesi ad Ulter., lib. X, c. xix et xx • !
P. L., xxxv, 423.

3. Consuli possunt recentiores theologi, et inter caderos, eard.
Uii.eoT, De Verbo Incarnato; L. Janssens, t. V, p. 30 «s • P 1 t-
piciEri, Tractatus de B. V. M. Matre Dei, p. 135 S s.

ART. r. DE IMMACULATO CONCEPTU

711

I entia n on videtur in revelatione [undata , eum nihil- in
revelationis fontibus innuat exceptionem hujusmodi a
decreto communi ; ceterum, si Adamus nim perdidit
gratiam pro B. Virgine nec ipsa fuit in commum decreto
comprehensa, non intelligitur quomodo indigent meritis
C hristi Salvatoris , et dicatur intuitu illorum meritorum
redempta.

Alter dicendi modus sustineri potest, dum modo nm
cedatur debitum non esse ita proximum ut fueril simul
cum infusione animis in corpore, quia prasservatio inlelli
gitur prior. Quapropter, quum ex hac distinctione imluei
possit confusio 1 , melius est illam eliminare.

Haec est ergo nostra sententia : debitum d ici nequii simpli
c iter remotum , eo quod B. Virgo fuerit, redempta intuitu
meritorum Christi, seu ex morte ejusdem prmvisn ; me
si mpliciter uroximum . eo videlicet sensu ut fuerit in eodem
instanti logico cum infusione anima; ; sed modo quasi
medio, itu ut prasservatio a peccato l ogice pri ecensrnl
infusionem anima* • in corpore. Quo pacto B. Virgo, elsi
redemptu, nunquam fuit mortua, sed, beneficio illo pra-
ventivo, remansit immunis, seu, prout fert bulla Inef-
fabilis Deus , simul prxservala et immunis : ab omni
originalis culpae tabe pr/ESERV atam imm unem.

V. Probatio dogmatis ex Scripturis. — 1° Ex Proto
evangelio — Pius IX. in bulla I neffabilis Deus invoy a.'
divina eloquia , et imprimis textum Genes eos, vi cujus
« Sanctissima Virgo, arctissimo ac indissolubili viriculo
cum Eo (Christo) conjuncta, una cum Illo et per Illuni
sempiternas contra venenosum serpentem inimicil m >
exercens, ac de ipso plenissime triumphans, illius rapui
immaculato pede contrivit. »

Vocatur Prolocvungeliuin textus Gen. in, 15, quia lue
habetur prima Messiae promissio seu annunciatio b"
micitias ponam inter te et mulierem et semen tuum
semen illius : ipsa (hebr. ipsum) conteret caput Inum.

P atres generarim 2 per mulierem int elli giml B Virjp-

1. Cf. P. LfepiciER, op. cit, p. 146.

•2. Sufficiat inter alios citare: S. Tren ; Coni. Ilwres., lib. m.

742 TRACT. DE B. V. DEIPARA. Q. II.

nem Mariani et per . seme n mulieris C hristum . Quas inter
pretatio n ititur verbis Pauli : « Abrahse dictae sunt pro
missiones et semini ejus. Non dicit : Et seminibus quasi
in multis, sed quasi in uno : et semini tuo, qui esi Chris-
tus 1 . » Itaque, si semen Abraliae accipi debet Christus, pari
jure semen mulieris de Christo debet intelligi, et mulier
ipsa debet esse Christi mater. Quapropter animadvertit
S. Epiphanius verba illa non perfecte salvari nisi « in
sanctissima, eximia ac singulari stirpe, quae ab sola Vir
gine Maria, sine ulla viri consuetudine propagata est 2 . »

Recenl.iores tamen exegetae jam reponunt hic per mulie- i
rem intelligi sensu litterali, Evam et per s emen mulieris
generationem j ustorum , sicut per semen serpentis intolli-
gitur semen nequam, seu generatio peccatorum. Ad nos
in praesenti non spectat quaestionem exegeticam solvere
sed Sufficit id retinere in quo omnes conveniunt, videlicet
sensu saltem typico mulierem intelligi Mariam et semen
mulieris Christum 3 . Ex quo duplex eruitur argumentum.

Arg. I um . Ex praefato vaticinio, B. Virgo debet plenam
perfectamquo inimicitiam diabolo inferre, vel, ut dicit
bulla Ineffabilis, sempiternas contra venenosum serpen
tom inimicilas exercere. Atqui n on fuisset inimicitia per -
facta. plena et sempiterna, si B. Virgo, vel per brevissimum
momentum, originali peccato inquinata, fuisset sub diaboli
captivitate constituta et ad illius regnum aliquatenus
pertinuisset. Ergo oportuit omnino ut B. Maria nunquam
esset per peccatum originale sub regno diaboli constituta.

Arg. JI um . Antithcsis in eodem vaticinio enunciata
importat ut semen mulieris, seu Christus, et indirecte
ipsa mulier, nempe B. Virgo, plenissimum triumphum
de serpente, scilicet diabolo, reportet, illius caput conte-

c. XXII, XXIII, et lib. IV, c. xl; P. G., vii. 964, 1 1 14 ; Origen.
homil XIX in Jerem., n. 7 ; P. G., xm, 316 ; S. Basic., Quod
Deus non esi auctor malorum -, P. G., xxxi, 347; S. Ambros.,
De. Paradiso, c. xv ; P. L., xiv, 312.

1. Gal, in, 18.

2. S. Epiphan., Ureres., i.xxvi i, n. 19; P. G., xlii, 330.

Legi possunt Passaglia, De immaculato Deiparae conceptu ;
Patrizi, De Immaculata Maria Virgine a Deo prodicta ; Pal-
mieri, thes. LXXXV11I ; Janssens et LEpicier, op. eit.

ART. I.

DE IMMACULATO e.ONCERTU

713

vendo. Atqui non salvaretur anl.il lii-sis n ec plena fore t
victoria, si B. Virgo fuisset, vel ad brevissimum I emptis,
sub diaboli imperio per originale pee.eal.uin eonMituta.
Ergo debuit praeservari, et idcirco bulla Ineffabilis con-
cludit : « De ipso (serpente) plenissime triumplmii ' illius
caput immaculato pede contrivit. »

VI. 2 ° Ex verbis salutationis angelicae 1 . — " Vvc, vral.ia
plena ». Vox grieca y.eyaokwpsvo, gra fissi niji effectu, seu
dilectissima Deo, eundem reddit sensum ; nam, eum anima
Deo grata fiat per gratiam sanctificantem, illo creatura
,T U a? est Deo gratissima, est etiam gratia plenissima.
Ex hoc textu plane colligitur B. Virginem fuisse Deo
sumine gratam veroque sensu gratia plenam. AI w
diceretur vero ac perfecto sensu gratia repleta, ai, fuiws-1
aliquando, per originale peccatum, Deo inimica d lilia
irae, sicut ceteri homines. Ergo concludendum est B. Vir-
ginem. Deo gratissimam, nunquam fuisse originali labo
infectam.

VII. Difficultates ex Scripturis. — Qitjidlli 1 ' "nm.s
textu s qui afferuntur ad probandum dogma originalis
peccati , v. g., Ps. l, Job., xiv, 4, et praesertim Rom. v, 12,
esse universalissimos et idcirco etiam B. Virgini applican-
dos. ,

Ijesp. : 1° His textibus enunciari lenem un mersat tm \, a
qua nullum eximere debemus, nisi aliunde probetur exf eplijp
jam vero exceptionem pro B. Virgine et divina eloquia
et veneranda lrad-.Uo testantur.

2° S ufficienter salva ri illos textus, si dicatur B. Virgi-
nem habuisse debitum : unde debebat mori in Adamo,
nisi praeservata fuisset immunis.

3° Quod intendit Paulus in cap. v ad Romanos im±

1. Bulla Ineffabilis recolit : « Ipsissima verba, qullm.. divlmc
Scriptura de increata Sapientia loquuntur ojusque »"iupit«miiH
origines reprosentant, consuevit Ecclesia tum in orrlrsInstieiH
officiis, tum in sacrosancta liturgia, adhibere, et ad illius Virgini»
primordia transferre, qua? uno eodemque decreto eum divuue
Sapientia? Incarnatione fuerunt prostituta. » l .egal ur Ipsum doeu-
raentum.

TRACT. DE B. V. DEIPARA. Q. n.

tgrsglilalem redemptio nis a Christo peractse. B. autem
Virg<i, nedum extra illam redemptionem ponatur, imo
e s^ prima rcdemp fo seu specialissimo titulo redempta
privilegio quodam quod est insigne miraculum in ordine
supernaturali.

VIII. Veneranda Traditio. 1» Testimonia quro dogma
.Uud sequivalenter asserunt. - I , L prima periodo . se„
m pnmasva Ecclesia, dogma illud widcbatur implicite
tanquam ventas quffi existentia distincta et autonoma
nondum gaudet, sed m communi Traditionis deposito
asservatur. Patres diversis modis illam seguivalenler tes-
tantur.

, 30 Q u «>‘toque recolunt B. Virginem fuisse imneccabi-
— ■ 1 n ca iit iqi tibijeni , sicul arcam ex irnnis putredini
non obnoxiis confectam. Ita S. Hippolytus Martyr s «-
i'." 1 . 1 ' incorruptibilitas et imputroscibilitas in.-'

mumtatem ab 0111111 peccato, sive actuali, sive originali
implicite important *.

2 ° Quandoque antithesim instituunt inter Evam et,

Ma r i am , ita quidem ut Eva fuerit, causa mortis, Maria
causa vita; et salutis*. Porro, ut valeat antithesis, oportet
ut Mana nunquam fuerit Evae inferior, sed illam semper
praeee Interit, quod excludit omnino peccatum originale
d" Quandoque regulam hanc statuunt, Mariam semner
excjudi, quoties <te peccato ct peccati labe agit.m-
juxta S Ambrosium, Maria dicitur « per graliam ab omni
integra labe peccati 4 . » Notissima sunt verba S. Augustini :
« Excepta itaque sancta Virgine Maria, de qua propter

EdVt.^AciiEUs^p. 1 147? PS ' XXU ’ u ^ ud THSOOOH8T., Enarrat., I,

2. Qimpropter notat Bardenhewer ; „ Son l6moignage sur
1 absence de toute laul.o en Marie est d’autanf. plus remarquable
que, venant eomrno une simple observat.ion incidente, il exprime
plus tiai vernent Ia foi de l’6poque. » Les Peres de 1'Eqlise, t. 1 25
traduet. Godet et Vhrschaffei..

p b W “* scriptores, S , Justin, Dial. cum Tryphone, 100,

^ V 10 ’ S - lutiN '-> 111 Coni > Haeres,, c. xxn; P. G., xn.

904 ss. , rERTULL., De carne Christi, 17; P. u , 782
4. 8. Ambros., in Ps. cxviq, 22, 30: P. L., xv, 1521.

ABT. 1. DE IMMACU1.ATO ( (INCEPTU 74t»

honorem Domini nullam prorsus, cum de peccalis ugilnr,
haberi volo quieslionem 1 . »

Qute regula adeo universalis est, ut et pecca tum originale
. xcludat. propter lionorem Domini.

4 ° Quandoque verba eligunt, qua; ininmnilalein mi

labe etiam originali important, vocando Mariam mimim.
inlaclam, illibatam, i mmaculata m, semper h<yjjg].i<ik‘JU ■
ub omni contagione liberam, etc.'.

IX. Testimonia magis explicita apud S. Ephraem Syrum,
Ecclesiae Doctorem. — Mariam cum Eva ille confert, el.
asserit B. Virginem in eadem integritate constitutam osse
■m- Evam ante lapsum ; imo B. Virginem esse nobis causam
gralia- ei gloriae, dum Eva fuit fons miseriarum nosini
rum. Docet igitur S. Ephrann immaculatum Maria ; coii
cepium, siquidem Maria est innocens sicut Eva : « Dun
innocentes, duse simplices, Maria el Eoa, siquidem prorsus
aquales facite sunt ; postea autem altera facta esi causa
mortis, altera vita- nostra; 3 . » El alloqueris Dominum,
poeta Edessenus exclamat : « Revera quidem, Tu el Muler
lua, vos soli estis, qui omni ex parle omnino pulchri sini.
In le, Domnine. non esi labes nec ulla in matre tua macula .
Filii dulem mei Ilis duabus pulchritudinibus minime
similes*. »

De quo textu a nimndvor 1 .i l Bickcl l : « Probatione vix
,,get Ephrasmum hoc loco S. Virgini immunitatem no.n solum
ab actuali sed ab originali peccato tribuere. Adscribit enim
ei t antam sanctitatem quam cum solo Christo participa I .
quaque omnes reliqui homines carent. Alias autem Kph
rsem semper primum locum concedit infantibus qui pusi
baptismum sine peccato actuali e vita decedunt, ousqin-
omnes sanctos honore et dignitate superare contondil
Si ergo de actuali tantum peccato ageretur, Maria Virgu
non sola prfeter Christum hae immunitate gaudere), sed

1 . S. Auoustin., De natura cl Gralia, c. xxxvi ; P. L., xi.iv, "b/

2. Ita bulla Inef /abitis Deus. Cf. insUper auctores jam cll. ;
Passasglia, Palmieri, Janssens, LftpiciER et Le Bachixet, In
Dielion. Apol., fasc. XIII, 210-275.

3. Edit. Roman,, t. II, 327 a.

4. Carm. Nisib., xxvit, 8.

746

TRACT. DE B. V. DEIPARA. Q. II.

in eundem cum infantibus post baptismum mortuis
ordinem relegaret. Habemus ergo hic per iteratam omnis
peccati negationem, per comparationem cum inhamar-
tesia Christi et per oppositionem contra alios omnes
homines, directum testimonium S. Ephraemi de con-
ceptu immaculato S. Mariae 1 . »

De doctrina circa privilegium infantium post baptismum
mortuorum fieri potest difficultas, quae tamen congruenter
solvitur, si dicatur pueros superare alios, non rnerilo
quidem, cui respondet gloria, sed privilegio immunitatis
a quovis peccato actuali, etiam levissimo; at testimonium
de immaculato conceptu est prorsus irrefragabile.

Idem asseritur alibi : « Tuus sinus aufugit a doloribus
maledictionis : per serpentem intrarunt dolores mulieris. I
Confundatur erubescens satanas immundus, videns mala
qu;e is attulerat nequaquam in luo sinu inveniri 2 . » Porro, i
si Maria est a maledictione immunis, si serpens nihil in ,
ipsa invenire potest de malis qua; attulerat, liquet omnino j
Mariam luisse ab omni labe prtescrvatnm. Confirmatur ]
ex eo quod dicatur B. Virgo purior cherubim et seraphim 3 . 1

X. Perpetuus Ecclesia sensus. — Hoc argumentum '
maxime effert bulla Ineffabilis. Sufficiat animadvertere j
hunc pium sensum affirmari factis, praesertim festo con- j
ceptionis B. Virginis. Jam saiculo vn et vm celebratur
apud Graecos ; nam S. Andrcas Cretensis saeculo vii et j
S. Joannes Eubensis sieculo sequenti testantur illud festum
in orbe universo coli 4 . In Sicilia saiculo ix celebratur, in j
Hibernia saeculo x, in tota fere Europa sajculo xn.

Hoc tamen tempore veritas a liquatenus obnu bilatur
dum doctores insignes in oppositam sententiam inclinari I
videntur, saeculis prassertim xii-xiv.

Magisterium autem supremum in prudenti quadam
expectatione remanet, sensum quidem pium et fidelium ,
devotionem fovendo, sed a definitione adhuc abstinendo. 4

1. G. Bickeli., Edit. 1866; Carmin. Xisib., p. 28-29.

2. Uymn. XXIV De Virginitate, xi ; edit. Raiimani, p. 70.

3. Ihjmn. de B. Maria, xm; edit. Lamy, ii, 578.

4. Cf. P. G., xcvii, 1304, 1311, et xevi, 1460.

ART. I. DE IMMACUI.ATO CONCEPTU

747

Sic concilium Tridentinum expresse declarat non esse suas
intentionis comprehendere in hoc decreto, ubi de peccato
originali agitur, beatam «4 immaculatam virginem Mariam
Dei genitricem*.

Sensus autem christianus magis ac. magis projicit ac
tandem unanimem consensum in universa Ecclesia pro-
ducit. Hinc Magisterium supremum comporit veritatem
illam esse aperte in deposito fidei contentam, el solemni
judicio pronuntiat esse omnibus credendam 2 .

XI. Rationes theologicae. — Licet multas possint afferri
congruae rationes, tutius et satius erit in duobus argumentis
insistere : eo quod nempe B. Virgo sit mater Dei, ac nova
Eva, omnium sanctorum mater.

Arg. I um . « Decebat, ait bulla Ineffabilis Deus , ut, sicut
Unigenitus in ccelis Patrem habuit quem seraphim ter
sanctum extollunt, ita matrem in terris qua: nitore sancti-
tatis nunquam caruerif. »

Quum scilicet honor vel dedecus parentum in filios
redundet , non decebat Christum Fifium Dei habere in
terris matrem quae fuisset aliquando, vel per brevissimum
momentum, Deo inimica et sub regno diaboli constituta.
AI, si labem originalis peccati contraxisset B. Virgo, jam
fuisset aliquando inquinata, Deo exosa et sub regno diaboli
constituta. Ergo requirit decus maternitatis divinae ut
fuerit Deipara ab omni originalis culpae labe prseservata
immunis.

Arg. II um . B. Virgo est nova Eva , q uae debet prioris
Eva: reparare casum, daemonis artem eludere, ac superna-
turalem vitam omnibus redemptis subministrare. At vero,
ut possit prioris reparare lapsum, oportet, ut ipsa nunquam
fuerit, per originale peccatum, lapsa; ut daemonis fraudes
vincat, oportet ut nunquam fuerit sub illius servitute ;
ut vitam omnibus infundat, oportet ut ipsa nunquam fuerit
mortua. Ergo B. Virgo, quatenus est nova Eva, debuit
omni originalis peccati labe carere.

Difficultati autem fieri solitae, solum Christum esse iimna-

1. Sess. V.

2. Cf. auctores el doeument. jam eil.

748

THACT. UE B. V. DEIPARA, g. II.

culal.uin, jam satisfecimus ; scilicet esso i mmaculatum J
jure proprio , ratione unionis hypostatica-, et ratione con-
ceptionis, _ eo quod non descendat ab Adamo per serrii-
nalcm rationem, dum B. Virgo est immaculata solum ex
privilegio et redemptione pneservaliva, supra n. n, 5°.

H 1 1. De insignibus medii sevi Doctoribus 1 . — Fatendum
est S. Bornardum, praesertim in epistola ad canonicos
Lugdunenses, S. Anselmum, in libro de conceptione Vir-
ginali, Petrum Lombardum in III Seni., dist. 3, Ilugoneni
Victorinurn, B. Albortum Magnum super Missus es/, •
S._ Bona venturam, dist. 3, I P., q. 27, non aperte vidisse
privilegium B. Virginis, sed forte explicandi sunt sicut'
dicemus de S. Thoma, quatenus nescierint attendere]
verum instans animationis, nec distinguere inter debitum
et reatum. ^ j

Paulatim tamen doctrina vera insignes ac strenuos
nacLa est vindices, non solum in ordine S. Francisci, ■
qui sane est laudibus in hac re ornandus, sed etiam in
ordine S. Dominici, ut historia teste constat 2 .

XII i. De mente S. Thomee quoad sanctificationem
B. Virginis (q. xxvn aa. 1 et 2). — Ut mens Angelici plene
innotescat, recolenda sunt duo principia qua? salvare /
maximo intendit S. Doctor.

Primum principium est B. Virginem indiguisse rodeiup-
lionc : plures quippe id temporis contendebant B. Virginem \
ideo non contraxisse peccatum originale eo quod ipsa .1
nullatenus peccaverit in Adamo nec ulla redemptione '
indiguerit. Reponit S. 1 hornas : quia B. Virgo indiguit
Redemptione et fuit a Christo redempta, idcirco peccatum
originale incurrit nec potuit esse sanctificata ante anima-
tionem. Unde ex scopo qui hic intenditur, incurrere pecca- '
tum originale nihil aliud audit in mente Angelici quam ■'
habere debitum.

Illa sane terminologia non est accurata sicut nostris ]

1. Cf. de hoc argumento cf. Janssens, Dissert. de Immac. Cone.
t. II, p. 93 ss.

2. Legatur P. Rocard de Card., O. P., LOrdre des Frtres
Pricheurs et VlmmacuUe Conception.

art. i.

DI! IMMACULATO CONCEPTU

749

diebus esse debet., at errorem proprie et tormaliter non
asserit.

Aliud principium est conceptionem activam B. V. qua-
tenus est ex parte parentum, inducere ex se debitum peccati
originalis. Christus, cum non descendat, ex Adamo per
viam seminalem, sed fuerit in illo secundum corpulentam
substantiam tantum, non debebat peccatum contrahere ;
at B. V. concepta est per viam seminalem et , licet parentes
fuerint a peccato mundati, talis conceptio erat secundum
se induetiva peccati originalis.

Nec aliunde putandum est carnem B. Virginis provenire
ab aliqua parte Adarui corporis quar fuisset conservata
absque contagio, justa opinionem quam expresse confutat
S. Thomas, infra, q. 31, a. 7. lota caro qua: proveni I ab
Adamo fuit, peccato obnoxia, et sic etiam in B. Virgine
caro, prout a parentibus accipiebatur, erat contagio
obnoxia; et juxta lmnc modum anima habebat debitum
contagii et debebat contagio inquinari. Ita videtur inldli-
genda resp. ad 2. nrt 2 : si attenditur conceptio activa ,
incurritur contagium, id est debitum contagii.

Iterum terminologia illa non esset hodie usurpanda, at
potest adhuc legitimo quodam sensu intolli gi pro illa
artate .

Quocirca principia S. Thomas id minime important
ut anima B. Virginis fuerit de facto gratia sanctificanle
privata ; nec ullus citatur S. Doctoris texlus ubi hoc
expresse asseratur.

Objicitur tamen textus difficillimus : <« Sed nec etiam
in ipso instanti infusionis, ut, scilicet per gratiam tunc
sibi infusam conservaretur nc culpam originalem incur-
reret'. » Unde 'nec , anto inlusionem fuit sanctificata, nec
in ipso infusionis instanti fuit praeservata.

Resp. : Sensus esse potest : Non fuit ita conservata ne
haberet debitum incurrendi culpam originalem. Minime
asserit Angelicus animam B. Virginis fuisse in primo
instanti sine gratia et pollutam vel Deo, exosam et ini-
micam, sed solum : per gratiam tunc sibi infusam non ita
fuisse conservatam ne culpam incurreret. Ex quo potius

1. MI Seni., dist. III, q. f, a. 1 ad. i.

750

TRACT. DE B. V. DEIPARA. Q. II.

inferri posset : Habuit Maria gratiam infusam in primo
instanti, sed hsec gratia non erat tanta ut B. Virgo non
indigeret redemptione vel nullum haberet debilum peccati
originalis. Doctrina ergo Angelici ad hoc tandem redu-
ceretur : B. Virgo habuit debitum peccati, fuitque a Christo
redempta, licet in instanti infusionis anima; habuerit
gratiam sibi infusam 1 2 3 .

Quia doctrina catholica nondum erat in plena luce repo-
sita. mirum non est Aquinatem in illius expositione sat
imperfecte, seu minus recte, locutum fuisse, nec plenam
privilegii notionem attigisse; at mondum est demons-
tratum argumentis sive intrinsecis, sive extrinsecis, Ange-
licum proprie erravisse.

Mulli insignes theologi ab omni erroris specie Aquina-
tem vindicant. Citandi sunt praecipue : P. Spada, 0. P.
qui Ime argumentum erudite evolvit*; Antonius Senso,’
qui librum hac de re edidit 8 ; scriptores periodici Divus
/hornas an. 1905, faes. III, qui censent textus Summa;
Theologicae, etsi immaculatam conceptionem non expresse
asserant, non tamen dogmati contradicere; P. Del Prado,
0. P., qui sententiam Angelici ex professo expendit 4 * * .

XIV. Quaestio de fomite (a. 3). — Distinctio quam hic
tradit S. Thomas de duplici phasi quie fuisset in fomite
peccati primum ligato et in conceptione Christi simpliciter
exstincto, non est amplius retinenda, facta plena jam luce
de dogmate Immaculati conceptus. Doctrina lamen illa,
licet imperfecta, non totaliter evacuat immaculatam con-

1. S. Vincenti us FerherI.us, 0. P., docet gratiam fuisse primo
instanti in B. Virgine infusam : « In eodem die et hora, imo in
momento, formato corpore ei creata anima fuit sanet i ficata, quia
tunc fuit rationalis et capax sanctificationis . » Manuscript. Tolosam,
346.

2. R m0 1*. Spada, O. B., Esame critico sulta dollrina dcll' Ange-
lico Dollore circa il peccato originale relaliuamenle alta B. V. M.,
Roma, 1839.

3. Antonio Senso, De Immaculata conceptione Mario: Virginis
secundum S. Thornam in Summa Theologica, Matriti, 1904.

4. P. Nohberto dei. Prado, O. P., Sanlo Thomas y Ia Imma-

culata. Vergara, 1909. Cf. P. Pegues, Reime Thomisle, 1909, p. 83-

87 ; cL iterum P. del Prado, S. Thomas et bulla Ineffabilis, 1919.

art. i.

DE IMMAEUI ATO cnN. EPTE

751

ceptionem. Dupliciter enim mtclhgi pol est prmservatm
ab originali peccato : 1° Praeservat» ad Ilienv. ut nun-

quam anima fuerit absque gratia sanet, Ilei, nlr .1 mali.,
sanctificans a primo instanti infusa impedmiil omnem
concupiscenti as motum, ita ut nunquam forne:, ,„eeali
potuerit inactum transire, sed fuerit perpelu,, ligaln,
qum prseservatio importat etiam impeccabil.l al,-.„ -t
facto. 2° Prasservatio simpliciter, absoluta, e,,mpl, Ce
qute fomitem omnino supprimat, ita ut do facio nuiiquiim
existiterit in B. Virgine fomes peccati. Et ha;e esi solutm
hodie tenenda, postc [U am accuratius et plcmus luenl
dogma catholicum ab Ecclesia expositum. bi enim It. \ mm
fuit intuitu meritorum Christi pneservala immunis, ndn
debuit habere quod sit peccati originalis sequela, NA
fomes peccati quoquo modo accipitur est sequela on-
ginalis peccati. Ergo nulla ratione conc.pi potes jn
B. Virgine, sed fuit, vi illius privilegii singulari*, simpli
citer ct absolute exclusus.

Quocirca discrimen inter primam et secundam sanci.-
ficationem B. Manse non attenditur ex parte pe.-ea i
originalis vel fomitis, sed solum ex parte plenitudinis
gratia; : in primo instanti fuit sane gratia copiosissima,
superiorque gratia etiam consummata cujusvis sanet.,
imo juxta plures, superior gratia consummata omnium
hominum et angelorum simul; in secunda vero sanet h-
cationc, qua; facta est in conceptione Verbi, fuit g
quasi ex opere operato et in immensum adaucta, nl ex
dicendis plenius constabit.

ARTICULUS SECUNDUS

1>E PLENITUDINE INITIALI
'*> aut. Ti s. thom;e

I. Duplex quaestio institui solet. — Christus a primo
Incarnationis momento eam habuit grati® plenitudinem
qua major esse nequeat, seu qu® nullatenus, saltem d<
potentia Dei ordinaria, augeri valeat; ut ex supra dictis
abunde constat. Gratia autem B. Virginis non esi hujus
mod,, sed profectum admittit, a primo instanti usque ad
mortem. Ratio est quia Maria remansit simpliciter viatrix
nec nisi post, mortem statum comprehensorum obtinuit
Quocirca semper pr® oculis habendum est principium
illud de profectu et. augmento grati®, virtutum ct, donorum
m Virgine Deipara. Hoc autem statuto, duplex qmestio
instituitur : 1° utrum prima gratia in B. Virgine major
luerit gratia consummata sive angelorum sive hominum
singulatim sumptorum; 2« utrum major fuerit gratia
consummata omnium angelorum et hominum etiam simul
sumptorum Gratia porro consummata intelligitur non gratia
patri®, sed illa quas habetur in termino vil® qu®que
statum vi® claudit. 1 *

II. Prima conclusio : Gratia initialis in B. Virgine
major fuit gratia consummata angelorum vel hominum
smgillatim sumptorum. — Conclusionem docent sat com-
munder theologi. Sufficiat, inter ceteros, citare Suarez,
dustm. Miechow, Christoph. Vcga, Contenson. S. AI
phonsus, P. Terrien, S. J., Godts 1 .

1. (.f. Suarez, De mgsleriis vilee Clirisii, disp. IV, sect I

Miechow., O. P., Collal. 134 super litan. B. V. ; Vega TlieoI

Mariana, n. 1150 ss. ; Contenson, Theol. Mentis el Cordis, lib X
, S a)a ’ c - ^S- Alphonsus, Glorie di Maria, II P., disc. 2; Terrien’

adirdZitl \ P ' G T' S ’ La sainlM " "Hale de Limma '

culie d apris saini Alphonse, Bruxelles, 1904.

ART. 11. DE IM.ENITMONI INITIALI 7i).'l

Id quoque docere videtur Pius IX' « Quapropter illam
longe ante omnes angelicos spiritus ctinclosgne sanctos
ccelestium omnium charismatum copia de Ih.mmo divini-
tatis deprOmpta ita mirifice cumula vil. ->

Duplici ratione theologica stabilitur.

Arg. l um . Prima gratia in B. Virgine est, idoneo prn-pn
ratio maternitatis divina;, vel ut dicit. S. Thunnis, /ut giniw
reddebatur idonea ad hoc quod esset mater Clirisii (hio ad ',M

Atqui gratia etiam consummata in aliis sanctis nondum
est idonea prseparntio maternital is divina-, ipia- ulpole
in ordine superiori exis lens, ceteras omnes gratias exc« dii
plane ac superat. Ergo prima gratia in R. Virgine siipi-ral.
gratiam consummatam in aliis sanctis.

Quo sensu jiii auctores accommodant, verba ps. Hli :
Fundamenta ejus in montibus sanctis, quasi intendero nl
id quod est mons el, terminus in ceteris, vix esi fundamen-
tum et initium in sanctitate mariana.

Arg. ll um . Quum gratia sit offectus amoris divini alipa-
ipsi proportionetur, ille majorem gratiam recipil qui '
Deo plus diligitur. A1.cp.ii B. Virgo in primo instanti plus
diligitur quam quilibet sanctus vel angelus ; nam diligitur
jam ut mater Dei futura atque idcirco est jam ipsi Deo
charior quolibet sancto vel angelo etiam perfectissimo.
Ergo recipit gratiam cujusvis sancti vel angeli gratiis
pr®s tanti ore m.

III. Secunda conclusio : Valde probabile est grntinin
primam in B. Virgine majorem fuisse gratia finali omnium
hominum et angelorum etiam simul sumptorum. 1'al.mi
dum est isti conclusioni non suffragari tot doctmvs ipml
priori sententia;, imo adversari non paucos Uu-ologm.,
tum ex veteribus tum ex recentioribus, sicut ol. P 1 Spicior
Favent tamen insignes scriptores, ut Vega, Guilm-mtur
S. Aiphunsus, P. Godts, jam citati, P. Mousnbrr. Inu-
«jucrey, Illm. Sinibaldi 3 * .

1. In bulla Ine/labilis Deus.

2. Op. cit., n. 18.

3. Cr. P. Monsabre, Le Paradis de VlncurnuUbu, Buri-ims 1877 ;
Tanquerey, n. 1252, Sinibaldi, II Cuorc delta \hidrr di Amore.

754 T1IACT. DE Ii. V. DEIPARA. Q. II.

Laudata bulla Ineffabilis Deus videtur lianc sententiam
commendare, nam verba « Longe anie omnes angelicos
spirilus c unctosque sanclos » obvio sensu intclliguntur
de omnibus seu cunelis simul ; si autem de opposita sen-
tentia intendisset Papa, adhibuisset formulam : ante
quemlibet. Quum autem sermo hic fiat de immaculato
conceptu, copia illa gratiarum etiam de primo instanti
intelligitur.

Ambae pono rationes jam allatae praesentem etiam
conclusionem suadent.

Arg. I um . Quum prima gratia in 13. Virgine sit praepa-
ratio ad maternitatem divinam, debet ipsi proportionari.
Atqui gratia finalis omnium sanctorum etiam simul
sumptorum nondum est forma divinae maternitati pro-
portionale. Ergo gratia finalis omnium simul sanctorum
non est proportionata, sed interior primae gratiae in
13. Virgine.

Opponitur : Gratia prima in 13. Virgine non esi proxima
praeparatio mafermlatis divinae. Ergo ruit probatio.

Ilesp. : Negatur sequela. Licet enim illa gratia non sit
praqiaralio proxima, esi tamen praparalin idonea : « Prima
quidem (perfectio gratia?) quasi dispositiva, ait S. Tliomas,
hic ad 2, per quam reddebalur idonea ad hoc quod esscl
mater Christi. »

Unde iterum instauratur argumentum. Gratia qua?
idoneam efficit praeparationem in ordine ad maternitatem
divinam est praestantior omnibus gratiis quae praepa-
rationem illam nequeunt tribuere. Atqui gratia? omnes
omnium creaturarum simul sumptarum nondum efficiunt
praeparationem illam, quia maternitas divina est in alio
et superiori ordine, eflicit autem prima gratia in 13. Virgine.
Ergo prima hujusmodi gratia est gratia finali omnium
creaturarum simul sumptarum altior et praestantior.

Arg. II um . Qui a Deo magis diligitur quam omnes crea-
turas simul majorem recipit gratiam quam unquam reci-
pient omnes creaturae simul ; eo quod gratia divino amori
respondeat et proportionetur, juxta illud effatum Angelici
Praeceptoris : «' Deum diligere magis aliquid nihil aliud est
quam ei majus bonum velle : voluntas enim Dei est causa

ART. II.

DE PLENITUDINE INTIAl.I

bonitatis 1 . » Atqui a primo immaculati conceptus instanti
Deus magis diligit B. V. quam omnes creaturas simul ;
nam jam praecognoscit et diligit ul matrem futuram, qua?
idcirco est ipsi jam carior et gratior quam omnes sancti
vel angeli simul 2 . Ergo majorem illi infundit gratiam
quam omnibus creaturis simul.

Opponitur : Si B. Virgini tanta conceditur gralia ab
initio, jam excluditur in ejus gratia. et sanctitate progressus,
qui tamen est omnino admittendus.

Resp. : Negatur sequela, nam gratia etiam gratia linali
omnium hominum et angelorum praestantior remanet
semper finita, ideoque potest semper magis perfici atque
augeri, usque ad ultimum terminum, qui in morte pros-
tituitur.

IV. De primae gratiae effectibus. — Certum est simul
cum gratia sanctificante infusas fuisse in anima B. Vir-
ginis vitutes omnes qua? gratiam comitantur, et dona
Spiritus sancti. Quum autem haec omnia ipsi gratia* pm-
portionenlur, fuerunt in eodem perfectionis et excellentia'
gradu ac ipsa gratia sanctificans.

De his nullum movetur dubium. At qu ostio est utrum
B. Virgo usum rationis habuerit a primo instanti e! dein-
ceps modo permanenti.

V. Habuisse B. Virginem in primo conceptionis instanti
usum rationis et liberi arbitrii, saltem transeunter, tenent
multi doctores et suadent optima? congruentiae. — Litandi
sunt inter ceteros, S. Vinccntius Ferrerius : « Fuit sancti Ii
cata, quia tunc fuit rationalis et capax santificaliorris '

1. I P, q. xx, a. 4.

2. Ad reni S. Laurentius Justinianus, Serm. de A oho. I :
« Illam profecto adh c in matris utero decubantem adamavit
Verbum sibique in genitricem dilexit, utpote suporalnimlan! i
benedictione pra?venlam jamque Sancti Spiritus magisl rrio de-
putatam. » Et Bossuetm s -.'illa toujours ainii Marle comme
inire, il l’a consider6e comme telle dte le premier nmmenl quVIl»?
fut concue. » CEuures, L. XI, p. 38.

3. S. Vine. Fehheuius, Manuscript. Tolos. 346.

756

TRACT. DE B. V. DEIPARA. Q. II.

S. Bcrnardinus Senensis 1 , S. Franciscus Salesius 2 ; S. Al-
phonsus 8 ; ex theologis vero, Suarez 4 , Vega 5 , Contenson 8 ,
Miechow 7 , quibus adha:rent communiter rocentiores, ita
ut vix sit ambigendi locus 8 , lino, declarat P. Terrien duos
tantum adversarios, nempe Gerson et Mura tori, se nactum
fuisse". Rationes autem congruentiae sunt, hujusmodi ;

Arg. Ium. N 0 n decet B. Virginem caruisse privilegio
quod fuit alicui sancto concessum, sicut nec decet reginam
carerre perfectione qua ornantur subditi. Atqui usus
liberi arbitrii fuit, concessus Joanni Baptista; in utero
materno. Ergo et in utero matris usum rationis habuit
B. Virgo. Probatur inin. Dicitur in Evangclio : « Exultavit
infans in gaudio 10 . » Constat autem Joannis gaudium non
de re sensibili, sed de Christi adventu fuisse, ut animad-
vertit Cajetanus n , et idcirco spiritualem requiril cogni-
tionem seu usum liberi arbitrii.

Ita etiam communiter SS. Patres. S. lrenams : « Joannes,
cum adhuc in ventre matris sme esset e I ille in vulva
Maria:, Dominum cognoscens salutabat 12 . »S. Ambrosius r
« Habebat intelligendi usum, qui exultandi habebat effec-
tum' 3 . >i S. Leo M. : « Praecursor Christi futurus spiritum
propheticum intra viscera matris accepit el nondum editus
puer genitricem Domino signo clausa; exaltationis os-
tendit' 4 . » S. Grcgorius M. « Prophetia: spiritu intra matris
uterum impletus 18 . »

1. S. Bernarhin. Senens; Serin. IV, de /l. V. M.. a. I, c. ii,

t. rv , p. 86.

2. Senn X XX 1 IU, in /esi. Purifieal.

3. Glori e di Maria, II P., II discors., 2 puni.

4. De Mysi, vilse Christi, disp. IV, sect. 7 et 8.

5. Theologia Mariana, n. 956.

6. Lib. X, disseri. 6, cap. 1. specui. 2, oclavo.

7. Collat. 93 super litan. B. V., op. cit.

8. Cf. P. LfericiER, op. cit.., p. 245.

9. Terrien, op. cit., II, p. 27.

10. Luc., i, 41 et 44.

11. Cajet an., Comm. in III P., q. xxv, a. 3.

12. S. Iren., Coni. Han-es., 111, 16; P. G., vu, 923.

13. S. Ambros., lib. II, in Luc. xxxiv ; P. L., xv, 1646.

14. S. Leo, Senn. XXXI. in Naliv. Domini, c. iv • P I

nv, 232. _ ’ '

15. S. Gregor. M., Mora!., lib. III, c. v; P. L., lxxv, 603.

ARX. 11. DE PLENITUDINE INITIALI

757

Quam interpretationem sancit Ecclesia, dum in sua
iiturgia canit : Senseras Regem Ihulumn manenlem...
Suse regenerationis cognovit auctorem 1 .

y^j.g 'ijum. Quum B. Virgo jam ab initio susceperit
gratiam praestantiorem gratia finali justorum, debuit
justificari modo qui competit adultis, ne unquam fu. dii
adultis imperfectior. Atqui modus justificationis qui
adultis convenit est per modum liberi arbitrii*. Ifirgo
debuii ab initio B. Virgo habere usum liberi arbitrii.

Arg. III um . Gratia prima in B. V. utpote excellentissima
et, gratiis sanctorum praestantior, non debuii remanere
sterilis et otiosa ; al potius divina: Providentia: modo et
regimini suavissimo repugnare videtur, ut tantam gra-
tiarum et virtutum copiam infundat, qua: nequeant fructus
odere. Atqui, nisi fruatur B. Virgo usu liberi arbitrii ab
initio, remanent tanta: spirituales divitiae inertes et otiosa-,
quippe qua: non possunt operari et proficere, nisi admisso
liberi arbitrii usu.

VI . Solvitur difficultas. — Objicitur : I radit hic S. I ho-
rnas (a. 3), B. Virginem non habuisse usum liberi arbitrii
adhuc in ventre matris existentem : hoc enim est speciale
privilegium Christi.

Resp. 1° : Dist. assertum D. Thoinu; : Est speciale privi-
legium Christi, si debeatur jure proprio et nativo, sicut
in Christo esi sequela qtuodanl» unionis hypostatico-,
concedo; si vero fiat tantum per communicationem gra-
tuitam et intuitu meri lorum Christi, nego; quia lime,
datur ut fiat in B. Virgine praeparatio idonea ad mab-i ui
tatem divinam, ut superius explicatum est.

Resp. 2° : Est speciale privilegium Christi, si fiat simul
cum visione beata, concedo : si fial solum per scientiam
infusam, nego.

Resp. 3° : Quum tempore D. Thoniffi non fueril privi
legium immaculti conceptus B. Virginis plena luce cogni
Ium et vindicatum (licet nondum probatum sil erravisse
S. Doctorem), mirum non est non fuisse perspectas rationes

t

1. Ln fest. S. Joau. Baptist., hym. Vesp. et Colluet.

2. Cf. S. Thom., 1" Il"°, q- cxn.a. 2-5, et 111 P.,q- xxxiv, a. 3

TRACT. DE B. V. DEIPARA. O. II.

758

i[ua; usum liberi arbitrii requirunt. Sed, quum hodie
manifestissime constet fuisse B. Virginem a primo instanti
et a peccati originalis labe praeservatam et gratiis prasstan-
tissimis cumulatam, clarius apparent argumenta qua;
usum liberi arbitrii suadent, ut scilicet tanta donorum
copia propriam activitatem depromat.

.

VII. Quomodo fieri potuerit a primo instanti cognitio
et usus liberi arbitrii. — Objicitur 1° : Omnis cognitio |
nostra lit per conversionem ad phantasmata. Sed conversio
ad phantasmata fieri non potuit primo instanti. Ergo
primo instanti possibilis non fuit cognitio vel usus liberi
arbitrii.

ftesp. : Dist. maj, : Cognitio per species acquisitas lit
per conversionem ad phantasmata, concedo ; cognitio
per species a Deo infusas, nego. Concessa minore, dist.
conclus : Ergo non fuit possibilis ab initio cognitio per
species acquisitas, concedo; cognitio per species infusas,
nego.

Explicatur. Quum species acquisita? ellormentur ex
phantasmatibus per vitutem abstractivam intellectus
agentis, illarum usus non fit absque conversione ad phan-
tasmata ; at species immediate a Deo infusa;, eo praecise
quod non sint a sensibus acceptas, non requirunt potentia-
rum organicarum concprsum. Quo modo Adam in primo
creationis instanti et anima Christi ab initio Incarnatio-
nis habuerunt plenum liberi arbitrii usum. Potuit igitur
B. Virgo in utero matris exislens cognitionem spiritualem
elicere l .

Objicitur 2° : Licet non repugnat absolute liberi arbitrii
usus, est tamen gratia omnino extraordinaria, cujus existen-
tia concedi nequit, nisi positive probetur.

Resp. : Est gratia extraordinaria in se et absolute, con-
cedo ; attento statu B. Virginis in primo instanti, nego.
Nam primo instanti accepit B. Virgo miraculose privile-

1. « Fatentur omnes theologi, scribit Sl auez., non implicare

contradictionem elevari mentem hominis in hac vita ad hoc genus
contemplationis, in quo inielligibile contempletur sine ullius sensus
cooperatione. » De Religione, lib. II, c. xiv, n. 4.

ART. II. DE PLENITUDINE INITIALI 759

gium Immaculatae Conceptionis simul que gratiarum copiam
quae gratias sanctorum superet.

Attenta porro illa donorum supernatum liuin plenitu-
dine, usus liberi arbitrii fit quodam modo connaluralis ,
ne tot ac tanta; spirituales divitia; voluti steriles remaneant .
ut jam explicatum est.

VIII. Utrum usus liberi arbitrii perseveraverit. De

sinit theologorum concordia, nam plures, qui usum pro
primo instanti vindicant, continuationem pro tempore
sequenti aut negant aut in dubium revocant. AfTirmunl
tamen non pauci, ut Suarez, S. Franciscus Salesius, S. AI-
phonsus, P. Terrien, Carolus Sauv6*.

Fatemur magna utendum esse discretione et prudentia
in re de qua siloni Scriptura et Traditio; verum tamen
probabilem censemus sententiam affirmantem, pro qua
duae congruentia; jam exposita; militant.

Arg. T um . Nisi persistat illud privilegium, B. Virgo mox
post primum instans imperfectior evadit, utpote incapax
actus humanos eliciendi. Jamvero, nedum concipi possit
B. Maria e priori gradu decidere, oportet, potius, ut
proficiat semper et progrediatur, ac proinde opinari licet
perstitisse illud privilegium.

Arg. II um . Requirit excellentia status initialis in B. Vir-
gine ut gratia;, virtutes et dona, vim suam exserant el
fecunditatem depromant ; cum enim fuerint divinitus el
praster legem concessa, non possunt sterilitate laborare.
At veram fecunditatem non obtinerent, sed potius sterilia
permanerent, si usus liberi arbitrii deficeret. Ergo credere
licet hujusmodi usum perseverasse.

Quidquid sit, licM jam Immaculatam Virginem salui ure
iliique pnecincrr : Ave, gratia plena 2 .

1. Sauve, Je.sus Intime, t. 111 : celeri autem loc. jam r.il.
i. Cf. opusc. nostr. : Mire de grace, I P.

ARTICULUS TERTIUS

DE PLENITUDINI i' FINALI

I. Multiplex respectus attendendus. — Ut ingeratur

verus conceptus plenitudinis grati® quam habuit B° Virgo
in fine vitae, consideranda sunt diversa capita ex quibus
augebatur grati®, tum ex opere operato, ut divina mysteria \
et sacramenta, tum ex opere operantis, seu per viam meriti,

II. De conceptione Christi. — Docent communiter
Doctores conceptionem Christi fuisse 13. Virgini causam
gratiae adeo excellentem ut, etiam in eorum hypothesi
qui negarunt olim insigne conceptus immaculati privile-
gium, sufficiens fuerit ad fomitem peccati extinguenduni
'■t Sanctissimam Mariam in bono confirmandam. Scimus
hodie fomitem nunquam extitisse in V. Virgine, quippe
quae nunquam fuit originali labe infecta : quapropter Incar-
natio effectum habuit solum in gratia augenda.

Id quidem praestitit vi sua intrinseca, et in tanta copia,
ul gratia illa dicatur a D. Thoma consummata , non eo
sensu quod fuerit incapax augmenti, sed quod in bono
confirmaverit voluntatem peccati nesciam : « In concep-
lionc autem Filii Dei consummata est ejus gratia, confir-
mans eam in bono 1 . » Eodem sensu intelhgenda sunt verba
B. Alberti Magni : « Credimus, sine praejudicio melioris
sententiae, B. Virginem in conceptione Filii Dei, charitatem
talem et tantam accepisse, qualis et quanta percipi poterat
a pura creatura in statu vi® 2 . » Scilicet qualem et quantam
requirit idonea praeparatio ad maternitatem divinam. |
licet aliunde Mater Dei, qu® remanet viatrix, possit in '
gratia proficere.

Recolendum est hic iterum principium S. Tliomae : !

1. S. Thom., III P., q. xxvn, a. 5 ad 2.

2. B. Albertus M., Super Missus est, q. xlvi, Resp.

A RT . III.

1>E PI.I5N1TI IVINE 1' 1 NAI.l

7fi|

< Ouanlo aliquid mugis appropinquat prine i pio in aliquo
genere, tanto magis participat effectum illius primi pii. »

Ex quo sic arguitur : Christus, principium cl fons gnitim
unitus que Matri physice e! in propria specie, debiiil ipsi
perfectissime praestare quod nobis pnesbnl in Kiiclunisl in,
in qua nobis conjungitur solum per speciem san atnriil a
lom. Atqui unio in Eucharistia gratiam coiiferl ex operi
operato. Ergo unio in propria specie per Inoirntil iom in
debuit B. Mari® gratiam ex opere operato conferre,

III. Solvitur difficultas. — Objicitur : Productio grati®
in Eucharistia, sicut, in celeris sacramentis, divinam sup-
ponit institutionem. Sed nulla deprehenditur in pruseiili
institutio similis. Ergo ilici nequit productam fuisse gral iom
per conceptionem Verbi ex opero operato.

Resp. : Non est institutio specialis et distincta, coiirodo;
non est institutio sequivalens, nego. Et nego oniiseq.

Ipsa voluntas qua decreverit Filius Dei se ex Maria eiiruein
sumere el ipsi per tot menses conjungi, fSquimM legi
livint» conferendi graliam. Non potuit enim Chrislu*
unionem corporalem intondevo absque unioni" spirituali,
qu» per charitatem peragitur, ac subinde voluntas qu®
intendit conceptionem ex Maria, implicite includit parium
de grat ia conferenda.

IV. Recolatur aliunde nullum ex parte B. Virginis poni
obicem, sed summam adhiberi dispositionem, sicut expo-
nit S. Bernardus : « Ut nullam in pectore virginali piu
liculam vacuam amore relinquere! , sed toto corde, lota
anima, tota virtute diligeret el. fieret mater caritatis, rupi ,
Pater est caritas, Deus 1 . » Quapropter debui I gratia
maxime diffundi in B. Mari® anima et facultatibus.

V. Potuit tamen B. Virgo, etiam post. Incarnationem,
in gratia et sanctitate proficere. — Putarunt plure» vel.rnv»
theologi, ut Petrus Venerabilis 2 , tantam fuisse in rmirep

1. S. Bkhnahd., Serm. XXIX in Canlic., n. 8. Cl. op. im-tr.
Mire de yrdee, I. P., c. m.

2. Epist. VII, lib. III. Citatur etiam Ai.exanui.u. IIaii.ss.,
IIIP.,q. vui, membr. 3, a. 2 ad 1: qui tamen pulesl recto
sensu inlelligi.

iirr.ON.

TRACTATUS ftOOMATlCI, U.

762 THACT. DE Ii. V. DEIPARA. Q. II.

liojic Christi infusam gratiam, ut fuerit deinceps incapax
augmenLi. Sed hasc sententia est prorsus rejicienda.

S. T hornas triplicem distinguit plenitudinem, scilicet
primam, in conceptione ipsius Virginis, secundam in
conceptione Filii, et ultimam in line vitae, et addit : « Ouod
iiulem secunda perfectio sit polior quam prima el Icrtia quam
secunda patet'. » Docet ergo manifeste S. Doetor augeri
potuisse semper gratiam usque ad finem vitas.

Hatio theologica est, quia, cum gratia sit dispositio'-]
ad gloriam, lamdiu crescere et augeri potest quarndiu
remanet aliquis viator. Sed B. Virgo remanebat viatrix nec i
in statu comprehensorum fuit nisi jiosl mortem. Ergo
potuit ejus gratia usque ad mortem augeri.

\ I . De praecipuis mysteriis, quibus potuerit augeri in
B. Virgine gratia. — Etiam postquam exivit Christus j
de utero, praesentia cum matre, contactusve quotidianus,
erat quasi titulus permanens ad infusionem gratias, licet
determinari nequeat in quonam gradu et mensura aut
continuitate gralia conferebatur. Digna sunt qua' per-
pendantur verba S. Canisii : « Per crebram divince carnis
contrectat innem ipsa subinde mundior, sanctior atque divinior
effecta es/ 2 . »

Addit Contonson : « Gratiam multipliciter ex opere ■
operato fuisse auctam : in conceptione Verbi, in suscep-
ti 0 '"' Eucharistia', iu praxsenlia Salvatoris in sinu gestati,
inter brachia, sugentis ubera, in cnice niOrientis, in ad-
ventu Spiritus Sancti 3 . »

Calvaria- quidem mysterium videtur fuisse gratiae causa,
eo quod instituta tunc fuerit B. Virgo mater humani
generis, quod quidem munus secundum gratiam atten-
ditur. Materni I os erga homines est complementum mater- I
nitutis divina', atque idcirco, sicut liaec fuit causa grati®, *
ita altera malcrnitas annexam habuit gratiam.

Demum, Pentecostes mysterium, quod apostolos in '
sanctitate confirmavit, debuit in B. Maria prasstantissi-
mos grati® largiri effectus.

1. S. Thomas, hie. a. 5 ad 2.

'2. S. Canisius, De. Deipara, liv. IV, c. xxvi.

3. Contensoin. liv. X, disseri. VI, cap. i, specui. 2, quinio.

art. in.

DE IU.KNJTI III N I KINM.I

763

VII. De gratiae augmento per saornmontn . Certum
est B. Virginem sumpsisse Eucharistiam Ipsa utique

prima fuit qu® usum quotidianae ne. inter

fideles invexit 1 ; et, quia erat in summo dispnt.il urnis
gradu, perfectissimam singulis vicibus luuirielml el gm
tiam.

Tenent fere unanimiter I heologi 2 ipsam recepisse llaple
mum, non quidem ut a peccato mundaretur, neque ul
membrum Christi fieret, quum titulo materni tatis c.sel
jam de Christi Ecclesia, sed ut gratiam sacramenti rcei
peret, qu® vi su! nullam audit imperfectionem, et per clui-
raclerem sacra mentalem novo modo configuraretur Filio,
cujus passio per baptismum recolitur 3 .

Non putamus alia suscepisse sacramenta, licel plores
pii scriptores aliter sentiant.

Opinantur nonnulli suscepisse Confirmationem, sed
reponimus adventum Spiritus Sancti B. Maria; contulisse
modo eminenliori quidquid perfectionis tribuit Conllr
matio.

B. Albor tus M., S. Antonimus 4 , etc., volunt suscepi . e
Extremam Unctionem ; sed communius et merito negat m ,
eo quod Extrema Unctio ordinetur contra reliquias pecca I i
et animi languorem ; quorum nihil fuit in B. Virgine.

Quoad Ordinem vero, liquet ipsam non suscepisse sacer-
dotium sacramenlale, licet superiori modo exereoul in
collatione et distributione grati® munus quod obeiinl
sacerdotes, et eapropter fuerit a Patribus el summis
Pontificibus appellata virgo sacerdos 5 .

VIII. De augmento gratiae ex opere operantis per viam
meriti. — Gratia augetur ex vi habitus pruiexisl enl is,

1. Cf. Ad. ii, 46. De communione eucharistca citantur Illa
verba :« Quotidie quoque perdurantes unanimiter iu templi», el
frangentes cifca domos panem, sumebant cibum cum oxiilliil.lune,
et simplicitate cordis. »

2. Cf. S. Canis., Marial., lib. I, c. ii.

3. Cf. S. Thom., IV Seni., dist. VI, q. i, a. I, sol. 3

4. B. Albert. M., Marial., c. lxii et liv ; S, \ntonin., III I’.,
tit. XIV, cap. viii.

5. Cf. opusc. nostr. La Vierge-Prelre.

TRACT. DE B. V. DEIPARA. Q. II.

76 I

per actus meritorios intensos, ita quidem ut in habentibus
chari talem omnis actus qui non est peccatum veniale sil
semper meritorius 1 . Porro in B. Virgine singuli actus, erani
intensissimi, quum a nullo impedimento, nec passionibus,
nec defectibus, negligentiis aut distractionibus, retarda-
rentur. Ergo singulis actibus augebatur gratia.

Imo quidem modo continuo et absque interruptione.
Ad hoc enim duo requiruntur et sufficiunt, scilicet jugis
usus liberi arbitrii el perpetua adhaesio voluntati divinae.
Utrumque autem habuit Maria Sanctissima : primum
quidem ratione scientiae infusa?, qua? utpote a supernis
derivata, potuit exerceri independenter a conversione
ad phantasmata ; alterum autem ratione immaculati
conceptus, seu privilegii vi cujus omnes potentia? Deo
semper subderentur nec ullus exsurgere! motus in finem
ultimum non ordinatus.

Haec saltem valent de vigilia ; utrum vero etiam in
somno meruerit B. Virgo ? Negant plures 8 , affirmant
tamen alii, ut S. Bernardinus Senensis*, Suare/. 4 5 * 7 . Gontenson®,
P. Terrien 8 . ei praesertim S. Franciscus Salesius, qui
expresse scribit :«Gombien y -a-t-il plus d’apparencc que
la mere du vrai Salomon eu! /’usage de la raison en son
so mine in ! »

Nos vero iterum animadvertimus multam adhibendam
esse discretionem ubi silet revelatio ; at nihilominus
affirmantem sententiam censemus probabilem, tum propter
auctoritatem insignium scriptorum qui illam defendunt,
tum propter rationes theologicas quas afferuntur : possi-
bilis fuit usus liberi arbitrii et actus meriti, ratione scientia?
infusae, qua?, ulpote a concursu sensuum independens, .
potuit durante somno exerceri ; et, licet hic usus sit in se
extraordinarius, supposito tamen primo miraculo in Imma-
culata Conceptione, esi quodam modo connatu ralis, ut

1. Cf. qua? diximus in Iracl. de Gratia, p. 415, 4 ! 6.

‘2. Cf. Lepicieh, op. cit., p. 275 ss.

3. T. III, Senn. IV, art. I, c. ii.

4. De Mysteriis vitee Christi, disp. XVI II, sect. II.

5. Lib. X, disseri. VI, cap. i, specui. 2, quinto.

0. La Mere de Dieu, I. I, liv. III, e. i.

7. T rati e de 1'Amour de Dieu, liv. 111, c. vur.

ART. III . DE PLENITUDINE FINALI 765

tantae divitia? supernaturales activitatem suam depro-
mant.

IX. Pietatis conclusio. — Quidquid de opinionibus sit,
licebit, cujn S. Thoma a Villanova concludere : - Quantum
potes, tantum auge ; quantum vales, tantum adde : major
est ista Virgo, excellentior est haec Virgo, superior esi Virgo
ista 1 . » Haec omnia meditari erit in praesenti animi nostri
dulcedo, et intuitive contemplari pars beatitudinis in
coelo 2 3 .

1. Serm. II, De Nalivil. Virg., Edit. 1757, Augiwl. Viride),
coi. 561 .

2. Cf. Mere de grdee, I P., c. 1; lllm. Sinibaliji, II Cuore della
Madrc di Amore.

ARTICULUS QUARTUS

DE PLENITUDINE UNIVERSALITATIS 1

1. Quid sit illa plenitudo. — Intelligitur quae ad omnes <
gratias sc extcn<lit, ita scilicet ut comprehendat omnn
dona et charismata quae fuerunt unquam in Ecclesia
concessa. Duplex hic concurrit regula, scilicet omne privi-
legium quo fuerunt donati sancti competere debuit
Maria;, et quidquid decet Matrem Dei est. ipsi adscri-
bcndum.

II. De prima regula. — Non intendit singula dona sanctis '
collata, esse eodem modo in B. Virgine, sed solum id quod
est perfectionis in gratiis sanctorum inveniri superius et
nobilius in Deigenitrice. Ratio est quia regina et domina
carere nequit privilegio quo servi fuerint aliquando ornati.

Hinc colligitur probabiliter B. Mariam usum habuisse
rationis in utero materno, eo quod Joannes Baptista in
utero existens sua; regenerationis cognoverit auctorem ;
et probabiliter etiam fuisse aliquando visione beata per
modum transeuntis donatam, eo quod censuerint plures
doctores hujusmodi privilegium fuisse Moysi et Paulo I
concessum 2 .

III. De altera regula, quas dicitur convenienti®. — |

Exprimitur hoc modo ab Angelico Doctore : « In Beata
Virgine debuit apparere omne illud quod perfectionis fuit 3 . » ]
Ratio est quia Deus nihil denegare potest quod propriam
Matrem decet. Ilinc canit Ecclesia : « Felix, Virgo Maria]
et omni laude dignissima. » Quam doctrinam tradunt 1
S. Antonius post B. Albertum M. 4 , S. Thomas a Villa-

L Cf. opusc, noslr. Mere de Grdce, I. P., c. vi.

2. Vide qua; de hae re animadvertimus, vol. I, p. 156-157.

3. S. Thom., IV Sent., dist. XXX, q. ii, a. 1, sol. I.

4. S. Antonin., Sum., P. IV, Ut. XV, c. x.

ART. IV. — DE PLENITUDINE UNIVUUHM. ITATIS 707

nova 1 , S. Alphonsus*. et communii it recenl imvs Ihcologi.

At ceterum animadvertatur sermonem esse de privi
logiis tantum qua; possunt cum fine Incarnationis, condi
tione vias, vel sexus, ratione progressus, elc., rumpum

Ilinc fuerunt in B. Virgine gratia; gratis dati mudu >4

gradu quo pdfcstint a muliere haberi et exerceri ; <1 virhilei
qua; ejus statui conveniunt.

IV. Hinc apparet quae fuerint privilegia in intollectii.

Tenendum est B. Virginem fuisse ab omni errore prawer
vatam ; tum propter gratiam immaculata; conceptionis ;
tum propter scientiam infusam, qua; major fuil in ipsa
quam in quolibet sancto; tum propter specialem Dei
assistentia m, qua; Deipara; ex congruentia debetur.

Licet porro non habuerit de omnibus factis contingen-
tibus certitudinem, nunquam adhsesit opinioni quie non
cssel probabilis. Sic existimavit cum Joseph puerum .Icmiiii
esse in comitatu, dum tamen non erat 3 . Verum linee n]iiiiin
non erat judicium erroneum, sed fundatum, quia ex adjunc
tis probabile apparebat puerum esse in comitatu ; nec esi
imprudentia; aut erroris arguendus qui adhaesit opinioni
fundata; quando deerat certitudo, licet postea deprehen-
datur rem aliter Se habuisse.

De amplitudine scientia; in B. Virgine nihil certi I, radii
revelatio; sed. ex regula convenientia; jam stabilita, diem
dum est habuisse Mariam, sive de naturalibus sive de
supernuturalibus scientiam illam qua; ipsam pro statu et
tempore decebat, ita quidem ut fuerit in scientia, sicul in
gratia, verus ac continuus progressus.

V. Ex parte autem voluntatis fuit absentia omnis pec-
cati etiam venialis. — Jam supra, art. 1, n. vm, nttulimn .
veneranda; Traditionis testimonia, quibus Maria M iupcr

1. S.- Thom. a Villanov, Serm. II De Natio., odit, cll ,

o Su/jlcil libi quod mater Dei es. Quxnam, obsecro, pulchritudo,
queenarn virtus, gure perfectio, qme gratia, quee gloria Matri Dei
non congruit ? »

2. S. Alpiions., Le Clorie di Maria, I P., c. v.

3. Luc., ii, 44.

TRACT. DE B. V. DEIPARA. O. II.

-768

excluditur ijuo lies tlc peccato et peccati labe agitur
Recolit concilium Tridentinum fidem Ecclesiae de speciali ,
privilegio quo B. Virgo fuit ab omni peccato etiam veniali
praeservata 2 3 .

Ratio theologica est quam egregie exponit S. Thoraas,
liic ari. 4. Deus debuit B. Virgini tantam gratiam conferre
qua esset idonea mater Dei. Non autem fuisset idonea
mater Dei, si peccasset aliquando : tum quia, sicut honor, i
ita ei ignominia redundat in prolem ; tum quia B. Virgo
specialem affinitatem habuit ad Christum, qui oppositio-
nem habet ad Belial ; tum quia Christus, qui est sapientia,
habitavit in Maria, etiam corporaliter, non potest autem '
sapientia habitare in corpore subdito peccatis. Ergo nullum J
actuale peccatum commisit B. Virgo, nec mortale, nec J
veniale, sed lota pulchra est.

VI. An fuerit proprie privilegium impeccabilitatis. — 7

Impeccantiam potius fuisse quam impeccabililatem tenent
plures, cum Suarezio ; alii autem dicunt, fuisse impoccan-J
tinni tantum ante conceptionem Filii Dei, impeccabili- j
tatem vero a tempore Incarnationis ; alii demum impecca-S
bilitatem tum post tum ante Incarnationem*.

Huic ultima; sententia: adhferendum censemus. Verbum
quippe seni per consideravit Mariani ut matrem etiam
ante Incarnationem, et idcirco amavit ceu matrem. Sed
amor Dei erga matrem excludit a matre quidquid posset j
amorem laedere, el. idcirco importat indissoiubilitatem
charitatis et iuainissibilitatem gratia?, et haec est impee- I
cabilitas proprie dicta.

Fuit, igitur B. Virgo in bono confirmata, Ium propter
assistent iam Dei specialem, qua: voluntatem semper in
bonum efficaciter movebat, tum propter copiam gratiae •

1. S. Ephidem. B. Virginem sic alloquitur : « Immaculata el
intemerata, inc rrupta et prorsus pudica, atque ab omni sorde j
ac labe pcccali alienissima. » Edit. Venet. MDCCLV, p. 571.

2. o Si quis dixerit... posse in lota vita peccata omnia, etiam I
ven alia, vitare, nisi ex speciali Dei privilegio, quemadmodum j
de beata Virgine tenet Ecclesia, A. S.» Can. 23. Cf. qua tradidimus |
de Gratia, supra, p. 133, ss.

3. Cf. Contenson, lib. X, disseri. VI, eap. i, specui. 2, decimo, j

AUT. iv.

DE PLENITUDINI'; I NIVKIISAI. ITATIS

76'J'

interioris, qua: fomitem peccati simpliciter c\rludit et
inferiora superioribus subdebat, vires sensit i vas rationi
et rationem Deo.

VII. Demum plenitudo universalitatis importat privi-
legium gloriosae assumptionis. — Certum esi B. \ irgineni

vere mortuam fuisse, licet nonnulli recfifntiores, ul dose
(dius Pcnnachi et Dominicus Arnaldi. absque ull«. 1'uiula
mento, id negaverint 1 . Sensum Ecclesia? referi sacra lilui
gia, qua 1 in collecta festi Assumptionis habet.; « Veneranda
nobis. Domine, hujus diei festivitas opem conleral salilla
rem, in ((iia sancta Deigenitrix morlem subii! temporalem. ner
lumen morlis nexibus deprimi potuil, qua? Filiuttf timm
Dominum Nostrum de se genuit incarnatum el in ora
tionc secreta :« Subveniat, Domine, plebi tua: Deigeiiitrir.i:
oratio, quam, etsi pro conditione carnis migrasse cognosci
mus. in coelesti gloria apud te pro nobis intercedere sen-
tiamus. »

Probe notentur verba : <■ pro conditione carnis », quilnis
indicatur 'mortem in B. Virgine non esse, stipendium
peccati, sed contigisse ratione natur» humana? ; quia
conditio materia: seu carnis ea est ut eam sequatur separa -
bilitas ab anima, et sic mors inducatur.

Simulae innuit liturgia rationem theologicam qua
ost ipsa lex convenienti ;v prius explicata : non potuil
mortis nexibus deprimi, eo quod sil mater Dei, seu e<*
quod de se Filium Dei genu eri I incarnatum. Unde, sic.ul
absque corruptione genuit Christum, ita congruebat ul
Christi incorruptibilitatem, per gloriosam assunipt ionein
participaret ; et sicut de peccato per immaculatam e.m
ceptionem et dc concupiscentia per virginalem parium
triumphavit, ita mortem per immediatam rcsurreel innem
et gloriosam assumptionem penitus vinceret.

VIII. Quid ergo de privilegio assumptionis sit tonondum.

— Usque ad sa:culum v testimonia sunt incerta, liret
putent nonnulli archaeologi alludi in quodam sarcophago

1. Quorum sententiam optime confutat. Illm. I i im ikh, op.
eit., p. 393 ss.

770

TRACT. DE B. V. DEIPARA. O. II.

hispanico sieculi iv ad ipsum assumptionis factum'
Sieculo autem vi jam liturgia sacra, tum apud Latinos
tum apud Orientales recolit festum dormitioni .s B. Virginis,
Oie quidem xv Augusti apud Orneos, mense autem Januario
communius apud Occidentales usque ad saiculum ix. \
saeculo autem vii, scriptores ecclesiastici non tantum dor-
mitionem commemorant, sed cL ipsam assum (itionem ■ ■ I
congruentias hujus privilegii recolunt 2 . Deinde haic (>in
sententia ita lit communis ut S. Thomas absque dubita-
tione tradat Christum et B. Virginem esse jam in gloria
cum proprio corpore 3 . Festum ipsum quod in' tota Ecclesia
celebratur, est signum doctrina; certissima;, licet non d.
fide.

An vero definiri possit? Ducenti episcopi in concilio
Vaticano et alii multi post ipsos postularunt ul assumi io
tamquam dogma definiretur.

Posse -autem definiri dicunt plures, cum Dom. Renau
din, quia est veritas a Deo revelata quamque mandavit
Deus apostolis ut fidelibus praedicarent et qua; idcirco fuit
per traditionem ad nos usque transmissa ; vel reponunt
alii, quia revelatio tantam tradit de B. Virgine notionem
quae et assumptionem includat, sullicitque ut Ecclesia
explicite declaret quod implicite in illa notione conti
netur 4 .

1. Cf. Dom Lhci.ercq, Diction. Archio! . chrilicn., t. I, coi. 2991.

2. Citari possunt : Andreas Cretensis, P. G., xcvii, 10-15
1100; S. Germanus, P. G., xcviii, 3 0-372; S. Joan. Damasc
xcvi, 690-762, 1363.

3. « Pars oblata in calicem missa corpus Christi quod jam sur-
rer.it, monstrat » ; addit Angelicus : « Scilicet Christum et fi. Vir
ginem, vel si qui alii sancti eum corporibus jam sunt in gloria.
III. I 1 ., q. i. xxxin, art. 5 ad. 8. Licet de aliis sancti qmestionem
relinquat sub dubio, de assumptione Maria nullatenus dubitat.

•1. Consuli possunt : Caudinus, Assumptio corporea B. V. vin
dicata, Paris, 1670; Bei.lamy, Ilistoire de. Ia Tliioloyie calholique
au xix e siicle, Paris, 1902; P. Terribn, S. J., t. II; P. de i. a
Broise, S. J., Eludes, t. XCI, juin 1902 ; Dom Renaudin, O. . B.,
La doclrine de 1'Assomplion de Ia T. Sainle Vierge, sa difinibilile,
P ris, 1913; A. Noyon, S. J., Diction. Apolog., fasc. XIII.
coi. 275-285; et receniiores theologi, in Mariologia,

ART. IV. DE PLENITUDINE UNIVERSALITATIS

771

IX. Pietatis conclusio. — Quam ergo jucundum est
Mariam contemplari super choros angelorum cum anima
et corpore exaltatam, ubi cum Christo rognal d imperat
simulque matris munus erga nos exercet, ul esi min< ube-
rius exponendum !

QILESTIO TERTIA

De officiis B. V. M. Deiparae erga homines

Principium in hac re semper recolendum est, B. Virginem
fuisse in omnibus qua; ad salutem pertinent ita Christo,
consociatam, ut mater sit corporis mystici per gratiam,
sicut luit mater corporis naturalis per generationem. Quum ;
enim Incarnatio sit propter redemptionem et Maternitas
divina propter Incarnationem, planum est illam creatu-
ram qua; eligitur in matrem Dei, eligi simul in matrem
hominum Hinc regula tuta potest statui, Mariam esse
causam secundariam ubicumque Christus est, causa prima-'
ria. Christus est praedestinationis causa formalis prima,
13. Virgo esi, exemplar secundarium ei proximum ; Christus ,
est causa meritoria et satisf actoria universalis primaria
et de condigno, Maria est causa universalis secundaria et ,
do congruo ; Christus in cado est causa impolratoria
universalis et primaria, per quam omnia bona salutis ad
nos derivantur; Maria est causa impetra l.ori a universalis
secundaria, ea scilicet ratione ut nulla ad homines des-
cendat. gratia nisi per manus, id est intercessionem Mariae.

De causa exemplari valent qute initio tractatus animad-
vertimus : quum eodem decreto Maternitas divina fuerit
intenta ac ipsa Incarnatio, fit B. Virgo cum ipso Christi
forma seu exemplar electorum, et, sicut praedestinavit I
nos Deus conformes fieri imaginis Filii sui 3 , ita praedestina-
vit conformes fieri imaginis Matris Christi.

Nec de his moveri potest controversia ; sed fusius expo-
nendum est munus B. Virginis in merendo, satisfaciendo
et impetrando.

1. Cf. P. Terrien, La Mere de Dieu et la Mire des homines
et opus\ nostr. : Mire de grAce. II P. ; Sinibaldi, op. cit.

2. Rom., vm, 29. Cf. qua: diximus superius de pra?destinatione

Christi, q. xit, art.. 5.

\RTICUI.US PRIMUS

de uri' irin it. i iRtii v/. s

/ V MEUES1H) l\T SATISE.U IEMJII

I. Principium theologicum do satisfactione condigna.

Fuit expositum el vindicat mu in limine tractatus de

Incarnatione. Sidus Christus, verus Deus venisque homo,
potuit de condigno satisfacere pro prendo mortali ; quia
satisfactio condigna deliri esse iu liniti valoris, eo quod
peccatum mortale in linitum dionl ollensam. Jam vero
infiniti valoris solus capax esi llomo-Deus. Qua- ratio
evincit repugnare absulnlr u! purus homo sa tislace.ro queat
unquam pro peccato mortali.

II. Posset, absolute loquendo Deus aliquem hominem
constituere ad merendum de condigno pro aliis. — Ut enim
aliquis gratiam aliis mereatur do condigno, requiritur
et su ilici I ut instituatur capul supernaiurale hominum,
qui erunt ejus membra, et quibus idcirco proderit ipsius
actio, sicut membris prodest actio capitis. Atqui posset
Deus absolute, aliquem hominem constituere caput super-
naturale aliorum, et tot ac lautis gratiis cumulare ut ille
posset, aliis gratiam in linere, imo et instituere sacramenta*.

III. In praesenti autem generis humani conditione solus
Christus meruit et potuit mereri gratiam de condigno.

Tota quippe Christiana ceconomia in hoc resumitur, quod
Christus sit unicum hominum caput in ordine superna-
turale, tum ad merendum tum ad satisfaciendum, nec
possit ulla extra ipsum haberi salus : « Nec enim aliud nomen
eat sub cotlo datum hominibus, in quo oporleal nos salvos
fieri 1 2 . »

1 . Quaestio redibit infra, vol. 1 1 1, ubi de auctore sacramentorum,

2. ACt., iv, 12.

771

TRACT. DE B. V. DEIPARA. Q, III.

I\ Beata Virgo de congruo meruit quod Christus de
condigno. Testimonia Scripturae et Traditionis. — Scrip-
tura fundamentum hujus doctrinas insinuat, dum recolit
angelum missum luisse ad Mariam ut ejus consensum
requireret, et respondisse Mariam : « Ecce ancilla Domini,
liat mihi secundum verbum tuum ». De quo animadvertit
S. Bernardus : « Offertur tibi pretium salutis : statim
liberabimur si consentis 1 . #

I radit etiam Scriptura B. Virginem fuisse hominibus
datam in matrem, dum Christus dixit Joanni : Ecce maler
hui. Sensu quidem litterali Christus Joamiem Maria* com-
menda! et Mariam Joanni, e! ex illa hora accepit eam
discipulus in sua, sU "« iota, apud se, vel, ut explicat
S. !'homas, in officia el obsequia 2 . At mystice accipiendum
est de maternitate spirituali erga omnes homines : « Mys-
tice igitur intelligimus, ait S. Bernardinus Senensis, in
Joanne omnes animas electorum, quorum per dilectio-
nem B. Virgo facta est mater 3 . » Quam interpretationem
vindicant et substrata materia et circumstanti® et accipiunt
Doctores a tempore Ruperti Abbatis 4 5 .

Jam vero, si est mater, debel largiri vitam, quas est
gratia, illam merendo de congruo, ut mox exponetur.

Patres hanc doctrinam aiquivalenter asserunt, dum
dicunt, Mariam esse nobis principium vitie, sicut princi-
pium mortis fuerat Eva 6 . Sic speciatim S. Ephrann docet
Mariam osse gratia? causam meritoriam et impetratoriam,
cum sit causa vita? et porta lucis, restituatque gloriam
qua; per Evam fuerat amissa : « Altera facta esi. causa
mortis, altera vita; nostra;... Apertum est Mariam esse
portam lucis, quia per ipsam illuminatus est mundus
ejusque habitatores, qui obscurati erant per Evam causam
omnium malorum 0 . » Quod sub alia forma superius explj-

1. S. Bernard., Homil. IV super Missus esi.

2. S. Thom., Comment. in Joan., xix, 26-27.

3. Serm. LI, art. I, c. i.i: t. I, p. 257-2. Cf. Bossuet, Sermon
sur le Rosaire, et I I e serm. sur la Nati vile de Ia T. S. V

4. Qua; omnia optime exponit IUrn. Liomcikr, 0 p. cit., p. 500 ss.

5. Cf. S. Justin., Dialog. cum Tryphone, 100- P. G.. vi
710 ss. ; S. Iren., III Coni. liceres., c. xxii; P. G., vii 964 ss

6. S. Ephr/em, edit. Rom., p. 327-329.

art. i.

DE OFFICIO II. V. IN MIRINDO KT SATISF. / /O

cavit t « Amissa est per Evam el reslilulu esi per Mariam
gloria illa pulchra et desiderabilis, quio rccesseral ab
Eva et Adamo... Mater stulta facta .*sl 1'mm miHenarum
nostrarum, sed soror prudens est thesaurus gaudiorum nos-
trorum'. »

Theologi hoc axioma communiter allerim! J ; m '«>' i . uim*

Pius P X sancivit : « Universis sanctitate pneslnl ( Mi

conjunctioneque cum Christo, atque a Christo ascita m
humana* salutis opus, de congruo, ut aiunt, promeret nolas
qua-. Christus de condigno 3 . »

V. Rationes theologicae. — Arg. I um . Persona illa qua'
fuit in omnibus Christo unita qu®que dignilatem excellmi
tissimam habet ut a Deo exaudiatur, potest nobis gratumi
de congruo mereri : ratio est quia conjunctio cum Chrislu
ipsam reddit sociam ejusdem operis, et idcirco dicit Pius X :
Christo ascitu in humanae salutis opus ; et illa sumiim
dignitas ipsi confert jus quoddam amicabile rcspcclu
gratia; largienda*, quod est meritum de congruo. AI qui
B Virgo fuit semper et in omnibus Christo consonui u.
Voluntas enim ejus fuit a Deo requisita ad opus nostra*
salutis, juxta illud effatum D. Thom® : « Per Annuntia-
tionem expeclahalur consensus Virginis, loco lotius humante
natura;*. » Ac deinceps voluntas el operatio Mana; luit
voluntati et operationi Christi conjuncta, sive in decursu
vit® sive in Calvaria; mysterio, dum stabat juxta crucein
et opus cum Filio complebat. Habet quoque B. Virgo
eximiam dignitatem ut exaudiatur : mater quippe ""
non potest ullam reportare a Deo repulsam, sed s.rnipi-r
exauditur pro sua reveranlia. Ergo concludendum esi I'
Virginem meruisse pro nobis de congruo.

Arg. II*®. Quum fuerit Maria instituta omnium bmui
num maler. debet omnibus munus matris exhibere, vilinn

1. Ibid., p. 318-321.

2. Cf. Vega, PalfflFlra, xxix, certamen m : lUm. I 1
op. cit., p. 534.

3. Encyclic. Ad diem illum, 2 Febr. 1304.

4. S. Thom.. 111 P., q. xxx, a. 1.

770

TRACT. Dii IS. V. DEIPARA. Q. III.

spinl uulom communicando. At spiritualis vita est, gratia
Ll ?" ' lrl ' H omi ah“s gratiam largiri, non quidem ut causa
universalis primaria ct de condigno, sed ut causa univer-
salis secundaria et de congruo.

VI. Beata Virgo satisfecit etiam pro nobis de congruo.

Est corollarium procedentium, nam satisfactio respon-
de! mento ac ipsi proportionat.ir : unde quo meretur de
congruo, etiam do congruo et in eodem gradu satisfacit.

Potest ratio theologica hoc modo proponi : Illa persona
qme Christo unitur in patiendo, seu quo communem habet.

' um ( ihnsto passionem, debet etiam communem habere
enectum m satisfaciendo, quum satisfactio ex opere
poenoso et passione attendatur. — non quidem de con-
digno, quod possibile non est in pura creatura, seri saltem
de congruo. Atqui B. Virgo communem habuit cum Christo
passionem, ita ut merito dicatur regina martyrum et marti/r
ntm Christo, quod pius est quam esse martyrem pro Chris-
u. . nugo It. Virgo satisfecit de congruo, sicul Christus de
condigno.

Confirmatur. Quum satisfactio sil quodilam sacrificium»,
potest B. Virgo satisfacere ea ratione qua obtulit sacri-
ficium Deo. Atqui, licet B. Virgo non obtulerit sacrificium
Sliiclo sensu - seri solus Christus, qui se obtulit in ara
crucis pn* saluto mundi — aliqua tamen remota et vera
ralione dic, potest sacrificium obtulisse, quatenus hostiam
genuit, custodivit, nutrivit, ac tandem officium habuil
sistendi ad aram, quod est, munus aliquatenus sacerdotale.

H®c expresse tradit Pius X, qui recolit in Maria « Ofti-
cium eiusdem hostias custodienda, nulricndaeque atque adeo
stato tempore, sistknd/e ad aram 3 . Ergo, licet non de
condigno, potuit tamen B. Virgo modo quodam vero
seu de congruo, satisfacere, et nos Deo conciliare

ChrM P ! U C« m! C0l ‘xnarhjrem Christi quam esse martyrem
Christi. » Guillelmus Abbas, In Canlic. m
•2. C.r. supra, p. 678, ss.

3. Encyclie. Ad diem illum, 2 Februar. 1904.

ART . J. DE OFFICIO B. V. IN MERENDO ET SAT1SF. 777

VII. Pietatis conclusio. — Quo sensu possumus Mariam
salutare cum S. Ephraem, Ecclesia* Dorlore : « Ave totius
terrarum Conciliatrix efficacissime . Ave Dominii nostra,
foedus pacemque fidelibus tuis impetrans. \'<* porta
cretorum, cl scala, ascensusque omnium. 1 re portarum
paradisi reserainenluin 1 . »

1. S. Ehpriem. edit. Venet., MDCCLV, t. 1, p. 570.

ART. II. DE OFFICIO II. V. IN IMPETRANDO

779

ARTICULUS S I5CUN I ) US

DE OFFICIO II. VIRGIMS
/.V / MT EllCEDEADO ET IMPETU. I \ DII

I. Sensus quaesiti. — Movetur quiesti o utrum B. Virgo
sil, universalis gratiarum distribui rix. seu, aliis verbis,
utrum omnes gratia; per intercessionem aditalem Maria;
nobis infundantur. Recolatur iterum intercessorem prin-
cipalem, et necessarium, esse Christum, per quem omnis
oratio nostra accedit ad Palrem, el, eapropter omnes Eccle-
sia; preces concludi per Clirisluin Dominum Noslrum. At
id minime impedit quominus B. Virgo, Christo conjuncta
in merendo ct satisfaciendo, adhuc ipsi consocietur in
intercedendo et interpellando pro nobis. Sicut ergo Christus
implicite invocatur quot ies deprecamur sanctos, ita B. Virgo
implicite invocaretur quoties gratiam a Deo impetramus
et gratia ipsa per mediationem .Marite obtineretur.

II. Sententiae. — Piam illam sententiam acriter impu-
gnarim! Jnnsonista;, qui verba litnrgica : Muler divinae
gratiae in ista mutabant ; Muler uncioris gratiae et haec :
Bona eunda posce, in ist a : Bona posce ilnri ; negavit specia-
ti m saeculo xviii Mura tori, quem confutavit S. Alphonsus.
Patendum est sententiam negantem fuisse illo aevo ita
diffusam, ut ipse Trombelli, qui de laudibus B. Virginis
docte et pie disserit, non audeat sententiae affirmanti
adhaerere ’. Saeculo autem xix et nostra praesertim astate,
sententia pia, quae affirmat, evasit communis 1 2 .

i

1. Trombelli, apud Migne, Summa Aurea de laudibus Bealis-
sima! Virginis, initio I,. IV.

2. Gf. P. Terrien, La Mire des liommes, lib. VIII, c. iii et iv ;

Illm. Lepicier, op. cil ., p. 652 ss. ; P. Godts, C. SS. R. De defini-
bililale mediationis universalis Deipara: disquisitio theologica juxta
doctrinam S. Alphonsi, 1004 ; et opus ;. nostr. : Mire de grdee, II P.,
c. iii ; P. Bainvei., Diclion. Apol., fasc. XIII, p. 285-292.

III. Sensus catholicus. — Impetrare B. Virginem uni-
versaliter gratias, praecuidendo a qiunstiouc utrum singulas
impetret, est doctrina catholica ; quia id officii non differt
a munere matris, quod doctrina catholica II Virgini
tribuit. Singulas autem gratias per actualem inl. i -vmhjo
nem Mariae transire, est. sententia, qua; potest mincta
fide adhuc indubium verbi, quem tamen sensus cluist iiimm,
seu quidam voluti instinctus pietatis, ampliet il ur. Ilm<
effatum S. Anselmi : « Te tacente, nullus orabit, mdlui.
juvabit. Te orante, omnes orabunt, omnes juvalunl '. >•

Quem sensum manifestat ipsa liturgia, qua; in principio
ei fine divini officii Mariam invocat, per ave Maria; pnixis-
ijue recitandi rosarium, praesertim in calamitatibus, i le ,
quasi intenderet Ecclesia omne auxilium divitium per
ipsam Mariam ad nos derivari.

IV. Documenta ecclesiastica. — Sufficiat duo rccenl. iu-
sima recolere. Leo Xlll 2 oeconomiam superna tu ralcm iln
exponit ut omnia gralin a Deo in Christum desccndnl,
a Christo in Mariam ct a Maria in homines, quatomm
scilicet. Deus exaudial Christum et Christus Mariani, et
sic gratia omnis ab oratione Virginis dependeat". Pius X
eamdem doctrinam confirmat, nam juxta ipsum, Maria
esi princeps gratiarum largiendarum ministra 3 , ita nempe
ut,' quemadmodum Christus est omnium gratiarum, nulla
excepta, auctoret distributor, ita B. Virgo sit post ipsum
et cum ipso, omnium gratiarum, nulla excepta, mmisfiR
princeps, seu universalis distributrix.

Quocirca Summi Pontifices, piam sententiam, licet non
definiant aut imponant, suadent tamen, confirmant « I
inculcant.

1. S. Anselm., Orat, xlv ad B. V. ; P. L., clviii, 944.

2. Teo XIII, Encvclic. Jucunda semper, 8 sopi. 1894 .Inui
scripserat, 22 sept. 1891 : « AITirmare licet nihil prorsus de per
magno illo omnis gratia; thesauro quem attulit Dominus nllul
nobis nisi per Mariam, Deo sic volente, impertiri, ul <pi modo ad
Patrem nisi per Filium nemo potest accedere, ita fere m i per
matrem accedere nemo possit ad Christum. »

3. Encyclic. Ad diem illum, 2 Februarii 1904.

780

TRACT. DE B. V. DEIPARA. Q. JIJ.

Demum. S. Rituum Congrega tip, die 21 Junuarii 1921, |
concessit Belgii dicecesibus officium cum Missa « de Feslo |
Beatae Marite Virginis Meditdricis amnium Gratiarum. »
Quum autem lex orandi, sit lex credendi, concessio hujus
modi est authenticum catholicas doctrinas testimonium.
Quocirca tenendum est gratias omnes a B. V. Mediatrieej
provenire.

V. Haec doctrina suadetur ex Scripturis. — Quoties
Christus in vita sua gratiam externe distribuit , voluit
conjunctam sibi esse Mariam ; nam per Mariam sanctificat,
Praecursorem, confirmatque fidem apostorum in miraculo
Cana Galilaste, et in bono stabilit Joannem apostolum 'in
Calvarias mysterio. Qua* triplex evangelica scena triplicem
salutis operationem pnecipuam significat : vacationem,
figuratam in sanctificatione Praecursoris ; juslificalionem-
guc, figuratam in apostolis qui in fide firmantur in Cana ;
perseverantiam autem in .loanne, qui permanet cum Maria.
Tiide colligitur Viariam esse universalem causam gratiorum >.

Post ascensionem quoque voluit Christus ut effusio
Spiritus Sancti in discipulos fieret mediante Virgine, quas
in coma culo apostolos ad Paracliti adventum praspara-
vit 2 3 * * * * . Si autem id praestitit Virgo in vita, simile munus
habere debet nunc in gloria, ad impetrandas gratias, qu<e
sunt Incarnationis sequela 8 .

VI. Probatur insuper eo quod vis impetratoria respon-
deat vi meritoriaB. — Debet habere Maria nunc in impe-
trando munus quod habuit olim in merendo. Atqui gra-
tias omnes, ut causa universalis, licet secundaria, meruit.
Ergo et nunc omnes impetra! ut causa secundaria nost
Christum et cum Christo.

1. Cf. Bossuet, Serm sur Ia Conceplion de la 1 ierqe edit 1 f-
b.vro, t. V, p. 609 ss.

’}■ Cf. Leo XI II, Encyclic. cit., Jucunda semper, 8 sept. 1894.

3. Quapropter concludit Bossuetius : « ?a charite maternelle

ayanl Lanl contributi a notre salui, dans le mystCre de 1’Incarna-

tion, qui esi. le principe universel de la grflee, elle y contribuera

eternellement, dans t.outes les autres opeh-ations. qui n’en sont.

que les d6pendances. » Loc. eit.

ART. II. DE OFFICIO It. V IN IMPETRANDO 781

VII. Probatur etiam ex eo quod Maria cognoscat omnes
et singulas gratias quibus indigemus. Vrguiiieiil um
breve et efficax ad id reducitur : Ii. Virgo omnes gratias
quibus indigemus cognoscit, quin ••■•'I hila nuder diu -qua
omnes petit, quia est tota misericors et amnii* , ergo dius
omnes reapse obtinet, quia est omnipotens.

Singula' propositiones haud aegre iiuioteseuiil Minium
est theologicum beatos in cudo cognoscere qua- m
mundo ad ipsos spectant; ratio est quia bealiliido delici
omne legitimum desiderium saliare 1 . Quum autem II. Virgo
sit tota mater, pro cunctis hominibus et pro tota vi In spi-
rituali, ad ipsam utique spectat cognoscere, omnia •|un-
vitam illam supernaturalem respiciunt, et l. nli.l mm .
quffi illam impetunt, et auxilia omnia qua* vitain pw*l.uil ,
augent, muniunt, ac praeservant, scilicet gratius onm. •
quae nobis sunt necessarias aut utiles.

Si autem cognoscit, certissime postulat; uniti mnlri
sufficit necessitates filiorum nosse, ul illiro subvenire
oonetur et ad adjuvandum festinet.. Verum, si ponlu-
lat, infallibili! er obtinet, nam ipsa est omnipotentia supplex ,
quas pro sua reverentia semper exauditur, ruive nun-
quam resistit Deus.

VIII. Confirmatur demum ex munere quod Maria gorit
in Ecclesia. — Vocatur a S. Docloribus aqueductus, per
quem omnia coelestia fluenta ad nos deveniunt, vel collum
Ecclesias, sicut Christus est capul ; nam B. Virgo Clirisl uni
unit fidelibus, quemadmodum collum in corpore enpul
cum membris conjungit. Porro omnes capitis *iw >d
influxus ad membra mediante collo transmittuntur Ergo
in Ecclesia omnes influxus et vires, seu gratia.', cupii i»
Christi ad membra, seu fideles, derivantur mediante collo
mystico, quod est Maria. Ergo pro nobis orat, quie *'.l
vere mater gratiae*.

1. Cf. vol. I, p. 145 ss.

2. Cf. S. Bernakdus, Serm. De aquaeductu; S. Miiiinaiidin.
Senens., De glorioso nomine V. M . ; Bellarmin., i .onr i ' Dr Matio,
B. V. M.; Bover, S. J., Gregorianum, 1935.

ARTICULUS TERTIUS

DE T,TUUS MEDIA 77? / CIS ET COREDEMPTBICIS

I. Corollarium praecedentium. — Si verum est effatum

Si 'X"et Si VirgiMm C ! 1|,ist0 in on >” ih “ conso-

cian, latio et logica rerum postulat ut Deipara post Chris-

H '• u < T nden , tCr ab ips -° ,licaU "- et ‘um

Chi isto ad mundum redimendum cooperatur Titulum
utrumque expendamus. J ' iUuUim

II. Testimonia qum titulum Mediatricis vindicant

Ecclesia titulum illum approbat sive officia n ' •
concedendo, quibus B. Wgo sub "hoc titulo tUrg -' Ca
vorem expresse adhibendo. Sic Pius X dicit : «Totius ter-

MrZ , ; 0tenti . ssima Unigenitum Filium suum
Mediatrix e/ conciliatrix 1 . » Eodem sensu '

uum //, 2TTr“ , ; hoo C , C ° IatUr it ' irUm O-retan S a W

ms MedL/rirT' 1 ' 11 • ’ " FeS/ ° Virgi-

ms Medial ncis omnium gratiarum. »

HI. Ratio theologica. - Jam fuit tradita superius
. i < e Christo mediatore. Illa persona dici potest nost
• n istum mediatrix, qu;e media est inter homines e t
Deum, lllosque conciliat, offerendo qme sunt hominum Deo!

.pi.fr

4. S. Ephr/em., edit. Venet., l’ 570.

ART. III. — DE TIT. MEDIAT • I . ;olll ,11 l-.M l‘T.

783

scilicet sacrificium et orationem el hominibus qui»! sunt
Dei nempe gratiam. Atqui B. Virgo hnnr eum ■ilmhonnin
praestat ; nam obtulit Deo sacrilieium nmdo superius
explicato, ac preces nostras Deo privsenlnt , H f-iduiin
Dei hominibus largitur, merendo de congruo \el impt
trando, ut modo ostensum est. Ergo diri polcsl medu.l ri\
post Christum et cum Christo.

IV. De titulo autem Coredemptricis fieri solent diffi-
cultates. — Scribit quippe Van Noort : « PrirsUt «b hu.
nomine abstinere, tum quia usus ecclesiasticus u! noli
habet, tum quia multis praesertim heterodoxis olh-ndicuh.
esse solet 1 . » Multi tamen theologi titulum recfe explicanl,
ne olflendiculo possit, et rationibus vindicani

V. Rite explicatur. Defendi potest ille titulus, tum
auctoritate tum ratione theologica. — Dicet vox ipsi' hI.

rccontioris usus, sensus tamen continetur m istis vociiImiIIh,
quae sunt jam antiquitate sacrati, ut ost Mediatrix el t.on
cilialrix, porta calorum, el scala, portaram paradisi vrsr ra-
mentum, etc. 3 . Imo vocatur B. Virgo a S. Ephrami capti-
uorttm redemptio el. omnium salus*.

Ipsum porro munus redimendi eum Christo tnbiiil ur
B Virgini a Benedicto XV, qui scribit : « Ita eum 1'ilio
patiente ct moriente passa est et paene commortua, sic
materna in Filium jura pro hominum sal, ile abdicanti
placandseque. Dei juslilite, quantam ad se perlinebat, bilmm
immolavit, ut dici merito queat Ipsam cum Cmuisto m ma
NUM GENUS REDEMISSE 6 . » .

Hinc suppeditatur ratio theologica. Dici mcnlo |m>i< -»i
iri redemptione cum Christo cooperatrix, seu covedrtnplm.

1 Van Noort, De Deo Redemptore, n. ‘214, notu.

a: Citandi sunt inter c»ter s : P. LfcnciER, t: Immaculata
Madre di Dio Corredenlrice dei genere umano, imv • «III el
Tractatus de Beatissima Virgine Maria Matre ha, nui. ••• -

p. 552 ss. ; P. Godts, C. SS. R., La Coredem pinee, IJi u v.«ll. « . llMi-

3. S. Ephrasm, edit. Venet., L. I, p. 570.

4. T. III, p. 195.

5. Benedictus XV, Sodalitati Nostra Doinlmr <i Bona Morte,
22 marlii 1819. Aci. Apost. Sedis, X, 182.

784 TRACT. DE B. V. DEIPARA. 0. III.

persona illa quae eum Christo partes habuit in his omnibus
«[I.UU in redemptione concurrunt, scilicet merito, satis
factione, sacrificio, liberatione ac restauratione’. Atqui
B. Virgo in his omnibus partes habuit : nam meruit et
satisfecit de congruo ubi Christus de condigno ; sacrificio
cooperata est, victimam praeparando et sistendo ad aram,
ut audivimus supra ox Pio X; nosque liberat a captivitati
• hemonis ct peccati, quatenus est conciliatrix et media trix
ac nos in bona superna luralia restaurat, eo quod Sit princeps
largiendarum gratiarum ministra . ut dicit idem Pontifex
e( sit, teste S. Ephraem jam citato, posta, scala, et resera-
mentum portarum paradisi...

VI. Pietatis conclusio. — Adhaereamus ergo Matri
nostra, per quam restituta nobis est gratia et gloria, quasque
facta est, ul idem sanctus poeta et Doctor scribit, the-
saurus gaudiorum nostrorum 2 .

VI J. Hinc eruitur universalem B. Mariee Mediationem
posse definiri. — Hicc enim Mediatio quatuor importat
1° B. Virginis consensum fuisse a Deo requisitum ad nos
Iram redemptionem ; 2° ipsam cooperatam fuisse oblationi
sacrificii crucis ; 3° Christo consociatam fuisse in distri-
butione gratiarum ; 4 ° Mariam esse nostram Matrem
Atqui revelatio hajc omnia sufficienter testatur : 1° Ange-
lum a Maria requirere consensum el ipsam respondere'
Ecce ancilla Domini... ; 2° Mariam cooperatam fuisse
sacrificio crucis : Stabat juxta crucem Jesu...\ 3° Mariani
Christo fuisse consociatam in distributione gratiarum,
ul constat ex ari . praiced. n. v. ; 4° Mariam esse Christiano-
rum Matrem est veritas quam tota oeconomia catholica
testatur, quamque exprimit traditio dum Mariam cum
Eva confert ut vidnnus, art I, n. iv.

Ergo omnia praecipua puncta quae importat universalis
Mediatio sunt sufficienter revelata, ut haec doctrina
possit ab Ecclesia definiri.

1 . Cf. p. 773, ss.

2. S. Ephr/EM, edit. Romana, p. 321.

QUiESTIO QUARTA

De cultu qui B. M. Virgini Deiparae debetur

Statuimus jam doctrinam catholicam superius, ubi de
cultu Christi, imaginum et reliquiarum 1 . Ad complementum
tractatus sufficiet pauca subjungere, scilicet recolere
principia theologica de cultu sanetorum et speciatim de
cultu Deiparae.

\RT1CUEUS URIMUS

PRINCIPIA U:\I-I1M.I I />/•: 077.7'/' SA.\(TOHtM

I, Doctrina concilii Tridentini. — « Samios una cum
Christo regnantes orationes suas pro hominibus I )eo offerre,
bonum atque utile esse suppliciter eos invocare el oh bene-
ficia impetranda a Deo per Filium ejus Jesum Christum
Dominum nostrum, qui solus nosler Redemptor et Salvator
est, ad eorum orationes, opem auxiliimique confugere ;
illos vero qui negant Sanctos interna felicitate in coelo
1‘rucntes invocandos esse, aul qui asserunl, vel illos pro
hominibus non orare, vel eorum, ul pro nobis etiam singulis
orent, invocationem esse idololatriam, vel pugnare cum
Verbo Dei, adversari que honori unius Mediatoris Dei el
hominum Jesu Christi ( 1 Tim .. n. 5). vel stultum esse in
coelo regnantibus voce vel mente supplicare, impie sen-
tire 2 . »

II. Tota igitur catholica doctrina in his quinque resu-
mitur : 1° sanctos pro nobis orare ; 2° bonum et utile

1. Ubi etiam praecipuos errores recensuimus, qui el cultum
sanctorum impetunt.

2. Scss. XXV, De invocat, el venerat. , cte. : Urnzinc.er, 984.

780

THACT. DE fi. V. DEIPARA. O. IV.

' !SSe suppliciter invocare et ad eorum orationes, opem

nuxilmni confugere : 3° gratias et beneficia supernaturalia
ah ipso Deo per Jesum Christum provenire ; 4° id non officere
mediationi necessarias Christi, unius Mediatoris ; 5° cul-
lum ergo duliie, (jui sanctis redditur, esse omnino funda-
tum. Quod porro de sanctis dicitur, tum de hominibus
tum de angelis beatis intelligitur, qui unam societatem
seu Ecclesiam triumphantem efformant.

Singula breviter expendamus.

III. Sancti et angeli beati in coelo pro nobis orant. —

Scriptura id clare testatur. Nam Zacharias propheta'
'induci! angelum pro populo Jsraelitico deprecantem :
«. Domine, usqilequo Iu non misereberis Jerusalem et
urbium Juda, quibus iratus es 1 . » Insuper, angelus
Haphael testatur se orationes Tobia- obtulisse Deo 2 ,
ei Christus recolit angelos gaudentes de uno peccatore
pcenitentiam agente 8 ; qua: omnia innuunt angelos, qui
nostra norunt et nos diligunt, etiam apud IV um pro nobis
intercedere.

Docet quoque Scriptura defunctos Dei amicos pro
vivis orare, siquidem de .leremia post ejus mortem dicitur :

« Hic est fratrum amator, et populi ; 'hic est qui mullum
orul pro populo 1 . » Porro, si Jeremias nondum in gloria
receptus potuit orare pro populo, id multo magis putandum
esi de sanctis et angelis cum Christo regnantibus.

Demum, justi adhuc mortales et miseriis circumdati
possunt efficaciter orare pro aliis : « Ite ad servum meum
•lob... Orabit pro vobis 6 . » Paulus fideles monet : « Adju-
vetis me in orationibus vestris 6 . » « Multum enim valet depre-
catio justi assidua » addit S. Jacobus 7 . Multo igitur effica-
cius sancti et angeli beati valent pro nobis apud Deum.

Accedit ratio theologica. Beati cognoscunt in Verbo

1. Zachah., i, 12.

2. Tob., xii, 12.

3. Luc., xv, 17.

4. II Machab., xv, 14.

5. Job., xlii, 8.

6. Boni., xv-, 30.

7. Jac., v, 16.

ART. 1.

PRINCIPIA DE EM II SANCTORUM

7o7

quidquid ad ipsos spectat 1 . Porro ad ipsus spectant preces
quas ad ipsos dirigimus. Ergo illas cognoscunt, ; et, quia
sunt [rutrum amatores, illas Deo prienonl ani , ac subinde
ipsum Deum flagitant ut nobis auxiliari dignetur.

IV. Bonum et utile est sanctos invocnro et dopreonri.

Sequitur ex dictis; nam sancti cognoscunt preces ad ip •• •
fusas ; illasque Deo prassentant. utpote fratrum nmalores ,
et illarum adimpletionem obtinent, utpote Iriiimpliiinlc,
et apud Deum vere, potentes.

V. Dona autem supernaturalia a solo Deo por Jesum
Christum proveniunt. — C.ausa quippe principalis cfficicn ,

.gratias et ordinis supernat uralis, est solus Deus, ul pro-
batum est in tractatu de Gratia 2 ; causa autem meritoria
de condigno est solus Christus, quippe qui solus liiil com
titutus hominum caput supernaturale ad merendum el
satisfaciendum. Quocirca sanctos deprecamur, non ut ipsi
auctoritate propria gratiam aut cetera dona largiantur,
sed ut ipsi intercedant apud gratia 1 , auctorem el largi lo-
rum, qui facilius dona concedit, quum exoratur a sanci is
sibi maxime propinquis; sicut in humanis reges aul prin-
cipes libentius exaudiunt preces quffi sibi ab amicis el
intimis immediate praestantur.

VI. Hinc concluditur talem praxim non officere modia
tioni Christi. — Nam, dum invocantur sancti, Christus
semper, implicite saltem, invocatur, et intercessio --.anelo
rum meritis el intercessione Christi nititur : mule semper
agnoscitur Christum esse unicum mediatorem necessarium,
et sanctos mediatores tantum secundum quid. Qunpropln
Ecclesia, etiam dum colit proprio festo sanctos, (•mu
tamen orationes Deo porrigit per Christum I), \,

VII. Hinc demum colligitur cultum sanctorum proul
in catholica Ecclesia frequentatur, esse omnino funda-
tum. — Tenet ecclesia sanctos non supremo lulriiv. dium

1. Cf. vol. I, p. 145 ss.

2. Q. v, a t. 2.

788 TRACT. DE B. V. DEIPARA. Q. IV.

relalivse, sed tantum dulise, cultu esse honorandos. Cultus
porro dulise est qui redditur alicui propter eminentiam
seu excellentiam supernaturalem. Atqui viget in sanctis
eminentia vel excellentia supernaturalis : tum gratiae,
quae ipsos ad tei minum perduxit, tum gloriae, qua; ipsos
reddit deiformes, Deoque assistentes et cum Christo regnan
tes. Ergo cultus ille dulise est omnino legitimus et
fundatus.

VIII. Universalis Traditio de cultu Sanctorum. — Non

ergo raythologia gentilium, sed veris theologicis principiis
nititur ille cullus, imo et antiquissima traditione.

In Veteri Testamento compcrimus fuisse cultum angelis
sanctis exhibitum, nam Abrahnm angelos sibi occurrentes
colit, et Josue angelum principem exercitus Domini 1 2 3 '
Videntur etiam homines sancti post mortem in venera
tione fuisse apud Judaeos, siquidem Judas Machabaeus
in somnio videt Oniam summum pontificem et Jcremiam
prophetam orantes pro populo*.

Ab initio autem Ecclesia; cultus exhibetur apostolis et
martyribus. Imprimis docetur sanctos et martyres esse
jam in ccelo : sic S. Clemens Romanus testatur Petrum
et Paulum esse in gloria® ; 6. Polycarpus recolit Ignatium,
Zozirnum, Rufum, esse cum Apostolis apud Christum,
pro quo passi sunt 4 * 6 . Insuper natalis dies martyrii cum
gaudio celebratur ; imo et ipsi martyres coluntur pro pier
eximiam ipsorum erga regem ac magistrum benevolentiam r
Imo etiam orationibus et. meritis martyrum fideles vivi
se commendant. Sic in catacumbis inscriptiones petunt
« Ora pro nobis cum sanctis. In pace petas pro nobis 8 .
Ouod optime exponit S. Augustinus : « Et ut meritis
consocietur, atque orationibus adjuvetur, ita tamen ut
nulli martyrum, sed ipsi Deo martyrum, quamvis in me
moliam martyrum, constituamus altaria 7 . »

1. Genes., xvm, 2; Josue, v, 13.

2. II. Machab., xv, 12-16.

3. S. Glem. Rom., / Cor., v ; P. G., i, 217, 220.

4. S. Polycarp., Ad Phitipp. ix ; P. G., v, 1013.

■>. Ha in Martyr. S. Poh/curpi ; P. G.. v, 1041. Cf. S. Cypriam.

Epist. XXXI I'; P. I.., ly, 320.

6. De Rossi, Roma Sotterranca, n, 17 ss.

7. S. Augustin., Coni. Fuusl., lib. XX, c. xxr ; P. L , xm, 384.

i

ART. 1. — PRINCIPIA 01. l'.t I.TI SANCTORUM 789 .

A saeculo iv, idem cullus etiam aliis sanctis praesertim
episcopis redditur. Docetur jam, mm solum martyres,
sed et alios sanctos esse in ca-lo ; sic S. Grogorius Nazian-
zenus patrem suum cum angelis gaudentem contemplatur 1 :
Sulpitius Severus S. Martinum jam beatum praedicat”.
Depositiones et dies natat it ii Episcoporum celebrantur®.
Demum, liunor tribuitur et episcopis et confessoribus el
anachoretis , distinctus tamen a cultu qui Christo debetur,
ut exponit S. Epiphanius : « Nam justorum mentionem
facimus... justorum autem et patrum et patriarcharum,
prophetarum el apostolorum et evangclistarum et marty-
rum et confessorum el episcoporum el anachoretarum et
coetus illius universi, ul D. Jesurn Christum singulari
honore ah hominum ordine segregemus, debitumque cul-
tum illi tribuamus 4 . »

IX. Quid de illo censendum qui invocationem et cultum
sanctorum respueret, retinendo Christum unicum Media-
torem. — Si negaret absolute sanctos esse invocandos aut
orare pro nobis, vel contenderet cultum qui ab Ecclesia
sanctis redditur pugnare cum Dei verbo au I esse idolo-
latriam, aut adversari honori Christi mediatoris ; is certe
impie sentiret, ul expresse asserit concilium Tridenlinum.

Si autem intenderet, unum Christum esse mediatorem
necessarium ejusque solius cultum esse de praecepto,
cultum autem sanci orum, el si legitimum el pium, non
imponi, fidem nullatenus laxleret. sed alio multiplici capite
deficere deprehenderetur : tum quia parum regem honorare
videtur, qui regis amicos cadere negligit ; tum quia parum
propriae saluti consulit, qui adjutores sibi adsciscere
omitti! qui possint in via prol egere, ac demum recipere
in aeterna tabernacula .

1. S. Gregor. Nazianz., Orat. XVIII. n. I ; P. L., xxxv, 089 ;
cf. ibid., 1193.

2. Sulptt. Seveb., Episl. II, P. w, 180.

3. Cf. P. G., xlvi, 821.

4. S. Epipiian., Haeres., i.xxv, 8; P. G., xui, 513.

ART. II.

Illi CULTI II. V. M. DElPARjE

791

ARTICULUS SECUNDUS

SPECIAI.IS DOCTRINA 1)E CULTI : II. V. M. DEI PARTE

I. Applicantur principia stabilita. — Conslal ex «lictis
qufestione superiori B. Virginem orare pro nobis, scireque
omnia ipi03 ad nos spectant ; utileque omnino esse ut nos
illam deprccemur cl colamus, qua} est in omnibus Christo,
consociata ; neque id derogare dignitati Christi, sed potius
ipsi maxime placere, «pii voluit nos habere omnia p- r
Mariam.

II. Imo jam constat cultum et amorem nostrum B. Vir-
gini deberi titulo singulari, qui ceteris sanctis non competit.

— Compertum quippe jam habemus B. Virginem esse
matrem nostram in ordine supernaturali ; pro nobisque
mereri et satisfacere, de congruo ubi Christus de condigno;
ac per ejus intercessionem actualem omnia salutis bona
ad nos pervenire : quas omnia nulli sanctorum conveniunt.
Ergo prae omnibus sanctis debemus illam religione t -t
amore colere:

At titulus special issimus esi materni! as divina, «pise
cultum omnino singularem fundat.

III. Cultus Deiparae ex Scriptura et Traditione colli-
gitur. — In Scripturis angelus a Deo missus B. Virginem
tam reverenter salutat, ut ipsi dicat : Ave. gratia plena ' ;
S. Elisabeth sub inspiratione Sancti Spiritus illam sic
alloquitur : « Benedicla Iu inter mulierers 1 2 . » Christus ipse,
quo efficicacius nos doceret cultum erga Matrem, voluit
illi obedire et subdi 3 ; illiusque interventu et precibus
primum miraculum iu Cana Galikete patrare 4 ; denique

1. Luc., i, -28.

2. Luc., i, 42.

3. Luc., n, 51.

I. Joan., ii, 3-10.

moriturus illam discipulo commendare : Ecce mater tua 1 .
Apostoli B. Virginem ita venerantur, ul perseverent una-
nimiter in oratione eum Maria , matre Jcsu *.

Cultus autem B. Virginis in primilivn Ecclesia ex mo-
numentis et liiurgiis demonstratur. In picturis ealacum-
barum, scilicet Priscillse, steculo n, ac Petri el Marcelli ni,
saeculo iii, repraesentatur B. Maria sedens, dum cetera*
persona}, ne excepto quidem angelo Gabriole, stant, :
quod praecellentem dignitatem et cultum ei proportio-
natum innuit. Saxulo iv, liturgia Hierosolymitana B. Vir-
ginis Purilicationem una cum Praisen Latione Christi in
templo celebrat 4 .

A concilio autem Ephesino. in quo B. Virgo «licii ur
OiOToxo?. cultus Mariai Deipara: late diffunditur ; ac dein-
ceps, saeculis scilicet v, vi el sequentibus, honoratur
Deipara in Oriente triplici praesertim festo, nempe circa
Natale, mense Maio ei mense Augusto 5 .

Patres fundamenla hujus cultus statuunt, qui Mariani
cum Eva conferunt el supra Evinn extollunt, praesertim
S. Justinus, S. Irenams, S. Ambrosius, S. Ephra:m fl .

Imo naturam el indolem hujus cultus vindicant, dum
secernunt u cultu qui Christo debetur ; sic S. Epiphanius,
contra Collyridi anos, qui B. Virgini sacrificia offerenda
Contendebant, exponit simul et B. Marite reddi honorem
el venerationem el soli Deo convenire adorationem 7 .

IV. Ille porro cultus non est latrise, etiam relativae, nec
dulise tantum, sed hyperduliae. — Declaratur I 11 pars.
Latria absoluta mldilur propter excellentiam divinam,
tum ipsi Deo, Ium ei quod unitur Deo hypostatice; qua
ratione humanitas Chrisli el illius partes adoranlur cultu

1. Joan., xi.x, 27.

2. Aci., i. 14.

3. Cf. De Rossi, Imagini delta Ii. Uergine tratlc dalle Calacombc
Romane, Roma, 1863; M.\ nuci i, EUmenls d' Archiologic, etc.

4. Cf. Baumer, 11 i st. da Urio., I. I, p. 429.

5. Cf. A. Noyon, Diclion. Apolog.. fase. XIII, p. 304 ss. et.
fasc. XIV, 321-331.

6. Vide supra, q. m.

7. Cf. S. Epiphan., IL-ercs., l.xxii; /*. G., xui, 739.

792

TRACT. DE B. V. DEIPARA. Q. IV.

latriic, non quidem separatim, sed in toto subsistenti.
Latria autem relativa exhibetur non creaturae rationali,
qiuo, utpote propria dignitate praedita, capax est vene-
rationis secundum seipsam, sed rei quae ex se dignitatem
non habet, quasque colitur unice propter relationem cum
alio in quo est dignitas, ut diximus de imagine; ita ut sit
idem molus in imaginem et in proto typum ’. Jam vero
B. Virgo Deipara non conjungitur hypostatice Deo, sed
remanet pura creatura, et idcirco nequit latria absoluta,
coli ; aliunde habet dignitatem propriam, quatenus est
rationalis, ita ut honor ipsi redditus in ipsa sistat, nec idem
esse possit motus in ipsam et in Deum. Ergo B. Virgo
nequit coli latria relativa, sicut coluntur imagines et crux
Christi.

Probatur ll n pars. Quum cultus respondeat excellenti se, '
debetur hy per dulice cultus illi personae qua? excellentiam
habet singularis omnino rationis, infra divinam quidem, ’
sed supra omnem aliam creatam, sive hominum sive ange- j
lorum. Atqui excellentia B. V. .YJ. Deipara? est. hujusmodi ; i
nam maternitns divina est dignitas singularis prorsus •
ordinis, vi cujus B. Virgo ad fines divinitatis attingit, i
fitque sanctis et angelis excelsior, imo et regina mundi 2 3 , j
Ergo B. Virgini Maria? Deiparre debetur cultus hyper- 1
diiliu\

Qua- doctrina non solum a theologis statuitur, v. g. -
a S. Thoma : « EI ideo dicitur quod debetur ei non qua-
liscumque dulia, sed hyperdulio s » ; sed in antiqua Tradi- ,
lione fundatur, nam scribit S. Germanus, Patriarcha
Constantinopolitanus : « Et ipsam proprie vereque matrem
veri Dei colimus et magnificamus, et universa x isibili
et invisibili creatura superiorem arbitramur 2 . » Qua>i ’
intenderet : cultu superiori Dei matrem colimus, eo quod
superiorem angelis et hominibus noverimus.

1. Cf. qua? disseruimus supra, ad q. xxv S. Tho.mje. Legi pos- J
sunt : II ai ne, De Hypcrdulia, Lovanii, 1864 ; P. LepicieR, op. eit. ; 1
P. Terrien, I.a Mire des Homines, t. II, 418 ss.

‘i. Supra, ubi de maternitate divina, priesertim a. I.

3. S. Thom., III P., q. xxv, a. 5.

I. S. German., E pisi, dogmal.. u ; P. G., xc.vnr, 159.

ART. II. DE CULTU B. V. M. DEIPAR/E 793

V. De dotibus nostri cultus erga B. Virginem Deipar
ram. — Multa includit. Imprimis Imnornn ac venera-
tionem, propter ejus excellentiam, quie etiam in ordine
gratiae et gloria? est omnino pruwtiuis el singularis.
2° Recursum, per invocationem e I orationem, pnesertimque
sanctissimi rosarii recitationem cum ipsa sil Mediatrix
universalis, licet secundaria, per quam omnes gratia?
de ccelis ad nos descendunt’. Amorem ne dilectionem filia-
lem, cum sit mater nostra, quie nos semper fovet, nosque
alloquitur : Ego diligentes me dilig « ,J . Ilrnliludinem pro
beneficiis, quum omnia per Mariam a Deo recipiamus.

5° Imitationem ipsius vitae, ac virlnl siquidem probatio

dilectionis exhibitio est operis, ac unionem nostra' mentis
et voluntatis nc nostri affectos eum ipsa".

VI. Hinc sequitur devotionem erga B. Virginem esse
unum ex signis praedestinationis. Quum enim B. Virgo
sit exemplar nostra? praMesIinalioiiis el distriliutrix
gratiarum, adhserero B. Maria? per devotionem et imita-
tionem, est adhaerere fonti salutis indeficienti. Quapropter
juxta S. Bona veni uram. « ipsa pie invocata est signum
nobis' aci salutem a Domino datam* ». Sicut ergo esi muter
grati re, ita nos Iwra mortis suscipiet.

VII. Conclusio preBsentis voluminis. — Ultro jam inge-
ritur, el est jucunda nimis : nobis per Mariam adhaerere
Deo bonum est.

1. Ct. o puse, nostr. : l-e Rosaire el Ia Sainteld. »
i. Prov.. viii, 17.

3. Cf. Pius X, Eneyclic. .Id diem illum, ~ febr. 1904 : IL < iiuoMON
de Monti-ort. Traiti de Ia vraie divolion a Ia sainte 1 ' ierijr P. Gi-
raud. Vie d' union ci Marie.

4. S. BonavEnt., Commenl. in Ps. xlviu.

HUGON,

TRACTATUS DOGMATICI, II. — '.'(I

i

INDEX MERUM ANALYTICUS

TRACTATUS DE PECCATO ORIGINALI

QUESTIO PRIMA
De existentia Peccati Originalis

ARTICULUS PRIMUS
De ipso proloparenluin lapsu

1. Dogma catholicum flo originali peccato multa complectitur.

II. hsl dogma catholicum protoparentes transgressos esse
divinum prteoepLum. III. Ad dogma litlei etiam pertinet
grave fuisse peccatum protoparentum. — IV. Imo nec vide-
tur possibile ut primum hominis peccatum esset veniale
dumtaxat. — V. Peccatum illud non fuit simpliciter et abso-
lute gravissimum omnium peccatorum, sed tamen secundum
<|uid. VI. Peccatum Evse fuit simpliciter gravius peccato
Adai, secundum quid tamen Adie peccatum fuit gravius. —
VII. Ex diversis argumentis colligitur primum peccatum pro-
toparentum fuisse superbiam. VIII. Quid vero per super-
biam appetierint protoparentes. IX. Qua ratione dicatur
mulier seducta in praevaricatione, non autem vir. — X De
pronis peccati protoparentum. XI. De poenitentia et salute
protoparentum ■

ARTICULUS SECUNDUS

De traductione peccati proloparenluin in posleros

I. Notio peccati originalis. — II. Errores. Ili. Conclusio : Se-
cundum fidem catholicam tenendum est peccatum originale
,n posteros Ad« traduci non solum quoad pronaliLates prte-
sentes, sed etiam quoad ipsum peccatum quod mors est ani-
ime. — Probationes ex veteri Testamento. — 1» Ex narratione
lapsus. IV. 2° Ex psalmo L : Ecce enim in iniquitatibus
conceptus suin et in peccatis concepit me mater mea. — V. 3»
Ex textu Job : Quis potest facere mundum de immundo con-
ceptum semine ? — Nonne tu qui solus es ? VI. 4° Ex tota

> INDEX HERUM ANALYT1CUS

a“couoinia veleris Testamenti et traditione populi Israclitici. — 5
VII. Testimonia Novi Testamenti. 1° Ex Evangelio. — VIII.
2° Ex S, Paulo ad Romanos, v. 12-19. — IX. Traditio catho-
lica. 1° Ex praxi Ecclesia). — X. 2° Testimonia scripta ante
exortam hseresiin pelagianam. — XI. Difficultas ex S. Chrysos-
tomo. — XI 1. 2° Post exortam controversiam apud Augusti-
num. XI II. 3“ Ex declarationibus et delinitionibus Eccle-
sia;. — XIV. 4° Ex tota oeconomia Christiana. XV. Confir-
mari aliquatenus potest ex diversis populorum traditionibus. —
XVI. Suaderi probabililcr potest ex miseriis et defectibus hujus
vita). —XVII. Quffidam distinctiones pro dilTlcultalum solu-
tione 10

QU/ESTIO SECUNDA
Explicatio dogmatis

Articulus primus

De natura seu essentia peccati originalis

I. Varia) opiniones recensentur. II, Prima conclusio : Peccatum
originale, juxta lldcrn catholicam, habet veram peccati pro-
prie dicti rationem. — III. Secunda conclusio : Doctrina catho-
lica est originale peccatum in nobis esse aliqua ratione volun- ,
tarium. — IV. Qua ratione habeatur connexio cum voluntate
Adami. - Controversia de capite naturali et capite morali ac
juridico. V. Quapropter melior formula videtur, qua; dicit
proloparentem fuisse caput natura; elevatae. — VI. Hinc eruitur
peccatum originale non esse voluntarium per viam demeriti, i
sed per viam traductionis. — VII. Inde quoque deducitur
peccatum originale esse minimum in ratione voluntarii, et
idcirco minorem ipsi deberi ptenani positivam quam peccato
actuali, etiam veniali. — VIII. Tertia conclusio : Peccatum
originale non eonsislit. in substantia anima; corrupta neque in
morbida qualitate ab Adamo iu posteros transfusa. — IX.
Quarta conclusio : Peccatum originale nequit consistere in
ipsa dispositione ad concupiscendum vel peccandum. —

X. Quinta conclusio : Peccatum originale nequit in concupis- [
cenlia consistere formaliter, sed materialiter dumtaxat.

XI. Sexta conclusio : Peccatum originale non consistit in habitu
inclinante hominem in bonum commutabile ut in ultimum
linem, neque est habitus proprie dictus, sed inordinata dispo
sitio. — XII. Septima conclusio : Peccatum originale non
consistit- in peccato actuali Adami extrinsece nobis imputato
nec in reatu poeiue. — XI i i. Octava conclusio : Peccatum ori
ginale consistit essentialiter in privatione justitiae originalis
ita quidem, ut concupiscentia se habeat ut materiale et pri
vatio gratiae originalis ut formale, el ut illa privatio dicatur

INDEX RERUM NAAI YTiri '-

797

et sit nobis voluntaria per connexionem eum voluntate Adam'
capitis naturae elevata;. — XIV. Brevis conspectus historicus-
— XV. Concludendum tandem mentem Krolrslie non esse
hodie dubiam 29

ARTICULUS SECUNDUS

De modo quo traducitur peccatum originale

i. Doctrina catholica est peccatum originale traduci per genera
tionem seu propagationem. — II. Principium S. Thoinio.

III. Quomodo generatio aeliva possit animam inllcoro.

IV. Ratio igitur profunda desumitur ex uniono substantiali

animae cum corpore. — V. Hinc inleliigitur cur dicat S. Tho-
mas semen concurrere instrumentalitcr ad transfusionem pec-
cati originalis. — VI. Eadem ratione inleliigitur quodnnm sil
subjectum peccati originalis. VII. Ex iisdem principiis
solvitur qurastio utrum, si quis ex humana carne formnrelm
miraculose, immunis esset ab originali peccato. — • VII 1. Quid
vero si, Adamo iu justitia perseverante, Evn sola peecuvissol
— IX. E- converso, Eva non peccante, sed peccante Adamo,
postori contraherent peccatum originale. X. Utrum, si Adam
ante peccatum genuisse! lilios, illi eorumque posteri originali
peccatum contraxissent? — XI. Utrum vero Adamo noli
peccante sed peccante uno ex posteris, istius filii peccatum
originale contraherent? — XI 1. Ex statutis principiis colli-
gitur alia primi parentis peccata non traduci in poslonw.
XIII. Inde tandem concluditur Adninum pcenitcnlom et ite-
rum iu gratia constitutum non posse suis posteris reparare
gratiam *t*t

ARTICULUS TERTIUS
De effectibus peccati originalis

1. Effectus primi peccati in protoparcni.ibus. — II. Quoad po
steros, doctrina catholica est Adamurn nobis perdidisse el
dona supernaturalia ot gratiam sanctificantem. III. Hoc
trina quoque catholica eHt asrummas prassentis vitm el mori em
corporis esse peccati originalis poenam. — IV. Doctrina et Ium
catholica est hominem per Ada; peccatum fuisse secundum
corpus et animam in deterius commutatum ; liborum lemen
arbitrium non fuisse extinctum, viribus licet atteiiuntum el.
inclinatum. — V. Pro altera vita, de fide est deeedeul.es eum
solo originali ad infernum descendere ac visione bentlUm pri
vari. — VI. Pro solutione difficultatum ot concordia illius

dogmatis cum ratione, recolere sufficit dogma illud non repti
gnare ex parte Dei, nec ex parte naturse feumniui'. nc ex parte

transmissionis.

TRACTATUS DE GRATIA

QUESTIO PRIMA SEU PROCEMIALIS
Prolegomena

ARTICULUS PRIMUS
De notione gratiae

1. Multiplex acceptio gratiae. 11. Gratia est proprie ens super-

naturale. — 111. Quid sit ens supernaturale. Definitio ne-
gativa. — IV. Definitio positiva. V. Supernaturale quoad
substantiam et supernaturale quoad inodum. — VI. Ex pr®dic-
tis colligi Lur propria gratiae definitio. - VII. Praeeipu® divi-
siones gratiae 55

ARTICULUS SECUNDUS
De errori Inis ei reo gratiam

1. Duplex est errorum series. — 11. Errores par defectum. —
1° Gentilismus et naturalismus. III. 2° Judaismus. —
IV. 3° Primis Ecclesi® s®culis. — V. 1° De Pelapianisino. — i
VI. 5° De .Semi-Pelagianismo. VII. Errores per excessum.
1° Priedesl inalianisnnis. — V 1 1 1 . 2° De. Baianismo et .lanse-
nisino. — IX. De immanentismo modernistico 03

ARTICULUS TERTIUS

De variis natura; Inunance statibus in online ad gratiam

1. Notio ac divisio. 11. Do statu innocenti®. 111. Errores
refellendi. IV. De fide est protoparentes luisse in justitia
constitutos, non ex debito natur®, sed secundum supernaturale
donum. — V. De tempore quo fuerit justitia et sanctitas pro- 1
toparentibus concessa. — VI. 1 lonclusio : Protoparentes fuerunt
in statu justitia; seu grati® creati. VII. Homo non fuit in
statu imperfecto creatus, sed in sui conditione accepit a Deo
scientiam et sermonem. — VIII. Revelatio etiam testatur
fuisse primo homini collatum immunitatem perfectam, tum
a concupiscentia, tum a dolore et morte. IX. Status natur®
laps®. — X. Status natur® reparat® vel redempt®. — XI.
Status natur® pur®. — XII. Utrum homo in statu natura;
pur® majores habuisset vires quam nunc homo in statu na-
tur® laps®. — XIII. Conclusio : Homo per peccatum originale,
non solum spoliatus est gratuitis, sed etiam vulneratus in na-
turalibus, adeo ut debilior sit, non quidem physice et. intrinse-

INDEX RERUM ANALYTICUH 79'.)

ce, sed inoraliter et extrinsece ad bonum operandum quam
fuisset in statu natur® pur®. — XIV. Status ualune integra;
tantum. — XV. Status justitii® simpliciter impenial uralis seu
natur® simpliciter elevat® IH)

QU/ESTIO SECUNDA
De necessitate grati®

ARTICULUS PRIMUS

De necessitate gratia > ad cognoscendum verum

1. Pr®notanda. — II. Triplex est principium S. Tliom®, quo tota
doctrina catholica resumitur. Primum principium ; Ad cogni-
tionem cujuscumque veri etiam naturalis, indiget homo divino
auxilio, seu primi Motoris influxu : quod quidem auxilium, licet

sit speciale beneficium respectu eorum quibus confertur, i

est tamen simpliciter gratia. — 111. Secundum principium
Potest homo lapsus potentia tum physica tum morali aliqua
inlclligibilia sive speculativa sive practica cognoscere ahxque
supcrnaturali gratia, cum solo Dei auxilio naturali : licet iu
terdum Deus etiam de naturalibus hominem instruat.

IV. Tertium principium : Nequit homo per seipsum absque
lumine grati® revelantis intelligibilia supernaturalia cognos-
cere nec illis assentiri ut oportet absque intern® grati® auxilio.
— V. Applicanda sunt illa principia ad singulos errores refel-
lendos. — VI. Ralionnlismus. — : VI 1. TradilionalismuB. -
VIII. Agnosticismus. - IX. Revelationis necessitas moralis
respectu veritatum religiosarum ordinis naturalis. — X. Gra-
ti® necessitas in ordine ad cognitionem supernaturalinm. Anu
lysis actus fidei. — XI. Ut innotescat veritas supernatumlls,
requiritur absolute gratia externa revelationis. — XI 1. Ut
fiat actus speculativus el. opinativus : video religionem esse
credibilem, non requiritur gratia interna. — XI II. Ul liat
actus speculativus et certus : video esse credendum, non i cqul
ritur absolute et per se intern® grati® auxilium. XIV. SI
tamen homo firmiter et perfecte el cum bona dispositione
assent it, existimandum est. ipsum, de facto, per gratiam Juvari.
— XV. Ut fiant, sicut oportet, judicium practicum ; lll( ET
NUNC EST CREDENDUM, et imperium : CREDE, requiri
lur gratia proprie supernaturalis. — XVI. Ut liat netus lldel
salutaris, requiritur absolute gratia supomal unill»
XVII. Illa porro gratia ad actum fidei requisita esi Ium
ILLUMINATIONIS in intellectu tum INSPIRATIONIS ili
voluntate. — XVIII. Quid vero in illa intellectus Illuminatione
et voluntatis inspiratione sit proprie supernnturnlo 83

800

INDEX RERUM ANALYTICUS

ARTICULUS SECUNDUS

De necessitate gratiae ad operandum bonum

1. Principia S. Thom». — II. Multiplex hac fle re excessus. — J
III. De fide est non requiri ad opus bonum etiam meritorium
divinam praedestinationem. — IV. De flde est hominem lap-
sum posse absque gratia sanctificante et charitato aliquod
opus bonum elicere ; unde non omnia opera peccatorum sunt
peccata. — V. Imo potest homo lapsus absque gratia et cha-
ritate, cum sola gratia actuali, aliquod bonum supernaturalc
operari. — VI. Potest homo gratia fidei destitutus aliquod
opus morali ter bonum facere, ac propterea non omnia infide-
lium opera sunt peccata. — VII. Imo potest homo gratias !
quasdam actuales recipere, ac proinde opera quasdam inchoa- I
tive salutaria peragere, ante ipsum fidei donum. — VIII Po-
test homo lapsus absque ullo gratias actualis auxilio, solis ,
naturae viribus, aliqua opera elllcere qua; sint undequaque bona
in ordine naturali. — IX. Confutatio errorum per defectum. — J
1° Nequit homo lapsus absque gratia totum bonum natur»
lacere. ■ — X. 2° Ad omnes et singulos actus salutares necessa- i
rium est absoluta necessitate supcrnaturalis grati» auxilium, -i

— XI. Scriptura effert omnimodam impotentiam hominis sibi I

relicti in ordine salutis. — XII. Doctrina nutem Traditionis |
et Patrum factis et testimoniis asseritur, etiam ante exortam i
hffiresim pelagianam. — XIII. S»culo autem V, exorta pela- '
gian& hicresi, necessitatem gratia; ad singulos actus salutares i
vindicant S. Augustinus ejusque discipuli, ac diversa con-
cilia. — XIV. Probatur demum ratione theologica. — XV.
Non sufficeret igitur ad illos actus gratia supcrnaturalis quoad
modum. XVI. Ex iisdem principiis solvi potest quaestio
de praeparatione ad gratiam 95

ARTICULUS TERTIUS

De necessitate gratia: ad amorem Dei super omnia

I. De duplici Dei amore. — II. Duplex principium S. Thomae. —
111. Quid certum, quid controversum. — IV. Necessaria est
quasdam gratia. — V. Imo necessaria est gratia sanctificans.

— VI. Non datur itaque medium. — VII. Difficultas de puero

■qui primo ad Deum per amorem convertitur 108.

ARTICULUS QUARTUS

De necessitate gratiae ad observanda praecepta

I. Distinctio praemittenda. — II. Triplex principium S. Thom». —
111. Doctrina in Ecclesia communis. — IV. Testimonium S.
Pauli. — V. Traditio ecclesiastica. — VI. HaLio theologica. —

INDEX RERUM ANAI.YTICI k

801

VII. Imo requiritur gratia sanans habitualis ut homo perfecte
et diu servet mandata. VIII. Undemun imhis Innoloscat illa
grati» necessitas 112

ARTICULUS QUINTUS
De praeparatione ad gratiam

I. Principium S. Thom» in art. 5. — II. Doctrina art. II, lll
De triplici modo quo Semi-Pelagiani explicabant praepara
tionem ad gratiam. IV. Dc axiomate. — V. Praeparatio
qu» dicitur negativa. VI. Admitti nullatenus potest.
VII. Concludendum 120

ARTICULUS SEXTUS
Dc necessitate gratia • respectu mali

I. Doctrina art. 7, seu dc resurrectione a peccato. — 11. Doctrina
art. 8 triplici principio resumitur. - 111. Quoad peccata mor-

talia. Certitudo doctrina). IV. Halio theologica. — V. Quoad
tontationes graves vincendas. — VI. Ciratia requisita ad vltan
da diu peccata vincendasque tontationes est gratia habitua-
lis. VII. Potest autem justus cum ordinariis grati» auxiliis
qu» sunt omnibus justis communia declinare omnia peccata
mortalia. — VIII. Quoad peccata venialia. Homo etiain jus-
tus laborat morali impotentia vitandi omnia peccata venialia
per totam vitam, absque singulari privilegio, quod B Virgini
concessum fuisse cerlo constat. IX. An possint ali» excep-
tiones admitti 127

ART1C.UI.US SERTI MUS

De necessitate auxiliorum actualium gratiae habituali superadditorum

I. Duplex principium S. Thom». — II. Doctrina in hoc art. vin
dicata et Scriptura et Traditione nititur. — III. An auxilium
superadditum grati» habituali sit ordinis proprio supermilu
ralis. — IV. De opposita sententia 1 3*1

ARTICULUS OCTAVUS

De necessitate gratiae ad perseverandum in bono

I. Principia S. Thom». — II. Errores et sentenli». lll. D*
fide est perseverantiam finalem esse quid gratuitum, non vi-
ribus natur» debitum, imo donum a gratia Justificationis
distinctum. — IV. Est doctrina theologica certa requiri ad'

802

INDEX HERUM ANALYTICUS

perseverandum specialem gratiam a communibus auxiliis ac-
tualibus distinctam. — V. Perseverantia iinalis etiam in eis,
sive adultis, sive parvulis, qui statim aut paulo post adeptam
justificationem moriuntur, est speciale donum a communibus
auxiliis distinctum. — VI. Etiam pro angelis et pro homine in
statu innocentiae perseverantia est specialissimum beneficium.
— VII. In quo consistat proprie perseverantia finalis 140

QUESTIO TER TIA
De essentia gratiae

ARTI CiU I, U S I' I! I M II S

De realitale intrinseca et permanenti quam gratia ponit in anima

J. Principium S. Thomae quo vindicatur rcalilas gratiae.

II. Scriptura gratiam describit formulis, analogiis, similitu-
dinibus, qute evincunt gratiam esse realitatem superna turalem
nobis intrinsecam. — III. SS. Patres gratiam ceu maximam rea-
litatem nobis intrinsecam extollunt. — IV. Doctrina concilio-
rum testatur gratiam esse donum supernaturalo nobis inhae-
rens, non merum favorem Dei extrinsecum. — V. Alterum
principium S. Thomae, quo probatur gratiam esse donum per-
manens. — VI. Mine sequitur gratiam esse donum quod nec
proprie fit ex nihilo nec proprie annihilatur. — VII. Ex his
sive fontibus revelationis sive theologicis principiis solvi pos-'
sunt caelcrae quaestiones de gratia. — VIII. Constat imprimis
gratiam esse quid creatum. — i.\. Constat etiam gratiam esso
accidens permanens seu qualitatem essentialiter supernatn-
ralem. — X. Gratia ACTUALIS ex doctrina S. Thomae est
etiam realilas supernaturalis nobis intrinseca, non quidem per
modum qualitatis, sed per modum motionis transeuntis.

XI. De existentia gratias actualis 1 46,

ARTICULUS SECUNDUS

Dc distinctione gratia; habitualis a virtutibus

I. Duplex sensus qusesiti. II. Principium fundamentale a quo
solutio pendet. — III. Sententiae. IV. Scriptura videtur
distinctionem illam innuere. — V. Favet etiam modus loquendi
conciliorum. — VI. Rationes theologica. — VII. Licet distin-
guantur gratia et charitas, sunt quasdam excellentia; tam
charitati, quam gratia; communes, quse tamen ex ipsa gratia
potius derivantur. — VIII. Hinc solvitur quiestio de gratiae
subjecto ir,6

INDEX FIERI M AN AI A I IUI

803

ARTICULUS TERTI t '•

Generalis conspectus doctrinae de essentia et effectibus gratiir

1. Gratia est vera participatio natur» divina). II scriptura
doctrinam illam manifeste praedicat. — III. SS 1'nlri", minloni
doctrinam vivide exprimunt. — IV. Ratio I hcologlcu

V. llinc perfecte intelligitnr organismus supernnl uriill*

VI. Effectus gratiae sanctificantis. — VII. Do flllullonc mlnp
tiva. Status quaestionis. — VIII. Prima conclusio : Per grallnrn
sanctificantem constituitur homo filius Dei adoptivus.

IX. Secunda conclusio : Filiationem divinam formaliter nobis
confert, non persona Spiritus Sancti, nec praecise habitus clui
ritatis, sed ipsa gratia sanctificans, vi quidem intrinseca c! non
solum ex pacto Dei extrinseco. — X. Corollaria. Primum corni
larium : Implicat hominem constitui Dei filium adoptivum
absque gratia sanctificante. — XI. Alterum corollarium : .Ius
tos Veteris Testamenti fuisse vere lilios Dei adoptivos, licet
non in statu filiorum, XII. Tertium corollarium : Filiatio
adoptiva non est propria alicui persona;, sed communis loti
Trinitati, licet apprpprietur Spiritui Sancto IBb

ARTICULUS QUARTUS

Dc inhabitatione, ad quam terminatur gratia sanctificans

1. De praesentia communi SS. Trinitatis in omnibus rebus. —

II. Conclusio : Ratione gratia; sanctificantis personae divina;

fiunt in anima justi intimo praesentes, non solum dona creata
ipsi infundendo, sed etiam personaliter in ea habitando. —
1° Probatio ex Scriptura. 111. 2° Probatio ex Traditione ca-
tholica. — IV. Rationes theologica; qua; simul et factum et mo
dum praesenti» substantialis ostendunt. — V. Probatio qum
nititur notione chnritatis prout est amicitia perfecta. VI.
Probatio qua; desumitur ex notione cognitionis supernaturalis
prout respondet charitati. — VII. De effectibus habitationis
SS. Trinitatis. — VIII. Quomodo habitatio sit toti Trinitati
communis. — IX. Habitatio conveniebat etiam justis Vote
ris Testamenti. X. Quid a nobis exigat tantum Dei donum
in vita nostra 172

ARTICULUS QUINTUS

Nonnulla corollaria dc dignitate gratiae sanctificantis

i. Qua ratione gratia Deum participet. — II. Dari noquount plu
res species grati* sanctificantis essentialiter distincta;, -

III. Gratia sanctificans est simpliciter et in esse physico prffis-
tantior quovis alio ente supernaturali creato, etiam charitate

304

INDEX RERUM NAALYTICUS

ol lumine gloriae. — IV. « Bonum gratiae unius majus esi. quam
bonum naturae lotius universi ». — V. Per gratiam sanctifi-
cantem efficimur divites supra modum 183

QU/ESTIO QUARTA
De divisione gratiae

A RTICU1.US ERIMUS
De (jraliat divisionibus quas tradit S. T liomas

I. Divisio gratiae in gratiam gratum facientem et gratiam gratis
datam. — II. Divisio gratia in operantem ot coopcrantem. ~r- ,
III. Difficultas quaedam solvitur. IV. Divisio grati* in
praevenientem et subsequenl.em. V. Hinc suggeritur alia
divisio in gratiam excitantem et adjuvantem. — VI. Mani-
festum est gratiam gratum facientem esse gratia gratis data
multo excellentiorem 185 i

ARTICULUS SECUNDUS

De exi sterilia gratiae sufficientis et efficacis

I. Status quaestionis. — II. Errores de gratia sufficienti. —
III. Doctrina catholica. — IV. Probatur existentia grati*
sufficientis ox Scriptura. — V. Doctrina SS. Patrum. —
VI. Documenta ecclesiastica de gratia sufficienti. — VII. Ra-
tiones theologica-. VIII. Datur gratia efficax. — IX. Gratia
efficax nullam infert homini necessitatem, sed sub ejus influxu
integra manet libertus 189 -

ARTICULUS TI-.RTIUS

De natura gratiae sufficientis ejusque distinctione
a gratia efficaci.

I. Duplex classis generalis opinionum. — II. Gratia sufficiens sensu
molinistico. — - III. Gratia sufficiens in alia theoria, pr*ser- |
Lim thomistica. — IV. Prima conclusio : Grati* efficacia nequit
ab extrinseco repeti. — V. Diversas theorias de efficacia gratias
ab intrinseco. — VI. Secunda conclusio : Effice ia gratia? '
non est repetenda ex delectatione victrici indeliberata, nec ex
sua congruitatc cum dispositionibus, neque ex complexu et '
abundantia auxiliorum, neque demum ex quacumque vi mora-
li tantuin. — VII. Tertia conclusio: Efficacia grati* repetenda
est dispositive quidem ex motione morali ; proprie autem et ,
forinaliter ex pramiotione physica. — VIII. Quarta conclusio :
Grati* efficacia non importat solum pr*motionem physicam ad
bonum in communi, sed et pr*doterminationem physicam ad

INDEX RERUM ANAI.YTTCUS

singulos actus. — IX. De alia expositione grati* sufficientis et
efficacis quam tradunt plures Thomist*. X. Critica. —
XI. Pro solutione difficultatum. — XII. Concludamus verbis
Benedicti XIII 196

QU/ESTIO QUINTA
De Causa Grati*

ARTICULUS PRIMUS

De causa gratia: efficiente

I. Gratia secundum quatuor genera causarum inspicitur. II.
Conclusio : Nulla creatura, quantumvis perfecta, ne Chrltdi
quidem humanitas, potest esse causa principalis efficiens grn
I,ia>. — 111. Quomodo producatur gratia. — IV. Gratie non
creatur. — V. Nec concreatur gratia. — VI. Sed educitur
de potentia obedientiali nnim* 21,1

ARTICULUS SECUNDUS

De causis gratiae prout sunt ex parte hominis
scilicet de dispositionibus r.l de inaequalitate grati -e

1. Duplex error quem excludit doctrina nrt. -2. - II. De conne-
xione pr*parationis cum infusione grati*. — IU- Hinc in-
telligitur dictum S. Scriptur* : « Perditio tua, Israel, tantum
modo in me auxilium tuum. — IV. De inaequalitate gTati*.
Errores. — V. Dc fide est gratiam in eodem posse augeri et
in diversis inaequalem esse, majorem in uno quam in alio: non
est quidem ex parte finis ad quem ordinatur, sed ex parte sub-
jectorum in quibus recipitur. — VI. De certitudine grati*.—
VII. Doctrina lldei. — VIII. Doctrina communis. — IX. Po-
test tamen conjici certitudine quasi morali

ARTICULUS TERTIUS
Dr distributione gratias

I. Breve totius doctrina- compendium. — II. Justis omnibus ur-
gente pr*c«plo confertur gratia proxime ve) remote sufficiens
qua valeant peccata vitare cl. pr*copta servare. — 111. Pecca-
toribus omnibus, etiam obe*catis «t odburatis, dantur pro loco
et tempore graLi* proxime vel remote sufficientes, quibus pos-
sint tum a peccatis commissis resipiscere tum nova peccata
pnecavere. — IV. Infidelibus omnibus etiam negativi» dantur
pro tempore et loco grati* proxime vel remote sufficientes. —
V. Etiam infantibps Deus quantum est ex se sufficientia pra--
parnvit media ad salutem

soc

INDEX HERUM ANALYTICUS

QUESTIO SEXTA

De Gratiae effectu, qui est justificatio

ARTICULUS PRIMUS

De vera justificationis notione ei indole

1. Diversae acceptiones. — 11. Vera notio prout ex hoc articulo
colligitur. — III. Corollarium contra Novatores : vora deletio
peccatorum. — IV. Notetur vis argumenti S. Thom®. — V.
Cur remissio peccati denominetur a justitia potius quam a
tide vel charitate 230

ARTICULUS SECUNDUS

De modo quo fil justificatio, scilicet per infusionem gratia;

1. Errores Novatorum. II. Conclusio : Justificatio impii non
(It per solam Dei aut Christi justitias imputationem, nec per
solam remissionem seu non imputationem peccatorum, sed
per verum donum intrinsecum et animae infusum, scilicet
gratiam sanctificantem, qua homo justus formaliter constitui-
tur. — III. Qu® fuerit evolutio doctrinas catholicae de justifi-
catione in Traditionis decursu. — IV. Quaestio scholastica :
utrum sola gratia sanctificans formaliter justificet. — V.
Utrum do potentia Dei absoluta Heri possit justificatio per
solum favorem Dei extrinsecum, vel per solos actus charita-
tis et contritionis, absque gratia sanctificante. — VI. Utrum
tandem peccatum mortale et gratia habitualis possint, de
potentia Dei absoluta, in eodem subjecto simul consistere . 234

ABTICUl.US TERTIUS

De dispositionibus ad justificationem requisitis

1. Ordo materias. — II. De multiplici Novatorum errore. —
III. Necessitas dispositionum. — IV. De vera indole fidei ad
justificationem requisitio.— V. Sola fides non sulTicit ad justifi-
cationem sed ali® requiruntur dispositiones. — VI. Vera
conversionis psyehologia. — VII. Utrum vero debeant omnes
illi actus explicite et distincte elici. — VIII. De detestatione
peccati. — IX. De remissione peccati. — X. An justificatio
fiat in instanti. — XI. Prima conclusio : .Justificatio secundum
se, prout dicit grati® infusionem et peccati remissionem fit
in instanti. — XII. Secunda conclusio : Justificatio prout
importat dispositiones qu® in adultis requiruntur, fit ordinarie
successive ; potest tamen fieri in instanti. — XIII. De naturali
ordine eorum qu® ad justificationem concurrunt 242

INDEX RERUM ANALYTICUS

807

ARTICULUS QUARTUS

Justificatio ex parte Dei consideratu

I. Ex parte modi agendi creatio est majus opus Dei quam justi-
ficatio. — II. Ex parte ejus quod 111. majus opus est justifica-
tio impii quam resurrectio mortui vel creatio coeli et terr®. —
III. Menti sunt alte infigenda aurea verba S. Doetoris :<■ Bonum
grati® unius majus est quam bonum natur® totius universi. '.
Secundum quantitatem absolutam glorificatio justorum est
majus opus quam justificatio impiorum ; quantitate autem
proportionis majus est donum grati® justificantis impium quam
donum glori® beatificantis justum. — V. Justificatio, licet
semper mirabilis sit, prout tamen fit communiter, non est mira-
culosa. — VI. Quomodo sit intelligendurn assertum S. Doctu-
ris : « Quia NATURALITER anima est grati® capax.

VII. Concludendum: 250

QUASSTIO SEPTIMA
De altero gratias effectu, qui est meritum

ARTICULUS PRIMUS
De existentia et conditionibus meriti

I. Triplex valor in operibus justi. — II. Definitio meriti. —
III. Conditiones meriti ex parte operis. — IV. Conditiones meri-
ti ex parte operantis. Requiritur 1° status vi®. — V. Requi-
ritur 2° status grati®. VI. Ratio qua S. Thomas probat
requiri gratiam ail merendum. — VII. Conditiones ex parte
pr®miantis. — VIII. Errores do merito. — IX. Doctrina catho-
lica. — X. Conclusio : Potest homo per opera qu® ex gratia
fiunt vere et proprie a Deo mereri, ita ut merces conferatur
titulo justi II® (listriliutivro, qu® tamen modum habet justiti®
commiitativ®. XI. Hinc explicatur diversitas meritorum
et pr®miorum. XII. Meritum hominis justi est de condi-

ARTICULUS SECUNDUS
De principio meriti

I. Gratia est principium meriti per charitatem magis quam per
alias virtutes, ita tomen ut actus aliarum virtutum sint etiam
meritorii ex imperio charitatts. — 11. Utrum actus aliarum vir-
tutum possint esso meritorii vitm mlernre absque charitatis
imperio seu influxu saltem virtuali. — III. Conclusio : Ad

*

808

INDEX RERUM ANALYTICUS

omnem actum meritorium requiritur charitatis influxus sal-
tem virtualis, qui nempe importat actum praecedentem vir-
tute perseverantem. — IV. De facto omnia opera bona in
justis imperantur a cliaritate, et actus qui non imperantur
deficiunt a recto : hinc habentibus chnritatem omnis actus est
meritorius vel demeritorius. — V. Conclusio practica pro vita
spirituali. — Difficultas de imperfectione 267

ARTICULUS TERTIUS
De objeclo el extensione meriti

I. An detur meritum respectu primas gratia;. — II. De merito
unius hominis repoctu aliorum. — III. Utrum homo possit
sibi mereri reparationem post lapsum. — IV. Augmentum gra-
tia; et charitatis cadit sub merito de condigno, — V. De momen-
to quo augmentum gratiae confertur. VI. De merito respectu
prima glori®. — VII. Quid respectu perseveranti® finalis. —

VIII. Utrum saltem sub merito congrui cadat perseverantia. —

IX. Quoad bona temporalia. - - X. De gratiis actualibus. 271

TRACTATUS DE VERBO INCARNATO
ET HOMINUM REDEMPTORE

QUASSTIO PRIMA
Do Convenientia Incarnationis

ARTICULUS PRIMUS
De ipsa Incarnationis convenientia

I. De vero Incarnationis conceptu veraque definitione. II. Pri-
ma conclusio : Existentia, convenientia, possibilitas Incar-
nationis, non possunt solo rationis lumine apodictice demons-
trari. — III. Secunda conclusio : Nec supposita revelatione
potest Incarnatio positive et apodictice probari, demons-
tratione quffi evidentiam intrinsecam pariat. — IV. Tertia
conclusio : Ad factum quod attinet, certum esL Incarnationis
mysterium non fuisse extra religionem revelatam a philo-
sophis ethnicis cognitum. - V. Quarta conclusio : Humana
ratio, suppositis revelatione et factis supcrnnturabilus, potest
probare Incarnationem esse evidenter credibilem ; rem ipsam
aliquatenus ex analogiis suadere ; et difficultates congruenter
solvere. — VI. Quinta conclusio : Convenientissiinum ruit
Deum incarnari. ' Vlt. Solvuntur difficultates 281

ARTICULUS SECUNDUS

De Incarnationis necessitate

I. Errores do necessitate absoluta. II. Errores dc necessi-
tate hypothetica. - III. Etiamsi velit Deus hominem repa-
rare, non est simpliciter necessaria Incarnatio. — IV. In
hypothesi qua voluerit Deus condignam pro peccato mortali
satisfactionem exigere, necesse omnino est ut Deus naturam
rationalem creatam assumat. — V. Prima demonstratio. -
VI. Secunda ratio, quffi pro omni ceconomia omniquo hypo-
thesi valet. — VII. Solvitur diflicultas. — VIII. De aliis
modis proponendi argumentum. — IX. Aliunde nequit Deus
in propria natura satisfacere ; sed solum si naturam ratio-
nalem creatam assumat. — X. Qu®nam natura possit a Deo
assumi in ordine ad satisfactionem. — XI. At, si de possibili-
tate metaphysica ad ordinem rcalem fiat gressus, liquet
necessariam esse assumptionem liuman® natur® ad hominis
reparationem. - XII. Doctrina Patrum de necessitate Incar-
nationis ad hominem reparandum. — XIII. Corollarium pieta-
tis ex S. Ephrffim . — XIV. Ex Pio XI 295

INDEX RERUM ANALYTICUS
ARTICULUS TERTIUS

De, Incarnationis moliro

I. Status quastionis. — n. Sententias. III. Conclusio • Vi
prassentis decreti Incarnatio est a Deo ad humani ceneris
nT^rnT™ 'ta ordinata, ut, homine non peccante, Verbum
De. non luisset incarnatum. — IV. Expenduntur textus qui
ab adversariis afferuntur. — V. Fundamenta scriptunst?ea
sententiie thomistic®. — VI. Doctrina SS. Patrum — VII
Ha t.o theologica. VIII. De sententia Suareziana. - XI.'

" untur difficultates. — X. Concludimus. - XI Fide
ceTtum est. venisse Christum ad delendum omnia peccata ;
principalius tamen venit ad delendum originale. — XII Exis-
tente solo peccato originali, sine actuali, fuisset Incarnatio
m praesentis decreti, XIII. F.xistente solo actuali peccato
«ne originali, "° n lieicL ln,iirn;l,io 'i prassentis decreti. —
fhcsi - \v m S| fmSSel ' oeconomia salutis in illa hypo-
nit Coroll!lri '' P*elatis. - XVI. Conveniens non

leni in 1 , . VCn,r0 p " ncipio 'emporis, sed tantum in

llemtudnu. temporis. XVII. Incarnutio non debuit dif-

ferri usque ad finem mundi .

QUESTIO SECUNDA
De Modo Unionis Verbi Incarnati

ARTICULUS PHIMUS
Dc ipsa unione hypostatica

I. Diversi errores de Incarnatione. - II. Quastio hic solvenda. -

one .wn "?", 18 subsl a ' lli « lis - - 'V. De unione personali et

imnelil Jw a h~ X' E r ror qui unionem substantialem

mpetit. — VI. De llde est unionem naturae divinae cum natura

huinanaesse sut^tanfudem, -VII. Solvuntur difficultates. -
III. Alter fidei articulus est unionem substantialem in Christo
non esse monophysieam. _ Errores. - IX. Du® sunt in Christo
naturae, quae etiam post Unionem remanent integrae et perfectae.
. Ar gunientatione S. Thom® excluduntur omnes diversa?
forrn® monophysismi. — XI. Solutio ergo catholica est unio-
no!c^ r 1° na e , m ' ~ XU ' ln Incarna tione unio substan-

dimcuitates. - XIV. Textus S. Ephram Syri, quibus tola
bdur t lS ° ec '° n0n,,a plenissime et Pulcherrime descri-
323

INDEX RERUM ANALYTICUS

811

ARTICULUS SECUNDUS

De formati constitutivo unionis hypostatica:

I. Prasuppositu. — II. De notione historica personte. III. De
notione philosophica suppositi et personae. — ln quibus
conveniant scholastici. — IV. in quo reponatur dissensio
inter scholasticos. — V. De prima sententia. — VI. De alus
formis quibus proponitur praefata theoria. — VI 1. De secunda
sententia. - VIII. De tertia sententia. — IX. De quarta
sententia. — X. Eligitur ultima sententia. — XI. Aniinod
versio generalis

ARTICULUS TERTIUS

Cetera yuce unionem ei proprietates unionis spectant

I. Licet persona Christi sit in se simplicissima, post .Incarnatio-
nem tamen, cum in duabus naturis subsistat, dici potos!,
composita. — 11. In Christo anima fuit vere ot substantialiter
corpori unita. — 111. Do formula « dure na turre et Iros subs-
tanti® ». — IV. Utrum unio natur® divinre et humana? sit
aliquid creatum. V. Quomodo unio distinguatur ab assump-
tione. — VI. Utrum assumptio humante natur® ad personam
Verbi divini sit una eademque reuliter actio cum creatione
anim® et productione humanitatis Christi. — VII. Unio
Verbi cum natura humana, ex parte eorum qu® conjunguntur
non est maxima, ex parte vero ejus in quo conjunguntur est
maxima inter uniones creatas. VIII. Utrum unio duarum
naturarum in Christo sit facta per gratiam ,-u

ARTICULUS QUARTUS

De. causa meritoria Incarnationis

1 Quastiouos solvenda*. — II. Errores de merito Christi.

III. Doctrina catholica. — IV. Controversia quadam.

V. Quoad circumstantias Incarnationis quid meruerit i.lins-

t, u8 vi. Nullius hominis opera mereri possunt Incarnutio

nem de condigno. VII. De congruo tamen sancti patres,
nempe justi quibus facto fuit specialis revelatio Messi® luturi,
meruerunt Incarnationem et quasdam ejus circumstantias.
VIII. De merito II. Virginis Mari®

ARTICULUS QUINTUS

Complementum doctrinae de unione hypostatica

I. De causa physica Incarnationis. — II. Hinc qu®ritur de super-
naturalitate’ unionis hypostatica. — II. Conclusio : Gratia
sive unionis sive, habitualis non fuit in Christo naturalis quasi

812

INDEX RERUM ANALYTICUS

, I ,", , Ura ' * luman ® exorta; sed dici potest, natu-
i.ihs il upljci titulo : et quia procedit a natura divina Christi
I.t quia illam a nativitate habuit. — IV. Unio Incarnationis
est simpliciter et absolute ac singulari titulo supematuralis. —
\ . Inde colligitur gratiam unionis esse potissimum douuin quod
possit. Dens creatura? largiri. - VI. Ultima unionis hypostaticae
piopnotas est indissolubili tas. — VI I. Pietatis corollarium 36^

QUESTIO TERTIA

De modo unionis ex parte Personte assumentis

ARTICULUS ERIMUS

Ulrum Persona Divina e.i Natura Divina possint assumere.

1. Persona ■ finita nequit assumere. — II. Porson» divina; pro-
priissime convenit assumere noturam creatam. — in. Sol-
vuntur dimeultabis. — IV. Licet assumere primo et proprie
conveniat personae divinae, secundario tamen et ipsi natura-
— V ‘ De celobri rormula : « UNA NATUR \
r E „™’ INMHNATA. VI. Utrum, «b.iact.pSo-
tiqI itato per intellectum, natura possit assumoro 375

AKTICUI.US SECUNDUS

Ulrum possint ptures personae assumere
et ptures naturae assumi

I. Una persona divina potest naturam creatam assumere, quin
assumant alne personae. - II. Quaelibet ex personis divinis
potest naturam humanam assumere. — IU. In illa ermi
lypothesi filiationem nostram ndoplivam a singulis personis
reciperemus. — IV. Aliquid specialiter notandum de Patre.
— V. Quauiam regulae loquendi. — VI. Non est impossibile
divinis personis ut duas vel tres assumant unam numero
naturam humanam, licet impossibile sil. ut assumant unam
personam humanam. VII. 1 „ hac porro hvpothesi non
essent, tres homines sed unus homo. — VIII. Una persona
divina potest plures naturas humanas simul assumere. —

, n ,iac hypothesi in qua supponiLur persona divina plures
naturas humanas assumere, esset unus Homo-Deus. non plures
Hommes-Deus 3f! o

ARTICULUS TERTIUS

De majori convenientia incarnationis Filii

1. Sola persona Filii humanam naturam assumpsit; et conveni-
enussimum quidem fuit personam Filii incarnari. — II. Alia;

INDEX RERUM ANALYTICUS

congruentias. — III. De formula : « UNUS DE TRINITATE
PASSUS EST

QUASSTIO QUARTA
De modo unionis ex parte assumpti

ARTICULUS PRIMUS

De Natura assumplibili

1 Nolio assumptibilis. — II. Accidens non potest assumi iimnr
diate ad subsistentiam divinam. IU- Quffilibet aubatuntlii
creata, etiam incompleta, qua; potest saltem divinitus exis
tore in seipsa, csl assumptibilis a persona divina. IV. .
spectetur congruentia absoluta, sola natura prodita intrl
lectu et voluntate est assumptibilis. — V. Si vero spectri, m
congruentia perfecta, convenientius fuit naturam humanum
[jraf alia qu.Lmquo ™«,„ni. VI. Pili™ D,»» »l>
iec assumere potuit humanam personam. — VI 1. Solvunt »
difficultates. - VIII. - Non est proprie dictum quod !•

Dei assumpsit hominem ... - IX. Filius Dei nec assumpsit
uec assumere potuit naturum abstractam nb omnibus m i
viduis' — X. Non fuit conveniens Verbum assumere naturum
in omnibus individuis. - XI. Decebat Filmn, De. humana...
naturam assumere ex stirpe Ad»

ARTICULUS SECUNDUS
De integritate Naturae assumptae

I FlTOre8 _ n. Christus, non umbratile, sed verum corpus
assumpsit. - III. Corpus Christi non fuit e oceto ullutum
aut ex materia aerei, confectum, sed est s.m.le nostro, ex
Smo .t r.onBtans. - - IV. 9mm <io„n ex „ ;

-VI Pili,,.

V. Filius Dei una cum carne assumpsit animam. VI. I ilms
Dei etiam intellectum scu mentem assumpsit. — V L
perfectione anima; intellectiva; m Christo. — Vlll. 1. elutis
conclusio

ARTICULUS TERTIUS

De ordine ipw di verne partes Naturae Humana
a Verbo assumuntur

I. Ratio et utilitas quaestionis. - II. Verbum carnem assumpail,

mediante anima, scu ratione anime, quatenus corpus es
anima informatum; nor. autem eo sensu quod anima M

® - INDEX RERUM ANALYTICUS

viii.-.uhun unionis Verbi cum carne, quasi caro uniatur me-
diale dumtaxat. — III. Sicut carnem mediante anima ita
animam, seu potentias inferiores, per mentem et intellectum
assumpsit Filius Dei. - IV. Anima fuit simul tempore cum
“ assumpta. — V. Caro C.liristi non fuit prius assumpta
quam anima? unita. - VI. Utrum Verbum assumpserit
partes nostra naturae mediante toto. — VII. Conclusio In
tn! nm 'I !'!' 0 " 18 ; lcleoqll ° simpliciter prius fuit assumptum
viiTpt n P M 68 ; secus vcro in ordiue exocutionis. -
", I ' "“« Dei humanam naturam non assumpsit mediante
giatia. — ix. Solvuntur difficultates 413

QU/ESTIO QUINTA
De Gratia Christi

ARTICULUS PRIMUS

De Gratia unionis in Christo

I. An gratia unionis sit formaliter sanctificans. — II. Argumen-
tum scripturisticum. — 111. Traditio patristica. — IV. Ratio
theologica. V. Solvuntur difficultates. — VI. Goncluden-
tUm 420

ARTICULUS SECUNDUS
De exi st entia Gratia: creato: in Christo '

i. Doctrina catholica. — II. Rationes theologica? S. Thomte, —
HI. Duplici ergo titulo necessaria est gratia creata habi-
” • Gral ! a sanctificans sequitur gratiam unionis,

non tanquam proprietas physica ab ipsa dimanans, sed ner
resu tantiam MORALEM seu pro,*.? congruentiam maS-
m.un. — V. Solvuntur difficultates. — VI. Triplex corolln-
" Um 426

articulus Tertius
De Virtutibus cl Donis in Christo

1 . Principia qumdani certa. — II. De virtutibus moralibus. —
111 . Aon potuerunt esse in Christo virtus fidei nec virtus spei.
— IV. I\on fuil nec esse potuit in Christo virtus pceniten-
t iaj v. Demum excluditur a Christo continentia illa imper-
lecta quie motus deordinatos cohibet. — VI. In Christo
luerunt excellentissime omnia dona Spiritus Sancti. —
VII. Solvuntur difficultates. — VIII. Fuit in Christo donum
timoris secundum quod reverebatur supremam Dei majes-

1NDEX RERUM ANALYTICUS

815

tentia

ARTICULUS QUARTUS

De Gratiis (/ratis datis in Christo
prophetife. — IV. Differentia attendenda

ARTICULUS QUINTUS
De /i lenitudine Gratio: in Christo

I. Plenitudo extensiva et mlcnsiva. -— 1 1- U " 1 "< nl

tudo gratia? tam mfensiva quam cxtenw ^ Comlnsiu

it:

subjectiva potest competere ' 1 ’ 1 S 'J A N T | i„ ple...

simpliciter infinita ; gratia vere ^ hatatualto ... » « ' , mn

:;s

rationem gratum - .VII. . U “^ Ua g lmbilua , i9 in Christu.

atumtis fine prj» enU d ! v ^ 1(> ;7^ ,1 i , ^ 1 £ ! t ' ‘ nS,'l.y!E
ordinaria, nequi it ^ -t sensu intelligcndn alni

“ ucJ : « £

l as, non ordine quidem temporis, sed ordine natui a

ARTICULUS SEXTUS

De Gratia Capitali

Feclesia — VII. Christus secundum totam suam humi ‘J •
tem, animam et corpus, est hominum caput . 5 .,

animas, sed etiam quoad corpora. — VI II. (.hustus ,

S 16

INDEX RERUM ANALYTICUS

n p U ,!L'r^ nUm ; sed divers0 « radu diversaque ratione. -
Itu n ZmS COntr °, versia - ~ x - Aristus ut homo est vere
XI P f-rfl L ; sed minus P erfecte quam hominum. —
■ 1 g0ria es sentialis angelorum non procedit -i

il em oumn t.T-f i 1 ', Eod . e,n i“* concluditur graUam es 8 e n-

a «51»

sed ratione Z<£Xn~ x\v l,abitUaH '

dum interiorem influxum, est proprium Christi ess? Tutem

petere ^ofS “ n * ® xleno, ‘ ei " gubernationem aliis etiam com-
peteu potest, differenter lamen a Christo. — XV Diabolus

secujidum StSS s ~

rmSitl aI ;eXSrem Um nW !°.T W ’ ne ° inflUXU ’ sea

• • 44 S

ARTICULUS SEPTIMUS
De < ‘rati is Aditalibus in Christo

L !l n m ti Uni^hvnoSr!: Ur f pr0batur s<mLe * dii * affirmativa.
Christi* "™Per onim»

S? enrnn 8l ' lbnl ' ~ V1 ‘ Diffei, °“t ia attendenda. - V. Pie-
tatis corollarium .

475

QU/ESTIO SEXTA
De Selenia Christi

ARTICULUS PRIMUS

Doctrina catholica de Scientia Christi
Infallibili et Universali

' E^oros prfflcipui. - H Apud veteres. - IU. Apud recenlio-

IV. De fide est in Christo fuisse tum divinam Ium
humanam scientiam. - V. Doctrina est caU.ofica ad Si

hKbilem pe ' "v ." S ’n SC ', Cn li0ni hu " iana,n Christi esse proprie
infallibilem. — VI. Declarationes Ecclesia?. — VII Probatur

eXC,Udere Pro »«8 errorem.
Chr s o hlii , hodie omnino tenenda nullam fuisse in
Clirislo homine ignorantiam, sed cognovisse animam Christi

netx ?nr e nuit"r ,tiS H 0mn : a «******« P™sent£ et Sura

X Wn l' , , J ' d ' e ’ ~ IX ' Tl '«ditio catholica. —
XH 7w chnstologica . - XI. Documenta ecclesiastica. -

metatioMar-r T XIIL Q lias sit ergo inter-
pretatio Mar,i. — XIV . Decretum S. Officii 47 -

INDKX RF.RUM ANALYTICUS

817

ARTICULUS SECUNDUS

De existenlia Scicnlite beatur in Anima Christi

I. Principium S. Thunne. II. Sensus eiilbolieus. III- Pro-
batio ex Evangelio. IV. Demonstratio efllcux ex 00 quod
Christus fuerit ab initio conscius suie divinitatis, seu sute
unionis cum Deo. — V. Rationes I heologico-. VI. Con-
cludendum landcrn doctrinam illam esse hodie omnino tenen-
dam. — VII. Scientia beata in anima Cliristi non ollle-il ope-
rationi naturali * 1 -' 1

ARTICULOS TERTIUS

Dr existenlia Scient iue infusa; in Anima Christi

1. Genuina notio scientia? in fuste. — 11. Qureritur utrum illa
scientia por se infusa fuerit Christo concessa. III. Argu-
mentum scripturistieum. IV. Rationes congruentia?.

V. Hinc Christus et Adiimus ratione seientice comparantur.

VI. Animadvertendum ,l,y

ARTICULUS QUARTUS

De existenlia Scientia; acquisitio in Anima Cliristi

1. Sententia?. II. Fundamentum seripturisticum. HI- Ra-
tiones theologicas. IV. Cur non debuerit Christus habere
ab initio scientiam por accidens infusum. V. Hinc etiam
eruitur ratio cur scientia- per se aequisibiles infunderentur
Adamo, non vero Chrisl o 5(13

ARTICULUS QUINTOS

De objecto ex extensione Scientia ? beatae in Clirislo

1. Anima Christi divinam essentiam non comprehendit. - II. Con-
clusio : Per scientiam beatam cognoscit anima Christi omnia
prtesentia, praterita et futura, et qua?cumquc. sunt in potentia
creatura?; non tamen omnia qua? sunt in potentia Dei. —
III. Utrum anima Christi cognoscat infinita. IV. Conclusio :
Anima Christi per scientiam beatam non cognoscit infinita
in actu, beno tamen infinita in potentia. — V. Quomodo
vero possit anima Christi cognoscere actu qua? sunt infinita
in potentia. — VI. Omnia qua? anima Christi cognoscit m
Verbo videt, non lanium habitu et successive, sed actu et
simul. — VII. Anima Christi essentiam divinam clarius et

perfectius intuetur quam alia creatura. — VIII. Quadam
notatu digna. — I X. Pietatis corollarium 507

S18

INDEX RERUM ANALYTICUS

ARTICULUS SEXTUS

De objecto, extensione et indole Scientia: infusae in Christo

I. Sententiae. II. Conclusio : Scientia infusa Christus omnia
praeter essentiam divinam novit, conceptu tum quiddita-
tiyo tum comprehensivo. — III. Mine colligitur objectum
scientiae per se infusas in Christo esse ens creatum prout est
in se supernaturaliter cognoscibile. - IV. Futura etiam libera
et contingentia, quia spectant ad Christum judicem ac domi-
num omnium, cognoscuntur per hanc scientiam. — V. Scientia
infusa attingit pariter infinita in potentia. — VI. Christus po-
tuil pro libitu suo uti scientia infusa vel absque conversione
vel cum conversione ad phantasmata. — VII. Scientia infusa
anima? Christi non fuit discursiva quoad acquisitionem; quoad
usum autem, licet non fuerit discursiva ex necessitate, potuit
tamen, pro libitu Christi, esse discursiva. — VIII. Scientia
Christi infusa, quantum ad modum cognoscendi, est inferior
scientia angelorum : sed aliunde est multo excellentior : tum
intensi ve, epioad certitudinem, tum extensive, quoad cognito-
rum multitudinem. — IX. Scientia Christi infusa non fuit
semper in actuali consideratione omnium ad quas poterat se
extendere : sed fuil habitualis et poterat Christus ea uti quando
volebat. X. Scientia Chrisli infusa, licet fuerit per diversas
species intelligibiles distincta, fuit tamen unus specie habitus.
— XI. Ex doctrina D. Thomte lvucusque exposita eruitur
species infusas uni ime Christi esse speciebus angelicis infe-
riores secundum quid, quatenus sunt magis particulares;

sed simpliciter perfectiores multiplici ex capite. — XII. Pie-
tatis corollarium 514

ARTICULUS SEPTIMUS

De objecto, extensione et indole Scientia i acquisita: in Christo

1. Sententia 1 . — 11. Conclusio : Per scientiam acquisitam intel-
lectus Christi, quando ultimum progressus terminum habuit,
cognovit omnia qua? naturaliter cognosci possunt per actio-
nem intellectus agentis. — III. Quo processu devenerit Chri-
stus in cognitionem omnium rerum qua? per intellectum agen-
tem sciri possunt. — IV. Suppositio quorumdam theologo-
rum. — V. De progressu in scientia acquisita. — VI. Conclusio :
Christus iu scientia acquisita VERE secundum habitum pro-
fecit : in scientia autem beata cl scientia infusa profecit
tantum secundum effectum et manifestationem. — VII. Non
conveniebat Christum ab homine aliquid discere. — VIII.
Christus ab angelis non accepit instructionem aut scientiam ;
licet accipere potueril quasdam angelorum ministeria et
officia. — IX. Pietatis conclusio 523

INDEX RERUM ANAI.YTICUS

8 EI

QU/ESTIO SEPTIMA
De Potentia anim® Christi

ARTICULUS PHIMUS

Praecipua capita doctrinae ile potentia Animae Chrisli

I. Status qutestionis et errores. II. Conclusio : Humanitas
Christi non habuit nec habere potuit omnipotentiam sim-
pliciter vel omnipraesentiam. — III. Differentia qua? viget»
inter communicationem omnisciontia? et communicationem
omnipotentiae. IV. Objicitur. — V. Quid de facto potuerit
anima Christi. VI. Prima conclusio : Anima Christi non
habet omnipotentiam respectu annihilationis. — VII. Se-
cunda conclusio : Secundum virtutem propriam, sive natu-
ralem sive gratuitam, potuit anima Christi operari omnes
effectus anima? humante convenientes. VIII. Tertia con-
clusio : Virtute communicata et tanquani instrumentum
Verbi potuit anima Christi operari omnes immutationes mira-
rulosas ordinabiles iu linem Incarnationis. IX. Anima
Christi secundum propriam virtutem non habebat respectu
sui corporis omnipotentiam : prout autem ha?c anima est
instrumentum divinitatis, ejus potestati totaliter subde-
batur dispositio proprii corporis. X. Quidquid absoluta
voluntate facere voluit animo Christi illud potuit, vel pro-
pria virtute, vel ul instrumentum Dei ; ea autem qua? voluit
conditionata aut ineilleaci voluntate non fuerunt semper
impleta. X 1 . Pietatis corollarium o2il

ARTICULUS SECUNDUS

Quaestio scholastica de causalilale inslruinentali
Humanitatis Chrisli

I. Quid sit hac de re certum. — II. Prac-i pu® scholasticorum
sententia?. — III. Non potuisse humanitatem Chrisli operari
physico effectus Incarnatione priores manifestissime liquet.
— IV. Quid testetur Sacra Scriptura. — V. Traditio catho-
lica. — VI. Sententia s. Thoma? certissima. - VI 1. Rationes
theologicas. — VIII. De effectibus in distanti vel post Ascen-
sionem patratis. IX. Solvitur difficultas lleri solita.

X. Hinc pulchrior apparel Incarnationis (sconomin -">37

820

INDEX RERUM ANALYTICUS

QUAESTIO OCTAVA

De defectibus corporis assumptis a Filio Dei

ARTICULUS PRIMUS

Pmcipua capita doctrina dc. defectibus corporis
assumptis a Filio Dei

I. Errores el opiniones. — II. Testimonia Scripturte et Tradi-
tionis. — III. Rationes theologic®. — IV. Licet Christus
, assumpserit corpus naturaliter seu necessario subditum
defectibus, non tamen COACTE, sed voluntarie et libere
mortem et alios defectus subiit : unde fuerunt isti defectus

necessarii secundum quid, simpliciter autem voluntarii.

V. Defectus illos corporales Christus non CONTRAXIT,
quasi ex debito peccati suscipiens, sed voluntarie assump-
sit. — VI. Christus non assumpsit nec assumere debuit OMNES
nostros defectus, sed tantum communes et inculpatos, qui per-
fectioni gratia? et scientia? non repugnant. — VII. Defectus
tamen omnes etiam particulares Christus sufficienter curavit,
assumendo naturam humanam, qua; est eorum causa mediata
vel immediata ■ 54 $

ARTICULUS SECUNDUS

Quadam subsidiarie exponantur de necessitate
moriendi cl de speciosa forma in Christo

1. Utrum ergo assumpserit Christus necessitatem moriendi,
ita ut mortuus fuisset Laudem senio, licet mors violenta illi
non fuisset illata. — II. De speciosa forma in Christo. —
III. Sententia communiter apud Patres recepta. — IV. Doc-
tores et Scholastici. — V. Non defuisse Christo pulchritu-
dinem corpoream suadent varia? congruenti®. — VI. Pieta-
tis corollarium . 554

QUA5STIO NONA

De defectibus animas a Christo assumptis

ARTICULUS PRIMUS

De defectibus anima qui ad peccatum
vel fomitem peccati referuntur

1. In Christo nullatenus fuit defeclus peccati sive actualis sive
originalis. — II. Immunitas a peccato originali. — III. Ra-
tiones qua? a Christo excludunt tum originale lum actuale

821

INDEX RERUM ANALYTICUS

peccatum. - IV. I 11 Christo fuit non solum impeccantia, sed
etiam vera impeccabilitas. — V. Utrum unio hypostatica per
se solam prasLat necessario impeccabilitalem absolutam. —
VI. Conclusio : Unio hypostatica vi sui absolutam impeccabi-
lilatem praslut. VI i. An fuerit aut esse potuerit in Christo
fomes peccati. VIII. Prima conclusio : Nullo modo fuit in
Christo fomes peccati neque iu actu secundo neque in actu
primo. — IX. Repugnat ABSOLUTE in Christo fomes peccati

sive in actu secundo sive in actu primo. — X. Pietatis corol-
larium 559

AHTICIILUS SECUNDUS

De aliis defectibus
qui ad ulres anima referuntur

i. De sensibililale et passionibus Christi. — 11. Prima conclusio :
Anima Christi fuit passibilis Lum passionibus corporalibus
tum passionibus animalibus. — IU- Secunda conclusio :
Passiones in Christo sunt similes nostris quoad substantiam ;
dissimiles vero quoad modum, seclusis nempe imperfectio-
nibus quae nostris adincrescunt. — IV. An illi motus in Christo
melius dicantur PROPASSIONES quam PASSIONES. —
V. Hinc fuit in Cluisto verus dolor sensibilis. — '1. Fuit
pariter in Christo vera tristitia, seclusa quavis imperfectione.
Vll. Fuit in Christo timor quoad malum futurum im-
minens, non quoad eventus incertitudinom. VIII. Fuil
in Christo admiratio secundum experimentaien» scientiam non
secundum alias. — IX. Fuit demum in Christo ira, non vitiosa,
sed per zelum

ARTICULUS TERTIUS

Utrum Christus simul fuerit viator el comprehenso/'

1 Ratio articuli. II. Conclusio : Christus fuit simul viator
et comprohonsor. III. De com possibilitate ulnusque.

IV. Non valet ratio contrarictatis. — V. Quod quidem

experientia humana confirmatur. — VI. Nec obstat ratio
redundanti®. VII. Pietatis corollarium 5 /L>

QUvESTI DECIMA

De modo loquendi in hoc venerabili mysterio

ARTICULUS PRIMUS

De communicatione idioinalum

I. Notio et definitio. 11. Admittenda est idiomalum communi-
catio. — III. Regulie in illis pradicationibus necessario ser-

822

INDEX RERUM ANALYTICUS

vanda;. — IV. Applicatio prsefatee doctrina;. — v. Hinc
triplex error excluditur. — VI. Plores exceptiones reco-
lend ® 578

ARTICULUS SECUNDUS

Praecipuae formulae expenduntur

1. Haec propositio : « Deus esi homo » vera est, non solum propter
' re ‘ r Y e ^, tutenl ’ sed eLiar " Propter praedicationis veritatem. —
— II. Vera quoque est propositio : Homo est Deus. - III. Licet
dicatur : Deus factus est homo, dici tamen proprie nequit ■
Homo /actus esi Deus. — IV. Diei vero potest : Votura humana
fuit deificato. — V. Christus proprie dici nequit : « Homo
dominicus »sed est Dominus. — VI. De cad eris formulis. . . 582

QUAESTIO UNDECIMA

De his quae pertinent ad unitatem in Christo
quantum ad esse, quantum ad voluntatem
et quantum ad operationem

UlTlCUI.US PRIMUS

De unitate in Christo quantum ad esse

I. Quid certum quidve controversum. — II. Prima conclusio :
Christus tam masculine quam neutraliter est unus et unum.
— III. Secunda conclusio : Unum est in Christo esse per-
sonale. — IV. Resumuntur breviter scholasticorum sen-
tentia.— V. S. T hornas in praesenti manifeste favet ultima
Sententiae. VI. Ratio hujus sententias praecipua 585

\lt l ICULUS SECUNDUS
De duplici voluntate in Christo

1. Errores. — II. Testimonia scripturislieu. —III. Documenta
ecclesiastica. — IV. Ratio theologica S. Thomse. — V. Prater
voluntatem rationis fuit in Christo voluntas sensualitatis,
id est appetitus sensitivus, qui, prout natus est obedire ra-
tioni, dicitur voluntas per participationem. — VI. Si voluntas
pro potentia sumitur, non fuerunt in Christo dus voluntates
humanas ; si autem pro actu, duplex fuit voluntas : thelesis,
voluntas ut natura, et boulesis, voluntas ut ratio 589

INDEX RERUM ANALYTICUS

828

A It T ICULUS T I! R T I U S
De Libertate Christi

I. Principium S. Tlionue. II. Fides catholica. — Ili. Pro-
blema olvendum. IV. Prima solutio. — V. AILcra solutio.

— VI. Tertia solutio. — VII. Quarta solutio. — VIII. Volun-
tas rationis semper fuit in Christo conformis voluntati divina*
in volito etiam materiali ; non autem voluntas sensualitatis
nec voluntas naturae. — IX. Nulla fuit in Christo volunta-
tum contrarietas et dissensio, nec inter voluntatem divinam
et humanam nec inter voluntatem rationalem et appetitum.

— X. Hinc apparet qua ratione fuerit agonia in Christo. —

XI. De conciliatione libertatis cum statu viatoris 595

ARTICULUS QUARTUS
De duplici operatione, in Christo

I.

Errores. — Principium S. Tlionue : In Christo humana natura
propriam habet |operationom, distinctam a divina opera
tione ; et similiter natura divina habet operationem proprium
distinctam ab operatione humana. — • 111. Doctrina c.athollrn.
— IV. De operatione TIIEAN DRICA. — V. Triplex ergo in
Christo est operationum genus. VI. Utrum in Christo sini

plures operationes humana* 00'-

ARTICULUS QUINTUS
De merito Christi

I. Exislentia meriti in Christo. — II. De merito Christi quoinl
seipsum. Duplex error vitandus. — IU- Doctrina enl hnlioii.
— IV. Dc merito Christi quoad uos. Principium s. Thnuuc.
— V. Testimonia scripturislica. — VI. Traditio cnlholira.
VII. Ratio theologica

QUAESTIO DUODECIMA

De his qua; conveniunt Christo
secundum habitudinem ad Patrem
et Patris ad ipsum

A II T I C U I. U S P R I M U S
De subjectione Christi

I. Sensus et status quffistionis. — II. Conclusio : Ciirist us secundum
naturam humanam est. Patri subjectus tripliciter : secundum
bonitatem, dispositionem seu servitutem, et obodienliam. —

824

INDEX RERUM ANALYTICUS

NDKX HERUM ANAI.YTICUS

82i)

111. Hinc solvitur quastio utrum Christus ut homo sit vere
servus Dei. — IV. Christus non potest dici subjectus sibi sim-
pliciter, sed cum addito : « secundum naturam humanam n 613

A R x I C U Ii U S SECUNDUS
De oratione Christi

II. Christo ut homini convenit orare. — II. Utrum vero Christus
nunc in ccelis oret pro nobis. — 111. Christo convenit orare
secundum sensualitaLem, non quasi oratio sit actus sensua-
litatis, sed quasi oratio sensualiLatis affectum oxprimat ut
ejus advocata. — IV. Conveniens fuit ut Christus pro se ora-
ret, voluntatis etiam deliberatas affectum exprimendo. —
V. Oratio Christi proprie dicta semper luit exaudita. — VI.
Specialis difficultas ex respons, S. Thomas ad 2 61fi

A R T 1 C U L U S T EHTIUS
De sacerdotio Christi

I. Notio genuina sacerdotii. II. Errores. — 111. Fides catho-
lica. — IV. Testimonia scripturistica. V. Testimonia pa-
tristica. — VI. Rationes theologicae : Christo competunt omnes
veri sacerdotii dotes. — VII. Doctrina catholica est Christum
esso non solum sacerdotem, sed etiam hostiam perfectam. —
VIII.— Prajdpua hujus fidei testimonia. — IX. Effectus potis-
simus sacerdotii Christi est perfecta remissio peccatorum et
quoad culpam et quoad poenam. — X. Christus non suscepit in
se effectum proprii sacerdotii. — XI. De setcrnil.ato sacerdotii
Christi. — XII. Qua ratione sacerdotium Christi sit secundum
ordinem Melchisedech. — XIII. Do formali constitutivo sacer-
dotii Christi cio

ABTICUUIS QUA R T U S
De adoptione Christi

1. Deo convenit filios adoptare, in quantum ex sua bonitate
admittit homines ad beatitudinis hajreditatem. — II. Adop-
tare convenit toti Trinitati, licet appropriari possit alicui
persona;. III. Adoptari in filium convenit soli creatura;
intellectuali vel rationali gratiam et charilatem habenti.—
IV. Utrum Christus ut homo sit filius Dei adoptivus. — Erro-
res et opiniones. — V. Prima conclusio : Christus ut homo est
Filius Dei naturalis, non adoptivus. — VI. Secunda conclu-
sio : Implicat absolute ut Christus dicatur adoptatus secun-
dum humanitatem vel secundum gratiam sanctificantem. 631

ARTICUl.US QUINTUS
De pnedestinalione Christi

I. Christus vere dicitur esse praedestinatus. — II. Subjectum et
terminus hujus pradestinationis. — III. Christus ut homo
praedestinatus est esse Filius Dei. — IV. Praedestinatio Christi
est nostra praedestinationis exemplar ; non quidem si consi-
deratur praidestinatio ut est actus Dei, sed ut est effectus el
terminus. — V. Praedestinatio Christi fuit nostra; prsedestinu-
tionis causa efficiens, non quoad actum Dei, ut jam dictum esi.,
sed quoad effoctum. — VI. Pietatis corollarium 63?

QU/ESTIO TERTIA DECIMA
De Adoratione Christi

Aimcui.us phimus
De cultu qui debetur Christo Homini

1'. Prsenotamina de vera cultus notione. — II. Errores. — Fides
Ecclesiae. — III. Probatio ex Scriptura. — IV. Probatio ex
Traditione catholica. — V. Ratio theologica. — VI. No-
tetur discrimen inter filiationem et adorationem. — VII. Doc-
trina S. Thornm in art. 2 641

ARTICULUS SECUNDUS
De cultu SS. Cordis .Jesu

I' .Promota mina. — II. Diversa; acceptiones cordis. — IU. Hinc
intelligi datur quodnam sil objectum, motivum et terminus
Illius cultus. — IV. Compendium et recapitulatio. — V. Im-
pugnatores SS. Cordis. — VI. Legitimum esse cultum illum
probatur. — VII. Pietatis conclusio. — VIII. Cor Eucharis-
ticum 647

ARTtC.Ul.US TERTIUS

De cullu Imaginum, Crucis et Reliquiarum

I. Multiplex in hac qumstione respectus est attendendus. — II.
Usus sacrarum imaginum est licitus et pius. — 111. Imo
cultus sacrarum imaginum est licitus et pius. — IV. Qua spe-
cie cultus sint imagines colenda;. — V. Eligitur et probatur
sententia thomistica. VI. De ipsa cruce Christi. — VII. De
cultu sacrarum reliquiarum. — VITI. Pietatis conclusio : de
signo crucis 653

HUGON.

TRACTATUS DOGMATICI, II. — 27 ■

826

INDEX RERUM ANALYT1CU.S

|

QUESTIO QUARTA DECIMA
De Mediatione Christi

ARTICULUS PRIMUS

Ulrum esse mediatorem Dei
cl hominum sil proprium Clirisli

I. Notio mediatoris. — II. Errores. — III. Fides catholica; —
IV. Ratio theologica. — V. Alii Larnen possunt esse media-
tores secundum quid, prout scilicet cooperantur ad unionem
cum Deo, dispositive vel ministerialiter. —VI. Speciali autem
ratione Beata Virgo diei potest et debet Mediatrix 661

ARTICULUS SECUNDUS

Qua ratione Christus
sil Meiliator Dei et nominum

I. Errores. II. Veritas autem catholica est requiri ad ratio-
nem Mediatoris naturam humanam, simul cum divina. — •
III. Ratio theologica. IV. Quapropter notio completa
Mediatoris nequit a notione Redemptoris praescindi' 6G5

QUA2STIO QUINTA DECIMA
De Redemptione a Christo peracta

ARTICULUS PRIMUS

De Redemptione per modum meriti et salis/actionis

1. De pleno et adaequato redemptionis conceptu. II. Prin-
cipia S. Thoinae de satisfactione Christi. — III. Doctrina
catholica de satisfactione Christi vicaria. — De illius con-
ceptus fonte et origine. — IV. Errores. — Doctrina Ecclesiae
— V. Ratio theologica. VI. Difficultas. — VII. De super-
abundantia satisfactionis. VIII. Unde proveniat valor
ille superabundans satisfactionum Christi. - IX. Quapropter
valor satisfactionis non est modus novus additus operationi
Christi praeter unionem hypostaticam ; sed est ipse valor ope-
rationis propter unionem hypostaticam. — X. Distinguitur
tamen in operationibus Christi valor PERSONALIS et. valor
OBJECTIVUS. — X. Pietatis corollarium («67

INDEX RERUM ANALYTICUS

827

ARTICULUS SECUNDUS
De Redemptioni’ per modum sacri /ici i

I. Principium S. Thomae. — II. Errores. — Fides Ecclesiae. —
III. Testimonia Scripturae. — IV. Testimonia catholicae
Traditionis. — V. Cur debuerit satisfactio Christi esso immo-
latio et sacrificium 676

ARTICULUS TERTIUS

De Redemptione per modum liberationis

I. S. Doctrina S. Thomse in art. 4. — II. Principia S. Doctoris
in q. xlix. — III. Doctrina catholica de liberatione hominis
a servitute peccati et. diaboli. — Praecipua Scripturae testi-
monia. — IV. Theoria de juribus diaboli. — V. Theoria de
abusu potestatis. — VI. Concludendum est igitur passionem
Christi nos a servitute diaboli justissime liberasse 681

ARTICULUS QUARTUS

De ultimo Redemptionis conceptu, scilicet
de Restauratione et Redintegratione hominis
in statum pristinum

I. Principia S. Doctoris. — II. Praecipua S. Scripturas testimo-
nia. — III. Traditio patristica. — IV. Ratio theologica. —
V. Conspectus totius quaestionis. — VI. Insignio S. Ephraem
testimonia, quibus tol a Redemptionis ceconomia resumitur. 687

QUiESTIO SEXTA DECIMA
De Christo Rege

ARTICULUS PRIMUS
Ostenditur Christum esse Regem

1. Vetus Testamentum. II. Novum Testamentum. — III. Patres
et Sacra liturgia. IV. Ratio Theologica 693

ARTICULUS SECUNDUS
Qua ratione et quo titulo Christus sil Rex

I. Quaestio. — II. Solutio vera et hodie omnibus tenenda. — III.
Hanc ingerunt textus allati. — IV. Ratio princeps ex indole
unionis hypostaticae desumitur. — V. Respectu nostri est
etiam rex titulo acquisitionis et redemptionis 698

*

828 INDEX RERUM ANALYTICUS

ARTICUl.US TERTIUS

Quomodo illa regia dignitas sit universalis el in lolam societatem

I. Influxus universalis a Christo communicatus. — II. Inde quoque
eruitur regnum in universam societatem extendi. — III. Con-
firmatur. — IV. Concludendum 703

ARTICULUS QUARTUS

Cur oportuerit hanc regiam dignitatem proclamare

I. Scelus nostra aetate maximum. — II. Eilicacissima laicismi
confutatio. — III. Pax Christi in regno Christi 707

ARTICULUS QUINTUS
De Festo speciali Christi Pegis

I. Ratio et momentum hujus festi. — II. Difficultates solvuntur.

III. De speciali objecto in hoc novo Festo. — IV. De die
maxime apto. — V. Quoad titulum. — VI. Triplex itaque appa-
ret hujus regni proclamatio 710

TRACTATUS DE B. VIRGINE DEIPARA

QU7ESTIO PRIMA
De Maternitate divina

ARTICULUS PRIMUS

De Conuenientia Malernilalis Divinae

I. Quasdam principia recolenda. — , II. Quapropter simul et eodem
actu prasdestinavit Deus Incarnationem et Maternitatem
divinam. — III. Quia autem utriusque praedestinatio fuit
eodem decreto intenta, ea quae in Scripturis de Christo dicun-
tur, possunt ejus Matri accommodari. — IV. Praedestinatio
illa a prievisione Adas peccati dependet, ita quidem, ut, pe-
cato originali non oxistonte, nec fuisset Mater Dei. V. Hinc
colligitur B. Virginem Deiparam esse vi sua; praedestinationis
Matrem misericordiae. VI. Praedestinatio ad maternitatem
divinam est omnino gratuita nec ullatenus potuit B. Virgo
mereri de condigno ut esset mater Dei 716

ARITCULUS SECUNDUS
De existenlia Malernilalis Divinat

1. Varii errores. — II. Conclusio : B. Virgo est vere ac proprio
Deipara, Dei genitrix, Osoto/.o;, seu Mater Dei. — 1111. Argu-
mentum scripturisticum. — IV. Traditio catholico. De usu
Vocis « OeciTiixo?, Deipara». — V. Ratio theologica. — VI. Inde
colligitur quid sil. Maternitas divina. — VII. Inde etiam sequitur
in Christo non esse duas filiationes, licet sint duas nativitates
et Christus sit vere Illius B. Virginis. — VI II. An et qiio sensu
possit S. Joseph dici pater Christi. — IX. Corollarium : de ple-
nitudine gratia; in S. .loseph 720

ARTICULUS TERTIUS
De perpetua Deigcnitricis Virginitate

I. Triplex veritas catholica, scilicet B. Mariam fuisse virginem
in concipiendo, seu ante partum, virginem in partu ei. vir-
ginem post partum. — II. Ostenditur B. Mariam fuisse vir-
ginem in concipiendo — III. Ostenditur B. Mariam fuisse
virginem in partu. IV. Ostenditur B. Mariam fuisse virgi-
nem perpetuo post partum. — V. De virginitate S. Joseph. —
VI. B. Maria virginitatem Deo vovit 727

830 INDEX RERUM ANALYTICUS

ARTICULUS QUARTUS
De Dignitate Malernitatis Divinae

1. Maternitas divina infinitatem quamdam importat. - II. Qua
ratione maternitas divina sanctificet. — III. De primo gratia;
sanctificantis effectu cum maternitatc divina collato. —
IV. De altero grati® sanctificantis effectu cum maternitatc
divina collato. — V. De habitatione SS. Trinitatis per gra-
liam et per maternitatem divinam. — VI. Maternitas divina
peccatum excludit efficacius quam ipsa gratia sanctificans. —
VII. An el. qua ratione maternitas divina sil gratia sanctifi-
sante praestanlior. VI 11. De quadruplici prostantia materni-
I alis divino adaquate sumpto super solam gratiam sancti-
ficantem ”33

QU/ESTIO SECUNDA

De sanctitate et gratiis B. M. Virginis Deiparae

ARTICULUS PRIMUS

De immunitate a peccato originali
neu ile Immaculato Conceptu

I. Definitio dogmatis a Pio IX, 8 dee. 1854. II. Iu hac dofl-
uitione quinque sunt praecipue attendenda. III. De dis-
tinctione quam nonnulli ponunt inter debitum remotum el
debitum proximum. IV. Licet illa distinctio possit aliquo
sensu recto intelligi, melius est ab ipsa abstinere. — -V. Probatio
dogmatis ex Scripturis. VI. 2° Ex verbis salutationis angeli-
co. — VII. Difficultates ex Scripturis. — VIII. Veneranda Tra-
ditio. 1° Testimonia quo dogma illud oquivalenter asserunt. —
IX. Testimonia magis explicata apud S. Ephrom Syrum, Eccle-
sio Ductorem. — X. Perpetuus Ecclesio sensus. — XII. Da-
tiones theologico. — XI 1. De insignibus modii ovi Docloribus.
— XIII. De mente S. Thomo quoad sanctificationem B. Vir-
ginis. — XIV. Ouostio de fomite 738

ARTICULUS SECUNDUS
De plenitudine initiali

I. Duplex quostio institui solei. II. Prima conclusio : Gratia
initialis in B. Virgine major fuit gratia consummata angelo-
rum vel hominum singillatim sumptorum. — III. Secunda
conclusio : Valde probabile est gratiam primam in B. Virgine
majorem fuisse gratia finali omnium hominum et angelorum
etiam simul sumptorum. — IV. De primo gratio effectibus.

INDEX RERUM ANALYTICUS 831

— V. Habuisse B. Virginem in primo conceptionis instanti
usum rationis et liberi arbitrii, saltem transeunter, tenent
multi doctores et suadent optimo congruentiae. — VI. Sol-
vitur difficultas. VII. Quomodo flori potuerit n primo ins-
tanti cognitio et usus liberi arbitrii. — VIII. Utrum usus
liberi arbitrii perseveraverit 758

ARTICULUS TERTIUS
De plenitudine finali

1. Multiplex respectus attendendus. — II. De conceptione Christi.

III. Solvitur difficultas. IV. Recolatur aliunde nullum
ex parte B. Virginis poni obicem. — V. Potuit tamen B. Virgo
etiam post Incarnationem, in gratia et sanctitate proficere.
— VI. De praecipuis mysteriis, quibus potuerit augeri in
B. Virgine gratia. — VII. De gratio augmento per sacramenta.

VIII. De augmento gratio ex opere operantis per viam meri-
riti. — IX. Pietatis conclusio 760

ARTICULUS QUARTUS
De plenitudine universalitatis

I. 'Quid sit illa plenitudo. — II. De prima regula. - 111. De
altera regula, quo dicitur convenienti®. — IV. Hinc apparet
quo fuerint privilegia in intellectu. — V. Ex parte autem volim-
l.aLis luit absentia omnis peccati etiam venialis. — VI. An fuerit
proprie privilegium impeccabilitntis. — VII. Demum pleni-
tudo universalitatis importat privilegium glorioso assump-
tionis. — - VIII. Quid ergo de privilegio assumptionis sit tenen-
dum. — IX. Pietatis conclusio 766

QU/ESTIO TERTIA

De officiis B. V. M. Deiparae erga homines

ARTICULUS PRIMUS

De officio B. Virginis
in merendo el satisfaciendo

I. Principium theologicum de satisfactione condigna. — II. Posset
absolute loquendo Deus aliquem hominem constituere ad
merendum de condigno pro aliis. — 111. In prosenli autem
generis humani conditione solus Christus meruil et potuit
mereri gratiam de condigno. IV. Beata Virgo de congruo
meruit quod Christus de condigno. Testimonia Scripturo

832 INDEX RERUM ANALYTICUS

el Traditionis. — V. Rationes theologicae. — VI. Beata Virgo
satisfecit etiam pro nobis de congruo. — VII. Pietatis con-
clusio 773

V II T I C U L U s S E C. U N IJ U S

De o//icio Ii. Virginis
in intercedendo el impetrando

I. Sensus quaesiti. — II. Sententia). — III. Sensus catholicus. —
IV. Documenta ecclesiastica. V. Haec doctrina suadetur
ex Scripturis. VI. Probatur insuper ex eo quod vis impetra-
toria respondeat vi meritoriae. — VII. Probatur etiam ex
eo quod Maria cognoscat omnes et singulas gratias quibus
indigemus. VIII. Confirmatur demum ex munere quod
Maria gerit in Ecclesia 778

AHTICUI.US TERTIUS
De titulis Medialricis et Corcdcrnplricis

I. Corollarium praecedentium. — II. Testimonia qua- titulum
Medialricis vindicant. — III. Ratio theologica. IV. De

titulo autem Corodeinptricis fleri solent difficultates. V. Rite.
explicatur. Defendi potest ille titulus, tum auctoritate tum
ratione theologica. — VI. Pietatis conclusio 782

QU/ESTIO QUARTA

De cultu qui B. M. Virgini Deiparae debetur

ARTICULUS PRIMUS

Principi u generalia de cultu Sanctorum

I. Doctrina concilii Tridentini. — II. Tota igitur catholica doc-
trina in his quinque resumitur. III. Sancti et angeli beati
in coelo pro nobis orant. — IV. Bonum et utile est sanctos
invocare et deprecari. V. Dona autem supernaturalia a solo
Deo per Jesum Christum proveniunt. — VI. Ilinc concluditur
talem praxim non officere mediationi Christi. — VII. Ilinc
demum colligitur cultum sanctorum prout in catholica Eccle-
sia frequentatur, esse omnino fundatum, — VIII. Universalis
Traditio de cultu Sanctorum. — IX. Quid de illo censendum qui
invocationem et. cultum sanctorum respueret, retinendo Chri-
stum unicum Mediatorem 785

INDEX RERUM ANALYTICUS 833

ARTICULUS SECUNDUS

Specialis doctrina de cultu 13 . V. M. Deiparas

I. Applicantur principia stabilita. — II. Imo jam constat cultum
el amorem nostrum B. Virgini deberi titulo singulari, qui
ceteris sanctis non competit. — III. Cultus Deiparae ex Scrip-
tura et Traditione colligitur. — IV. Ille porro cultus non est
latria», etiam relativae, nec dulia; tantum, seu hyperduliae. —

V. De dotibus nostri cultus erga B. Virginem Deiparam. —

VI. Hinc sequitur devotionem erga B. Virginem esse unum ex
signis praidestinationis. — VII. Conclusio praesentis volumi-

"is 700

Index 795

IMPRIMKR1E DE L'EST — IlB8AN£ON. — 1937